Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ------------------------------- NguyÔn minh chÝ Chän c©y tréi, dÉn dßng keo tai tîng (acacia mangium wild) vµ øng dông c«ng nghÖ sinh häc trong bè trÝ thÝ nghiÖm vµ x©y dùng vên gièng luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ------------------------------ NguyÔn minh chÝ Chän c©y tréi, dÉn dßng keo tai tîng (acacia mangium wild) vµ øng dông c«ng nghÖ sinh häc trong bè trÝ thÝ nghiÖm vµ x©y dùng vên gièng Chuyªn ngµnh L©m häc M· sè: 60. 60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn khoa häc: TS nguyÔn viÖt cêng Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi c¶m ¬n Trong qu¸ tr×nh hoµn thµnh luËn v¨n, t«i xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi TS NguyÔn ViÖt Cêng, ngêi ®· trùc tiÕp híng dÉn vµ ®· giµnh nhiÒu thêi gian quý b¸u tËn t×nh gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù gióp ®ì cña ban Gi¸m ®èc Trung t©m Nghiªn cøu gièng c©y rõng, Trung t©m C«ng nghÖ Sinh häc L©m nghiÖp, Trung t©m nghiªn cøu s¶n xuÊt vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ gièng c©y l©m nghiÖp tØnh Tuyªn Quang vµ Chi côc l©m nghiÖp Tuyªn Quang ®· quan t©m, gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh triÓn khai c¸c thÝ nghiÖm, thu mÉu vµ thu thËp sè liÖu. §ång thêi t«i xin c¶m ¬n nh÷ng nhËn xÐt vµ gãp ý quý b¸u cña GS.TS Lª §×nh Kh¶, TS Hµ Huy ThÞnh vµ ®ång nghiÖp.
MÆc dï ®· cã nhiÒu cè g¾ng song luËn v¨n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, rÊt mong nhËn ®îc c¸c ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc vµ ®ång nghiÖp. Hµ Néi, ngµy 2 th¸ng 9 n¨m 2007 T¸c gi¶ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Môc Lôc Trang Lêi c¶m ¬n Danh môc c¸c ký hiÖu, ch÷ viÕt t¾t Danh môc b¶ng Danh môc h×nh Më ®Çu 1 Ch¬ng 1 - Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 3 1. Trªn thÕ giíi 3 1. ë ViÖt Nam 7 Ch¬ng 2 - Môc tiªu, néi dung, vËt liÖu, hiÖn trêng 13 vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 2.
Môc tiªu nghiªn cøu 13 2. Néi dung nghiªn cøu 13 2. VËt liÖu nghiªn cøu 13 2. HiÖn trêng nghiªn cøu 14 2.
Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 17 2. Ph¬ng ph¸p kÕ thõa tµi liÖu 17 2. Ph¬ng ph¸p chän läc c©y tréi 17 2. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch mét sè tÝnh chÊt c¬ lý gç 19 2.
Ph¬ng ph¸p dÉn dßng vµ gi©m hom 19 2. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®a d¹ng di truyÒn 19 2. Ph¬ng ph¸p bè trÝ thÝ nghiÖm 20 2. Ph¬ng ph¸p thu thËp vµ xö lý sè liÖu 20 Ch¬ng 3 - KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn 21 3.
Chän läc c©y tréi vµ ®¸nh gi¸, ph©n lo¹i gç 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ph©n lo¹i s¬ bé gç cña c¸c c©y tréi theo PP môc tr¾c 23 3. Ph©n tÝch mét sè tÝnh chÊt c¬ lý gç 28 3. Tû lÖ gç lâi 28 3.
Khèi lîng thÓ tÝch 29 3. §é co rót, ®é hót níc & d·n dµi, ®é hót Èm, ®é bÒn 31 nÐn däc vµ ®é bÒn uèn tÜnh 3. So s¸nh tÝnh ®ång nhÊt vÒ c¸c tÝnh chÊt c¬ lý gç 33 3. NhËn xÐt, ®¸nh gi¸ vÒ gç Keo tai tîng 33 3.
C¾t t¹o chåi, dÉn dßng vµ gi©m hom 34 3. KÕt qu¶ dÉn dßng 37 3. KÕt qu¶ gi©m hom 39 3. KÕt qu¶ ph©n tÝch ®a d¹ng di truyÒn cña c¸c c©y tréi ®· chän vµ øng dông kÕt qu¶ nµy trong bè trÝ thÝ nghiÖm vµ x©y 43 dùng vên gièng 3.
