Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Một số tài liệu liên quan với cây thầu dầu Tại nước ta cây thầu dầu đã được nhập vào từ thời kỳ thuộc Pháp nhưng chưa có một tài liệu nào chính thức công bố. Các gia đình chỉ trồng riêng lẻ để thắp sáng và chữa một số bệnh. Vào năm 1985 Tiến sỹ Phan Phải cũng đã nghiên cứu đến cây Thầu dầu, nhưng do thời kỳ đó có những khó khăn về điều kiện nghiên cứu, nhân dân chưa thấy hết tác dụng của nó, nhất là dầu làm nhiên liệu sạch và chưa có nhu cầu thị trường nên không phát triển được.
Ngày nay nhu cầu thị trường ngày càng lớn, thầu dầu đã được lai tạo thành các dòng xuất xứ khác nhau cho năng suất cao. Vì vậy trồng thầu dầu cao sản là một vấn đề mới mẻ có tác dụng xoá đói giảm nghèo, cải thiện môi trường, nâng cao sức khoẻ cộng đồng và góp phần quan trọng phòng chống biến đổi khí hậu. Một số tài liệu khác từ Mỹ của dược sỹ Trần Việt Hưng đề cập đến cây thầu dầu hay vũ khí sinh học, cũng đã nêu lên tác dụng làm thuốc chữa bệnh của lá thầu dầu. Theo kinh nghiệm của đồng bào dân tộc miền núi, có rất nhiều bài thuốc chữa bệnh bằng lá thầu dầu như vùng Hữu Lũng - Lạng Sơn nhiều người già kể lại, cây thuốc này đã lưu truyền từ đời này sang đời khác nhiều nhà trồng quanh nhà và trở thành cây thân thuộc như cây lúa, cây khoai, cây sắn.
Ông Hoàng Văn Tài (thầy thuốc ở Hữu Lũng) cho hay, trước đây giao thông cách trở, các sản phụ đẻ ngay tại nhà không có trạm y tế hay bệnh viện, hạt thầu dầu luôn được các bà đỡ mang theo. Ngày nay đã được các nhà khoa học sử dụng nghiên cứu chế biến dầu thầu dầu rán với 2 quả trứng ăn là chữa dược chứng bệnh khó đẻ, không phải mổ. Hiện nay các bệnh viện ở Trung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Quốc đề áp dụng phương pháp này. Cũng theo ông Tài, đối với sản phụ, hạt thầu dầu tía không chỉ chữa được những người bị sót rau, mà còn chữa được những ca khó đẻ và sa dạ con.
Bài thuốc rất đơn giản, chỉ lấy 15 hạt thầu dầu thầu dầu tía giã nhỏ, tốt nhất là thêm vài lá thầu dầu, dùng giẻ buộc vào gan bàn chân, sản phụ sẽ dễ đẻ hơn, con ra cũng dễ dàng hơn. Trong trường hợp bị sa dạ con, chỉ cần đắp thuốc vào bụng dưới, dạ con sẽ trở về vị trí cũ. Theo thông báo mới nhất ở Nghệ An, người bị bệnh trĩ, dùng lá thầu dầu đội lên đầu sau 1 tuần sẽ khỏi. Một thông tin khác, chị Lương Thị Hằng khi sinh nở đứa con thứ hai bị sót rau, người tím tái đã được cứu sống bằng 9 quả thầu dầu giả nhỏ, buộc vào gan bàn chân là khỏi.
Bà Lương Thị Nga (thầy lang dân tộc Nùng) nhờ lại bài thuốc đó và dùng thầu dầu chữa được nhiều bệnh khác như bệnh cảm cúm, đau đầu do trúng gió, mẩn ngứa, viêm mũi, phong thấp, đau khớp, động kinh, tâm thần phân liệt. Cũng theo bà Lương Thị Nga để chữa bệnh cảm cúm chỉ cần lá tươi giã nát đắp lên trán và thái dương, hoặc lấy lá non và hoa đu đủ đực xào lên hoặc ngâm rượu đắp lên trán và thái dương là sẽ khỏi. Theo ông Hoàng Văn Việt một thầy thuốc nam xã Hòa Thắng, Hữu Lũng, Lạng Sơn, ông đã dùng hạt thầu dầu tía chữa nhiều ca bệnh méo mồm, do trúng gió, liệt thần kinh mặt bằng cách lấy 9 hạt thầu dầu tía, giã nát, đắp vào phía đối diện của bên bị méo miệng, khoảng 15-20 phút, nhẹ thì dùng 1 lần, nặng thì dùng vài lần sẽ khỏi. Về kinh nghiệm chữa bệnh bằng cây thầu dầu có rất nhiều trong dân gian.
