Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự đa dạng và giá trị bảo tồn của các loài bò sát reptilia và ếch nhái amphibia ở khu bảo tồn thiên nhiên kim hỷ tỉnh bắc kạn

Nghiên cứu sự đa dạng và giá trị bảo tồn bò sát và ếch nhái tại khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, Bắc Kạn. Tìm hiểu về hệ sinh thái độc đáo.

• Tác giả: Phạm Thị Kim Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quảng Trường
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đa Dạng và Giá Trị Bảo Tồn Bò Sát và Ếch Nhái Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Kim Hỷ, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Bắc Kạn

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH LỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN Ở VIỆT NAM
• 1.2. CÁC NGHIÊN CỨU Ở TỈNH BẮC KẠN VÀ KBTTN KIM HỶ
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Công tác chuẩn bị
• 2.4.2. Khảo sát thực địa
• 2.4.3. Phân tích mẫu vật và định loại
• 2.4.4. Đánh giá nhân tố tác động đến khu hệ bò sát và ếch nhái
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa chất, đất đai
• 3.1.3. Khí hậu thủy văn
• 3.2. HIỆN TRẠNG DÂN SINH KINH TẾ XÃ HỘI
• 3.2.1. Dân số, dân tộc
• 3.2.2. Tập quán sinh hoạt, sản xuất
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THÀNH PHẦN LOÀI ẾCH NHÁI VÀ BÒ SÁT Ở KBTTN KIM HỶ
• 4.1.1. Thành phần loài ếch nhái
• 4.1.2. Thành phần loài bò sát
• 4.2. SỰ ĐA DẠNG VỀ THÀNH PHẦN LOÀI VÀ ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ CỦA CÁC LOÀI ẾCH NHÁI VÀ BÒ SÁT Ở KBTTN KIM HỶ
• 4.2.1. Sự đa dạng loài
• 4.2.2. Sự tương đồng về đa dạng loài ếch nhái và bò sát giữa các điểm khảo sát
• 4.2.3. Sự khác biệt về thành phần loài ở các sinh cảnh
• 4.3. CÁC LOÀI QUÝ HIẾM VÀ ĐẶC HỮU
• 4.4. SO SÁNH SỰ TƯƠNG ĐỒNG VỀ THÀNH PHẦN LOÀI BÒ SÁT VÀ ẾCH NHÁI CỦA KBTTN KIM HỶ VÀ CÁC KHU BẢO TỒN KHÁC CÓ SINH CẢNH TƯƠNG TỰ Ở VIỆT NAM
• 4.4.1. So sánh sự tương đồng về thành phần loài ếch nhái của KBTTN Kim Hỷ với các khu bảo tồn khác có sinh cảnh tương tự ở Việt Nam
• 4.4.2. So sánh sự tương đồng về thành phần loài bò sát của KBTTN Kim Hỷ với các khu bảo tồn khác có sinh cảnh tương tự ở Việt Nam
• 4.5. CÁC NHÂN TỐ ĐE DỌA ĐẾN KHU HỆ BÒ SÁT, ẾCH NHÁI VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP BẢO TỒN
• 4.5.1. Các nhân tố đe dọa
• 4.5.2. Kiến nghị đối với công tác bảo tồn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Đa Dạng Bò Sát và Ếch Nhái

Nghiên cứu sự đa dạng và giá trị bảo tồn của các loài bò sát và ếch nhái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, Bắc Kạn là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực sinh học và bảo tồn. Khu vực này được biết đến với sự phong phú về đa dạng sinh học, đặc biệt là các loài động vật lưỡng cư và bò sát. Mặc dù có nhiều nghiên cứu về động vật ở Việt Nam, nhưng thông tin về khu hệ bò sát và ếch nhái tại Kim Hỷ vẫn còn hạn chế. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn góp phần vào công tác bảo tồn các loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.

1.1. Tầm quan trọng của Đa Dạng Sinh Học

Đa dạng sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái và cung cấp các dịch vụ sinh thái thiết yếu. Các loài bò sát và ếch nhái không chỉ là thành phần quan trọng trong chuỗi thức ăn mà còn giúp kiểm soát côn trùng và duy trì cân bằng sinh thái.

1.2. Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Kim Hỷ

Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ được thành lập nhằm bảo tồn các hệ sinh thái đặc trưng của rừng núi đá vôi. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm, trong đó có các loài bò sát và ếch nhái. Việc nghiên cứu khu vực này sẽ cung cấp thông tin quý giá cho công tác bảo tồn.

