Luận văn thạc sĩ: Đặc điểm sinh học của nấm đông trùng hạ thảo tuyết Isaria tenuipes ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp nghiên cứu đặc điểm sinh học nấm đông trùng hạ thảo tuyết Isaria tenuipes phân bố tại Việt Nam.

• Trường học: Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học nấm đông trùng hạ thảo tuyết Isaria tenuipes tại Việt Nam
• Loại tài liệu: nghiên cứu
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.1.1. Nghiên cứu về phân loại nhóm nấm Đông trùng hạ thảo và nấm Đông trùng hạ thảo tuyết (Isaria tenuipes)
• 1.1.2. Nghiên cứu về giá trị dược liệu của nấm Đông trùng hạ thảo
• 1.1.3. Nghiên cứu về nuôi trồng thể quả trên giá thể và nuôi cấy sinh khối hệ sợi
• 1.2. Nghiên cứu ở trong nước
• 1.2.1. Nghiên cứu về thành phần loài các loài nấm ký sinh côn trùng và nấm đông trùng hạ thảo
• 1.2.2. Nghiên cứu về giá trị dược liệu
• 1.2.3. Nghiên cứu về nuôi trồng thể quả trên giá thể và nuôi cấy sinh khối hệ sợi
• 1.3. Nhận xét
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Phân lập các chủng nấm Isaria tenuipes ở Việt Nam
• 2.3.2. Đặc điểm sinh học của hệ sợi trong nuôi cấy thuần khiết
• 2.3.3. Nghiên cứu hoạt tính của các chủng nấm
• 2.3.4. Nghiên cứu khả năng hình thành thể quả trên giá thể nhân tạo
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp phân lập
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường dinh dưỡng đến sinh trưởng và phát triển của hệ sợi
• 2.4.3. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ không khí đến sinh trưởng và phát triển của hệ sợi
• 2.4.4. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của độ pH môi trường đến sinh trưởng và phát triển của hệ sợi

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nấm đông trùng hạ thảo tuyết Isaria tenuipes

Nấm đông trùng hạ thảo tuyết (Isaria tenuipes) là một loài nấm dược liệu quý, được sử dụng rộng rãi trong y học truyền thống, đặc biệt ở Hàn Quốc. Loài nấm này tồn tại ở hai giai đoạn: hữu tính (Cordyceps takaomontana) và vô tính (Isaria tenuipes). Isaria tenuipes có giá trị dược liệu cao, đặc biệt trong điều trị ung thư nhờ các hợp chất hoạt tính sinh học như 4-acetyl-12,13-epoxyl-9-trichothecene-3,15-diol. Tại Việt Nam, loài nấm này đã được phát hiện và nghiên cứu, mở ra tiềm năng lớn trong việc bảo tồn và phát triển.

1.1. Phân bố và giá trị dược liệu

Isaria tenuipes phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng núi như Vườn Quốc gia Ba Vì, Tam Đảo, và Tây Yên Tử. Loài nấm này chứa nhiều hợp chất có giá trị dược liệu như Ergosterol peroxide và Acetoxyscirpenediol, có khả năng ức chế tế bào ung thư. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của loài nấm này là cơ sở quan trọng để nhân nuôi và phát triển bền vững.

II. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của Isaria tenuipes

Nghiên cứu sinh học về Isaria tenuipes tập trung vào các đặc điểm hình thái, sinh trưởng, và khả năng hình thành thể quả. Loài nấm này có thể mọc đơn lẻ hoặc thành cụm, với thân màu vàng chanh và bột trắng trên bề mặt. Đặc điểm sinh học của hệ sợi nấm được nghiên cứu thông qua các yếu tố như môi trường dinh dưỡng, nhiệt độ, và độ pH.

2.1. Ảnh hưởng của môi trường dinh dưỡng

Nghiên cứu cho thấy môi trường dinh dưỡng giàu glucose và peptone kích thích sinh trưởng mạnh mẽ của hệ sợi nấm. Các yếu tố như KH2PO4 cũng ảnh hưởng đến khả năng hình thành thể quả. Nghiên cứu nấm đông trùng hạ thảo này là cơ sở để tối ưu hóa quy trình nuôi cấy.

