Chương I: Những vấn đề lý luận về cấp phép hành chính Chương II: Thực trạng cấp phép hành chính theo quy định của pháp luật ở Việt Nam hiện nay Chương III: Giải pháp nâng cao hiệu qua cấp phép hành chính ở Việt Nam PHẢN NỘI DUNG CHUONG I. NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE CAP PHÉP HANH CHÍNH 1. Hoc thuyết cấp phép hành chính 1. Khảo cứu các quan niệm và nguồn góc lý thuyết quyền cấp phép hành chính 1.
Một số quan niệm về cấp phép hành chính Quyền lực nhà nước được thực hiện chủ yếu thông qua hoạt động của bộ máy nhà nước trên cả ba lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp. Nhà nước băng các phương thức quan lý khác nhau tiến hành áp đặt quyền lực công của giai cấp thống trị lên toàn bộ lãnh thổ nhằm 6n định các quan hệ xã hội. Trong lĩnh vực hành pháp, quyền lực nhà nước giúp cho quá trình bảo đảm sự chấp hành pháp luật được diễn ra thống nhất và việc ban hành các quyết định hành chính trở thành giai đoạn trung tâm của quá trình quản lý hành chính nhà nước. Trong đó, cấp phép hành chính - một dạng thức cụ thé của quyết định hành chính - đã ra đời như một xu thé tat yếu.
Cấp phép hành chính là phương thức quản lý hành chính nhà nước quan trọng, thé hiện rõ nét tính quyền lực nhà nước đối với các đối tượng quan lý trong tương quan của một mối quan hệ bat bình dang về mặt ý chí. Sự tồn tại khách quan của cấp phép hành chính không chỉ xuất phát từ quyền lực nhà nước mà còn xuất phát từ nhu cầu bảo đảm tính hiện thực đối với quyền, lợi ích chính đáng của các cá nhân, tô chức trong xã hội. Theo sự khảo sát chưa đầy đủ của người viết, cho đến thời điểm hiện nay, Trung Quốc là quốc gia duy nhất trên thế giới có một đạo luật riêng biệt quy định về “Cấp phép hành chính” nói chung. Thang 8 năm 2003, Trung Quốc xây dựng va ban hành “Luật cấp phép hành chính nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa” nhằm chuẩn hóa thâm quyền cấp phép và thủ tục hành chính đối với việc cấp giấy phép”; đồng thời, làm cơ sở cho việc khuyến khích chuyên đổi chức năng của chính phủ và công cuộc cải cách hành chính.
Điều 2, Luật Cấp phép hành chính năm 2003 của Trung Quốc định nghĩa: “Cấp phép hành chính là hành vi của các cơ quan hành chính căn cứ ? Baogang Guo, New Trends in China 's Administrative Reform, dẫn theo link: https://www.net/2014/china_currents/13-2/new-trends-in-chinas-administrative- reform/?fbclid=IwARObcuzjsN1bAakVOQEajfT_CqZdZIBpM6VIwggQExqu7N1k2AOm6okeAh0, Truy cập lần cuối ngày 30/6/2020 theo đơn dé nghị của công dân, pháp nhân hoặc các tổ chức khác, sau khi thông báo qua thẩm tra pháp luật, sẽ cho phép cá nhân hoặc tô chức đó tham gia vào các hoạt động đặc định al Tai rất nhiều các quốc gia trên thé giới, tuy không có đạo luật riêng điều chỉnh nhưng cấp phép hành chính được quy định chung trong các luật về thủ tục hành chính, hành chính công.; đồng thời, được sử dụng như một công cụ dé phục vu cho quá trình điều chỉnh của Nhà nước đối với hoạt động kinh tế - xã hội và được áp dụng một cách phổ biến, rộng rãi. Ở Mỹ, Năm 1946, Quốc hội nước này ban hành Đạo luật Adminstrative Procedure Act - APA (tạm dịch Luật Thủ tục hành chính) với mục tiêu dé kiểm soát hữu hiệu quyền lực của các co quan hành chính. Thượng nghị si Pat McCarran, một trong những người dé xuất đạo luật này trước Quốc hội Mỹ, từng nói: “Đây là tuyên ngôn nhân quyên của những người Mỹ dang chịu sự quản lý của các cơ quan hành chính””. APA được coi là một đạo luật công có tính chất nền tảng, đặt ra những nguyên tắc mà mọi cơ quan hành chính ở nước này phải tuân theo khi thực hiện công vụ, trong đó, có hoạt động cấp phép hành chính.
