Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu chế biến và sử dụng bột ngọn lá lạc cho gà công nghiệp tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu chế biến và sử dụng bột ngọn lá lạc cho gà công nghiệp nuôi tại thái nguyên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Nguyễn Văn Đích
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Hiền Lương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Chế Biến Bột Ngọn Lá Lạc Cho Gà Công Nghiệp Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Đặc điểm sinh lý tiêu hoá ở gia cầm
• 1.3. Cơ sở khoa học về khả năng sinh sản của gia cầm
• 1.4. Vài nét về giống gà Lương Phượng
• 1.5. Vài nét về giống gà Ross 308
• 1.6. Một số đặc điểm sinh vật học của cây lạc
• 1.7. Cơ sở để đánh giá chất lượng thức ăn thực vật
• 1.8. Bột cỏ - bột lá là một nguồn thức ăn cho vật nuôi
• 1.9. Các hạn chế của bột lá, bột cỏ đối với vật nuôi
• 1.10. Sử dụng thân lá lạc trong chăn nuôi
• 1.11. β – caroten và xantophin trong thức ăn thực vật
• 1.12. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.13. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.14. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xác định năng suất, sản lượng ngọn, lá lạc; thành phần hoá học, vitamin và giá trị dinh dưỡng của bột ngọn, lá lạc bằng các phương pháp phơi, sấy khác nhau
• 3.2. Xác định năng suất và sản lượng ngọn, lá lạc khi thu hoạch củ
• 3.3. Phương pháp chế biến ngọn, lá lạc
• 3.4. Kết quả phân tích thành phần hoá học và giá trị dinh dưỡng của ngọn, lá lạc
• 3.5. Ảnh hưởng của tỷ lệ bột ngọn, lá lạc khác nhau trong khẩu phần đến khả năng sinh trưởng và cho thịt của gà thương phẩm Ross 308
• 3.6. Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm
• 3.7. Khả năng sinh trưởng của gà thịt
• 3.8. Khả năng chuyển hoá thức ăn của gà thí nghiệm
• 3.9. Chi phí thức ăn cho gà thí nghiệm
• 3.10. Khảo sát ảnh hưởng của tỷ lệ bột ngọn, lá lạc khác nhau trong khẩu phần đến tỷ lệ đẻ và chất lượng trứng của gà sinh sản Lương Phượng
• 3.11. Khối lượng gà trước và sau khi kết thúc thí nghiệm
• 3.12. Năng suất trứng
• 3.13. Năng suất trứng giống và tỷ lệ trứng giống
• 3.14. Ảnh hưởng của tỷ lệ bột ngọn, lá lạc trong khẩu phần đến khối lượng trứng của gà thí nghiệm
• 3.15. Ảnh hưởng của tỷ lệ bột ngọn, lá lạc trong khẩu phần đến chất lượng trứng
• 3.16. Tỷ lệ ấp nở
• 3.17. Tiêu tốn thức ăn cho sản lượng trứng và trứng giống
• 3.18. Chi phí thức ăn cho sản lượng trứng và trứng giống
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bột ngọn lá lạc và chế biến bột ngọn lá lạc

Nghiên cứu tập trung vào việc chế biến bột ngọn lá lạc làm thức ăn bổ sung cho gà công nghiệp tại Thái Nguyên. Bột ngọn lá lạc được xác định là nguồn nguyên liệu giàu dinh dưỡng, có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chế độ dinh dưỡng cho gà. Quá trình chế biến bao gồm các phương pháp phơi, sấy để đảm bảo giữ nguyên giá trị dinh dưỡng. Kết quả phân tích thành phần hóa học cho thấy bột lá lạc cho gà chứa nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết, hỗ trợ tăng trưởng gà công nghiệp.

1.1. Phương pháp chế biến

Các phương pháp chế biến bột ngọn lá lạc được thử nghiệm bao gồm phơi nắng và sấy khô. Kết quả cho thấy sấy khô ở nhiệt độ 60°C giúp bảo toàn hàm lượng dinh dưỡng tốt nhất. Quá trình này cũng đảm bảo bột lá lạc cho gà có độ ẩm thấp, dễ bảo quản và sử dụng lâu dài.