Trong các tài liệu đã công bố thì chỉ có một số tài liệu của GS. Theo ông dầu thầu dầu không gây hiện tượng xót ruột, chỉ làm cho ruột co bóp nhiều hơn, không gây ảnh hưởng gì đến màng ruột, bởi vậy chúng được dùng cho phụ nữ mang thai là rất tôt để chống táo bón mà không gây nguy hiểm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Tuy nhiên về vấn đề nghiên cứu kỹ thuật gây trồng và chọn giống, nhất là vấn đề phòng trừ sâu bệnh thì chưa có một tài liệu nào đề cập đến. Việc nghiên cứu các loài sâu bệnh hại và phòng trừ chúng là hết sức cần thiết.
Về bệnh cây thầu dầu đến nay vẫn chưa có tài liệu đề cập đến nhưng bệnh cây nông nghiệp và lâm nghiệp thì đã có nhiều tác giả đề cập trong các giáo trình và tài liệu chuyên khảo của Đường Hồng Dật (1983), Lê Lương Tề (2005) Lê Văn Liễu, Trần Văn Mão (1978) Nguyễn Sỹ Giao ( 1982) Phạm Quang Thu ( 2009) Phan Thuý Hiền (2009). Tình hình nghiên cứu ngoài nước Theo Yi Weidou, viện sỹ công trình Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh) cho biết theo Bộ Năng lượng Mỹ và Uỷ ban Năng lượng thế giới dự báo nguồn năng lượng hoá thạch không còn nhiều, dầu mỏ chỉ dùng 39 năm, khí thiên nhiên dùng trong 60 năm, than đá 111 năm là cạn kiệt, năm 2005 nhu cầu dầu mỏ đã tăng thêm 35%. Điều này sẽ dự báo cho biết lượng xăng dầu sẽ tăng gấp nhiều lần trong 2 thập kỷ tới và bắt buộc phải tìm nguồn năng lượng sinh học. Nguồn năng lượng sinh học là nguồn năng lượng thay thế có thể tồn tại, tái sinh và điều chỉnh theo ý muốn của con người.
Dầu thầu dầu lấy từ hạt là một trong những nguồn năng lượng thay thế quan trọng, không những làm dầu đốt, công nghệ chế biến hoá học, công nghệ dược mà còn dùng làm dầu bôi trơn máy bay và máy móc tinh vi khác vì dầu thầu dầu không biến chất khi nhiệt độ cao 500oC và không bị đông khi nhiệt độ -18oC. Hiện nay trên thế giới có hơn 30 nước trồng thầu dầu và đã đạt đến quy mô công nghiệp hoá. Các nước Ấn Độ, Trung Quốc, Brazin, Nga, Thái Lan, Philippin đã đạt 88% tổng sản lượng trồng thầu dầu thế giới. Riêng Trung Quốc đã trồng thầu dầu hơn 100 năm nhưng quy mô nhỏ, sản lượng thấp, chỉ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 đạt 200-300 nghìn tấn năm, nhưng thị trường cần đến 600-700 nghìn tấn năm.
Thị trường thế giới cần 10 triệu tấn năm, nhưng cũng chỉ đạt 2 triệu tấn năm. Vì vậy trên thế giới đều tăng diện tích trồng thầu dầu trong thập kỷ 21. Trong quá trình trồng thầu dầu, do nhiều nguyên nhân về thời tiết, kỹ thuật sâu bệnh hại càng ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng dầu. Cho nên đi đôi với việc trồng thầu dầu trên thế giới đều nghiên cứu đến phòng trừ sâu bệnh.
