Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phân lập và đánh giá hoạt tính gây độc tế bào ung thư của một số hợp chất steroidal alkaloid từ cây lu lu đực solanum nigrum linn

Nghiên cứu phân lập và đánh giá hoạt tính gây độc tế bào ung thư của hợp chất steroidal alkaloid từ cây lu lu đực Solanum nigrum Linn.

• Tác giả: Trần Thị Ngà
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Hữu Tài
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa Hữu cơ
• Đề tài: Nghiên Cứu Độc Tính Tế Bào Ung Thư Từ Cây Lu Lu Đực
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Tổng quan về chi Cà
• 1.1. Chi Cà (Solanum L) là một chi lớn trong họ Cà (Solanaceae)
• 1.2. Đặc điểm thực vật và phân loại
• 1.3. Danh sách một số loài thuộc chi Solanum ở Việt Nam
• 1.4. Các tác dụng chữa bệnh trong dân gian
• 1.5. Giới thiệu về cây lu lu đực
• 1.6. Đặc điểm thực vật
• 1.7. Sinh học và sinh thái
• 1.8. Phân bố
• 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp phân tích, phân tách và phân lập các hợp chất
• 2.3. Phương pháp xác đinḥ cấ u trúc hoá học các hợp chất
• 2.4. Xử lý mẫu nghiên cứu. Phân lập các hợp chất
• 2.5. Các thông số vật lí của các hợp chất đã phân lập
• 2.5.1. Hợp chất SN1: Solamargine
• 2.5.2. Hợp chất SN2: Solasonine
• 2.5.3. Hợp chất SN3: Khasianine
• 2.5.4. Hợp chất SN4: Solanigroside Q (hợp chất mới)
• 2.6. Đánh giá khả năng diệt tế bào ung thƣ
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất
• 3.1.1. Hợp chất SN1: Solamargine
• 3.1.2. Hợp chất SN2: Solasonine
• 3.1.3. Hợp chất SN3: Khasianine
• 3.1.4. Hợp chất SN4: Solanigroside Q (hợp chất mới)
• 3.2. Hoạt tính gây độc tế bào của các hợp chất đã phân lập
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu độc tính tế bào ung thư từ cây lu lu đực

Cây lu lu đực (Solanum nigrum) là một trong những loài thực vật có tiềm năng trong việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị ung thư. Nghiên cứu về độc tính tế bào ung thư từ cây này đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học. Các hợp chất tự nhiên trong cây lu lu đực được cho là có khả năng gây độc tế bào ung thư, mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh. Việc phân lập và đánh giá hoạt tính của các hợp chất này là cần thiết để xác định tiềm năng ứng dụng trong y học.

1.1. Đặc điểm thực vật và phân loại cây lu lu đực

Cây lu lu đực thuộc họ Cà (Solanaceae), có chiều cao từ 30-100 cm, với lá đơn hình trứng và hoa màu trắng. Cây thường mọc ở các vùng nhiệt đới và có thể tìm thấy ở nhiều nơi tại Việt Nam. Đặc điểm sinh học của cây giúp nó thích nghi tốt với môi trường sống, từ đó tạo ra các hợp chất có giá trị dược lý.

1.2. Tác dụng chữa bệnh của cây lu lu đực trong y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, cây lu lu đực được sử dụng để điều trị nhiều bệnh lý như viêm phế quản, nhiễm khuẩn hô hấp, và các vấn đề về tiết niệu. Các nghiên cứu cho thấy cây có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, và lợi tiểu, tuy nhiên cần thận trọng với liều lượng sử dụng do có độc tính ở mức cao.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu độc tính tế bào ung thư

Mặc dù cây lu lu đực có nhiều tiềm năng trong điều trị ung thư, nhưng việc nghiên cứu độc tính tế bào vẫn gặp nhiều thách thức. Các hợp chất trong cây có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn, và việc xác định liều lượng an toàn là rất quan trọng. Ngoài ra, việc thiếu thông tin về cơ chế hoạt động của các hợp chất này cũng là một rào cản lớn trong nghiên cứu.

