Tổng quan nghiên cứu

Ngành du lịch Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, đặc biệt tại thủ đô Hà Nội – trung tâm du lịch hàng đầu cả nước. Năm 2017, Hà Nội đón khoảng 23,83 triệu lượt khách, trong đó có 4,95 triệu lượt khách quốc tế và 18,88 triệu lượt khách nội địa, với mức tăng trưởng bình quân hơn 10%/năm. Tuy nhiên, để nâng cao tính cạnh tranh và chất lượng sản phẩm du lịch, việc xây dựng và quản trị chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng là một hướng tiếp cận mới mẻ và cần thiết. Xã Ba Vì, huyện Ba Vì, Hà Nội, với cảnh quan thiên nhiên hữu tình và văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Dao chiếm 94,5% dân số, được xem là điểm đến tiềm năng cho phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, hoạt động du lịch tại đây vẫn còn manh mún, chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa cộng đồng và doanh nghiệp du lịch, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Luận văn tập trung nghiên cứu chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng tại xã Ba Vì trong giai đoạn 2014-2017 nhằm xác lập cơ sở khoa học và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, góp phần phát triển bền vững du lịch địa phương và nâng cao đời sống cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình về chuỗi cung ứng, chuỗi cung ứng du lịch và du lịch cộng đồng. Chuỗi cung ứng được hiểu là mạng lưới các tổ chức tham gia cung cấp nguyên liệu, sản xuất, phân phối đến khách hàng cuối cùng nhằm tối đa hóa giá trị toàn hệ thống. Trong du lịch, chuỗi cung ứng bao gồm các nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển, lưu trú, ăn uống, tham quan, mua sắm, cùng các doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng địa phương. Du lịch cộng đồng được phân biệt thành hai giai đoạn: du lịch dựa vào cộng đồng (cộng đồng tham gia phục vụ khách dưới sự hỗ trợ của doanh nghiệp) và du lịch cộng đồng (cộng đồng chủ động tổ chức kinh doanh, hưởng lợi trực tiếp). Điều kiện phát triển chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng bao gồm điều kiện chung (an toàn, kinh tế, chính sách), điều kiện cầu (nhu cầu du lịch đa dạng, linh hoạt, chấp nhận giá cao) và điều kiện cung (tài nguyên du lịch, cơ sở hạ tầng, thái độ cộng đồng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các tài liệu, công trình nghiên cứu, báo cáo ngành du lịch. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát thực địa tại xã Ba Vì từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2018 với cỡ mẫu 368 hộ gia đình, được chọn theo công thức Slovin từ tổng số 556 hộ. Phương pháp thu thập gồm bảng hỏi theo thang đo Likert 5 bậc, phỏng vấn sâu với các nhà lãnh đạo cộng đồng, cán bộ chính quyền và thành viên tham gia du lịch cộng đồng, quan sát tham dự các hoạt động du lịch. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm SPSS 20, tập trung đánh giá các điều kiện xây dựng chuỗi cung ứng, năng lực cộng đồng và đề xuất mô hình chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng phù hợp với đặc điểm địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Điều kiện cầu du lịch tại xã Ba Vì rất thuận lợi: Số lượt khách du lịch đến Hà Nội tăng mạnh, trong đó khách nội địa tăng từ 2.356 lượt năm 2015 lên 18.140 lượt năm 2017, gấp 7,34 lần; khách quốc tế tăng 1,61 lần. Do đó, nguồn cầu cho du lịch cộng đồng tại Ba Vì là rất lớn, đặc biệt nhu cầu nghỉ dưỡng, tham quan, trải nghiệm văn hóa bản địa.