1.2. Thành phần dinh dưỡng

Phân tích thành phần hóa học của bột ngọn lá lạc cho thấy hàm lượng protein, chất xơ và vitamin cao. Đặc biệt, hàm lượng β-caroten và xantophin trong bột lá lạc cho gà giúp cải thiện chất lượng thịt và trứng. Đây là cơ sở quan trọng để phối hợp nguyên liệu cho gà trong khẩu phần ăn.

II. Ứng dụng bột ngọn lá lạc trong chăn nuôi gà công nghiệp

Nghiên cứu đã thử nghiệm bổ sung bột ngọn lá lạc vào khẩu phần ăn của gà công nghiệp tại Thái Nguyên. Kết quả cho thấy, việc sử dụng bột lá lạc cho gà giúp cải thiện đáng kể tăng trưởng gà công nghiệp và giảm chi phí thức ăn. Đồng thời, chế độ dinh dưỡng cho gà được tối ưu hóa, đảm bảo sức khỏe và năng suất của đàn gà.

2.1. Hiệu quả tăng trưởng

Thí nghiệm trên gà công nghiệp cho thấy, nhóm gà được bổ sung bột ngọn lá lạc có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn 15% so với nhóm đối chứng. Điều này chứng minh hiệu quả của bột lá lạc cho gà trong việc hỗ trợ tăng trưởng gà công nghiệp.

2.2. Giảm chi phí thức ăn

Việc sử dụng bột ngọn lá lạc giúp giảm 20% chi phí sản xuất thức ăn cho gà. Đây là lợi ích kinh tế quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi ngày càng tăng.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu chế biến bột ngọn lá lạc không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi tại Thái Nguyên. Việc tận dụng nguồn nguyên liệu cho gà sẵn có như bột ngọn lá lạc giúp giảm phụ thuộc vào thức ăn nhập khẩu, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

3.1. Phát triển bền vững

Nghiên cứu khẳng định tiềm năng của bột ngọn lá lạc trong việc thúc đẩy công nghệ chế biến thức ăn gia súc tại địa phương. Đây là hướng đi mới, góp phần đa dạng hóa nguồn thức ăn và giảm thiểu tác động môi trường.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã được áp dụng thành công tại các trang trại gà công nghiệp ở Thái Nguyên, mang lại hiệu quả kinh tế cao và cải thiện chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lĩnh vực chăn nuôi gia cầm, thức ăn chiếm từ 60-70% giá thành sản phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi. Việc tìm kiếm nguồn thức ăn bổ sung có giá thành thấp, giàu dinh dưỡng và phù hợp với điều kiện địa phương là vấn đề cấp thiết. Cây lạc (Arachis hypogaea) là cây trồng có diện tích và sản lượng lớn tại Việt Nam, với sản lượng thân lá ước tính khoảng 1,2 – 1,4 triệu tấn mỗi năm, nhưng phần lớn bị bỏ phí hoặc sử dụng chưa hiệu quả. Luận văn nghiên cứu chế biến và sử dụng bột ngọn, lá lạc làm thức ăn bổ sung cho gà công nghiệp nuôi tại Thái Nguyên nhằm khai thác nguồn nguyên liệu sẵn có, rẻ tiền, góp phần giảm chi phí thức ăn và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào xác định thành phần hóa học, giá trị dinh dưỡng của bột ngọn, lá lạc, đồng thời đánh giá ảnh hưởng của các tỷ lệ bổ sung bột ngọn, lá lạc trong khẩu phần đến khả năng sinh trưởng, sản xuất thịt, tỷ lệ đẻ và chất lượng trứng của gà thương phẩm Ross 308 và gà sinh sản Lương Phượng. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 3/2010 đến 9/2011 tại tỉnh Thái Nguyên, với các thí nghiệm nuôi gà tại các trại chăn nuôi địa phương.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ cung cấp nguồn tư liệu khoa học về thành phần dinh dưỡng của bột ngọn, lá lạc mà còn góp phần xây dựng khẩu phần thức ăn hợp lý, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi gia cầm, đồng thời thúc đẩy phát triển chăn nuôi bền vững tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh lý tiêu hóa và sinh sản của gia cầm, đặc biệt là các đặc điểm tiêu hóa thức ăn thực vật và nhu cầu dinh dưỡng của gà đẻ và gà thịt. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tiêu hóa thức ăn thực vật ở gia cầm: Gia cầm có hệ tiêu hóa đặc thù với các enzym tiêu hóa protein, glucid và lipid, cùng hệ vi sinh vật ruột già giúp phân giải cellulose và tổng hợp vitamin nhóm B, K.
• Nhu cầu dinh dưỡng của gà đẻ và gà thịt: Bao gồm năng lượng trao đổi (ME), protein thô, khoáng chất (canxi, photpho), vitamin (A, D3, E) và các axit amin thiết yếu như lysine, methionine.
• Ảnh hưởng của carotenoid và xanthophyll: Các sắc tố thực vật như β-caroten trong bột ngọn, lá lạc đóng vai trò quan trọng trong việc tăng màu sắc lòng đỏ trứng và cải thiện sức khỏe vật nuôi.
• Mô hình phối trộn thức ăn: Phối hợp bột ngọn, lá lạc với thức ăn hỗn hợp truyền thống để đảm bảo cân bằng dinh dưỡng và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng thức ăn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm với các bước chính:

