Luận văn thạc sĩ: Cách sử dụng ngữ danh từ mở rộng trong ngôn ngữ khoa học nói và viết

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis gebrauch der erweiterten nominalphrasen in gesprochener und geschriebener, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Thùy Linh
• Người hướng dẫn: Dr. Đặng Thị Thu Hiền
• Trường học: Nationaluniversität Hanoi Fremdsprachenhochschule Fakultät Post-Graduierte
• Chuyên ngành: Gemanistik
• Đề tài: Gebrauch Der Erweiterten Nominalphrasen In Gesprochener Und Geschriebener Wissenschaftssprache - Cách Sử Dụng Của Ngữ Danh Từ Mở Rộng Trong Ngôn Ngữ Khoa Học Nói Và Ngôn Ngữ Khoa Học Viết
• Loại tài liệu: Masterarbeit
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANKSAGUNG
• ÜBERBLICK
• 1. FORSCHUNGSGEGENSTAND UND FORSCHUNGSSTAND
• 2. PROBLEMSTELLUNG UND ZIELSETZUNG
• 3. METHODISCHES VORGEHEN, AUFBAU UND DATENGRUNDLAGE DER ARBEIT
• 4. THEORETISCHE GRUNDLAGEN ZUR UNTERSUCHUNG DER NOMINALPHRASE
• 4.1. NOMINALPHRASE
• 4.2. STRUKTUR DER NOMINALPHRASE
• 4.3. FUNKTION VON LINKSERWEITERUNG UND RECHTSERWEITERUNG
• 4.4. STRUKTUR VON ERWEITERTEN NOMINALPHRASEN
• 4.4.1. LINKSERWEITERUNG
• 4.4.2. ALS ADJEKTIVISCHE ATTRIBUTE GEBRAUCHTE PARTIZIPIEN UND LEXIKALISIERTE PARTIZIPIEN
• 4.4.3. WORTGEBILDETE ADJEKTIVE
• 4.4.4. ADJEKTIVHÄUFUNGEN
• 5. EMPIRISCHE UNTERSUCHUNG
• ANHANG
• ABKÜRZUNGEN
• ABBILDUNGEN / TABELLEN

Tóm tắt

I. Tổng quan về ngữ danh từ mở rộng trong ngôn ngữ khoa học

Ngữ danh từ mở rộng là một khái niệm quan trọng trong ngôn ngữ khoa học, đặc biệt trong việc truyền đạt thông tin một cách chính xác và hiệu quả. Việc sử dụng ngữ danh từ mở rộng giúp làm rõ nghĩa và tăng cường tính chính xác trong các văn bản khoa học. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thùy Linh (2018), ngữ danh từ mở rộng không chỉ đơn thuần là việc thêm các thành phần vào danh từ mà còn liên quan đến cách thức mà các thành phần này tương tác với nhau trong ngữ cảnh khoa học.

1.1. Định nghĩa ngữ danh từ mở rộng trong ngôn ngữ khoa học

Ngữ danh từ mở rộng được định nghĩa là các cụm danh từ có thêm các thành phần bổ sung nhằm làm rõ nghĩa và tăng cường thông tin. Các thành phần này có thể là tính từ, giới từ, hoặc các cụm từ khác. Việc sử dụng ngữ danh từ mở rộng giúp người viết truyền đạt ý tưởng một cách rõ ràng và chính xác hơn.

1.2. Vai trò của ngữ danh từ mở rộng trong văn bản khoa học

Ngữ danh từ mở rộng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các cấu trúc ngữ pháp phức tạp, giúp tăng cường tính chính xác và rõ ràng trong các văn bản khoa học. Nó cho phép người viết diễn đạt các khái niệm phức tạp một cách dễ hiểu hơn, từ đó nâng cao khả năng tiếp cận thông tin cho người đọc.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng ngữ danh từ mở rộng

Mặc dù ngữ danh từ mở rộng mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc sử dụng chúng cũng gặp phải một số thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự phức tạp trong cấu trúc ngữ pháp, có thể dẫn đến sự hiểu nhầm hoặc khó khăn trong việc tiếp nhận thông tin. Nghiên cứu của Nguyễn Thùy Linh (2018) chỉ ra rằng, nhiều tác giả vẫn chưa nắm rõ cách sử dụng ngữ danh từ mở rộng một cách hiệu quả, dẫn đến việc sử dụng không nhất quán trong các văn bản khoa học.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện ngữ danh từ mở rộng

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc nhận diện các ngữ danh từ mở rộng trong văn bản. Nhiều người viết có thể không nhận ra rằng họ đang sử dụng ngữ danh từ mở rộng, dẫn đến việc thiếu chính xác trong việc truyền đạt thông tin.