II. Vấn đề và Thách thức trong Bảo Tồn Bò Sát và Ếch Nhái

Mặc dù Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ có tiềm năng lớn về đa dạng sinh học, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn. Các yếu tố như khai thác tài nguyên, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang đe dọa đến sự tồn tại của các loài bò sát và ếch nhái. Việc nhận diện và đánh giá các mối đe dọa này là rất cần thiết để đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Các Nhân Tố Đe Dọa Chính

Các nhân tố đe dọa đến khu hệ bò sát và ếch nhái bao gồm mất sinh cảnh do khai thác rừng, ô nhiễm nguồn nước và biến đổi khí hậu. Những yếu tố này không chỉ làm giảm số lượng loài mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của các quần thể động vật.

2.2. Tác Động của Khai Thác Tài Nguyên

Khai thác tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là rừng, đã dẫn đến sự suy giảm môi trường sống của các loài bò sát và ếch nhái. Việc này không chỉ làm mất đi nơi cư trú mà còn làm giảm khả năng sinh sản và phát triển của chúng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Bò Sát và Ếch Nhái

Để đánh giá sự đa dạng và giá trị bảo tồn của các loài bò sát và ếch nhái, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu vật và phân tích dữ liệu. Việc sử dụng các công cụ hiện đại như GPS và phần mềm phân tích sinh học giúp nâng cao độ chính xác trong nghiên cứu.

3.1. Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa được thực hiện tại các điểm khác nhau trong Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ. Các mẫu vật bò sát và ếch nhái được thu thập và ghi nhận để phân tích sau này.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Sau khi thu thập mẫu vật, các dữ liệu sẽ được phân tích để xác định sự đa dạng loài và đặc điểm phân bố của chúng. Phân tích này giúp hiểu rõ hơn về tình trạng bảo tồn của các loài trong khu vực.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng phong phú của các loài bò sát và ếch nhái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ. Nghiên cứu đã ghi nhận nhiều loài mới cho khu vực, đồng thời chỉ ra các loài quý hiếm cần được bảo tồn. Những thông tin này sẽ là cơ sở cho các chính sách bảo tồn trong tương lai.

4.1. Đa Dạng Loài Ghi Nhận

Nghiên cứu đã ghi nhận được nhiều loài bò sát và ếch nhái mới cho khu vực, góp phần làm phong phú thêm danh sách loài của tỉnh Bắc Kạn. Điều này cho thấy tiềm năng lớn về đa dạng sinh học tại khu vực này.

4.2. Đề Xuất Biện Pháp Bảo Tồn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp bảo tồn cần được đề xuất nhằm bảo vệ các loài quý hiếm và duy trì hệ sinh thái. Việc này bao gồm việc quản lý tài nguyên bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn.

V. Kết Luận và Tương Lai của Nghiên Cứu

Nghiên cứu về sự đa dạng và giá trị bảo tồn của các loài bò sát và ếch nhái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ đã cung cấp nhiều thông tin quý giá. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về khu hệ động vật mà còn hỗ trợ cho công tác bảo tồn trong tương lai. Cần tiếp tục thực hiện các nghiên cứu sâu hơn để bảo vệ và phát triển bền vững khu vực này.