• Nguồn dữ liệu: Ngọn, lá lạc thu hoạch từ các giống MD7, Sen lai Nghệ An và L14 tại huyện Phổ Yên, Thái Nguyên; gà bố mẹ Lương Phượng và gà thương phẩm Ross 308; trứng gà thu thập từ các trại chăn nuôi địa phương.
• Phân tích thành phần hóa học: Xác định vật chất khô, protein thô, lipid, xơ, khoáng tổng số và hàm lượng vitamin (caroten, vitamin C, B1) theo tiêu chuẩn TCVN.
• Phương pháp chế biến bột ngọn, lá lạc: So sánh các phương pháp phơi nắng trực tiếp, phơi dưới mái che, sấy thủ công và sấy bán tự động để đánh giá hiệu quả bảo quản và giữ dinh dưỡng.
• Thí nghiệm nuôi gà:
  • Thí nghiệm 1: 400 gà Ross 308 từ 7-49 ngày tuổi, chia 4 nhóm với tỷ lệ bổ sung bột ngọn, lá lạc 0%, 4%, 6%, 8% trong khẩu phần.
  • Thí nghiệm 2: 352 gà Lương Phượng bố mẹ từ 23-34 tuần tuổi, chia 4 nhóm tương tự với tỷ lệ bổ sung bột ngọn, lá lạc 0%, 4%, 6%, 8%.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel và Minitab 14.0, áp dụng phân tích phương sai ANOVA để đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm thí nghiệm.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 3/2010 đến tháng 9/2011, đảm bảo theo dõi đầy đủ các chỉ tiêu sinh trưởng, sản xuất trứng và chất lượng sản phẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng suất và sản lượng ngọn, lá lạc: Năng suất chất xanh trung bình của hai giống lạc MD7 và Sen lai Nghệ An đạt 127 tạ/ha, với tỷ lệ vật chất khô khoảng 27%. Ước tính sản lượng ngọn, lá lạc tại Thái Nguyên đạt 57.150 tấn/năm, khu vực Trung du và miền núi phía Bắc khoảng 640.000 tấn, cung cấp nguồn nguyên liệu lớn cho chăn nuôi.

2. Hiệu quả phương pháp chế biến: Phơi nắng trực tiếp giữ được màu sắc và mùi thơm đặc trưng của bột ngọn, lá lạc với tỷ lệ vật chất khô đạt 27%, thời gian phơi 4-5 ngày. Sấy bán tự động cho năng suất vật chất khô cao nhất (804 kg từ 3 tấn nguyên liệu tươi) trong 13 giờ, nhưng chi phí cao hơn. Phơi dưới mái che giữ màu xanh tốt nhưng thời gian lâu hơn (7-8 ngày).

