MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đô thị hóa là một xu hướng tất yếu của nhân loại. Vấn đề này ngày càng gây áp lực lớn đối với đất đai, đặc biệt đối với quá trình chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất đô thị đã gây tác động lớn đến một bộ phận dân cư bị mất đất và hiệu quả của việc sử dụng đất đã được chuyển đổi. Tỉnh Hà Nam là một trong những địa phương điển hình về chuyển đổi đất nông nghiệp phục vụ cho phát triển các khu đô thị, khu công nghiệp.
Trong những năm vừa qua thành phố Phủ Lý – tỉnh Hà Nam, quá trình đô thị hoá đã diễn ra rất nhanh và mạnh, diện tích đất nông nghiệp của các xã, phường đang dần bị thu hẹp lại để nhường lại cho các khu đô thị, khu công nghiệp. Năm 2006 thị xã Phủ Lý được công nhận là đô thị loại III, năm 2008 thành phố Phủ Lý thuộc tỉnh Hà Nam được thành lập. Khi Hà Tây sát nhập với Hà Nội thì tỉnh Hà Nam nói chung và Thành phố Phủ Lý nói riêng trở thành cửa ngõ phía nam của thủ đô. Nên quá trình công nghiệp hóa, đô thị hoá ngày càng phát triển.
Đặc biệt trong những năm qua Thành phố được phát triển về phía Nam của hai xã Thanh Châu và Châu Sơn. Các nhà máy xí nghiệp và các khu tiểu thủ công nghiệp được xây dựng trên đất nông nghiệp. Điều đó ảnh hưởng tác động không nhỏ đến vấn đề sử dụng đất cũng như đời sống của người dân. Vấn đề cấp thiết đặt ra là phải nghiên cứu tìm hiểu những tác động của quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá đối với diện tích nông nghiệp đã dẫn đến những kết quả như thế nào để kịp thời đưa ra những giải pháp phù hơ ̣p trong viê ̣c sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên đất đai.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu tình hình chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp giai đoạn 2000-2010 phục vụ công tác quy hoạch sử dụng đất thành phố Phủ Lý – tỉnh Hà Nam đến năm 2020” 2. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở phân tích tình hình biến động sử dụng diện tích đất nông nghiệp giai đoạn 2000 - 2010 cũng như tính hiệu quả của việc sử dụng đất nông nghiệp. Từ đó đề xuất hướng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp có 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiệu quả phục vụ công tác Quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Phủ Lý trong giai đoạn tới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Điều tra, thu thập tài liệu, số liệu có liên quan đến khu vực nghiên cứu.
- Thu thập số liệu, bản đồ về kiểm kê, thống kê đất đai trong giai đoạn 2000- 2010 thành phố Phủ Lý. - Đánh giá tình hình biến động sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Phủ Lý giai đoạn 2000-2010. - Đánh giá tình hình phát triển kinh tế - xã hội, hiệu quả của việc sử dụng đất đối với phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2000-2010. - Khái quát, nhận định hướng phát triển đô thị của thành phố Phủ Lý trong giai đoạn tới.
- Đề xuất hướng chuyển đổi và sử dụng đất nông nghiệp trong công tác quy hoạch sử dụng đất phát triển đô thị trong thời gian tới. - Xây dựng bản đồ định hướng sử dụng đất trong giai đoạn đến năm 2020. Giới hạn nghiên cứu - Giới hạn về không gian: Phạm vi nghiên cứu các xã, phường trên địa bàn thành phố Phủ Lý. - Giới hạn về thời gian: Giai đoạn 10 năm (2000-2010) - Giới hạn về nội dung: Nghiên cứu tình hình chuyển đổi mục đích sử dụng của đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp phục vụ cho phát triển đô thị thành phố Phủ Lý.
Phƣơng pháp nghiên cứu * Phương pháp điều tra, khảo sát, thu thập thông tin Đây là phương pháp dùng để điều tra thu thập các tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, các số liệu thống kê, kiểm kê về diện tích các loại đất ở thời điểm hiện trạng để phục vụ cho việc quy hoạch sử dụng đất phát triển đô thị thành phố Phủ Lý đến năm 2020. * Phương pháp kế thừa Kế thừa các tài liệu, số liệu, bản đồ đã có để làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài. * Phương pháp thống kê, so sánh Trên cơ sở các số liệu, tài liệu thu thập được, tiến hành thống kê, so sánh số liệu qua các năm để thấy được sự biến động, thay đổi về cơ cấu các loại đất. Do tiêu chí 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thống kê đất đai năm 2000, năm 2005 và năm 2010 khác nhau.
Vì vậy cần quy đổi chỉ tiêu thống kê về cùng một hệ thống chỉ tiêu thống nhất phục vụ cho việc so sánh, phân tích, đánh giá được chuẩn xác. * Phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp: Dùng để phân tích và đưa ra đánh giá về tình hình sử dụng đất, biến động sử dụng đất của thành phố Phủ Lý. * Phương pháp bản đồ Dùng để thể hiện bản đồ hiện trạng sử dụng đất và xây dựng bản đồ định hướng sử dụng đất thành phố Phủ Lý. * Phương pháp chuyên gia Dùng để lấy ý kiến của các chuyên gia trong và ngoài ngành về tình hình biến động sử dụng đất trên địa bàn thành phố Phủ Lý trong thời gian qua.