2.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và pH

Nhiệt độ tối ưu cho sinh trưởng của Isaria tenuipes là 25°C. Độ pH lý tưởng dao động từ 6.0 đến 7.0. Các điều kiện này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển hệ sợi nấm, đặc biệt trong quá trình nuôi cấy nhân tạo.

III. Ứng dụng và tiềm năng của Isaria tenuipes tại Việt Nam

Nấm đông trùng hạ thảo tuyết có tiềm năng lớn trong y học và kinh tế. Các sản phẩm từ nấm như rượu, viên nang, và nấm khô đang được phát triển. Nghiên cứu nấm đông trùng hạ thảo tại Việt Nam không chỉ góp phần bảo tồn loài nấm quý mà còn mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm dược liệu chất lượng cao.

3.1. Giá trị dược liệu

Isaria tenuipes chứa các hợp chất như adenosine và N6-(2-hydroxyethyl) adenosine, có tác dụng tăng cường miễn dịch và cải thiện sức khỏe. Các nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh hiệu quả của loài nấm này trong điều trị ung thư và các bệnh mãn tính.

3.2. Tiềm năng nuôi trồng

Việc nuôi cấy Isaria tenuipes trên giá thể nhộng tằm đã được thử nghiệm thành công tại Việt Nam. Quy trình này có thể được nhân rộng để sản xuất đại trà, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nấm đông trùng hạ thảo tuyết (Isaria tenuipes) là một loài nấm dược liệu quý, được sử dụng lâu đời tại Hàn Quốc và lần đầu tiên được phát hiện phân bố tại Việt Nam. Loài nấm này tồn tại ở hai giai đoạn: giai đoạn hữu tính (Cordyceps takaomontana) và giai đoạn vô tính (Isaria tenuipes). Nấm có giá trị dược liệu cao nhờ các hợp chất sinh học như 4-acetyl-12,13-epoxyl-9-trichothecene-3,15-diol, Ergosterol peroxide và Acetoxyscirpenediol, có tác dụng ức chế tế bào ung thư, đặc biệt là bệnh máu trắng. Qua các đợt điều tra tại Vườn Quốc gia Ba Vì, Tam Đảo và Tây Yên Tử, nhiều mẫu nấm đã được thu thập và lưu giữ tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm tìm hiểu đặc điểm sinh học, hoạt tính sinh học và khả năng nuôi trồng nhân tạo của nấm Isaria tenuipes tại Việt Nam. Nghiên cứu tập trung vào phân lập chủng nấm, đánh giá sinh trưởng hệ sợi, hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và khả năng hình thành thể quả trên giá thể nhân tạo. Thời gian nghiên cứu chủ yếu trong điều kiện nuôi cấy thuần khiết và nhân tạo, với phạm vi địa lý tại các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia miền núi Việt Nam.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn nguồn gen quý hiếm, phát triển dược liệu bản địa và mở rộng quy trình nuôi trồng nhân tạo, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và y học nước nhà. Các chỉ số như tốc độ sinh trưởng hệ sợi, trọng lượng sinh khối, số lượng và trọng lượng thể quả được sử dụng làm metrics đánh giá hiệu quả nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển của nấm ký sinh côn trùng, đặc biệt là các loài thuộc họ Clavicipitaceae và Cordycipitaceae. Mô hình sinh trưởng hệ sợi nấm trong môi trường nhân tạo được áp dụng để đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như nhiệt độ, pH và thành phần dinh dưỡng. Các khái niệm chính bao gồm:

• Hệ sợi nấm (mycelium): cấu trúc sinh trưởng chính của nấm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hình thành thể quả.
• Thể quả (fruiting body): phần sinh sản của nấm, chứa các hợp chất dược liệu có giá trị.
• Hoạt tính sinh học: khả năng kháng khuẩn, kháng nấm và ức chế tế bào ung thư của các hợp chất chiết xuất từ nấm.
• Môi trường nuôi cấy: các công thức dinh dưỡng lỏng và rắn được thiết kế để tối ưu hóa sinh trưởng và sản xuất thể quả.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các chủng nấm Isaria tenuipes được phân lập từ Vườn Quốc gia Ba Vì. Phương pháp phân lập sử dụng môi trường PDA (Potato Dextrose Agar) và nuôi cấy thuần khiết trong tủ định ôn ở 25°C. Cỡ mẫu gồm 7 chủng nấm được ký hiệu BV2, BV4, BV5, BV6, BV11, BV16, BV17.