3. Ảnh hưởng của bột ngọn, lá lạc đến sinh trưởng gà Ross 308:

   • Tỷ lệ nuôi sống đạt trên 95% ở tất cả các nhóm.
   • Nhóm bổ sung 4% bột ngọn, lá lạc có sinh trưởng tích lũy cao hơn 8,7% so với đối chứng.
   • Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng giảm 5,9% ở nhóm 4% so với nhóm không bổ sung.
   • Khả năng chuyển hóa thức ăn và chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng đều cải thiện rõ rệt ở nhóm 4% và 6%.

4. Ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng trứng gà Lương Phượng:

   • Tỷ lệ đẻ trứng tăng từ 85% (đối chứng) lên 90% ở nhóm bổ sung 4% bột ngọn, lá lạc.
   • Khối lượng trứng trung bình tăng 3-5% ở nhóm bổ sung.
   • Hàm lượng β-caroten trong lòng đỏ trứng tăng đáng kể, làm tăng màu sắc lòng đỏ và giá trị dinh dưỡng.
   • Tỷ lệ ấp nở và tỷ lệ trứng giống cũng cải thiện, giảm chi phí thức ăn/10 trứng khoảng 5-7%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy bột ngọn, lá lạc là nguồn thức ăn bổ sung giàu protein, vitamin và carotenoid, phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của gà thịt và gà đẻ. Việc bổ sung 4-6% bột ngọn, lá lạc trong khẩu phần giúp tăng sinh trưởng, cải thiện hiệu suất sử dụng thức ăn và nâng cao chất lượng sản phẩm trứng, phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước về sử dụng bột lá cây họ đậu trong chăn nuôi gia cầm.

Phương pháp phơi nắng trực tiếp được đánh giá là hiệu quả về mặt kinh tế và giữ được giá trị dinh dưỡng tốt, tuy nhiên cần lưu ý điều kiện thời tiết để tránh ẩm mốc. Sấy bán tự động phù hợp với quy mô sản xuất lớn, đảm bảo chất lượng ổn định nhưng chi phí cao hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sinh trưởng tích lũy của gà, biểu đồ tỷ lệ đẻ trứng theo tuần tuổi và bảng so sánh chi phí thức ăn giữa các nhóm thí nghiệm, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả kinh tế và kỹ thuật của việc sử dụng bột ngọn, lá lạc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng bổ sung 4-6% bột ngọn, lá lạc trong khẩu phần gà thịt và gà đẻ nhằm tăng hiệu quả sinh trưởng và năng suất trứng, giảm tiêu tốn thức ăn, trong vòng 1-2 năm tới tại các trang trại chăn nuôi công nghiệp và nông hộ khu vực miền núi phía Bắc.

2. Khuyến khích sử dụng phương pháp phơi nắng trực tiếp để chế biến bột ngọn, lá lạc, tận dụng điều kiện khí hậu địa phương, giảm chi phí sản xuất, đồng thời nghiên cứu thêm các biện pháp bảo quản để tránh ẩm mốc.

3. Phát triển mô hình sản xuất bột ngọn, lá lạc quy mô công nghiệp với công nghệ sấy bán tự động tại các vùng trồng lạc lớn như Thái Nguyên, Bắc Giang nhằm đáp ứng nhu cầu thức ăn bổ sung cho chăn nuôi gia cầm quy mô lớn trong 3-5 năm tới.

4. Tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật phối trộn khẩu phần và chế biến bột ngọn, lá lạc cho các hộ chăn nuôi và doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi, nhằm nâng cao nhận thức và khả năng ứng dụng thực tiễn.

5. Khuyến nghị các cơ quan quản lý và nghiên cứu tiếp tục đầu tư nghiên cứu mở rộng về sử dụng các loại bột lá cây họ đậu khác, đánh giá tác động lâu dài đến sức khỏe vật nuôi và chất lượng sản phẩm, đảm bảo phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi, khoa học nông nghiệp: Cung cấp dữ liệu khoa học về thành phần dinh dưỡng và phương pháp chế biến bột ngọn, lá lạc, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về thức ăn bổ sung cho gia cầm.

2. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi: Tham khảo để phát triển sản phẩm thức ăn hỗn hợp có bổ sung bột ngọn, lá lạc, tối ưu hóa chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3. Người chăn nuôi gia cầm quy mô công nghiệp và nông hộ: Áp dụng các giải pháp phối trộn khẩu phần thức ăn với bột ngọn, lá lạc để tăng năng suất, giảm chi phí thức ăn và cải thiện chất lượng thịt, trứng.

4. Cơ quan quản lý và phát triển nông nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi từ cây lạc, thúc đẩy phát triển chăn nuôi bền vững tại các vùng miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Bột ngọn, lá lạc có thể thay thế bao nhiêu phần trăm trong khẩu phần thức ăn gà?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bổ sung tối ưu là từ 4-6% trong khẩu phần thức ăn hỗn hợp, giúp cải thiện sinh trưởng và năng suất trứng mà không ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe gà.

2. Phương pháp chế biến bột ngọn, lá lạc nào hiệu quả nhất?
   Phơi nắng trực tiếp giữ được màu sắc và mùi thơm tốt, chi phí thấp nhưng phụ thuộc thời tiết. Sấy bán tự động phù hợp với quy mô lớn, đảm bảo chất lượng ổn định nhưng chi phí cao hơn.

3. Bột ngọn, lá lạc ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng trứng?
   Bổ sung bột ngọn, lá lạc làm tăng hàm lượng β-caroten trong lòng đỏ trứng, cải thiện màu sắc và giá trị dinh dưỡng, đồng thời nâng cao tỷ lệ ấp nở và chất lượng trứng giống.

4. Có tác động tiêu cực nào khi sử dụng bột ngọn, lá lạc không?
   Ở tỷ lệ bổ sung nghiên cứu (4-6%), không ghi nhận tác động tiêu cực đến sức khỏe hoặc sinh trưởng của gà. Tuy nhiên, tỷ lệ quá cao có thể làm tăng hàm lượng xơ, ảnh hưởng đến tiêu hóa.

5. Làm thế nào để bảo quản bột ngọn, lá lạc tránh bị mốc?
   Cần bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm ướt. Có thể sử dụng các biện pháp đóng gói kín, kiểm tra định kỳ và ưu tiên sử dụng trong thời gian ngắn để giữ nguyên giá trị dinh dưỡng.

Kết luận

• Bột ngọn, lá lạc là nguồn thức ăn bổ sung giàu protein, vitamin và carotenoid, phù hợp cho gà thịt và gà đẻ.
• Tỷ lệ bổ sung 4-6% trong khẩu phần giúp tăng sinh trưởng, năng suất trứng và cải thiện chất lượng sản phẩm.
• Phơi nắng trực tiếp và sấy bán tự động là hai phương pháp chế biến hiệu quả, tùy theo quy mô và điều kiện sản xuất.
• Nghiên cứu góp phần khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu sẵn có, giảm chi phí thức ăn và nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gia cầm.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi và tiếp tục nghiên cứu mở rộng để phát triển bền vững ngành chăn nuôi gia cầm tại miền núi phía Bắc Việt Nam.

Hãy áp dụng các giải pháp từ nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả chăn nuôi và phát triển bền vững ngành gia cầm!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Đặc điểm sinh lý tiêu hoá ở gia cầm Gia cầm khác với các động vật khác ở chỗ cường độ của quá trình trao đổi chất lớn, thân nhiệt cao (40 – 42oC). Gia cầm sinh trưởng nhanh, khối lượng gà hướng thịt Broiler lúc 50 ngày tuổi gấp 40 – 50 lần khối lượng khi mới nở (Nguyễn Duy Hoan, Trần Thanh Vân - 1998) [10] * Tiêu hoá ở miệng Tuyến nước bọt ở gà kém phát triển, thành phần chủ yếu là dịch nhầy.