KÕt qu¶ ph©n tÝch víi c¸c måi RAPD 44 3. KÕt qu¶ ph©n tÝch víi måi lôc l¹p trnL 44 3. Quan hÖ di truyÒn gi÷a c¸c dßng Keo tai tîng vµ lùa 46 chän cÆp bè mÑ trong x©y dùng vên gièng Ch¬ng 4 - KÕt luËn, Tån t¹i vµ khuyÕn nghÞ 49 4. KhuyÕn nghÞ 50 Tµi liÖu tham kh¶o 51 Phô lôc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc c¸c ký hiÖu, ch÷ viÕt t¾t KTT : Keo tai tîng K1, K2… : C©y tréi Keo tai tîng sè 1, 2… §K : §êng kÝnh §KL : §êng kÝnh lâi D1.3 : §êng kÝnh ®o ë vÞ trÝ 1,3m cña th©n c©y Hvn : ChiÒu cao vót ngän TB : Trung b×nh N : Hom ë trªn ngän C : Hom ë c¸c cµnh díi Sd : Sai tiªu chuÈn V% : HÖ sè biÕn ®éng (%) LT : L©m trêng KD§ : Kho¶ng dao ®éng KLTT : Khèi lîng thÓ tÝch K : Kh¸c nhau G : Gièng nhau ADN : Acid deoxyribonucleic PCR : Polymerase Chain Reaction (Chuçi ph¶n øng trïng hîp) RAPD : Ramdom Amplified Polymorphism DNA (§a h×nh c¸c ®o¹n ADN nh©n ngÉu nhiªn) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc b¶ng B¶ng Tªn b¶ng Trang 2.1 Tr×nh tù måi RAPD 14 2.2 §Æc ®iÓm khÝ hËu cña khu vùc nghiªn cøu 15 2.3 TÝnh chÊt ®Êt ë c¸c ®Þa ®iÓm chän c©y tréi 16 2.4 C¸c tiªu chÝ cho ®iÓm vÒ ®é xèp vµ ®é nøt cña gç 18 §é vît cña c¸c c©y tréi vÒ ®êng kÝnh vµ chiÒu cao so víi trÞ 3.1 21 sè trung b×nh cña ®¸m rõng 3.2 KÕt qu¶ ph©n lo¹i gç s¬ bé cña c¸c c©y tréi Keo tai tîng 23 3.3 KÕt qu¶ x¸c ®Þnh tû lÖ gç lâi cña c¸c dßng Keo tai tîng 28 3.4 Khèi lîng thÓ tÝch cña gç cã ®é Èm 12% cña c¸c dßng KTT 30 Tæng hîp sè liÖu vÒ ®é co rót, ®é hót níc vµ d·n dµi, ®é hót 3.5 32 Èm, ®é bÒn nÐn däc vµ ®é bÒn uèn tÜnh 3.6 §¸nh gi¸ gç theo c¸c tÝnh chÊt c¬ lý 33 3.7 §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sö dông gç cña dßng K2 vµ K98 34 3.8 KÕt qu¶ c¾t t¹o chåi cho c¸c c©y tréi Keo tai tîng 36 3.9 Tæng hîp kÕt qu¶ dÉn dßng 40 c©y tréi Keo tai tîng 38 3.10 Tæng hîp kÕt qu¶ gi©m hom c¸c c©y tréi Keo tai tîng 41 3.11 Tæng hîp kÕt qu¶ gi©m hom theo ®é cao lÊy hom 42 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc h×nh H×nh Tªn h×nh Trang 2.1 S¬ ®å m« t¶ vÞ trÝ c¾t t¹o chåi cho c¸c c©y tréi 18 3.1 C©y tréi Keo tai tîng t¹i Tuyªn Quang 22 3.2 C¸c møc ®é nøt cña gç Keo tai tîng 25 3.3 MÉu gç môc tr¾c lµ xèp, ®anh 26 3.4 Mµu s¾c cña gç Keo tai tîng theo thêi gian 27 3.5 Mµu s¾c gç Keo tai tîng ®· qua s¬ chÕ 29 3.6 MÉu gç môc tr¾c lµ xèp (K2) vµ ®anh (K6) 31 3.7 Chåi gèc cña c¸c c©y tréi 35 3.8 Gi©m hom Keo tai tîng 37 3.9 Hom l¸ Keo tai tîng ®· ra rÔ 40 S¶n phÈm PCR víi måi OPB17 víi ADN genome cña mét sè 3.10 44 dßng Keo tai tîng S¶n phÈm PCR víi måi OPC18 víi ADN genome cña mét sè 3.11 44 dßng Keo tai tîng S¶n phÈm PCR måi lôc l¹p trnL víi ADN genome cña mét sè 3.12 44 dßng Keo tai tîng S¶n phÈm PCR måi lôc l¹p trnL víi ADN genome cña mét sè 3.13 dßng Keo tai tîng c¾t b»ng TaqI 45 S¶n phÈm PCR måi lôc l¹p trnL víi ADN genome cña mét sè 3.14 dßng Keo tai tîng c¾t b»ng TaqI 45 3.15 BiÓu ®å quan hÖ di truyÒn gi÷a c¸c dßng Keo tai tîng 46 3.16 Minh häa s¬ ®å bè trÝ c¸c dßng KTT trong vên gièng 48 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Më ®Çu Trong ch¬ng tr×nh trång míi 5 triÖu ha rõng ë ViÖt Nam, nhãm loµi b¹ch ®µn vµ keo chiÕm tíi 60% diÖn tÝch, trong ®ã diÖn tÝch trång keo chiÕm 22,06% [8].