Tài liệu phục vụ nghiên cứu - Luật đất đai 2003 và văn bản hướng dẫn thi hành Luật đất đai 2003 - Giáo trình Quy hoạch sử dụng đất đai; Quy hoạch phát triển đô thị; Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất… - Thông tư số 19/2009/TT-BTNMT ngày 02/11/2009 quy định chi tiết việc lập, điều chỉnh và thầm định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất (thông tư này thay thế cho thông tư số 30/2004/TT-BTNMT ngày 01/11/2004). - Số liệu, tài liệu, báo cáo về tình hình phát triển kinh tế - xã hội các năm giai đoạn 2000-2010 tại thành phố Phủ Lý – tỉnh Hà Nam. - Số liệu, tài liệu tình hình quản lý và sử dụng đất đai thành phố Phủ Lý giai đoạn 2000-2010. - Niêm giám thống kê.
- Văn kiện, nghị quyết đại hội đảng thành phố Phủ Lý. - Một số tài liệu khác có liên quan trong phục vụ trong quá trình nghiên cứu. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số nét về tình hình quy hoạch sử dụng đất trên Thế giới và Việt Nam trong thời gian qua.
Trên Thế giới Quy hoạch sử dụng đất luôn có vị trí quan trọng trong thực hiện công tác quản lý đất đai của mỗi quốc gia và được tiến hành từ nhiều năm trước đây. Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào điều kiện của mỗi nước mà phương pháp và quan điểm quy hoạch sử dụng đất có đặc thù khác nhau và quá trình thực hiện cũng vậy. Ở Pháp, quy hoạch sử dụng đất được xây dựng theo hình thức mô hình hóa nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao trong sử dụng đất và các nguồn lực khác. Nguyên tắc xây dựng phương án quy hoạch là dựa trên bài toán quy hoạch tuyến tính có cấu trúc và sản xuất hợp lý, nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Ở Mỹ, nội dung quy hoạch sử dụng đất đã gắn liền với môi trường, xây dựng một hệ thống quy hoạch tổng thể nhằm đảm bảo cảnh quan môi trường và sử dụng đất tiết kiệm, bền vững góp phần tăng tính khả thi cho phương án quy hoạch sử dụng đất. Một đất nước điển hình khác được nhắc tới khi nghiên cứu về quy hoạch là Đức. Chỉ vài năm sau khi thống nhất toàn lãnh thổ, năm 1994, hệ thống quy hoạch sử dụng đất của Đức đã được xây dựng. Hệ thống quy hoạch sử dụng đất được xây dựng với bản đồ tỷ lệ 1:50.
Sau đó, việc điều chỉnh và cập nhật những biến động đất đai cho phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tế, xã hội và mục tiêu của Chính phủ được tiến hành thường xuyên. Do đó, hệ thống quy hoạch sử dụng đất của Đức nhìn chung có hiệu quả cao, đảm bảo sử dụng đất hiệu quả, tiết kiệm và bền vững, tạo đà cho sự phát triển của nền kinh tế. Nhật Bản trong những năm gần đây, tốc độ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị tăng đã đặt ra nhu cầu sử dụng đất ngày một lớn cho tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, sự cạnh tranh về mục đích sử dụng đất diễn ra không chỉ ở trong khu vực đô thị mà còn ở hầu hết trên lãnh thổ đất nước. “Trong những thập kỷ vừa qua cơ cấu sử dụng đất đã có sự thay đổi, bình quân mỗi năm chuyển đổi khoảng 30.000 ha đất sản xuất nông nghiệp sang các mục đích khác.
Giá trị sinh thái, thẩm mỹ của môi trường 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thường xuyên được nhấn mạnh trong quy hoạch. Sự phát triển kinh tế đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ việc sử dụng đất và các xu hướng của xã hội, giải quyết có hiệu quả mối liên kết trung ương và địa phương trong quản lý môi trường” [28] Thực tiễn của nhiều nước trên thế giới cho thấy quá trình công nghiệp hoá nếu không sớm có quy hoạch toàn diện về đất đai, nếu không biết khai thác sử dụng hợp lý thì diện tích đất nông nghiệp bị giảm tại các vùng đồng bằng đất tốt làm mất an ninh lương thực. ở Indonesia mỗi năm có 50 ngàn ha đất trồng lúa "biến" mất để nhường chỗ cho xây dựng nhà ở và các khu công nghiệp. Bên cạnh việc giảm diện tích đất canh tác, độ phì nhiêu của đất cũng suy giảm do ô nhiễm chất thải từ công nghiệp hoặc do chế độ canh tác thiếu khoa học gây ra.
Chẳng hạn ở Mỹ, do những nguyên nhân này gây ra đã làm cho gần 20 triệu ha đất không còn sử dụng được… Hầu hết các nước trên thế giới, kể cả các nước phát triển và đang phát triển, quy hoạch sử dụng đất đai mang tính đặc thù riêng, mỗi một loại hình quy hoạch ở các nước đều có những quy định về nội dung, phương pháp tiến hành. phân ra các cấp, kiểu quy hoạch, song 2 loại hình quy hoạch này dù ở đâu trên thế giới thì cũng có những mối quan hệ nhất định. Trên cơ sở quy hoạch không gian người ta tiến hành phân vùng sử dụng đất sau đó tiến hành quy hoạch chi tiết cho từng khu vực.