Về lịch sử bệnh cây vào thế kỷ 18 người ta đã nhận biết dược vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm, nhưng đầu thế kỷ 19 trên cơ sở hình thái học, phân loại học thực vật môn nấm học mới dần dần phát triển. Năm 1807 các nhà khoa học mới phát hiện sự lây lan bào tử nấm gây ra nhiều bệnh trên nhiều loại cây trồng. Năm 1888 Pierre Marie Alexis Millardet đã sang chế ra thuốc Bordô phòng trừ thành công bệnh mốc sương nho mở dầu một thời kỳ sử dụng thuốc hóa học phòng trừ bệnh cây. phát hiện vi khuẩn gây bệnh cây và nghiên cứu phân loại vi khuẩn gây bệnh cây.
Năm 1892 Ivanopski phát hiện ra vật nhỏ hơn vi khuẩn, đó là virus được gọi ngày nay. Về bệnh cây thầu dầu trên thế giới đã có những công trình nghiên cứu về phân loại, đặc điểm sinh học, quy luật phát bệnh và biện pháp phòng trừ theo nguyên tắc quản lý vật gây hại tổng hợp IPM. Theo thống kê của Liu Wenrong ( 1991) trên cây thầu dầu có 9 loài bệnh, 94 loài sâu bao gồm các bệnh trên lá, thân cành, rễ và gây tổn thất đáng kể đến cây con và sản lượng hoa, quả, hạt và sản lượng thầu dầu. Gần đây Zhang cũng phát hiện được 27 loài nấm gây bệnh trên thầu dầu, 1 bệnh sinh lý hoặc vi khuẩn gây nên, trên thế giới phổ biến nhất là bệnh khô cành do nấm mốc sương, bệnh đốm than, bệnh gỉ sắt và bệnh đốm lá do vi khuẩn Zhong Deyu (2011) trong vấn đề kỹ thuật trồng thầu dầu cũng đã đề cập nhiều đến phòng trừ sâu bệnh hại thầu dầu.
Các tác giả khác như Yang Zhonghua (2010), LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Ye Jianda(2011) Zhang Shuanhu (2011) đều nêu lên việc trồng thầu dầu phải đi đôi với phòng trừ sâu bệnh. Nhiều tài liệu của Thái Lan đều đề cập đến sâu bệnh hại cây thầu dầu ( Zhang, 2011) Trong đó bệnh thối cổ rễ, bệnh thối gốc, bệnh gỉ sắt, bệnh khô lá, bệnh đốm lá là những bệnh được nhiều tác giả đề cập đến. Chúng liên quan với các loài sâu hại như sâu ngài đêm, sâu róm 4 túm lông, sâu chích hút như rầy lưng trắng, rầy nâu, rệp sáp, rận. Về bệnh hai cây thầu dầu mấy năm gần đây nhiều tác giả đã dề cập đến nhiều bệnh hại và biện pháp phòng trừ.
Năm 2010 Zhong Deyu đã đề cập đến bệnh đốm lá thầu dầu đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng và chất lượng thầu dầu. Năm 2006 trong nguồn tin qzny.cn cho biết bệnh thối cổ rế trong điều kiện nhiệt độ cao độ ẩm cao thoát nước kém thường xây ra bệnh thối cổ rễ và cần phải dùng biện pháp xử lý hạt để phòng trừ. Tron cuốn hạc vấn : xuewen.net cho biết bệnh hại trên cây thầu dầu có tất cả 27 bệnh trong đó có 25 bệnh do nấm gây ra, 1 bệnh do vi khuẩn và 1 bệnh do thiếu Fe. Trên thế giới phát sinh phổ biến có bệnh dịch, bệnh đốm than, bệnh gỉ sắt và bệnh đốm lá do vi khuẩn.
Trong tập finance.cn ngày 28 tháng 4 năm 2013 đã nêu rõ trong quá trình sinh trưởng phát triển cây thầu dầu từ cây con đến cây trưởng thành đều phát sinh bệnh hại. Thông thường bị người ta xem nhẹ, do đó hàng năm đã gây ra những tổn thất và uy hiếp đến cây thầu dầu. Tại Hồ Nam Trung Quốc đã phát hiện bệnh khô héo cây thầu dầu , tháng 6 năm 2012 đề cập đến bệnh này do nấm lưỡi liềm Fusarium oxysporum gây ra. Bệnh này là một trong những bệnh nghiêm trọng nhất, bệnh luôn luôn gây ra cây chết từng đám.