Phân tích sinh trưởng hệ sợi được thực hiện trên 7 công thức môi trường dinh dưỡng dịch thể khác nhau, đánh giá qua các chỉ tiêu: thời gian mọc kín bề mặt, độ dày hệ sợi, trọng lượng tươi và khô hệ sợi. Ảnh hưởng của nhiệt độ không khí (10°C đến 35°C) và pH môi trường (3 đến 9) cũng được khảo sát.

Hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm được đánh giá bằng phương pháp khoan giếng trên môi trường PDA, sử dụng vi khuẩn Bacillus subtilis và nấm Fusarium oxysporum làm đối tượng thử nghiệm. Đường kính vòng ức chế được đo để xác định hiệu quả hoạt tính sinh học.

Khả năng hình thành thể quả được nghiên cứu trên môi trường dịch thể và giá thể nhộng tằm, với các chỉ tiêu số lượng thể quả, chiều dài và trọng lượng thể quả. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ 25 đến 100 ngày, với các điều kiện nhiệt độ và pH được điều chỉnh phù hợp.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel và SPSS, đảm bảo tính chính xác và khả năng phân tích thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân lập và đặc điểm sinh trưởng hệ sợi: 7 chủng nấm Isaria tenuipes được phân lập thành công, với tốc độ sinh trưởng hệ sợi dao động từ 0,2 đến 0,8 mm/giờ. Chủng BV6 có tốc độ sinh trưởng nhanh nhất (195,8 µm/giờ) và khả năng hình thành thể quả gần giống tự nhiên, được chọn làm mẫu nghiên cứu chính.

2. Ảnh hưởng môi trường dinh dưỡng: Trong 7 công thức môi trường dịch thể, CT5 (40 g/l glucose + 10 g/l peptone + 0.7H2O + 10 g/l yeast extract) và CT7 (30 g/l glucose + 3 g/l peptone + 0.7H2O + 3 g/l yeast extract + 5 g/l nhộng) cho kết quả sinh trưởng hệ sợi tốt nhất với trọng lượng khô lần lượt đạt 0,72 g/bình và 0,52 g/bình. Thời gian mọc kín bề mặt nhanh nhất là 4-5 ngày ở CT6, tuy nhiên trọng lượng khô thấp hơn CT5.

3. Ảnh hưởng nhiệt độ: Nấm không sinh trưởng ở 30°C và 35°C, sinh trưởng chậm ở 10°C. Nhiệt độ tối ưu cho sinh trưởng hệ sợi là 15°C với trọng lượng khô đạt 1,36 g/bình (CT5) và 0,69 g/bình (CT7). Thời gian mọc kín bề mặt ngắn nhất là 15-16 ngày.

4. Ảnh hưởng pH: Nấm sinh trưởng tốt trên pH từ 3 đến 9, nhưng tối ưu ở pH kiềm từ 6 đến 9. Trọng lượng khô hệ sợi cao nhất đạt 0,89-1,00 g/bình ở pH 7-9 (CT5) và 0,55-0,69 g/bình (CT7).

5. Hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm: Dịch nuôi cấy nấm có khả năng ức chế Bacillus subtilis với đường kính vòng ức chế khoảng 27-29 mm, và ức chế nấm Fusarium oxysporum với vòng ức chế tương tự. Hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm không khác biệt đáng kể giữa mẫu 22 ngày và 100 ngày nuôi cấy.