Keo tai tîng (Acacia mangium Wild) lµ loµi c©y cã nhiÒu u ®iÓm, cã thÓ trång ®îc trªn nhiÒu vïng sinh th¸i kh¸c nhau trªn c¶ níc vµ sinh trëng tèt ë nh÷ng vïng cã lîng ma t¬ng ®èi cao. N¨ng suÊt cã thÓ ®¹t 29m3/ha/n¨m (Phó T©n - B×nh D¬ng) vµ 30m3/ha/n¨m (M· §µ - §ång Nai) [21] trong khi ®ã rõng nhiÖt ®íi tù nhiªn chØ ®¹t 2 - 3m3/ha/n¨m. HiÖn nay nhu cÇu sö dông gç gia dông ë trong níc vµ xuÊt khÈu ngµy cµng t¨ng nhng kh¶ n¨ng cung cÊp gç nguyªn liÖu cßn rÊt h¹n chÕ. Theo b¸o c¸o kÕt qu¶ thùc hiÖn dù ¸n trång míi 5 triÖu ha rõng giai ®o¹n 1998 - 2005, nguån gç khai th¸c tõ rõng tù nhiªn vµ rõng trång hiÖn chØ ®¸p øng ®îc mét phÇn nhu cÇu thiÕt yÕu trong níc, cßn phÇn lín ph¶i nhËp khÈu, chiÕm trªn 80% tæng nhu cÇu (tõ 2 - 2,5 triÖu m3 gç) [3].
Trong xu thÕ ph¸t triÓn vµ héi nhËp cña nÒn kinh tÕ níc ta, nhu cÇu vÒ c¸c s¶n phÈm tõ rõng trång, ®Æc biÖt lµ gç xÎ t¨ng nhanh. Theo dù b¸o trong chiÕn lîc ph¸t triÓn l©m nghiÖp, nhu cÇu gç lín trong c«ng nghiÖp vµ d©n dông n¨m 2010 kho¶ng 8 triÖu m3, n¨m 2015 kho¶ng h¬n 10 triÖu m3 vµ ®Õn n¨m 2020 kho¶ng 12 triÖu m3 [4]. Do ®ã viÖc trång rõng th©m canh víi nhu cÇu s¶n xuÊt gç lín vµ sö dông nguån gièng cã chÊt lîng di truyÒn cao ngµy mét lín, ®ßi hái nhiÒu h¬n n÷a c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu c¶i thiÖn gièng c©y trång rõng theo híng kinh doanh gç võa vµ lín. Trong sè c¸c loµi keo, Keo tai tîng cã h×nh d¸ng th©n trßn, th¼ng, rÊt phï hîp lµm gç xÎ phôc vô ®å gia dông.
Gç cña chóng cã khèi lîng riªng trung b×nh kho¶ng 586kg/m3, thÝch hîp cho s¶n xuÊt gç d¸n, v¸n d¨m, lµm nguyªn liÖu giÊy vµ c¶ gç xÎ. HiÖn nay gç Keo tai tîng ®ang rÊt ®îc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 a chuéng trong s¶n xuÊt ®å gia dông c¶ ë trong níc vµ xuÊt khÈu. Gi¸ gç trßn Keo tai tîng ®ñ tiªu chuÈn lµm gç xÎ kho¶ng 800.000 ®ång/m3 nhng kh¶ n¨ng cung cÊp gç xÎ cho thÞ trêng l¹i rÊt h¹n chÕ. Do vËy ®Ò tµi “Chän c©y tréi, dÉn dßng Keo tai tîng (Acacia mangium Wild) vµ øng dông c«ng nghÖ sinh häc trong bè trÝ thÝ nghiÖm vµ x©y dùng vên gièng” ®îc thùc hiÖn nh»m chän ra mét sè dßng Keo tai tîng cã tû träng gç cao, ®ång thêi ®¸nh gi¸ ®a d¹ng di truyÒn cña c¸c c©y tréi Keo tai tîng ®· chän phôc vô viÖc lùa chän c¸c cÆp bè mÑ trong x©y dùng vên gièng, nh»m gi¶m thiÓu kh¶ n¨ng giao phÊn cña nh÷ng dßng cã quan hÖ qu¸ gÇn gòi vµ t¨ng kh¶ n¨ng giao phÊn cho nh÷ng dßng cã quan hÖ di truyÒn xa nhau.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Ch¬ng 1 - Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Trªn thÕ giíi Keo tai tîng (Acacia mangium Wild) cã nguån gèc tõ Australia, Papua New Guinea vµ Indonesia vµ ®· trë thµnh mét loµi c©y ®îc trång phæ biÕn ë vïng nhiÖt ®íi.