  2. Điều kiện cung có nhiều tiềm năng nhưng còn hạn chế: Xã Ba Vì có diện tích tự nhiên 2.538 ha, trong đó đất canh tác chỉ khoảng 340 ha, chủ yếu do vườn quốc gia Ba Vì quản lý. Tài nguyên du lịch tự nhiên phong phú với đa dạng sinh học, khí hậu mát mẻ, cảnh quan núi rừng; tài nguyên văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Dao với nghề bốc thuốc nam truyền thống, trang phục, lễ hội, ẩm thực độc đáo. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng dịch vụ bổ sung còn hạn chế, chưa đa dạng, chưa khai thác hiệu quả các sản phẩm đặc trưng như tắm lá thuốc, massage.

  3. Năng lực cộng đồng có tiềm năng nhưng cần nâng cao: Trong 368 hộ khảo sát, 90,5% có nguyện vọng tham gia làm du lịch cộng đồng. Cộng đồng có khả năng cung cấp các dịch vụ như lấy cây thuốc nam (28%), cung cấp sản phẩm nông lâm (16,3%), phục vụ ăn uống (14,7%), lưu trú (12%). Tuy nhiên, kỹ năng chuyên môn như giao tiếp, phục vụ, pha chế, hướng dẫn viên còn hạn chế, cộng đồng mong muốn được đào tạo nâng cao kỹ năng phục vụ và sử dụng bài thuốc dân gian.

  4. Mối liên kết giữa cộng đồng, chính quyền và doanh nghiệp còn yếu: Chính quyền địa phương có hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, tổ chức đào tạo, khuyến khích tham gia du lịch cộng đồng nhưng mức độ phối hợp chưa đồng bộ. Các khó khăn lớn gồm thiếu vốn đầu tư (28,5%), thiếu kiến thức và kỹ năng làm du lịch (22,3% và 24,7%), lo ngại thay đổi phong tục tập quán và mâu thuẫn trong phân chia lợi nhuận.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy xã Ba Vì có đầy đủ các điều kiện cần thiết để xây dựng chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng, từ tài nguyên tự nhiên, văn hóa đến nhu cầu du lịch tăng cao tại Hà Nội. Tuy nhiên, sự thiếu liên kết chặt chẽ giữa các bên và hạn chế về năng lực cộng đồng là rào cản lớn. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc phát triển chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cộng đồng, doanh nghiệp và chính quyền, đồng thời cần đầu tư nâng cao năng lực và cơ sở hạ tầng. Việc xây dựng mô hình chuỗi cung ứng dựa trên nền tảng tài nguyên du lịch, dịch vụ vận chuyển, cơ sở lưu trú, dịch vụ bổ sung và năng lực cộng đồng sẽ giúp tối ưu hóa giá trị sản phẩm du lịch, tăng sức hấp dẫn và tính cạnh tranh của điểm đến Ba Vì.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường đào tạo nâng cao năng lực cộng đồng: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng giao tiếp, phục vụ, pha chế đồ uống, hướng dẫn viên du lịch và sử dụng bài thuốc dân gian. Mục tiêu nâng tỷ lệ hộ có kỹ năng phục vụ du lịch lên 70% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND xã phối hợp với các trường đào tạo du lịch và tổ chức phi chính phủ.

  2. Hoàn thiện và đa dạng hóa cơ sở hạ tầng, dịch vụ bổ sung: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông nội vùng, phát triển các dịch vụ tắm lá thuốc, massage, nhà hàng đặc sản, cửa hàng lưu niệm. Mục tiêu tăng số lượng cơ sở lưu trú đạt chuẩn lên 20 cơ sở trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng.

  3. Xây dựng mô hình liên kết chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng: Thiết lập quan hệ hợp tác giữa cộng đồng, doanh nghiệp lữ hành và chính quyền để phát triển sản phẩm du lịch đồng bộ, đảm bảo phân chia lợi ích công bằng. Mục tiêu hình thành ít nhất 3 hợp tác xã du lịch cộng đồng hoạt động hiệu quả trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, doanh nghiệp lữ hành, cộng đồng.