5.1. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ. Thông tin thu thập được sẽ là cơ sở cho các chính sách bảo tồn trong tương lai.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài bò sát và ếch nhái tại khu vực này, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các khu vực khác để có cái nhìn tổng quát hơn về đa dạng sinh học tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu hệ bò sát và lưỡng cư tại Việt Nam sở hữu mức độ đa dạng sinh học vượt trội với khoảng 620 loài đã được công bố chính thức, trong đó giai đoạn từ năm 1980 đến 2013 ghi nhận hơn 180 loài mới cho khoa học. Mặc dù vậy, các hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi hiểm trở tại vùng Đông Bắc vẫn còn nhiều khoảng trống dữ liệu thực địa chưa được điều tra toàn diện. Nghiên cứu này tập trung giải quyết vấn đề thiếu hụt cơ sở dữ liệu khoa học về quần xã lưỡng cư - bò sát tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn – một khu vực bảo tồn có địa hình karst đặc trưng với độ che phủ rừng trên 60%.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: kiểm kê và lập danh lục thành phần loài bò sát và ếch nhái; xác định đặc tính phân bố không gian theo sinh cảnh sống; đánh giá giá trị bảo tồn dựa trên danh lục các loài quý hiếm, nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ thế giới; nhận diện các áp lực nhân sinh đe dọa sinh cảnh; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn khả thi. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trên diện tích vùng lõi 14.772 ha và vùng đệm khoảng 20.000 ha thuộc địa bàn hai huyện Na Rì và Bạch Thông, triển khai qua 4 đợt khảo sát thực địa chuyên sâu trong giai đoạn từ tháng 9/2012 đến tháng 4/2014. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt khi thiết lập bộ dữ liệu chuẩn hóa với 50 loài được ghi nhận, đóng góp trực tiếp vào công tác phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt và quy hoạch quản lý tài nguyên rừng bền vững của tỉnh Bắc Kạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết ổ sinh thái (Ecological Niche Theory) để giải thích sự phân tầng không gian và phân chia nguồn sống của các loài bò sát, lưỡng cư trong hệ sinh thái núi đá vôi nhiệt đới gió mùa. Đồng thời, Lý thuyết địa lý sinh vật đảo và phân mảnh sinh cảnh (Island Biogeography and Habitat Fragmentation Theory) được áp dụng để phân tích tác động của sự chia cắt địa hình karst tự nhiên và các hoạt động xâm lấn nương rẫy đến dòng gen và quy mô quần thể. Khung nghiên cứu tích hợp 4 khái niệm nền tảng: Độ phong phú thành phần loài (Species Richness), Chỉ số tương đồng sinh thái Sørensen - Dice, Cấu trúc bậc phân loại (Taxonomic Hierarchy), và Tình trạng bảo tồn loài theo tiêu chuẩn đánh giá nguy cơ tuyệt chủng quốc tế IUCN kết hợp Khung pháp lý bảo vệ động vật rừng nguy cấp theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra theo 6 tuyến khảo sát cố định đi qua 3 dạng sinh cảnh chính: Rừng tự nhiên trên núi đá vôi ít bị tác động, Rừng thứ sinh ven khu dân cư bị tác động, và Đất canh tác nông nghiệp xen kẽ làng bản. Dữ liệu thực địa được thu thập qua 4 đợt khảo sát (tháng 9/2012, tháng 4/2013, tháng 7/2013, tháng 4/2014) với hai khung thời gian quan sát chuyên biệt: ban ngày từ 10h00 đến 14h00 và ban đêm từ 19h00 đến 24h00. Tổng cỡ mẫu thu thập phục vụ phân tích hình thái gồm 72 mẫu vật chuẩn, được bảo quản trong cồn 70% và lưu trữ tại Bảo tàng Động vật rừng thuộc Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam.

Phương pháp đo đạc hình thái sử dụng thước kẹp điện tử với độ chính xác 0,01 mm để phân tích 38 chỉ tiêu kích thước cơ thể lưỡng cư - thằn lằn và 14 chỉ số đếm vảy đặc trưng ở bò sát. Việc lựa chọn phần mềm thống kê sinh học PAST Statistics cùng hệ số tương đồng Dice được giải thích bởi khả năng xử lý tối ưu ma trận dữ liệu nhị phân về sự hiện diện hoặc vắng mặt của loài, kết hợp kỹ thuật phân tích cụm với thuật toán lặp lại kiểm định Bootstrap 1.000 lần nhằm đảm bảo độ tin cậy thống kê cao nhất khi đối chiếu mức độ tương đồng khu hệ với các vườn quốc gia lân cận. Bên cạnh đó, nghiên cứu tiến hành phỏng vấn cấu trúc đối với 20 cán bộ kiểm lâm và người dân địa phương để lượng hóa áp lực săn bắt thương mại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận tổng cộng 50 loài thuộc 2 lớp động vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, bao gồm 23 loài ếch nhái thuộc 5 họ và 27 loài bò sát thuộc 9 họ. Đáng chú ý nhất, nghiên cứu đã phát hiện và bổ sung 14 ghi nhận phân bố mới cho hệ động vật tỉnh Bắc Kạn, chiếm tới 28% tổng số loài phát hiện tại khu vực.