2.1. Các vấn đề về độc tính và an toàn khi sử dụng cây lu lu đực

Độc tính của cây lu lu đực chủ yếu đến từ các hợp chất alkaloid như solamargine và solasonine. Việc xác định liều lượng an toàn cho người sử dụng là rất quan trọng để tránh các tác dụng phụ nghiêm trọng. Nghiên cứu cần phải được thực hiện để đánh giá mức độ an toàn của các hợp chất này trên các dòng tế bào ung thư.

2.2. Thách thức trong việc phân lập và đánh giá hoạt tính của hợp chất

Quá trình phân lập các hợp chất từ cây lu lu đực gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng về thành phần hóa học. Việc đánh giá hoạt tính gây độc tế bào cũng cần phải được thực hiện trên nhiều dòng tế bào khác nhau để có cái nhìn toàn diện về hiệu quả của các hợp chất này.

III. Phương pháp nghiên cứu độc tính tế bào ung thư từ cây lu lu đực

Nghiên cứu độc tính tế bào ung thư từ cây lu lu đực thường sử dụng các phương pháp hiện đại như sắc ký lỏng cao áp (HPLC) để phân lập các hợp chất. Sau đó, các hợp chất này được thử nghiệm trên các dòng tế bào ung thư để đánh giá khả năng gây độc. Các phương pháp này giúp xác định được hiệu quả và cơ chế hoạt động của các hợp chất trong việc tiêu diệt tế bào ung thư.

3.1. Phương pháp phân lập hợp chất từ cây lu lu đực

Phương pháp phân lập hợp chất thường sử dụng chiết xuất bằng dung môi, sau đó áp dụng sắc ký để tách biệt các hợp chất. Các hợp chất được phân lập sẽ được xác định cấu trúc bằng các phương pháp như NMR và MS. Điều này giúp xác định được các hợp chất có hoạt tính gây độc tế bào.

3.2. Đánh giá hoạt tính gây độc tế bào của các hợp chất

Hoạt tính gây độc tế bào của các hợp chất được đánh giá thông qua các thử nghiệm trên các dòng tế bào ung thư như HeLa, A-549. Các phương pháp như thử nghiệm SRB (Sulforhodamine B) được sử dụng để xác định IC50, từ đó đánh giá khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn từ cây lu lu đực

Kết quả nghiên cứu cho thấy các hợp chất từ cây lu lu đực có khả năng gây độc tế bào ung thư mạnh mẽ. Các hợp chất như solamargine và solasonine đã được chứng minh có hiệu quả trong việc ức chế sự phát triển của nhiều dòng tế bào ung thư. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển các loại thuốc mới từ nguồn gốc tự nhiên, giúp điều trị ung thư hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả phân lập và xác định cấu trúc hợp chất

Các nghiên cứu đã phân lập thành công nhiều hợp chất từ cây lu lu đực, trong đó có solamargine và solasonine. Các hợp chất này đã được xác định cấu trúc bằng các phương pháp hiện đại, cho thấy tiềm năng ứng dụng trong điều trị ung thư.

4.2. Ứng dụng thực tiễn trong điều trị ung thư

Các hợp chất từ cây lu lu đực không chỉ có khả năng gây độc tế bào ung thư mà còn có thể được phát triển thành các sản phẩm dược phẩm. Việc ứng dụng các hợp chất này trong điều trị ung thư có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, đặc biệt là trong việc giảm thiểu tác dụng phụ so với các phương pháp điều trị truyền thống.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu độc tính tế bào ung thư từ cây lu lu đực

Nghiên cứu độc tính tế bào ung thư từ cây lu lu đực đã mở ra nhiều hướng đi mới trong việc phát triển các phương pháp điều trị ung thư. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của các hợp chất này và xác định liều lượng an toàn cho người sử dụng. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho y học hiện đại.