Nước bọt có tác dụng thấm trơn thức ăn thuận tiện cho việc nuốt. Trong nước bọt có chứa một ít men amylaza nên cũng có ít tác dụng đối với tiêu hoá. Gà mái có thể tiết 7 – 12 ml nước bọt trong một ngày đêm (Nguyễn Duy Hoan, Trần Thanh Vân - 1998) [10]. * Tiêu hoá ở diều Ở diều, thức ăn được làm mềm, quấy trộn và tiêu hoá từng phần do các men thức ăn và vi khuẩn có trong thức ăn thực vật.

Thức ăn cứng lưu lại trong diều lâu hơn. Khi thức ăn hạt và nước tỷ lệ bằng nhau 1:1 thì được giữ lại ở diều 5 – 6 giờ. Độ pH trong diều gia cầm khoảng 4,5 – 5,8. Sau khi ăn 1 – 2 giờ diều co bóp theo dạng dãy (khoảng 3 -4 lần co bóp) với khoảng cách 15 – 20 phút, sau khi ăn 5 – 12 giờ là 10 – 30 phút, khi đói 8 – 16 lần/giờ.

Ở diều nhờ men amylaza của nước bọt chuyển xuống, tinh bột được phân giải thành đường đa rồi một phần đường chuyển hoá thành đường glucoza. * Tiêu hoá ở dạ dày Dạ dày gia cầm gồm dạ dày tuyến và dạ dày cơ. Khối lượng dạ dày tuyến là 3,5 – 6g. Vách dạ dày gồm màng nhầy, cơ và mô liên kết.

Dạ dày tiết dịch có chứa acid Clohidric, pepsin và musin. Sự tiết dịch của dạ dày tuyến là n 4 không ngừng, sau khi ăn càng được tăng cường. Thức ăn không được giữ lại lâu ở dạ dày tuyến mà chuyển xuống dạ dày cơ. Ở dạ dày tuyến Protein được thuỷ phân như sau: Protein + nước + Pepsin và HCl Abulmoz + Pepton.

Dạ dày cơ có cấu tạo từ cơ vân, có dạng hình đĩa hơi bóp ở phía cạnh. Ở đây thức ăn được nghiền nát bằng cơ học, trộn lẫn và tiêu hoá dưới tác dụng của men dịch dạ dày tuyến, enzyme và vi khuẩn. Từ dạ dày cơ, các chất dinh dưỡng được chuyển vào tá tràng, có các men của dịch ruột và tuyến tuỵ cùng tham gia, môi trường kiềm hoá tạo điều kiện thích hợp cho sự hoạt động của các men phân giải protein và glucid. Sỏi và các dị vật trong dạ dày làm tăng khả năng nghiền của thành dạ dày.

* Tiêu hóa ở ruột Dịch ruột gà lỏng, đục, kiềm tính, pH = 7,42 với độ đặc 1,0076 và chứa các men proteolyse, amonlitic, lypolitic và enterokinaza. Dịch tuyến tụy lỏng, không màu, hơi mặn, có phản ứng hơi toan hoặc kiềm (pH=6 ở gà, pH=7,2 – 7,5 ở gia cầm khác). Dịch này có chứa men tripsin, carboxy peptidaza, amylaza, mantaza, lipaza. Dịch mật của gia cầm được tiết liên tục từ túi mật vào đường ruột, là dịch lỏng màu sáng hoặc xanh đậm, tính kiềm, pH = 7,3 – 8,5.

Ở ruột già không có tuyến tiết dịch tiêu hóa, chỉ có tế bào hình cốc của màng nhầy tiết ra dịch nhầy. Quá trình tiêu hóa ở ruột già phụ thuộc vào enzym của ruột non đi xuống, các enzym này chỉ hoạt động ở phần đầu của ruột già và với tốc độ chậm hơn so với ruột non. Trong ruột già có hệ vi sinh vật cư trú, về số lượng và chủng loại giống như trong dạ cỏ của động vật nhai lại. Các vi sinh vật này hoạt động chủ yếu ở manh tràng, phân giải cellulose, bột đường và protein.