Trong nhóm ếch nhái, 8 loài lần đầu tiên được ghi nhận tại Bắc Kạn gồm có Cóc núi miệng nhỏ (Ophryophryne microstoma), Ếch nhẽo ban-na (Limnonectes bannaensis), Ếch G-ra-ham (Odorrana grahami), Ếch cây đầu to (Polypedates megacephalus), Ếch cây mi-an-ma (Polypedates mutus), Nhái cây tí hon (Raorchestes parvulus), Ếch cây ki-ô (Rhacophorus kio) và Ếch cây đốm xanh (Rhacophorus viridimaculatus). Ở nhóm bò sát, 6 loài bổ sung mới bao gồm Nhông việt nam (Pseudocalotes brevipes), Tắc kè chân vịt (Gekko palmatus), Liu điu chỉ (Takydromus sexlineatus), Thằn lằn tốt mã bốn vạch (Plestiodon quadrilineatus), cùng một số đại diện khác của bộ Thằn lằn có vảy. Về giá trị bảo tồn, khu hệ sở hữu 12 loài nguy cấp quý hiếm được ghi danh trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN, tiêu biểu như Rắn hổ chúa, Rùa sa nhân và Rồng đất.

Thảo luận kết quả

Mức độ đa dạng loài cao và sự tập trung của nhiều loài đặc hữu hẹp gắn liền với cấu trúc sinh thái núi đá vôi karst có độ dốc trung bình 25 đến 35 độ, kết hợp hệ thống hang động ngầm dày đặc và chế độ vi khí hậu ẩm ướt với độ ẩm bình quân năm đạt 82%. Dữ liệu cấu trúc khu hệ có thể được trực quan hóa tối ưu qua biểu đồ hình quạt phân bố tỷ trọng các họ, trong đó Họ Ếch cây (Rhacophoridae) và Họ Ếch nhái chính thức (Dicroglossidae) chiếm ưu thế áp đảo ở lưỡng cư, còn Họ Nhông (Agamidae) và Họ Tắc kè (Gekkonidae) chiếm tỷ lệ vượt trội ở lớp bò sát.

Khi so sánh qua ma trận phân tích cụm trên cây tương đồng hệ số Dice, khu hệ bò sát và ếch nhái Kim Hỷ có mối quan hệ gần gũi nhất với Vườn Quốc gia Ba Bể và Khu Bảo tồn Nam Xuân Lạc do cùng chia sẻ sinh cảnh rừng kín thường xanh trên núi đá vôi Đông Bắc. Tuy nhiên, tính đa dạng thành phần loài tại Kim Hỷ thấp hơn so với Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (nơi ghi nhận tới 151 loài), điều này phản ánh rõ sự khác biệt về quy mô diện tích bảo tồn và mức độ chia cắt địa lý. Áp lực đe dọa lớn nhất đối với khu hệ hiện nay xuất phát từ tập quán khai thác quá mức các loài thương phẩm phục vụ ẩm thực, cùng với việc sản xuất nông nghiệp chiếm 94,3% cơ cấu kinh tế của 2.868 nhân khẩu sống quanh vùng lõi.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bền vững khu hệ bò sát và ếch nhái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Tăng cường tuần tra và kiểm soát thực địa: Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm liên huyện thiết lập 4 trạm gác di động tại các lối mòn trọng điểm thuộc xã Kim Hỷ, Ân Tình và Côn Minh, hướng tới mục tiêu giảm 85% các vụ săn bắt bò sát, ếch nhái thương mại trái phép trong giai đoạn 2015-2018.
• Quy hoạch khoanh nuôi và bảo vệ sinh cảnh karst: Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn phê duyệt quy chế cấm tuyệt đối việc khai thác tài nguyên đá vôi và chuyển đổi đất rừng tự nhiên quanh các thung lũng, mỏ nước ngầm tại khu vực Hang Dơi và Thẳm Mu, duy trì độ che phủ rừng ổn định trên 65% từ năm 2015 đến 2025.
• Triển khai chương trình giám sát đa dạng sinh học định kỳ: Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế của Khu bảo tồn tiến hành đo lường chỉ số biến động quần thể của 14 loài ghi nhận mới và các loài quý hiếm thông qua 6 tuyến giám sát cố định với tần suất 2 lần mỗi năm bắt đầu từ năm 2015.
• Thực thi mô hình sinh kế gắn kết cộng đồng vùng đệm: Ủy ban nhân dân các xã vùng đệm liên kết với Chi cục Kiểm lâm Bắc Kạn mở rộng diện tích giao khoán bảo vệ rừng từ 6.500 ha lên 10.000 ha, kết hợp tập huấn kỹ thuật canh tác nông nghiệp bền vững nhằm nâng thu nhập bình quân đầu người của 61 thôn bản thêm 20% trong lộ trình 2016-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý và lực lượng kiểm lâm: Cung cấp danh lục định loại chuẩn xác, tọa độ tuyến khảo sát và bản đồ phân bố sinh cảnh làm cơ sở khoa học để thiết lập kế hoạch tuần tra, kiểm soát khai thác lâm sản ngoài gỗ và động vật rừng nguy cấp.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu sinh thái học: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị về đặc điểm hình thái học, số liệu đo đạc 38 chỉ số sinh trắc học và hệ thống phân loại cập nhật của các loài bò sát, lưỡng cư vùng núi đá vôi phía Bắc Việt Nam.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về kỹ thuật lập tuyến điều tra thực địa, phương pháp thu - xử lý tiêu bản động vật và ứng dụng phần mềm thống kê sinh học PAST trong nghiên cứu đa dạng sinh học.
• Các tổ chức bảo tồn thiên nhiên phi chính phủ: Cung cấp bộ dữ liệu hiện trạng quần thể và phân tích mức độ đe dọa để xây dựng hồ sơ tài trợ các dự án bảo tồn nguồn gen quý hiếm và phục hồi sinh cảnh karst tại vùng Đông Bắc Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu đã bổ sung bao nhiêu loài mới cho danh lục động vật tỉnh Bắc Kạn? Luận văn đã ghi nhận và bổ sung chính thức 14 loài mới cho khu hệ tỉnh Bắc Kạn, gồm 8 loài ếch nhái như Ếch nhẽo ban-na, Nhái cây tí hon, Ếch cây ki-ô và 6 loài bò sát như Tắc kè chân vịt, Nhông việt nam, chiếm tỷ lệ 28% tổng số loài được phát hiện tại khu vực khảo sát.

