Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học của các nghiên cứu 1.1 Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu, đánh giá đặc điểm nông sinh học Cây bưởi là cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa, kết quả, năng suất và chất lượng quả luôn chịu ảnh hưởng nhiều bởi các yếu tố nội tại và ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng, đất đai, dinh dưỡng,. Đặc điểm nông sinh học như sinh trưởng và phát triển, đặc điểm hình thái, khả năng chống chịu sâu bệnh hại, khả năng ra hoa quả và năng suất và chất lượng quả các giống bưởi là những chỉ tiêu thể hiện sự thích ứng của giống trong điều kiện sinh thái từng vùng. Nghiên cứu các chỉ tiêu nông sinh học không chỉ giúp phân biệt giữa các giống mà còn giúp đánh giá tuyển chọn giống phù hợp cho sản xuất. Trong sản xuất, đưa một giống vào trồng tại khu vực sinh thái nhất định cần tiến hành các thử nghiệm đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống để có cơ sở lựa chọn.2 Cơ sở khoa học của việc sử dụng phân bón lá Lá cây ngoài chức năng là thoát hơi nước, quang hợp còn có vai trò quan trọng trong việc hấp thu các chất dinh dưỡng cho cây.
Sự hấp thụ này được thực hiện qua lỗ khí khổng và qua các khoảng gian bào, các chất dinh dưỡng được di chuyển theo hướng từ trên xuống dưới và nó di chuyển trong cây để cung cấp các chất cho cây. Phân bón lá có chứa các nguyên tố đa vi lượng cung cấp kịp thời và nhanh nhất giúp đáp ứng nhu cầu của cây trồng. Giúp cây nhanh chóng phục hồi sau khi trải qua các hiện tượng thời tiết bất thuận hoặc trong các thời kỳ xung yếu của cây. Những loại phân chứa các nguyên tố vi lượng và chất điều hòa sinh trưởng như GA3 (Giberellin) có tác dụng làm tăng khả năng ra hoa, đậu quả, mã quả, chất lượng quả.
Các vườn cây ăn quả có mạch nước ngầm cao, bộ rễ hoạt động kém, Bón phân qua đất mang lại hiệu quả không cao, do 5 vậy bón phân qua lá là giải pháp hiệu quả để ngăn ngừa sự thiếu hụt dinh dưỡng, bổ sung dinh dưỡng kịp thời cho cây,. Tình hình sản xuất bưởi trên thế giới và trong nước 1. Tình hình sản và tiêu thụ bưởi trên thế giới Tổng sản lượng quả bưởi trên thế giới đạt khoảng hơn 6,5 triệu tấn bưởi, cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis) chiếm 5,4 - 5,6 % tổng sản lượng cây cam quýt. Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả.
Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn độ, Philippines, Thái Lan, Bangladesh,. được sử dụng để ăn tươi là chủ yếu. Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới Năm Năm 2012 Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017 Chỉ tiêu Diện tích 321.429 (tấn) (Nguồn: FAOSTAT, 2019) Theo số liệu ở bảng 1.1 cho thấy, tính đến năm 2017, diện tích trồng cây bưởi trên thế giới đạt 444.072 ha, năng suất bình quân đạt 310,7 tạ/ha và sản lượng đạt 13. Trong vòng 5 năm từ 2012 - 2017, diện tích tăng không nhiều nhưng sản lượng tăng thêm hơn 4,7 triệu tấn, nguyên nhân chủ yếu do năng suất được tăng lên bởi áp dụng các tiến bộ khoa học và công nghệ trong sản xuất bưởi.
Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi ở một số nước trồng bưởi chủ yếu trên thế giới năm 2017 Diện tích Thu Năng suất Sản lượng TT Vùng/địa điểm hoạch (ha) (tạ/ha) (tấn) 1 Thế giới 444.336 6 Châu Đại dương 889 92,0 8.352 (Nguồn: FAOSTAT, 2019) Qua số liệu thống kê ở bảng 1.2 cho thấy, năm 2017 Trung Quốc nước có diện tích bưởi lớn nhất thế giới đạt 95.861 ha, năng suất cũng đạt cao nhất thế giới (493,8 tạ/ha) và đạt sản lượng là 4. Tại Mỹ, sản lượng bưởi quả của Mỹ đứng thứ 2 thế giới, trong đó chủ lực là sản phẩm bưởi chùm. Ở Mỹ, công tác chọn tạo giống cây cam quýt nói chung và giống bưởi nói riêng rất được quan tâm và thực hiện bài bản, do vậy Mỹ đã trở thành quốc gia có bộ giống bưởi đưa vào sản xuất tốt nhất thế giới. Năm 2017, sản lượng bưởi quả, trong đó chủ yếu là bưởi chùm của Mỹ đạt 633.210 tấn và là quốc gia xuất khẩu bưởi chùm lớn nhất thế giới.
7 Tại Ấn Độ, cây bưởi và bưởi chùm được trồng trên quy mô lớn và sản xuất theo hướng hàng hóa ở một số vùng như Punjab, KonKan. Năm 2017, sản lượng bưởi quả đạt 390.500 tấn xếp thứ 3 về sản xuất bưởi quả ở các nước châu Á. Ở Thái Lan, cây bưởi được trồng tập trung, quy mô lớn, sản xuất hàng hóa ở các tỉnh miền Trung, một phần ở miền Bắc và miền Đông. Các giống bưởi chủ lực trong sản xuất là những giống nổi tiếng như Cao Phuang, Cao Fan,.
Năm 1987 Thái Lan trồng 1.500 ha bưởi cho sản lượng 76.275 tấn với giá trị 28 triệu đôla Mỹ. Đến năm 2017, diện tích bưởi ở Thái Lan khoảng 25.350 ha và sản lượng khoảng 236.510 tấn, bao gồm cả bưởi chùm. Trên thế giới cây bưởi được trồng nhiều và tập trung ở vùng châu Mỹ, Địa Trung Hải và châu Á. Trong đó khu vực Bắc Mỹ là vùng trồng lớn nhất sau đó đến châu Á và vùng Địa Trung Hải.
Theo thống kê của tổ chức Nông lương thế giới (FAO) sản lượng bưởi của khu vực châu Mỹ là 1,552 triệu tấn chiếm 11,25% sản lượng bưởi của thế giới. Châu Á là khu vực sản xuất bưởi lớn nhất trên thế giới, năm 2017 với diện tích cho thu hoạch quả là 301.827 ha, năng suất đạt 365,9 tạ/ha, sản lượng đạt được là 11. Một số nước ở châu Á công tác chọn tạo giống, biện pháp kỹ thuật (trừ Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan) còn nhiều hạn chế so với các vùng trồng bưởi khác trên thế giới. Tuy nhiên, nghề trồng cam quýt ở châu Á là sự pha trộn của kỹ thuật hiện đại và sự canh tác truyền thống.
Một số giống bưởi chủ yếu trồng trên thế giới Deng (2000) Bưởi (Citrus grandis) được trồng chủ yếu ở các nước châu Á và Đông Nam Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Việt Nam, Philippine, Malaysia vv. Mặc dù bưởi là loài có sự đa dạng di truyền rất lớn, song trong sản xuất không phải tất cả các giống đều được trồng với mục đích 8 sử dụng ăn tươi hoặc trao đổi buôn bán, mà ở mỗi nước chỉ một số giống được phát triển mang tính đặc sản địa phương. Ở Trung Quốc, bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến và Đài Loan,. Các giống bưởi nổi tiếng của Trung Quốc được biết đến là: bưởi Văn Đán, Sa Điền, Quan Khê,.