5.1. Tương lai của nghiên cứu và phát triển thuốc từ cây lu lu đực

Nghiên cứu về cây lu lu đực cần được mở rộng để khám phá thêm nhiều hợp chất mới có khả năng chống ung thư. Việc phát triển các sản phẩm dược phẩm từ cây này có thể giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá tác động lâu dài của các hợp chất từ cây lu lu đực trên các dòng tế bào ung thư khác nhau. Đồng thời, cần nghiên cứu thêm về cơ chế hoạt động của các hợp chất này để tối ưu hóa hiệu quả điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái thực vật phong phú với khoảng 12.000 loài, trong đó có khoảng 700 loài được sử dụng làm dược liệu. Cây Lu lu đực (Solanum nigrum Linn), thuộc họ Cà (Solanaceae), là một trong những loài cây có giá trị dược lý nổi bật với các hợp chất steroidal alkaloid có tiềm năng chống ung thư. Theo ước tính, ung thư là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong toàn cầu với hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng đáng kể. Nhu cầu phát triển các tác nhân điều trị ung thư có nguồn gốc tự nhiên, an toàn và hiệu quả ngày càng tăng cao.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân lập, xác định cấu trúc hóa học và đánh giá hoạt tính gây độc tế bào ung thư của một số hợp chất steroidal alkaloid từ cây Lu lu đực thu thập tại Tiền Hải, Thái Bình. Nghiên cứu tập trung vào bốn hợp chất chính gồm solamargine, solasonine, khasianine và solanigroside Q (hợp chất mới). Phạm vi nghiên cứu thực hiện trong giai đoạn 2016-2018, với các thử nghiệm in vitro trên các dòng tế bào ung thư phổi, vú, gan và tuyến tiền liệt người.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc khai thác và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc quý, đồng thời góp phần phát triển các tác nhân điều trị ung thư mới có nguồn gốc thiên nhiên, giảm thiểu tác dụng phụ so với thuốc tổng hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về:

• Hóa học tự nhiên và steroidal alkaloid: Các hợp chất steroidal alkaloid glycoside trong chi Solanum có cấu trúc đặc trưng và hoạt tính sinh học đa dạng, đặc biệt là tác dụng gây độc tế bào ung thư.
• Sinh học tế bào ung thư và cơ chế gây độc tế bào: Tác động của các hợp chất lên các dòng tế bào ung thư thông qua cơ chế ức chế tăng sinh, gây apoptosis hoặc ức chế các con đường tín hiệu liên quan đến sự phát triển khối u.
• Phương pháp phân lập và xác định cấu trúc hóa học: Sử dụng sắc ký cột, sắc ký lớp mỏng, phổ khối lượng phân giải cao (HR-ESI-MS), phổ cộng hưởng từ hạt nhân một chiều và hai chiều (1H-NMR, 13C-NMR, HSQC, HMBC) để xác định cấu trúc các hợp chất.
• Đánh giá hoạt tính sinh học in vitro: Phương pháp MTT đo khả năng sống sót của tế bào ung thư sau xử lý với các hợp chất, xác định giá trị IC50 làm chỉ số đánh giá hiệu quả gây độc tế bào.

Các khái niệm chính bao gồm steroidal alkaloid glycoside, IC50 (nồng độ ức chế 50%), apoptosis, sắc ký cột, phổ NMR và phổ khối lượng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu cây Lu lu đực được thu hái tại Tiền Hải, Thái Bình, được xác định tên khoa học và bảo quản tại Viện Hóa sinh biển, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
• Phân lập hợp chất: Mẫu khô (4 kg) được chiết xuất bằng methanol, sau đó chiết phân lớp với các dung môi n-hexane, dichloromethane, ethyl acetate và nước. Phân đoạn nước được phân tách bằng sắc ký cột với các chất hấp phụ silica gel, silica pha đảo C-18 và dianion HP-20, thu được bốn hợp chất chính SN1 đến SN4.
• Xác định cấu trúc hóa học: Sử dụng phổ HR-ESI-MS để xác định khối lượng phân tử, phổ 1H-NMR, 13C-NMR, DEPT, HSQC và HMBC để xác định cấu trúc chi tiết và vị trí các nhóm chức.
• Đánh giá hoạt tính gây độc tế bào: Thử nghiệm in vitro trên bốn dòng tế bào ung thư người gồm A549 (phổi), MDA-MB-321 (vú), Hep3B (gan) và PC3 (tuyến tiền liệt). Phương pháp MTT được sử dụng để đo khả năng sống sót tế bào sau 72 giờ xử lý với các hợp chất ở nhiều nồng độ khác nhau. Giá trị IC50 được tính bằng phần mềm TableCurve.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập mẫu và phân lập hợp chất năm 2016, xác định cấu trúc và đánh giá hoạt tính từ 2017 đến 2018.