Phương pháp nào được sử dụng để phân tích mức độ tương đồng giữa các khu hệ động vật? Nghiên cứu sử dụng chỉ số tương đồng sinh thái Dice kết hợp phần mềm thống kê PAST Statistics để tính toán ma trận tương đồng thành phần loài, sau đó phân tích cụm cây phân nhánh với thuật toán lặp lại kiểm định Bootstrap 1.000 lần nhằm so sánh với các vườn quốc gia có sinh cảnh tương tự.

Sinh cảnh nào tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ tập trung độ đa dạng loài cao nhất? Sinh cảnh rừng tự nhiên trên núi đá vôi ít bị tác động quanh các khe suối ngầm và vách đá có độ che phủ cao là nơi cư trú của hơn 70% các loài bò sát và lưỡng cư ghi nhận được, đặc biệt là các loài nhái cây thuộc Họ Rhacophoridae và tắc kè Họ Gekkonidae.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm quần thể bò sát và ếch nhái tại khu vực là gì? Áp lực suy giảm bắt nguồn từ hai yếu tố: việc săn bắt quá mức các loài rắn, rùa, tắc kè để làm thực phẩm và dược liệu thương mại, kết hợp sự phân mảnh sinh cảnh do hoạt động phát nương làm rẫy của người dân địa phương tại các vùng trũng thung lũng ven rừng.

Có bao nhiêu mẫu vật đã được phân tích hình thái trong luận văn? Tác giả đã thu thập, định loại và phân tích đo đạc hình thái chi tiết trên 72 mẫu vật chuẩn của các loài bò sát và ếch nhái, sử dụng thước kẹp điện tử với 38 chỉ tiêu kích thước cơ thể và 14 chỉ số đếm vảy chuyên ngành.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập danh lục khoa học chuẩn hóa gồm 50 loài thuộc khu hệ bò sát và ếch nhái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn.
• Bổ sung 14 ghi nhận phân bố loài mới cho hệ động vật tỉnh Bắc Kạn, mở rộng phạm vi địa lý đã biết của nhiều loài quý hiếm vùng Đông Bắc.
• Làm sáng tỏ đặc tính phân bố sinh cảnh và mối quan hệ tương đồng khu hệ với các hệ sinh thái núi đá vôi lân cận thông qua phân tích định lượng bằng chỉ số Dice.
• Xác định rõ mức độ tác động của các nhân tố nhân sinh tiêu cực, đặc biệt là áp lực từ nạn săn bắt thương mại và tập quán canh tác nông nghiệp vùng đệm.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ công tác quy hoạch phân khu chức năng và bảo tồn đa dạng sinh học giai đoạn 2015-2025.