6. Khả năng hình thành thể quả: CT5 và CT7 là môi trường thích hợp để nuôi trồng thể quả với số lượng thể quả trung bình lần lượt là 33 và 17 thể quả/bình. Trọng lượng thể quả tươi cao nhất đạt 40,3 g/10 bình (CT5) và 15,34 g/10 bình (CT7). Nhiệt độ tối ưu cho thể quả là 15°C, với số lượng và trọng lượng thể quả cao nhất. pH tối ưu cho thể quả là 6-9, trong đó pH 7 cho số lượng thể quả nhiều nhất (51 thể quả/bình ở CT5).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Isaria tenuipes có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện nhân tạo với môi trường dinh dưỡng và điều kiện môi trường được tối ưu hóa. Tốc độ sinh trưởng và trọng lượng sinh khối hệ sợi cao ở môi trường CT5 và CT7 chứng tỏ vai trò quan trọng của các thành phần như glucose, peptone và yeast extract trong việc cung cấp dinh dưỡng cho nấm.

Nhiệt độ sinh trưởng tối ưu từ 15-25°C phù hợp với điều kiện khí hậu miền núi Việt Nam, tạo thuận lợi cho việc nuôi trồng nhân tạo. pH môi trường kiềm cũng hỗ trợ sinh trưởng và hình thành thể quả, tương đồng với các nghiên cứu quốc tế về các loài nấm đông trùng hạ thảo.

Hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm của Isaria tenuipes được xác nhận qua các vòng ức chế rõ ràng, cho thấy tiềm năng ứng dụng trong y học và nông nghiệp. So sánh với các nghiên cứu trước đây, hoạt tính sinh học của nấm tại Việt Nam tương đương với các chủng ở Hàn Quốc và Trung Quốc.

Khả năng hình thành thể quả trên giá thể nhân tạo và nhộng tằm mở ra hướng phát triển sản xuất dược liệu quy mô lớn, góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm và phát triển kinh tế địa phương. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ trọng lượng sinh khối, vòng ức chế kháng khuẩn và số lượng thể quả để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển quy trình nuôi trồng nhân tạo: Áp dụng công thức môi trường CT5 và CT7 kết hợp điều kiện nhiệt độ 15°C và pH 7-9 để tối ưu hóa sinh trưởng và sản xuất thể quả trong quy mô công nghiệp. Thời gian thực hiện trong 12-18 tháng, do các chủ thể nghiên cứu và doanh nghiệp dược liệu phối hợp.

2. Bảo tồn và lưu giữ nguồn gen: Tăng cường thu thập, phân lập và lưu trữ các chủng Isaria tenuipes tại các khu bảo tồn thiên nhiên để duy trì đa dạng sinh học và làm nguồn nguyên liệu cho nghiên cứu tiếp theo. Chủ thể thực hiện là các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý rừng.

3. Nghiên cứu sâu về hoạt tính sinh học: Tiếp tục phân tích các hợp chất sinh học có trong nấm, mở rộng thử nghiệm lâm sàng về tác dụng chống ung thư và kháng khuẩn, nhằm phát triển sản phẩm dược phẩm mới. Thời gian nghiên cứu 2-3 năm, do các trung tâm nghiên cứu y sinh đảm nhiệm.

4. Ứng dụng trong sản xuất dược liệu và thực phẩm chức năng: Phát triển các sản phẩm từ nấm như viên nang, rượu ngâm, bột khô để đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị kinh tế. Doanh nghiệp dược liệu và nông nghiệp công nghệ cao là chủ thể chính, với kế hoạch triển khai trong 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu sinh học và dược liệu: Nghiên cứu đặc điểm sinh học, hoạt tính sinh học và quy trình nuôi trồng nấm đông trùng hạ thảo, làm cơ sở cho các đề tài tiếp theo về nấm dược liệu quý.

2. Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và thực phẩm chức năng: Áp dụng quy trình nuôi trồng và chiết xuất hoạt chất để phát triển sản phẩm mới, nâng cao chất lượng và giá trị cạnh tranh trên thị trường.

3. Cơ quan quản lý bảo tồn thiên nhiên: Sử dụng thông tin về phân bố và đặc điểm sinh học của nấm để xây dựng kế hoạch bảo tồn nguồn gen quý hiếm, góp phần phát triển bền vững tài nguyên sinh vật.

4. Người nuôi trồng nấm và nông dân: Hướng dẫn kỹ thuật nuôi trồng nhân tạo nấm đông trùng hạ thảo trên giá thể và nhộng tằm, tăng năng suất và thu nhập từ sản phẩm nấm dược liệu.