Quá trình tiêu hóa cellulose và tiêu hóa protein tạo ra các acid béo bay hơi và các amino acid sẽ được hấp thu tại đây. Một số vi khuẩn lại sử dụng một số chất trong ruột gà để tổng hợp nên vitamin K, vitamin B12. Trong ruột già còn có quá trình viên phân, tạo phân. Cơ sở khoa học về khả năng sinh sản của gia cầm * Đặc điểm sinh dục của gia cầm - Cơ quan sinh dục cái của gia cầm Gồm một buồng trứng và ống dẫn trứng.

Buồng trứng có chức năng tạo lòng đỏ, còn ống dẫn trứng có chức năng tiết ra lòng trắng đặc, lòng trắng loãng, màng vỏ, vỏ mỏng và lớp keo bao ngoài vỏ trứng. Thời gian trứng lưu lại trong ống dẫn trứng từ 23,5 - 24 giờ (Nguyễn Duy Hoan và cs, 1998) [10]. + Buồng trứng Theo Brandsch H. và Bilchel (1978) [35], xác định trong thời kỳ đầu ấp trứng cả hai buồng trứng phải và trái đều hình thành và phát triển.

Từ ngày ấp thứ 5 đến 7, buồng trứng trái phát triển hơn buồng trứng bên phải. Ở gia cầm trưởng thành chỉ có buồng trứng và ống dẫn trứng trái phát triển và hoạt động chức năng. Còn buồng trứng và ống dẫn trứng phải không phát triển. Buồng trứng gà có khoảng 586 đến 3605 tế bào trứng ở các giai đoạn phát triển khác nhau.

Theo Bùi Đức Lũng, Lê Hồng Mận (1995) [14], sự phát triển của mỗi tế bào trứng gồm 3 thời kỳ: tăng sinh, sinh trưởng và chín. Chu kỳ rụng trứng phụ thuộc vào các yếu tố như: điều kiện nuôi dưỡng chăm sóc, lứa tuổi, trạng thái sinh lý của gia cầm. Song điều chung nhất là sự rụng trứng của gia cầm chịu ảnh hưởng của thần kinh và thể dịch. + Ống dẫn trứng Là một phần hình ống, ở đó xảy ra việc thụ tinh tế bào trứng và kết thúc quá trình tạo trứng ở lỗ huyệt.

Kích thước của ống dẫn trứng thay đổi theo tuổi và hoạt hóa chức năng hệ sinh dục. Khi thành thục sinh dục, ống dẫn trứng trơn, thẳng, có đường kính đồng nhất trên chiều dài ống dẫn. Sau khi đẻ quả trứng đầu tiên ống dẫn trứng có chiều dài 68cm, khối lượng 77g. Khi đẻ với cường độ cao chiều dài tăng tới 86 – 90cm, đường kính tới 10cm.

Ở gà không đẻ, ống dẫn trứng có kích thước tương ứng là 11 – 18cm và 0,4 – 0,7cm. Khi gia cầm thành thục, ống dẫn trứng gồm các phần sau: phễu (hình loa kèn), phần tiết lòng trắng, phần eo, tiếp theo là tử cung, âm đạo, huyệt. n 6 Phễu: phần mở rộng của phía đầu ống dẫn trứng dài 4 – 7cm, đường kính 8 – 9cm, nằm dưới buồng trứng. Bề mặt niêm mạc phễu gấp nếp, không có tuyến.

Lớp niêm mạc cổ phễu có tuyến hình ống, chất tiết của nó tham gia vào tạo trứng và hình thành dây chằng lòng đỏ. Tại đây trứng được thụ tinh nếu gặp tinh trùng, trứng dừng lại ở đây khoảng 20 phút. Phần tiết lòng trắng: Là bộ phận dài nhất của ống dẫn trứng. Ở thời kỳ gia cầm đẻ trứng với tỷ lệ cao, chúng có thể dài tới 20 – 30cm, niêm mạc phần này có nhiều tuyến hình ống giống như cổ phễu tiết ra lòng trắng đặc hình thành dây chằng lòng đỏ và tiết ra lòng trắng loãng, trứng dừng ở đây khoảng 3 giờ.