Các nhà quản lý bảo tồn, nhà khoa học và học viên quan tâm có thể khai thác trực tiếp cơ sở dữ liệu mẫu vật và quy trình phương pháp luận của nghiên cứu này để áp dụng vào các chương trình giám sát đa dạng sinh học thực địa tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các công trình công bố có liên quan ở Việt Nam Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và có địa hình phức tạp tạo nên sự đa dạng về sinh cảnh ở cả vùng đồng bằng, trung du và vùng núi nên phù hợp cho sự phát triển của động vật nói chung, ếch nhái và bò sát nói riêng [57]. Theo Nguyễn Văn Sáng và cs. (2009), các nghiên cứu về ếch nhái và bò sát ở Việt Nam có thể chia thành các giai đoạn cụ thể như sau: Trước năm 1954: Tuệ Tĩnh (1623–1713) đã ghi nhận 16 vị thuốc có nguồn gốc từ ếch nhái và bò sát.

Sau đó những nghiên cứu về ếch nhái và bò sát hoàn toàn do người nước ngoài thực hiện. Các kết quả nghiên cứu được xuất bản trên nhiều ấn phẩm khác nhau cả trong nước và ngoài nước cho một khu vực hay chung cho cả vùng Đông dương. Nửa đầu thế kỷ XX, ba cuốn chuyên khảo của Bourret gồm Les Serpents de l’Indochine xuất bản năm 1936, Les Tortues de l’Indochine xuất bản năm 1941 và Les Batraciens de l’Indochine xuất bản năm 1942 được coi là tài liệu đầy đủ nhất ở thời điểm đó về thành phần loài ếch nhái và bò sát của vùng Đông dương (Việt Nam, Lào và Campuchia). Tác giả này đã ghi nhận 177 loài và phân loài thằn lằn, 245 loài và phân loài rắn, 45 loài và phân loài rùa và 171 loài và phân loài ếch nhái ở vùng Đông dương.

Trong giai đoạn từ 1900 đến 1954, đã có 75 loài mới được mô tả từ bộ mẫu chuẩn thu ở Việt Nam trong đó nổi bật nhất là hàng loạt công bố của Smith (giai đoạn 1920-1940) và của Bourret (giai đoạn 1930-1940) [8]. Thời kỳ 1954–1974: Tài liệu tổng kết về các kết quả khảo sát ở miền Bắc của Trần Kiên và cs. Thời kỳ 1975–1986: Đào Văn Tiến đã thống kê ở Việt Nam có 87 loài ếch nhái, 77 loài Thằn lằn, 165 loài rắn, 32 loài rùa và 2 loài cá sấu [13]. 4 Nghiên cứu về ếch nhái được đẩy mạnh đặc biệt từ những năm 1990 trở lại đây.

Việc thành lập các Vườn Quốc gia, Khu Bảo tồn Thiên nhiên đã đòi hỏi phải tiến hành khảo sát và đánh giá tổng thể về hiện trạng nguồn tài nguyên sinh vật nhằm tạo lập cơ sở khoa học cho việc xây dựng kế hoạch, quy hoạch và quản lý. Thời kỳ 1987–2009: Năm 1996, Nguyễn Văn Sáng và Hồ Thu Cúc đã ghi nhận ở nước ta có 340 loài gồm 82 loài ếch nhái và 258 loài bò sát [5], đến năm 2005 tổng số loài đã lên tới 458 loài gồm 162 loài ếch nhái và 296 loài bò sát [6], và cuốn danh lục mới xuất bản năm 2009 đã ghi nhận tổng số loài là 545 loài gồm 177 loài ếch nhái và 368 loài bò sát [36]. Theo thống kê chưa chính thức, số lượng loài bò sát và ếch nhái hiện nay khoảng 630 loài gồm 200 loài ếch nhái và khoảng 430 loài bò sát [25,61]. Trong thời kỳ 1975–1986 phát hiện được 6 loài mới cho khoa học, trong đó chỉ có 3 loài có tác giả là người Việt Nam thì từ năm 1987–2009, số loài phát hiện mới cho khoa học đã tăng lên 108 loài, trong đó có 65 loài có nhà khoa học Việt Nam tham gia và có tới 11 loài có tác giả đứng đầu là người Việt Nam [8].