Câu hỏi thường gặp

1. Isaria tenuipes có thể nuôi trồng nhân tạo ở Việt Nam không?
   Có, nghiên cứu đã chứng minh nấm có thể sinh trưởng và hình thành thể quả trên môi trường nhân tạo với điều kiện nhiệt độ 15-25°C và pH 6-9, phù hợp với khí hậu miền núi Việt Nam.

2. Môi trường dinh dưỡng nào tối ưu cho sinh trưởng nấm?
   Công thức CT5 và CT7 chứa glucose, peptone và yeast extract được xác định là môi trường tốt nhất, giúp nấm phát triển hệ sợi và thể quả với trọng lượng sinh khối cao.

3. Nấm Isaria tenuipes có tác dụng gì trong y học?
   Nấm chứa các hợp chất sinh học có hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và ức chế tế bào ung thư, đặc biệt hiệu quả trong hỗ trợ điều trị bệnh máu trắng và các bệnh nan y khác.

4. Nhiệt độ và pH ảnh hưởng thế nào đến sinh trưởng nấm?
   Nấm không sinh trưởng ở nhiệt độ trên 30°C và dưới 10°C, tối ưu ở 15-25°C. pH môi trường từ 6 đến 9 là thích hợp nhất cho sinh trưởng và hình thành thể quả.

5. Làm thế nào để đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của nấm?
   Hoạt tính được đánh giá bằng phương pháp khoan giếng trên môi trường PDA, đo đường kính vòng ức chế vi khuẩn Bacillus subtilis và nấm Fusarium oxysporum, với kết quả vòng ức chế rõ ràng chứng minh hiệu quả kháng khuẩn.

Kết luận

• Đã phân lập thành công 7 chủng nấm Isaria tenuipes tại Việt Nam, trong đó chủng BV6 có đặc điểm sinh trưởng và hình thành thể quả tốt nhất.
• Môi trường dinh dưỡng CT5 và CT7 cùng điều kiện nhiệt độ 15°C và pH 6-9 là tối ưu cho sinh trưởng hệ sợi và nuôi trồng thể quả.
• Nấm có hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm rõ rệt, tiềm năng ứng dụng trong y học và nông nghiệp.
• Quy trình nuôi trồng nhân tạo trên giá thể dịch thể và nhộng tằm đã được thiết lập, mở ra hướng phát triển sản xuất dược liệu quy mô lớn.
• Nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng cho việc bảo tồn, phát triển và ứng dụng nấm đông trùng hạ thảo tuyết tại Việt Nam.

Next steps: Triển khai quy trình nuôi trồng quy mô công nghiệp, mở rộng nghiên cứu hoạt tính sinh học và phát triển sản phẩm dược liệu.

Các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần phối hợp để khai thác tiềm năng của Isaria tenuipes, góp phần phát triển ngành dược liệu Việt Nam bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu ở ngoài nước 1. Nghiên cứu về phân loại nhóm nấm Đông trùng hạ thảo và nấm Đông trùng hạ thảo tuyết (Isaria tenuipes) Dựa trên đặc điểm hình thái cũng như đặc điểm về cấu trúc phân tử, các loài nấm đông trùng hạ thảo được xếp trong 162 đơn vị phân loại thuộc 2 họ Cordycipitaceae và Ophiocordycipitaceae [14]. Isaria tenuipes là một loài nấm phổ biến được tìm thấy tại nhiều khu vực miền núi Hàn Quốc [21].

Hình dạng nấm có thể mọc riêng lẻ hay thành cụm nhóm. Có thể mọc thẳng hoặc đột xuất nhánh, và có thể dài lên 45 mm, thân cây nấm chủ yếu là màu vàng chanh và bên trên có bột màu trắng [13]. Theo hệ thống phân loại truyền thống loài nấm Isaria tenuipes được xếp vào họ Clavicipitaceae [11]. Đây là một loài nấm dược liệu được nuôi trồng và sử dụng lâu đời ở Hàn Quốc.