Cỡ mẫu gồm 4 hợp chất chính được phân lập và thử nghiệm trên 4 dòng tế bào ung thư, mỗi thử nghiệm được lặp lại nhiều lần để đảm bảo độ tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân lập và xác định cấu trúc bốn hợp chất steroidal alkaloid:

   • SN1: Solamargine (C45H73O15N, khối lượng 868.07), dạng bột trắng, độ quay cực [α]D = -92.25.
   • SN2: Solasonine (C45H73O16N, khối lượng 884.07), dạng bột trắng, độ quay cực [α]D = -69.25.
   • SN3: Khasianine (C39H63O11N, khối lượng 721.92), dạng bột trắng, độ quay cực [α]D = -97.25.
   • SN4: Solanigroside Q (hợp chất mới, C45H73O18N, khối lượng 916.06), dạng bột vàng nhạt, độ quay cực [α]D = -73.25.

2. Hoạt tính gây độc tế bào ung thư:

   • Hợp chất SN1 (solamargine) có giá trị IC50 thấp nhất trên dòng tế bào ung thư phổi A549 với khoảng 6.0 μM, thể hiện hoạt tính mạnh nhất.
   • SN2 và SN3 cũng cho thấy khả năng ức chế sự phát triển tế bào ung thư với IC50 lần lượt khoảng 9.25 μM và 6.23 μM trên các dòng tế bào HepG2 và SW480.
   • Hợp chất mới SN4 thể hiện hoạt tính gây độc tế bào đáng kể với IC50 trong khoảng 11-15 μM trên các dòng tế bào thử nghiệm.
   • So sánh với đối chứng dương camptothecin, các hợp chất từ Lu lu đực có hiệu quả tương đối cao, đặc biệt là solamargine.

3. Cơ chế tác động: Các hợp chất steroidal alkaloid glycoside có khả năng ức chế sự sản sinh nitric oxide (NO) trong tế bào bạch cầu RAW264.7, góp phần vào hoạt tính chống viêm và chống ung thư. Ngoài ra, các hợp chất này có thể tác động lên các con đường tín hiệu NF-κB, một yếu tố quan trọng trong sự phát triển và di căn của tế bào ung thư.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế trước đây về hoạt tính sinh học của các steroidal alkaloid từ chi Solanum. Việc phân lập thành công hợp chất mới solanigroside Q mở ra hướng nghiên cứu mới về các hợp chất có cấu trúc tương tự với tiềm năng điều trị ung thư cao hơn. Hoạt tính gây độc tế bào mạnh của solamargine và solasonine trên các dòng tế bào ung thư phổ biến cho thấy tiềm năng ứng dụng trong phát triển thuốc chống ung thư có nguồn gốc thiên nhiên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh giá trị IC50 của từng hợp chất trên các dòng tế bào, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả tương đối. Bảng tổng hợp phổ NMR và phổ khối lượng hỗ trợ xác định cấu trúc cũng là minh chứng khoa học quan trọng.

Nguyên nhân hoạt tính mạnh của các hợp chất này có thể liên quan đến cấu trúc glycoside steroidal đặc trưng, khả năng tương tác với protein tubulin và các yếu tố điều hòa apoptosis trong tế bào ung thư. So với thuốc tổng hợp, các hợp chất thiên nhiên này có ưu điểm độc tính thấp hơn, phù hợp cho các liệu pháp phối hợp hoặc dự phòng ung thư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tiếp tục nghiên cứu cơ chế tác động: Thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế phân tử của các hợp chất steroidal alkaloid trên các con đường tín hiệu NF-κB và apoptosis trong tế bào ung thư, nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: các viện nghiên cứu hóa sinh và sinh học phân tử.

2. Phát triển quy trình chiết xuất và tinh chế quy mô lớn: Xây dựng quy trình công nghiệp để sản xuất các hợp chất có hoạt tính cao như solamargine và solanigroside Q với độ tinh khiết cao, phục vụ nghiên cứu tiền lâm sàng và sản xuất thuốc. Thời gian: 2 năm, chủ thể: doanh nghiệp dược liệu và viện công nghệ sinh học.

3. Thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng: Tiến hành thử nghiệm độc tính, dược động học và hiệu quả điều trị trên mô hình động vật, sau đó thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu để đánh giá tính an toàn và hiệu quả. Thời gian: 3-5 năm, chủ thể: các trung tâm nghiên cứu ung thư và bệnh viện.

4. Khuyến khích sử dụng bền vững nguồn tài nguyên cây Lu lu đực: Xây dựng chương trình bảo tồn và phát triển nguồn nguyên liệu tại các vùng trồng truyền thống như Thái Bình, Lâm Đồng, đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng nguyên liệu. Thời gian: liên tục, chủ thể: các cơ quan quản lý nông lâm và dược liệu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu hóa học tự nhiên và dược liệu: Có thể sử dụng kết quả phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất steroidal alkaloid làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về hoạt tính sinh học và phát triển thuốc.

2. Chuyên gia ung thư học và sinh học tế bào: Tham khảo dữ liệu về hoạt tính gây độc tế bào và cơ chế tác động để phát triển các liệu pháp điều trị ung thư mới, đặc biệt là các tác nhân có nguồn gốc thiên nhiên.

3. Doanh nghiệp dược phẩm và công nghiệp dược liệu: Áp dụng quy trình chiết xuất và tinh chế các hợp chất có hoạt tính cao để phát triển sản phẩm thuốc chống ung thư hoặc thực phẩm chức năng hỗ trợ điều trị.

4. Cơ quan quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên: Sử dụng thông tin về phân bố, thu hái và sử dụng bền vững cây Lu lu đực để xây dựng chính sách bảo vệ và phát triển nguồn dược liệu quý.

Câu hỏi thường gặp

1. Các hợp chất steroidal alkaloid từ Lu lu đực có độc tính không?
   Thử nghiệm độc tính trên chuột với liều 1000 mg/kg cho thấy dung nạp tốt, không biểu hiện độc tính rõ rệt. Điều này cho thấy các hợp chất có độc tính thấp, phù hợp cho nghiên cứu phát triển thuốc.

2. Hoạt tính gây độc tế bào được đánh giá như thế nào?
   Sử dụng phương pháp MTT đo khả năng sống sót của tế bào ung thư sau xử lý với hợp chất. Giá trị IC50 ≤ 50% được xem là có hoạt tính gây độc tế bào đáng kể.

3. Hợp chất mới solanigroside Q có điểm gì nổi bật?
   Đây là hợp chất steroidal alkaloid glycoside mới được phân lập từ Lu lu đực, có cấu trúc đặc biệt và hoạt tính gây độc tế bào ung thư đáng kể, mở ra hướng nghiên cứu mới về thuốc chống ung thư thiên nhiên.

4. Các hợp chất này có thể dùng thay thế thuốc hóa trị hiện tại không?
   Hiện tại các hợp chất đang trong giai đoạn nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa thể thay thế thuốc hóa trị. Tuy nhiên, chúng có tiềm năng phối hợp để tăng hiệu quả và giảm tác dụng phụ.

5. Làm thế nào để bảo tồn nguồn dược liệu Lu lu đực?
   Cần xây dựng các vùng trồng chuyên canh, áp dụng kỹ thuật thu hái và bảo quản hợp lý, đồng thời nghiên cứu nhân giống và phát triển bền vững để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định.

Kết luận

• Phân lập thành công bốn hợp chất steroidal alkaloid glycoside từ cây Lu lu đực, trong đó có một hợp chất mới là solanigroside Q.
• Các hợp chất này có hoạt tính gây độc tế bào ung thư mạnh trên các dòng tế bào phổi, vú, gan và tuyến tiền liệt người với giá trị IC50 trong khoảng 6-15 μM.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các tác nhân điều trị ung thư có nguồn gốc thiên nhiên an toàn và hiệu quả.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu cơ chế tác động, phát triển quy trình sản xuất và thử nghiệm tiền lâm sàng để ứng dụng trong y học.
• Kêu gọi các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý phối hợp bảo tồn và khai thác bền vững nguồn dược liệu quý này.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu mới đầy triển vọng trong lĩnh vực hóa học dược liệu và điều trị ung thư, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng và phát triển ngành dược liệu Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa thuận lợi cho sự sinh sôi nảy nở của cây cỏ. Vì vậy đã tạo nên hệ sinh thái thực vật rất đa dạng và phong phú. Theo giáo sư tiến sĩ Phạm Hoàng Hộ, Việt Nam là đất nước có một thực vật phong phú hàng đầu thế giới với khoảng 12.000 loài thực vật, không kể rong, rêu và nấm.700 loài được sử dụng làm dược liệu, thuốc [1]. Hiện nay, những hợp chất tự nhiên được phân lập từ cây cỏ đã được ứng dụng rộng rãi trong rất nhiều ngành công nghiệp, nông nghiệp, chúng được dùng để sản xuất thuốc chữa bệnh, thuốc bảo vệ thực vật, làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm v.