Điểm e Khoản 2 Luật APA phân biệt rõ ràng 2 khái niệm “giấy phép” là toàn bộ hoặc một phần của giấy phép đại lý, chứng chỉ, phê duyệt, đăng ký, điều lệ, tư cách thành viên, miễn trừ theo luật định hoặc hình thức cho phép khác và “cấp phép” bao gồm quy trình cơ quan nhà nước việc cấp, gia hạn, từ chối, thu hồi, đình chi, bãi bỏ, thu hồi, giới hạn, sửa đổi, bổ sung hoặc đặt ra điều kiện của giấy phép”. Nguyên văn: #Ø— 3X Piff fTWì†rj, # l§ fíW ĐULX RE 24A, AA RA Hh aw Hee | HE MS f##f ï5ZJ M4; ban dịch tiếng Anh: Article 2 The term "administrative licenses" as mentioned in the Law refers to the acts that the administrative organs permit, upon examination according to law, the citizens, legal persons or other organization to engage in special activities according to their applications; Dan theo link: https://www.gov/resources/legal-provisions/administrative-licensing-law- chinese-and-english- text? fbclid=IwARObcuzjsNlbAakVOQEajfT_CqZdZIBpM6VIwgqgQExqu7N1k2AOm6okeAh0, Truy cập lần cuối ngày 01/8/2020 * Nguyễn Minh Đức Ludt Hành chính công Hoa Kỳ dẫn theo _ link: https://www.vn/157191/Luat-Hanh-chinh-cong-Hoa- Ky.html?fbclid=IwAR3UUOoJaxTgKvM0VRzQO0DuBSaqvlDmHón-BmKW4cyS5yvcQ5lwEmxdBG3E]s, Truy cập lân cuôi ngày 01/8/2020 Cần lưu ý rằng, Luật APA của Hoa Kỳ có phạm vi điều chỉnh rất rộng lớn, bao gồm tổng thé toàn bộ trình tự, thủ tục liên quan đên việc vận hành của các cơ quan hành chính mà không phải khái niệm “thủ tục hành chính” thuân túy như một phương cách “giao dịch” giữa nhà nước - người dân trong khoa học pháp ly Việt Nam ” Nguyên văn: LICENSE AND LICENSING -"License" includes the whole or part of any agency permit, certificate, approval, registration, charter, mem bership, statutory exemption or other form of permission. Khác với định nghĩa của Trung Quốc, cấp phép trong pháp luật hành chính công hoa kỳ là một chuỗi các “tiểu khái niệm” là các hoạt động có liên quan đến giấy phép: cấp, gia hạn, thu hồi, đình chỉ. Dé thay, trong hoạt động cấp phép hành chính, việc phân biệt một cách minh thị các hoạt động trên phải gắn liền với những trường hợp pháp lý đặc định bởi hệ quả pháp lý của các hoạt động này là khác nhau.
Trong nền khoa học pháp lý Việt Nam, quan niệm về cấp phép hành chính đã “manh nha” xuất hiện tại miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Cụ thể, cuốn sách “Luật Hành chánh” của Nguyễn Độ - được dùng làm học liệu cho Ban Cử nhân Luật khoa, Đại học Sài Gòn - đã đề cập đến khái niệm “quyền cho phép”. Tác giả đặt Luật Hành chính trong một “nền tảng nghĩa vụ của công quyền” và coi việc nghiên cứu về pháp luật hành chính thực chất là nghiên cứu về nghĩa vụ của hệ thống công quyền nhằm hướng tới một nền hành chính lý tưởng. Trong giác độ của hệ thống học lý tiến bộ này, tác giả coi một quốc gia theo Hiến pháp có bổn phận phải tôn trọng, thực thi chủ quyền toàn dân, và rang “trong sự tiếp nối hiến pháp, luật hành chánh chỉ có thể tiếp nhận nghĩa vụ phục vụ toàn dân trong hai lãnh vực của nhiệm vụ hành chính là thi hành luật pháp và thỏa mãn nhu cau công cộng thông thường ”6.