Trong tự nhiên, trên cùng một ký chủ, rất dễ dàng thấy 2 dạng thể quả: dạng thể quả chứa bào tử hữu tính (stromata) có tên go ̣i là Cordyceps takaomontana Yakushiji & Kumazawa và dạng thể quả chứa bào tử vô tính (synnemata) chính là Isaria tenuipes. Nghiên cứu về thành phần hóa học của I. tenuipes xâm nhiễm nhộng hay sâu non và sau đó hình thành các dạng thể quả màu vàng mọc thẳng hay phân nhánh ra bên ngoài mình của vật chủ. Theo y học truyền thống của Trung Hoa, dạng thể quả của nấm I.

tenuipes có giá trị cao về mặt dược liệu do các tác dụng về dược lý và sinh học của chúng. Các hoạt chất Ergosterol peroxide và Acetoxyscirpenediol tách chiết từ nấm I. tenuipes nuôi cấy nhân tạo có khả năng ức chế các dòng tế bào ung thư ở người như tế bào khối u dạ dày, tế bào ung thư gan, tế bào ung thư ruột kết - ruột thẳng. Hoạt tính của Acetoxyscirpenediol mạnh hơn Cisplatin là hoạt chất đang được dùng điều trị cho các bệnh nhân ung thư hiện 3 nay là 4 đến 6,6 lần [16].

Một hợp chất hóa học có hoạt tính sinh học có giá trị dược liệu chứa trong thể quả ở giai đoạn hữu tính và ở giai đoạn vô tính của loài nấm Isaria tenuipes này là 4-acetyl-12,13-epoxyl-9-trichothecene- 3,15-diol [17]. Đây là hợp chất đang được dùng để điều trị bệnh ung thư, đặc biệt là bệnh máu trắng ở các nước trên thế giới, đặc biệt được sử dụng rộng rãi ở Hàn Quốc [10]. Trong dạng thể quả của nấm Isaria tenuipes còn chứa các hợp chất sinh học và giá trị dược phẩm cao, chẳng hạn như adenosine và N6-(2- hydroxyethyl) adenosine [13]. Có tác dụng tăng cường hệ thống miễn dịch và lấy lại năng lượng, tương tự các chức năng bổ của nhân sâm.

Một số thành phần sinh hoá, nguyên tố khoáng, acid amin và các vitamin trong nấm đông trùng hạ thảo I. tenuipes đã được xác định như sau [30]: Bảng 1.1: Thành phần sinh hoá và nguyên tố khoáng trong nấm I. tenuipes STT Chỉ tiêu Đơn vị tính Hàm lượng 1 Protein % chất khô 7,75 2 Mannitol % chất khô 1,21 3 Lipid % chất khô 7,77 4 Cu mg/kg 21,1 5 Fe mg/kg 43,9 6 Mn mg/kg 22,2 7 Se mg/kg 0,32 8 Zn mg/kg 2,55 9 Ca mg/10g 12,0 10 Cr mcg/10g 0,80 11 K mg/10g 186,0 12 Na mg/10g 3,0 4 Bảng 1.2: Thành phần acid amin trong nấm đông trùng hạ thảo I. tenuipes Hàm Hàm TT Acid amin ĐV TT Acid amin ĐV lượng lượng 1 Alanin % 1,40 10 Methionine % 0,25 2 Glycin % 1,32 11 Glutamic acid % 2,46 3 Valin % 1,00 12 Phenylalanine % 1,30 4 Leucin % 1,44 13 Lysine % 2,66 5 Isoleucin % 0,69 14 Histidine % 0,80 6 Threonine % 0,83 15 Tyrosine % 2,89 7 Serin % 0,73 16 Cystine % 0,12 8 Proline % 2,83 17 Arginine % 5,30 9 Asparatic acid % 1,44 18 Tryptophan % 0,29 Bảng 1.3: Thành phần vitamin trong nấm Đông trùng hạ thảo I.