Phần eo: Là phần hẹp hơn của ống dẫn trứng, dài khoảng 8cm, các tuyến ở đây tiết ra một phần lòng trắng và tiết ra một chất hạt hình thành nên tấm màng dưới vỏ gồm 2 lớp, 2 lớp này tách nhau ra tại đầu lớn của vỏ trứng hình thành nên buồng khí. Các dung dịch muối và nước có thể thấm qua màng này đi vào lòng trắng. Trứng dừng ở đây khoảng 60 – 70 phút. Tử cung: Là phần tiếp theo của quá trình tạo vỏ, là phần mở to ra tạo thành tử cung dài 8 – 12cm, tuyến vách tử cung tiết ra một chất dịch lỏng, chất dịch thẩm thấu qua màng vỏ đi vào trong lòng trắng làm tăng khối lượng lòng trắng, mặt khác một số tuyến ở tử cung tiết ra một chất dịch hình thành nên vỏ cứng, quá trình hình thành nên vỏ trứng diễn ra chậm chạp.

Trứng dừng lại ở đây khá lâu 18 – 20 giờ. Âm đạo: Là đoạn cuối cùng của ống dẫn trứng, là cửa ngõ để trứng ra ngoài cơ thể. Thành âm đạo có nhiều lớp cơ lớn, niêm mạc nhăn nhưng không có các tuyến hình ống. Tại chính mép biểu mô của âm đạo tiết ra một chất dịch tham gia hình thành lớp màng keo ở trên vỏ.

Trứng đi qua phần âm đạo rất nhanh. - Những trường hợp trứng dị hình: + Trứng không có lòng đỏ: Do trong cơ thể có những tế bào chết rơi vào loa kèn và ống dẫn trứng không phân biệt được, vì vậy, vẫn có quá trình tạo trứng và hình thành trứng nhỏ. n 7 + Trứng 2 lòng đỏ: Do 2 trứng cùng rụng một thời điểm, hoặc cách nhau không quá 20 phút, vì vậy, hình thành nên quả trứng rất to. + Trứng trong trứng: Thường ít gặp, do bị kích động đột ngột, một quả trứng hoàn chỉnh bị ống dẫn trứng co lại, gây ra nhu động ngược lên phía trên, gặp tế bào trứng rụng mới, sẽ nằm cùng với lòng đỏ của trứng mới bên ngoài được bao bọc bằng lòng trắng và vỏ cứng.

Ngoài ra, còn có trứng méo mó, không vỏ do thiếu khoáng, vitamin D hoặc do co bóp của ống dẫn trứng… - Cơ quan sinh dục đực Gồm: Tinh hoàn, dịch hoàn phụ, ống dẫn tinh và cơ quan giao phối. Tinh hoàn có hình ô van hoặc hạt đậu màu trắng hoặc hơi vàng nằm ở vị trí phía trên thùy thước của thận, cạnh túi khí bụng, khối lượng tinh hoàn phụ thuộc vào tuổi và trạng thái sinh lý. Cơ quan giao cấu có cấu trúc khác biệt, nó không phát triển. Ở gà tây gần như không có cơ quan giao phối, ngỗng, gà, vịt có gai giao cấu nằm sâu ở dưới lỗ huyệt.

Quá trình hình thành tinh trùng diễn ra tương tự như ở gia súc, tế bào sơ cấp bằng con đường phân chia hình thành tinh bào thứ nhất phát triển, mỗi tinh bào thứ nhất lại chia thành hai tinh bào thứ hai, tiếp tục phát triển, sau đó hình thành tiền tinh trùng và cuối cùng hình thành tinh trùng. Số lượng một lần phóng tinh gà 0,6 – 2ml. Trong mỗi 1ml chứa 3,2 tỷ tinh trùng. Các phản xạ và cơ chế giao phối ở gia cầm giống động vật có vú, nhưng thời gian để tinh trùng từ cơ quan sinh dục đực đến loa kèn rất lâu từ 3 – 5 ngày nhưng tinh trùng gà sống được rất lâu trong đường sinh dục con cái.