Mặc dù công nghệ tổng hợp hoá dược ngày nay đã phát triển mạnh mẽ, tạo ra các biệt dược khác nhau sử dụng trong công tác phòng, chữa bệnh, song nhu cầu sử dụng các biệt dược liệu có nguồn gốc tự nhiên từ cây cỏ để làm thuốc vẫn là xu hướng được quan tâm nhiều. Vì vậy, việc nghiên cứu sử dụng bền vững nguồn tài nguyên này phục vụ công tác chữa bệnh và nâng cao sức khỏe cho cộng đồng được các cơ quan chuyên môn và các nhà khoa học đặc biệt quan tâm bởi các ưu điểm nổi bật như độc tính thấp, dễ hấp thụ và chuyển hóa trong cơ thể hơn các loại dược phẩm tổng hợp. Trong đó, họ Cà (Solanaceae) có khoảng 70 loài ở Việt Nam gồm các cây thân thảo hoặc cây nhỏ. Một số loài được trồng làm thực phẩm ( cà tím, cà pháo, cà chua, khoai tây), gia vị (ớt), cây công nghiệp (thuốc lá).

Các nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học cho thấy chi Solanum chứa nhiều hợp chất đáng quan tâm như solanine, solasodine, solamargine. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu về hoạt tính sinh học cũng chỉ ra loài này có tác dụng điều hòa miễn dịch, chống ung thư, chống động kinh, chống viêm loét. Tuy nhiên, ở nước ta chưa có nhiều nghiên cứu về hóa hoc cây Lu lu đực. Chính vì vậy, nhằm mục đích nghiên cứu phân lập thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của một số hợp chất từ cây Lu lu đực ở Việt Nam tạo cơ sở khoa học trong việc sử dụng bền vững tài nguyên cây thuốc này, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu phân lập và đánh giá hoạt tính gây độc tế bào ung thƣ của một số hợp chất steroidal alkaloid từ cây Lu lu đực (Solanum nigrum Linn)”.

Mục tiêu của đề tài là thực hiện các nội dung sau 1. Phân lập các hợp chất từ cây Lu lu đực (S. Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập được từ cây Lu lu đực (S. Đánh giá hoạt tính gây độc tế bào của một số hợp chất phân lập được trên một số dòng tế bào ung thư ở người.

10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. Tổng quan về chi Cà Chi Cà (Solanum L) là một chi lớn trong họ Cà (Solanaceae). Các loài thuộc chi Solanum phân bố trong các môi trường tự nhiên khác nhau, chủ yếu ở các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới ấm. Đặc điểm thực vật và phân loại.

Trên thế giới chi Solanum bao gồm hơn 1200 loài, phân bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới ấm. Sự phân bố nhiều nhất của chi Solanum là vùng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ, sau đó đến châu úc, châu Phi và châu á nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Có rất nhiều loài phổ biến như cà tím (S. melongena), khoai tây (S.cũng có nhiều loài là cây cỏ mọc hoang dại, có nhiều loài phân bố ở những vùng núi cao, bán sa mạc, bờ biển và ven sông [31-36].

Sự phân bố các loài thuộc chi Solanum L. được mô tả ở Hình 1 Hình 1: Bản đổ phân bố chi Solanum L. trên thế giới Theo GS. Phạm Hoàng Hộ chi Solanum ở Việt nam có 31 loài [5], phân bố trải khắp từ Bắc vào Nam, nhiều loài trong chi có giá trị sử dụng làm rau ăn cũng có giá trị kinh tế không nhỏ, trong đó phải kể đến loài khoai tây (S.

tuberosum) đem lại lợi ích rất to lớn cho con người. Ngoài ra, có một số loài có tác dụng làm thuốc như cà dại hoa tím, cà dại quả đỏ, cà gai leo. thì không ít loài có chứa alkaloid, nên việc sử dụng đến hoạt chất này. Bời vì alkaloid trong họ Cà nói chung và chi Solanum nói riêng là những hợp chất vừa có tác dụng làm thuốc đồng thời lại vừa có độc tính.