  4. Hỗ trợ về vốn và xúc tiến quảng bá điểm đến: Cung cấp các gói vay ưu đãi cho cộng đồng phát triển dịch vụ du lịch, đồng thời đẩy mạnh quảng bá du lịch Ba Vì qua các kênh truyền thông, hội chợ du lịch trong và ngoài nước. Mục tiêu tăng lượng khách du lịch đến Ba Vì lên 30% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách, Sở Du lịch Hà Nội, UBND xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách du lịch: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp phát triển chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng, giúp xây dựng chính sách phù hợp thúc đẩy phát triển du lịch bền vững tại các vùng miền núi.

  2. Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch: Thông tin về tiềm năng tài nguyên, nhu cầu thị trường và mô hình liên kết chuỗi cung ứng giúp doanh nghiệp xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng hấp dẫn, hiệu quả.

  3. Cộng đồng địa phương và các tổ chức hợp tác xã: Nghiên cứu giúp cộng đồng hiểu rõ vai trò, năng lực cần thiết và cơ hội phát triển du lịch dựa vào cộng đồng, từ đó chủ động tham gia và hưởng lợi.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành du lịch, phát triển cộng đồng: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và thực tiễn phát triển chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

  1. Chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng là gì?
    Chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng là mạng lưới các tổ chức, cá nhân từ cộng đồng địa phương, doanh nghiệp lữ hành đến các nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển, lưu trú, ăn uống phối hợp cung cấp sản phẩm du lịch hoàn chỉnh, đáp ứng nhu cầu khách du lịch và tạo giá trị bền vững cho cộng đồng.

  2. Tại sao xã Ba Vì có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng?
    Ba Vì có tài nguyên thiên nhiên đa dạng, khí hậu mát mẻ, cảnh quan núi rừng, cùng cộng đồng người Dao với văn hóa đặc sắc, nghề bốc thuốc nam truyền thống và ẩm thực độc đáo, tạo nên sản phẩm du lịch hấp dẫn cho khách trong và ngoài nước.

  3. Những khó khăn chính khi phát triển du lịch cộng đồng tại Ba Vì là gì?
    Khó khăn gồm thiếu vốn đầu tư, hạn chế về kiến thức và kỹ năng làm du lịch của cộng đồng, cơ sở hạ tầng dịch vụ bổ sung chưa đa dạng, mối liên kết giữa cộng đồng, doanh nghiệp và chính quyền chưa chặt chẽ.

  4. Làm thế nào để nâng cao năng lực cộng đồng trong du lịch?
    Cần tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng phục vụ, giao tiếp, hướng dẫn viên, sử dụng bài thuốc dân gian, đồng thời hỗ trợ cộng đồng tiếp cận thông tin, công nghệ và quản lý kinh doanh du lịch.

  5. Mô hình chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng tại Ba Vì gồm những thành phần nào?
    Mô hình bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa, dịch vụ vận chuyển, cơ sở lưu trú, cơ sở hạ tầng và dịch vụ bổ sung, năng lực cộng đồng và sự phối hợp với doanh nghiệp lữ hành.

Kết luận

  • Xã Ba Vì có đầy đủ điều kiện tự nhiên, văn hóa và nhu cầu thị trường để phát triển chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng.
  • Năng lực cộng đồng địa phương có tiềm năng nhưng cần được nâng cao qua đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật.
  • Cơ sở hạ tầng và dịch vụ bổ sung cần được hoàn thiện và đa dạng hóa để đáp ứng nhu cầu khách du lịch.
  • Mối liên kết giữa cộng đồng, doanh nghiệp và chính quyền là yếu tố then chốt để xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả.
  • Các giải pháp đề xuất hướng tới phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch và cải thiện đời sống cộng đồng trong 2-3 năm tới.

Các bên liên quan cần phối hợp triển khai các chương trình đào tạo, đầu tư cơ sở hạ tầng và xây dựng mô hình liên kết chuỗi cung ứng du lịch cộng đồng tại Ba Vì để khai thác tối đa tiềm năng du lịch địa phương.