tenuipes STT Acid amin Đơn vị tính Hàm lượng 1 Vitamin B1 mcg/10g 89,4 2 Vitamin B3 mg/10g 0,37 3 Vitamin B6 mcg/10g 19,1 4 Vitamin C mg/10g 1,25 5 Vitamin E mg/10g 0,23 6 Vitamin A mg/10g 0,12 7 Vitamin D mg/10g 242,0 1. Nghiên cứu về giá trị dược liệu của nấm Đông trùng hạ thảo Nấm Đông trùng hạ thảo là một loại nấm là loại dược liệu quý, rất tốt cho sức khoẻ, phù hợp với mọi lứa tuổi. Đông trùng hạ thảo là một vị thuốc bồi bổ hết sức quý giá, có tác dụng tích cực với rấ t nhiề u bệnh như rối loạn 5 tình dục, thận hư, liệt dương, di tinh, hay có tác dụng làm tăng cường công năng của tuyến thượng thận, cải thiện được chức năng thận, nâng cao năng lực miễn dịch, kháng khuẩn, kháng virus, chống ung thư và chất phóng xạ. Isaria tenuipes là một loài nấm có giá trị dược liệu quý, tác dụng chủ yếu trong điều trị và hỗ trợ điều trị bệnh ung thư nhờ tác dụng về dược lý và sinh học của chúng.

Những hợp chất có hoạt tính chống khối u hoặc tác động đến hệ thống miễn dịch như: Leucinostatins A, D, Polygalactosamine, Saintopin, Sphingofungins E và F, UCE1022, Paeciloquinones A, B, C, D, E và F, Ergosterol peroxide, Acetoxyscirpenediol, … Đă ̣c biê ̣t, hoạt chất Ergosterol peroxide và Acetoxyscirpenediol trong nuôi cấy nhân tạo có khả năng ức chế các dòng tế bào ung thư ở người như khối u dạ dày, ung thư gan, ung thư ruột kết - ruột thẳng được tách chiết và thử nghiệm trên lâm sàng. Không chỉ vậy loài nấm Isaria tenuipes còn được phát hiện có hàm lượng dinh dưỡng cao: giàu các vitamin D, vitamin B1, vitamin B6, và nhiều nguyên tố khoáng như K, Fe, Mg, Cu. (Borchers et al., 1999; Liu et al., 1996; Lee et al. Trong thể quả của nấm Isaria tenuipes còn chứa các hợp chất sinh học và giá trị dược phẩm cao, chẳng hạn như adenosine và N6-(2-hydroxyethyl) adenosine [13].

Nấm này đã được sử dụng như một loại thuốc dân gian truyền thống hoặc như là một thực phẩm thành phần tăng cường hệ thống miễn dịch và lấy lại năng lượng, tương tự như các chức năng bổ của nhân sâm. Một kết quả thí nghiệm về sức sống của chuột cho thấy chuột uống dịch nấm đông trùng hạ thảo chiết trong nước, chiết trong cồn và đối chứng (được uống nước vô trùng) đều sống khỏe mạnh trong 4 tuần thí nghiệm và biểu hiện bình thường về hình thái, tập tính trong ăn, uống và các hoạt động khác trong cả 2 lần thí nghiệm dù liều dùng cho chuột/ngày là rất cao so với thể trọng của chuột. Điều này cho thấy với liều uống hàng ngày tương đương 6 890mg nấm đông trùng hạ thảo Isaria tenuipes/kg thể trọng là an toàn đối với chuột bạch. Thời gian bơi của chuột được uống dịch chiết nấm trong nước và trong cồn đều dài hơn so với đối chứng.

Chuột đối chứng có thời gian bơi dao động từ 3 đến 4 giờ, còn ở các công thức được uống dịch chiết của nấm thường là trên 5 giờ. Điều đó cho thấy nấm đã tăng cường khả năng vận động của chuột. Nghiên cứu về nuôi trồng thể quả trên giá thể và nuôi cấy sinh khối hệ sợi Trong những năm gần đây cùng với phương pháp nuôi cấy hệ sợi nấm trong môi trường lỏng (Xu và cs, 2003; 2004; 2006) thì phương pháp nuôi cấy nấm nhân tạo trên giá thể tằm - nhộng để sản xuất nấm ở qui mô lớn làm dược liệu hoặc thức ăn bổ dưỡng rất phát triển tại các nước như Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc [22]; Kikuchi và cs, 2004. Nuôi cấy thu sinh khối hệ sợi cũng được các tác giả tiến hành trên môi trường dinh dưỡng lỏng với thành phần như sau: 40 g/lít đường glucose, 10 g/lít cao nấm men, 0.