11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Danh sách một số loài thuộc chi Solanum ở Việt Nam Tên tiếng TT Tên khoa học Nơi sống và phân bố Việt Lạng Sơn, Hà Nội, Ninh Bình, 1 S. capsicoides Cà dạng ớt Thanh Hóa, Lâm Đồng. Còn có ở các nước nhiệt đới khác.

cyanocarphium Cà trái-lam Đồng Xoài. diphyllum Cà hai lá Sài Gòn, Đồng Tháp. Lào Cai, Lạng Sơn, Ninh Bình. dulacamara Cà đờn Còn có ở một số nước nhiệt đới Châu Á, Châu Phi.

Lạng Sơn, Hà Nội, Buôn Mê 5 S. erianthum La rừng Thuột, Đồng Nai. Hà Nội, Nghệ An, Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đồng Nai, Tp 6 S. ferox Cà dử Hồ Chí Minh, An Giang.

Còn có ở Ấn Độ, Trung Quốc, Malaixia, Inđônêxia, Philippin. Hà Nam, Nghệ An, Thanh Hóa, 7 S. incanum Cà gai Đồng Nai, Inđônêxia. involucratum Cà tổng bao Chợ Gành.

laciniatum Cà xẻ Australia. Hà Nội, Đồng Nai, Sài Gòn, 10 S. lasiocarpum Cà trái lông Châu Đốc. Từ Lào Cai, Yên Bái, Lạng Sơn, 11 S.

mammosum Cà vú Lâm Đồng, Đăk Lăk, Đồng Tháp và nhiều nơi khác. mauritianum Cà đảo Vùng núi cao. melongena Cà tím Trồng phổ biến. nigrum Lu lu đực Vùng nhiệt đới.

pittosporifolium Cà lá Vùng núi cao: Sapa Sơn La, Bắc Giang, Phú Thọ, Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình, 16 S. procumbens Cà bò Thanh Hóa, Nghê An, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Khánh 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tên tiếng TT Tên khoa học Nơi sống và phân bố Việt Hòa, Gia Lai. Trồng ở Lâm Đồng (Đà Lạt) và `17 S. pseudo-capsicum Cà sơ ri nhiều nơi khác.

robinsonii Cà Robinson Nha Trang. seaforthianum Cà kiềng Huế, Đà Nẵng. spirale Cà xoắn Phú Khánh, Hà Sơn Bình. thorelii Bonati Cà thorel Tây Ninh.

Sơn La, Lào Cai, Bắc Giang, Hà Nội vào Thừa Thiên Huế, Kon 22 S. torvum Cà pháo Tum, Đắc Lắc, Lâm Đồng và Nam Bộ. Còn phổ biến ở các nước nhiệt đới. Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Tp 23 S.

trilobatum Cà ba-thùy Hồ Chí Minh, Tiền Giang. tuberosum Khoai tây Trồng phổ biến. undatum Cà pháo Trồng phổ biến. Từ Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn.

Nam Định, Ninh Bình vào 26 S. violaceum Cà ấn Lâm Đồng. Còn có ở Ấn Độ, Trung Quốc, Lào, Malaixia. Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hòa Bình, Ninh Bình, Nghê An, Quảng Nam, Kon Tum, Lâm 27 S.

virginianum Cà trái vàng Đồng. Còn có ở nhiều nước nhiệt đới Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Cà dại quả đỏ 6.

Cà sơ-ri, Cà ớt (S. pseudo-capsicum ) Hình 2: Hình ảnh một số loài thuộc chi Solanum 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các tác dụng chữa bệnh trong dân gian Trong số 31 loài thuộc chi Solanum đã biết có một số loài đã được sử dụng trong dân gian ở Việt Nam để làm thuốc chữa bệnh (Bảng 2) [5]. Một số loài trong chi Solanum đƣợc sử dụng làm thuốc chữa bệnh.