Cơ quan công quyền có 03 nghĩa vụ chính yếu, bao gồm: quyền ra lệnh, quyền áp dụng biện pháp và quyền cho phép. Công dân có quyền buộc cơ quan phải sử dung 03 loại quyền nêu trên va do đó, củng có thêm cho nhận định của tác giả về nhận định quyền của cơ quan công quyền thực chat là nghĩa vụ của chính các cơ quan này. “Quyền cho phép” (Licensing Power) cũng được các hoc giả An Độ nghiên cứu và nhận định như một thầm quyền đặc sắc của pháp luật hành chính”. Mặt khác, giới học giả An Độ coi cấp phép là những hành động của chính phủ vì phúc lợi xã hội (social welfare) và vì vậy, nó giống một phương pháp kiểm "Licens ing" includes agency process respecting the grant, renewal, denial, revocation, suspension, annulment, withdrawal, limitation amendment, modification, or conditioning of a license.
Dan theo link: https://www.gov/federal-register/laws/administrative- procedure/551.html?fbclid=IlwAR1y_ XIWgEJGUwvlaojo-0ERo6V36LLUTHwGrzt7Wkcv4JacV7tt2ejZTOI, Truy cập lần cuối ngày 01/08/2020 ° Nguyễn Độ, Luật Hành chánh, Loại sách Hồng Đức, Sài Gòn, 1968, Tr. 63 7 Central University of South Bihar, Topic: Licensing Power, dan theo link: https://www.in/images/cusb- files/2020/el/law/w2/LICENSING%20POWER%20V1I%20Sem.pdf?fbclid=IwARly_ XIWgEJGUwvlaojo- 0ERo6V36LLUTHwGrzt7Wkcv4]acV7tt2eJZTOI, Truy cập ngày 18/7/2020, Tr. 1 - 2 10 soát hơn một quy tắc thuần túy. Các đánh giá về quyền cho phép với tư cách là một nghĩa vụ của Nhà nước hay một hoạt động phúc lợi rat gần với quan điểm của khoa học hành chính và khoa học pháp lý hành chính về dịch vụ công.
Theo đó, Nhà nước - bên cạnh chức năng cai trị - thì đồng thời thực hiện chức năng phục vụ. Hoạt động phục vụ có tinh chat đáp ứng các quyên, tự do, lợi ích hợp pháp của các tô chức và cá nhân liên quan đến chức năng quản lý hành chính được gọi là dịch vụ hành chính công. Khi cung cấp loại hình dịch vụ này, Nhà nước sử dụng quyền lực công dé tạo ra các loại giấy phép (cấp phép), đăng ký, chứng thực.Những văn bản giấy tờ này trực tiếp tạo ra quyền và nghĩa vụ cho các cá nhân, t6 chức; giúp các chủ thé có điều kiện tham gia vào các quan hệ kinh tế - xã hội song phải đảm bảo tuân thủ đầy đủ các cam kết pháp lý nhằm giúp Nhà nước duy trì trật tự, kỷ cương. Do đó, cấp phép hành chính có bản chất là một dịch vụ công.
Trong trước tác Luật Hành chánh, “Quyền cho phép” thay vì định nghĩa một cách khái quát, cụ thể thì chỉ được cuốn sách nêu trên nhận diện về một cách sơ khai nhất về bản chất: Quyền cho phép là một nghĩa vụ (của nhà nước) đối với công dân. Pháp luật hành chính muốn duy trì quyền lợi của toàn dân nên đã thiết lập chế độ xin phép trong các lĩnh vực coi như liên quan trực tiếp đến quyền lợi công cộng. “Nếu đương sự xin phép không hội đủ các điểu kiện luật định thì cơ quan không được cho phép.cơ quan (công quyên) không thé từ chối giấy phép mà không minh chứng là hoạt động xin phép không thích hop, và hơn nữa không bao giờ có thể sử dụng quyên chuyên quyết theo nghĩa quyên độc tài muốn hành xử hay không là hoàn toàn theo sở thích. ”” Quan niệm nay cơ bản tương đồng với Luật Cấp phép hành chính của Trung Quốc.
Như vậy, đặc điểm căn bản của “quyền cho phép” chính là các điều kiện luật định - điều kiện dé cấp phép. Khi đương sự xin phép đã hội tụ đủ các điều kiện thì phải được cấp phép nếu cơ quan nha nước có thâm quyền không thể chứng minh được bắt cứ sự không phù hợp nào từ yêu cầu xin phép này. Từ 1975 đến nay, các giáo trình, học liệu như cuốn “Luật Hành chánh” không còn được tiếp tục sử dụng trong các cơ sở đào tạo pháp luật của Việt Nam.