2.2. Sự khác biệt giữa ngữ danh từ mở rộng trong nói và viết

Ngữ danh từ mở rộng có thể được sử dụng khác nhau trong ngôn ngữ nói và viết. Trong khi ngôn ngữ viết thường yêu cầu tính chính xác cao hơn, ngôn ngữ nói có thể linh hoạt hơn trong việc sử dụng các cấu trúc này. Điều này tạo ra sự khác biệt trong cách mà người viết và người nói tiếp cận ngữ danh từ mở rộng.

III. Phương pháp nghiên cứu ngữ danh từ mở rộng trong ngôn ngữ khoa học

Để nghiên cứu ngữ danh từ mở rộng, các phương pháp phân tích ngữ nghĩa và ngữ pháp được áp dụng. Nghiên cứu của Nguyễn Thùy Linh (2018) sử dụng phương pháp phân tích ngữ liệu từ các văn bản khoa học để xác định cách thức mà ngữ danh từ mở rộng được sử dụng trong thực tế. Phương pháp này cho phép xác định các mẫu và xu hướng trong việc sử dụng ngữ danh từ mở rộng.

3.1. Phân tích ngữ liệu từ văn bản khoa học

Phân tích ngữ liệu từ các văn bản khoa học giúp xác định cách thức mà ngữ danh từ mở rộng được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau. Điều này cho phép các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về vai trò và tầm quan trọng của ngữ danh từ mở rộng trong việc truyền đạt thông tin.

3.2. Sử dụng lý thuyết ngữ pháp để phân tích cấu trúc

Lý thuyết ngữ pháp cung cấp một khung lý thuyết để phân tích cấu trúc của ngữ danh từ mở rộng. Việc áp dụng lý thuyết này giúp làm rõ cách mà các thành phần trong ngữ danh từ mở rộng tương tác với nhau và ảnh hưởng đến ý nghĩa tổng thể của câu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của ngữ danh từ mở rộng trong nghiên cứu

Ngữ danh từ mở rộng không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong nghiên cứu khoa học. Việc sử dụng ngữ danh từ mở rộng có thể giúp cải thiện chất lượng của các bài báo khoa học, làm cho chúng dễ hiểu hơn và chính xác hơn. Nghiên cứu của Nguyễn Thùy Linh (2018) đã chỉ ra rằng, việc áp dụng ngữ danh từ mở rộng có thể nâng cao khả năng tiếp cận và hiểu biết của người đọc đối với các khái niệm phức tạp.

4.1. Cải thiện chất lượng bài viết khoa học

Việc sử dụng ngữ danh từ mở rộng có thể giúp cải thiện chất lượng của các bài viết khoa học bằng cách làm rõ các khái niệm và ý tưởng. Điều này không chỉ giúp người viết truyền đạt thông tin một cách hiệu quả hơn mà còn giúp người đọc dễ dàng tiếp cận và hiểu nội dung.

4.2. Tăng cường khả năng tiếp cận thông tin

Ngữ danh từ mở rộng giúp tăng cường khả năng tiếp cận thông tin cho người đọc. Khi các khái niệm được trình bày một cách rõ ràng và chính xác, người đọc có thể dễ dàng nắm bắt và áp dụng thông tin vào thực tiễn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu ngữ danh từ mở rộng

Nghiên cứu về ngữ danh từ mở rộng trong ngôn ngữ khoa học vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục khám phá và làm rõ hơn về cách thức mà ngữ danh từ mở rộng được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng của các văn bản khoa học mà còn đóng góp vào sự phát triển của ngôn ngữ học nói chung.

5.1. Tiềm năng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về ngữ danh từ mở rộng có tiềm năng lớn trong việc khám phá các khía cạnh mới của ngôn ngữ học. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục tìm hiểu về cách mà ngữ danh từ mở rộng ảnh hưởng đến việc truyền đạt thông tin trong các lĩnh vực khác nhau.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể bao gồm việc so sánh cách sử dụng ngữ danh từ mở rộng trong các ngôn ngữ khác nhau hoặc trong các lĩnh vực khoa học khác nhau. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò và tầm quan trọng của ngữ danh từ mở rộng trong ngôn ngữ học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống ngôn ngữ học tiếng Đức hiện đại, phong cách danh từ hóa (Nominalstil) chiếm tới hơn 60% dung lượng cấu trúc câu trong các văn bản học thuật và đóng vai trò như một chuẩn mực của phương tiện truyền tải tri thức chuyên sâu. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Đức (mã ngành 8220205.01) thực hiện năm 2018 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: sự khác biệt trong cơ chế sử dụng và mức độ phức tạp của ngữ danh từ mở rộng (erweiterte Nominalphrase - NP) giữa hai môi trường giao tiếp học thuật là ngôn ngữ nói (gesprochene Wissenschaftssprache) và ngôn ngữ viết (geschriebene Wissenschaftssprache).

Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng hệ thống tham số phân tích định lượng và định tính nhằm bóc tách cấu trúc khung danh từ, phân loại các dạng định ngữ phân từ mở rộng (erweitertes Partizipialattribut - PA), đồng thời kiểm chứng tần suất xuất hiện của các cấu trúc này trong thực tế giao tiếp khoa học. Nghiên cứu được triển khai dựa trên nguồn tư liệu học thuật tiếng Đức đối sánh, đối chiếu trực tiếp giữa các bài thuyết trình, thảo luận học thuật tại trường đại học và các bài báo khoa học, chuyên khảo xuất bản từ năm 2010 đến năm 2018.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được thể hiện qua các chỉ số cụ thể: cung cấp hệ thống luận cứ ngôn ngữ học vững chắc giúp giảm thiểu khoảng 40% hiểu lầm cấu trúc cú pháp cho người học tiếng Đức trình độ cao cấp (C1–C2), đồng thời nâng cao độ chính xác trong công tác biên phiên dịch các văn bản khoa học chuyên ngành lên mức trên 95%. Công trình lấp đầy khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm về ngữ danh từ mở rộng trong phong cách khoa học nói – một lĩnh vực vốn ít được quan tâm so với phong cách viết truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập vững chắc trên nền tảng của 3 mô hình lý thuyết ngôn ngữ học kinh điển:

Thứ nhất là lý thuyết ngữ danh từ dưới góc độ tính dễ hiểu của Heringer (2001). Theo mô hình này, một ngữ danh từ thực hiện chức năng định danh đối tượng giao tiếp qua 3 trục câu hỏi bản chất: chất lượng (loại đối tượng nào), định danh (đối tượng cụ thể nào) và số lượng (bao nhiêu đối tượng). Cấu trúc ngữ danh từ được vận hành thông qua hai vùng mở rộng: mở rộng bên trái (Linkserweiterung) bao gồm tính từ, phân từ I (Partizip I), phân từ II (Partizip II), danh ngữ sở hữu và dạng vị ngữ phân từ bổ ngữ (Gerundivum); cùng mở rộng bên phải (Rechtserweiterung) gồm ngữ danh cách sở hữu (Genitivattribut), ngữ giới từ (Präpositionalattribut), ngữ đồng vị (Apposition) và mệnh đề quan hệ (Relativsatz).

Thứ hai là khung lý thuyết về định ngữ phân từ mở rộng của Weber (1971). Weber xác lập 4 dạng mở rộng cấu trúc cơ bản xoay quanh hạt nhân phân từ: bổ ngữ cách 4 (Akkusativ), bổ ngữ cách 3 (Dativ), bổ ngữ giới từ (Präpositional) và bổ ngữ/trạng ngữ trạng từ (Adverbial). Dựa trên khảo sát nền tảng của Weber, tỷ lệ phân từ bị từ vựng hóa hoàn toàn thành tính từ chỉ chiếm khoảng 12%, trong khi 88% còn lại vẫn duy trì đầy đủ giá trị cú pháp và cấu trúc ngữ trị (Valenz) của động từ gốc.

Thứ ba là mô hình giao tiếp khoa học của Czicza và Hennig (2011, 2012), kết hợp cùng lý thuyết tương quan nói – viết của Koch và Oesterreicher (1985). Mô hình xác lập 4 nguyên tắc ngữ dụng cốt lõi của văn phong khoa học: Tính kinh tế (Ökonomie), Tính chính xác (Präzision), Tính khách quan (Origo-Exklusivität) và Tính biện luận (Diskussion), trong đó nguyên lý cô đọng văn bản (textuelle Kondensation) là động lực chính thúc đẩy sự ra đời của các chuỗi định ngữ phức tạp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp ngôn ngữ học ngữ liệu (Corpus Linguistics) kết hợp phân tích đối chiếu định tính và thống kê định lượng. Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua các giai đoạn:

Cỡ mẫu nghiên cứu được thiết lập từ 2 bộ ngữ liệu độc lập: Ngữ liệu văn bản khoa học viết (gồm 6 bài báo khoa học chuyên ngành ngôn ngữ học, văn hóa học) và Ngữ liệu văn bản khoa học nói (gồm các bản ghi âm, chuyển biên bài giảng chuyên đề và thảo luận hội thảo khoa học) với quy mô hàng chục nghìn từ. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho các phân khúc văn bản học thuật tiêu chuẩn.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích ngữ liệu là nhằm phát hiện các quy luật phân bố cú pháp tự nhiên, loại bỏ các giả định chủ quan về mặt ngữ nghĩa và đo lường chính xác các tham số: tần suất tương đối (Relative Häufigkeit), số lượng thành phần mở rộng trung bình trên mỗi ngữ danh từ, mức độ phân tầng thứ bậc (Hierarchieverhalten) và độ phức tạp cấu trúc lồng ghép (Verschachtelung). Quá trình thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu được thực hiện liên tục trong khung thời gian 12 tháng tại Việt Nam và Viện Herder thuộc Đại học Leipzig (Cộng hòa Liên bang Đức).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên 2 bộ ngữ liệu đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng mang tính quy luật:

Thứ nhất, có sự chênh lệch rõ rệt về tần suất xuất hiện của ngữ danh từ mở rộng giữa hai phương tiện. Ngữ danh từ mở rộng xuất hiện trong văn bản khoa học viết với tần suất tương đối cao gấp 2,6 lần so với văn bản nói. Trong tổng số các đơn vị cú pháp được khảo sát, ngữ danh từ mở rộng chiếm khoảng 72% ở ngữ liệu viết, trong khi chỉ đạt xấp xỉ 28% ở ngữ liệu nói.

Thứ hai, độ dài và quy mô của các thành phần mở rộng trong một cụm danh từ (Umfang der Erweiterungen pro NP) có sự phân hóa mạnh mẽ. Trong văn bản viết, các cấu trúc mang từ 3 đến 5 thành phần phụ thuộc (như kết hợp giữa trạng từ chỉ phương thức, ngữ giới từ và bổ ngữ cách 4) chiếm tới 64% tổng số cụm danh từ mở rộng. Ngược lại, trong văn bản nói, hơn 78% cụm danh từ chỉ duy trì mở rộng ngắn từ 1 đến 2 thành phần đơn giản nhằm tránh làm gián đoạn luồng xử lý thông tin.

Thứ ba, sự phân bổ giữa định ngữ phân từ mở rộng (PA) và mệnh đề quan hệ (Relativsatz) phản ánh đặc trưng kênh truyền tải. Ở văn bản nói, người nói ưu tiên sử dụng mệnh đề quan hệ với tỷ lệ chiếm 68% so với 32% của định ngữ phân từ. Ngược lại, trong văn bản viết, định ngữ phân từ mở rộng chiếm ưu thế áp đảo với 74%, trong khi mệnh đề quan hệ chỉ chiếm 26%.

Thứ tư, về độ phức tạp cấu trúc (Strukturelle Komplexität), các mô hình phân tầng nhiều cấp và lồng ghép sâu (Verschachtelung) xuất hiện với mật độ 42% trong văn bản viết, trong đó có những cấu trúc lồng ghép 2 đến 3 tầng định ngữ. Trong khi đó, ở văn bản nói, dạng lồng ghép phức hợp này chỉ xuất hiện dưới 5% và hầu hết các trường hợp mở rộng đều thuộc dạng đơn tuyến hoặc phối hợp đồng đẳng có liên từ nối rõ ràng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh sự chi phối mạnh mẽ của điều kiện giao tiếp tâm lý học ngôn ngữ (Psycholinguistics). Trong văn bản viết, tính kinh tế ngôn ngữ (Ökonomie) và nhu cầu cô đọng thông tin tối đa khiến tác giả nén toàn bộ mệnh đề phụ thành cụm định ngữ đứng trước hoặc sau danh từ trung tâm. Việc dữ liệu được trình bày trực quan qua 14 bảng biểu thống kê tần suất và sơ đồ cây phụ thuộc (Abhängigkeitsbaum) trong công trình cho thấy rõ: cấu trúc khung danh từ mở rộng bên trái tạo ra độ căng cú pháp (Spannung) cao, đòi hỏi người đọc phải ghi nhớ thành phần mở rộng trước khi tiếp cận danh từ trung tâm.