Tên tiếng Bô ̣ phâ ̣n Tác dụng chữa bệnh theo kinh TT Tên khoa học Việt sử dụng nghiệm dân gian Cà dạng ớt Vị đắng, cay, tính hơi ấm, có độc; 1 S. capsicoides (Cà dại quả Toàn cây có tác dụng hoạt huyết tán ứ, tiêu đỏ) thũng, chống đau, gây tê. Dây có tác dụng thanh nhiệt giải độc, khư phong trừ thấp. Ở Âu Châu, dây được xem có tác dụng Cà đờn (Cà 2 S.

dulacamara Quả và dây làm long đờm và lợi tiểu. Ở Ấn đắng) Độ, quả gây chuyển hóa, lợi tiểu, làm toát mồ hôi; cành cũng lợi tiểu, gâu ngủ, kích thích xuất tiết. Rễ có độc; tác dụng thông mạch, Cà dử Quả, hạt, 3 S. ferox ngăn được đau nhức, tán ứ tiêu (Cà trời) rễ thũng.

Vị hơi the, tính ấm, hơi có độc, có Rễ, lá và tác dụng tán phong thấp, tiêu độc, 4 S. incanum Cà gai quả tiêu đờm, trừ ho, giảm đau, cầm máu. laciniatum Cà xẻ Làm thuốc ngừa thai. Với liều rất thấp, nó Cà vú có tác dụng như một chất gây mê.

mammosum Quả (Cà vú dê) Quả tiêu viêm chỉ thống, tán ứ tiêu thũng. Vị ngọt,tính mát có tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, khư đàm chỉ Quả và khái, nhuyến kiên,tan kết, hoạt 7 S. melongena Cà tím (Cà) toàn cây. huyết tiêu thũng.

Còn có tác dụng rễ và hạt nhunaja tràng, lợi tiểu, kích thích gan tụy làm dịu, xuất huyết, sưng tấy. Trị ho, sưng gan, lợi tiểu, chống 8 S. nigrum Lu lu đực Toàn cây viêm. procumbens Cà bò Rễ và cành Vị hơi the, tính ấm, hơi có độc, có 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tên tiếng Bô ̣ phâ ̣n Tác dụng chữa bệnh theo kinh TT Tên khoa học Việt sử dụng nghiệm dân gian (Cà gai leo) lá tác dụng tán phong thấp.

Tiêu độc, tiêu đờm, trừ ho, giảm đau, cầm máu. Rễ có vị mặn, hơi đắng, tính ấm, có tác dụng chỉ thống.pseudo- Cà sơ-ri (Cà Rễ, thân và 10 vị nhạt, hơi ngọt, tính mát, có độc, capsicum ớt) lá có tác dụng chỉ thống. Rễ, lá, hoa Có vị nhạt, tính hơi mát; có ít độc. Cà pháo (Cà và quả Có tác dụng hoạt huyết chỉ thống, 11 S.

torvum dại hoa trắng) cũng được tán ứ tiêu thũng. dùng Vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ 12 S. tuberosum Khoai tây Củ trung ích khí, kiện tỳ vị, tiêu viêm. Rễ và lá có vị đắng, quả có vị 13 S.

trilobatum Cà ba thùy Toàn thân đắng, tính mát, có tác dụng làm long đờm, chống sốt, lợi tiếu. Vị ngọt, tính lạnh, có ít độc, có tác 14 S. undatum Cà pháo Quả dụng tán huyết ứ, tiêu sưng viêm. Cà ấn Vị hơi đắng, tính mát, có ít độc, Rễ và toàn 15 S.

violaceum (Cà dại hoa có tác dụng tán ứ tiêu thũng, tiêu thân tím) viêm giảm đau. Vị đắng, lợi tiểu, gây trung tiện. virginianum Cà trái vàng Toàn cây Rễ có tác dụng làm long đờm; lá làm giảm đau. Giới thiệu về cây lu lu đực Lu lu đực có tên khoa học là Solanum nigrum và tên đồng nghĩa S.

ameracanum, thuộc họ Cà (Solanaceae) [2]. Loài cây này còn có tên khác là nụ áo, thù lù đực, cà đen. Tên nước ngoài: Black nightshade, petty morel, gaden huckleberry (Anh), tue – chien (Pháp) [21].