Ở Hàn Quốc dạng bào tử vô tính Isaria tenuipes đã được nuôi cấy trên môi trường có chứa nhộng tằm, kết quả cho thấy tỷ lệ số ng cao nhất đạt 97,6% trên các giống tằm được thử nghiệm. Trọng lượng tươi của bào tử vô tính Isaria tenuipes khác nhau tùy theo từng mùa, dao động từ 1,44 ~ 0,94 g. Đạt cao nhất khi nuôi cấy vào mùa xuân. Bào tử vô tính của I.

tenuipes sản xuất trên nhộng là màu trắng hoặc màu trắng sữa, và tương tự về hình dạng và màu sắc thể quả thu thập trong tự nhiên [20]. Trong những năm gần đây cùng với phương pháp nuôi cấy hệ sợi nấm trong môi trường lỏng thì phương pháp nuôi cấy nấm nhân tạo trên giá thể nhộng tằ m [15]. Ngoài ra nấm cũng được nuôi cấy trên môi trường gạo và nhộng tằm [20]. 7 Thành phần môi trường nuôi cấy nấm luôn là đề tài để các nhà khoa học nghiên cứu tìm ra môi trường thích hợp nhất phù hợp với mục đích nuôi cấy.

Thành phần trong 1 lít môi trường [9]: 50g glucose, 1.1mg KCl, 2mg MnSO4.6H2O, 2mg Na2MoO4·2H2O, 20mg ZnSO4.7H2O, 3mg of CuSO4·5H2O, 2mg of FeSO4.7H2O and 60mg of EDTA. Trong thành phần này KH2PO4 phosphate làm ảnh hưởng đến sinh khối của nấm tuy nhiên lại có khả năng kích thích làm tăng số lượng thể quả. Nghiên cứu ở trong nước 1. Nghiên cứu về thành phần loài các loài nấm ký sinh côn trùng và nấm đông trùng hạ thảo Các loài nấm ký sinh côn trùng như Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae,.

đã được nghiên cứu về những vấn đề khác nhau như điều tra thành phần loài, loài sâu bị ký sinh, phân lập và nuôi cấy trong phòng thí nghiệm và đặc biệt là nhân sinh khối, tạo chế phẩm để phòng trừ một số loài sâu hại đối với cây nông nghiệp và cây lâm nghiệp. Phân lập và sử dụng nấm Beauveria để phòng trừ mọt hại nông sản [2]. Nghiên cứu sản xuất với quy mô công nghiệp và thử nghiệm trên diện rộng chế phẩm nấm ký sinh côn trùng Beauveria và Metarhizium được thể hiện nhiều trong các công trình nghiên cứu của [7]. Trong báo cáo tổng kết đề tài "Nghiên cứu xây dựng công trình nuôi trồng nấm đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris (L.) có giá trị dược liệu và thương mại cao" của PGS.TS Phạm Quang Thu [6] cho thấy đã điều tra được rất nhiều mẫu nấm của Isaria tenuipes.

tenuipes này lần đầu tiên được phát hiện và mô tả ở Việt Nam vào năm 2010 [4]. Loài nấm này phân bố ở rừng tự nhiên nhiệt đới lá rộng thường xanh ở độ cao từ 800 - 1000 m so với mực nước biển. Hiêṇ đã phát hiêṇ đươ ̣c nhiề u mẫu nấ m Isaria 8 tenuipes ở các Vườn Quốc gia Ba Vì - Hà Nội và Vườn Quốc gia Tam Đảo - Vĩnh Phúc, Vườn Quố c gia Tây Yên Tử - Quảng Ninh. Nấm mọc đơn lẻ hoặc mọc thành cụm, chùm trên nhộng thuộc bộ Cánh vẩy [5].

Nghiên cứu về giá trị dược liệu Tác dụng của đông trùng hạ thảo cũng được nhiều tác giả Việt Nam khẳng định.