Đây là những giống đã được Bộ Nông nghiệp Trung Quốc công nhận là hàng nông nghiệp chất lượng cao và cấp huy chương vàng. Ở Đài Loan có giống nổi tiếng là bưởi Văn Đán, do có đặc tính tự thụ, phôi không phát triển nên không có hạt, chất lượng rất tốt được nhiều người ưa chuộng. Theo Chomchalow và CS (1987) ở Thái Lan tập đoàn giống bưởi cũng rất phong phú, các giống phổ biến trong sản xuất trồng ở các tỉnh miền Trung như Nakhon Pathom, Samut Sakhon, Samut songkhram, Ratchaburi và Nothaburi là: Khao Tongdee, Khao Phuang, Khao Phan, Khao Hawm, Khao nhan phung, Khao kheaw, Khao Jeeb, Khao Yai, Tubtim và Sai Nham Phung. Một số giống khác như: Khao Tangkwa, Som Krun, Khao Udom Sook và Manorom được trồng ở Chai Nat và Nakhon Sawan; giống Khao Uthai là giống đặc sản của tỉnh Uthai Thani; giống Takhoi và Som Pol được trồng phổ biến ở Phichit; giống Pattavia chỉ trồng ở vùng phía Nam như ở tỉnh Surat Thani, Songkhla, Narathiwat và Pattani.
Về tình hình tiêu thụ sản phẩm bưởi: Nhật Bản vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụ bưởi. Trong năm 2010, bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 85.658 tấn bưởi tươi, đến năm 2012 xuất sang Nhật 122 nghìn tấn. Tại nước Nga, sản phẩm quả thuộc họ cam quýt rất được ưa chuộng, có khoảng 12% người Nga coi quả cam quýt là loại trái cây ưa thích. Quýt và cam là 2 loại quả phổ biến nhất, trong khi đó bưởi vẫn được coi là loại quả quý.000 tấn bưởi, tăng so với 32.
Trong 9 tháng đầu năm 2012 Nga đã nhập 30. Như vậy, trong 9 năm 2012, Nga đứng thứ 3 thế giới về nhập khẩu bưởi sau Nhật Bản (288.000 tấn) và Canada (51.000 tấn), trong tổng số 464.000 tấn của toàn thế giới. Các quốc gia xuất khẩu chính sản phẩm bưởi cho Nga là Ixraen, Thổ Nhĩ Kỳ, Achentina và Nam Phi.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ Bưởi ở Việt Nam 1. Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi Cây cam quýt là những loại cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao, được xác định là một trong những cây ăn quả chủ lực trong việc phát triển nền nông nghiệp hàng hóa, phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu.
Tuy nhiên, tình hình sản xuất cây cam quýt nói chung trong đó có bưởi ở nước ta chưa ổn định, mặc dù trình độ thâm canh được nâng lên, năng suất tăng và sản lượng cũng tăng. Đối với cây bưởi, năm 2015 diện tích đạt 39.547 ha năng suất đạt 119,19 tạ/ ha sản lượng đạt 471. Năm 2017 diện tích tăng đạt 46,791 ha sản lượng tăng đạt 568. Diện tích trồng bưởi tăng chủ yếu ở các tỉnh phía Nam như Tiền Giang, Long An (bảng 1.3 Tình hình sản xuất Bưởi ở Việt Nam giai đoạn từ 2015 -2017 Chỉ tiêu 2015 2016 2017 Diện tích (ha) 39.352 Nguồn: FAOSTAT 2019 Diện tích trồng cây ăn quả có múi tăng mạnh chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc, trong đó nhiều nơi đã vượt quy hoạch.
Ví dụ, tại tỉnh Tuyên Quang, Đề án phát triển cây cam sành đến năm 2020 chỉ là 5.255ha nhưng hiện nay đã lên tới 7. Huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang cũng đang vỡ quy hoạch về trồng cây ăn quả có múi. Theo quy hoạch, diện tích nhóm cây này ở địa phương đến năm 2020 là khoảng 5.000 ha, song đến cuối năm 2017 toàn 10 huyện đã vượt diện tích quy hoạch vài trăm héc ta. Thực trạng trên cũng đang Diễn ra tại Hưng Yên, Hòa Bình, Hà Giang… 1.
Một số giống bưởi chủ yếu trồng ở Việt Nam Theo Đỗ Đình Ca, Vũ Việt Hưng (2009) Ở Việt Nam, bưởi (Citrus grandis) có thể tìm thấy ở tất cả các tỉnh, thành trong cả nước.