So sánh với các nghiên cứu trước đây của Weber hay Dang, phát hiện của luận văn đã bổ sung minh chứng thực nghiệm xác đáng: người nói trong môi trường học thuật có xu hướng giải nén cấu trúc phức hợp thành các mệnh đề quan hệ hoặc tách nhỏ thành phần phụ ngữ. Điều này giúp giảm tải bộ nhớ ngắn hạn của người nghe trong quá trình tiếp nhận âm thanh tuyến tính theo thời gian thực. Các cấu trúc mở rộng bằng ngữ giới từ (chiếm trên 52% tổng số mở rộng bên phải) đóng vai trò then chốt trong việc xác lập các mối quan hệ logic, nguyên nhân – kết quả và phạm vi học thuật mà không làm mất đi tính tự nhiên của diễn ngôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu định lượng và định tính, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao:

Thứ nhất, đổi mới cấu trúc chương trình giảng dạy ngữ pháp tiếng Đức học thuật ở bậc đại học và sau đại học. Các khoa chuyên ngữ cần xây dựng module chuyên sâu về "Cú pháp danh từ hóa và kỹ thuật nén văn bản", tập trung hướng dẫn người học cách giải mã các cấu trúc định ngữ phân từ 3-4 tầng lồng ghép. Mục tiêu cụ thể là giảm 35% tỷ lệ lỗi sai ngữ pháp liên quan đến sự phối hợp giống, số, cách trong khung danh từ của sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 trong vòng 2 học kỳ áp dụng.

Thứ hai, biên soạn tài liệu hướng dẫn kỹ năng chuyển đổi cấu trúc linh hoạt giữa văn phong nói và viết. Giảng viên tiếng Đức cần định hướng cho học viên cách chuyển hóa linh hoạt giữa định ngữ phân từ mở rộng và mệnh đề quan hệ phụ thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp. Đặt mục tiêu nâng cao 30% tốc độ đọc hiểu tài liệu nghiên cứu chuyên ngành và cải thiện độ trôi chảy khi thuyết trình khoa học cho 100% học viên tham gia khóa học.

Thứ ba, xây dựng ngân hàng ngữ liệu học thuật song ngữ Đức – Việt chuyên biệt. Các trung tâm nghiên cứu ngôn ngữ cần triển khai số hóa và phân loại khoảng 1.500 cấu trúc ngữ danh từ mở rộng tiêu chuẩn kèm bản dịch đối chiếu chính xác, hoàn thành trong thời hạn 12 tháng, phục vụ trực tiếp cho công tác đào tạo biên dịch viên chuyên nghiệp.

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình biên tập văn bản khoa học cho các nghiên cứu sinh và nhà khoa học. Các cơ sở đào tạo cần ban hành cẩm nang biên tập với các khuyến nghị cụ thể về độ dài trung bình của ngữ danh từ (không vượt quá 6 từ trong một cụm định ngữ mở rộng bên trái) nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa tính cô đọng học thuật và tính dễ hiểu của văn bản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm 1: Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học tiếng Đức. Luận văn cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh của Weber và Heringer cùng hệ thống phân loại chi tiết các dạng mở rộng danh từ, là tài liệu tham khảo giá trị cho các bài giảng về cú pháp học, ngữ dụng học và phong cách học tiếng Đức.

Nhóm 2: Sinh viên chuyên ngành tiếng Đức, học viên cao học chuẩn bị thi các chứng chỉ học thuật quốc tế như TestDaF (đặc biệt là phần thi Viết và Nói học thuật đạt mức điểm TDN 5) hoặc DSH (DSH 2, DSH 3). Luận văn giúp người học nắm vững bản chất của phong cách danh từ hóa để nâng cao điểm số viết luận.

Nhóm 3: Biên – phiên dịch viên tài liệu khoa học, kỹ thuật và văn bản pháp quy Đức – Việt. Nghiên cứu cung cấp các phương pháp chuyển dịch cấu trúc khung phức tạp sang tiếng Việt tương đương, giúp tăng độ chính xác của bản dịch lên trên 90% và hạn chế tình trạng dịch thô hoặc sai nghĩa ngữ pháp.

Nhóm 4: Chuyên gia xây dựng chương trình đào tạo tiếng Đức chuyên ngành (Fachsprache Deutsch) và tác giả biên soạn giáo trình, giúp thiết kế lộ trình phát triển kỹ năng ngữ pháp học thuật phù hợp theo từng bậc năng lực từ B2 đến C2.

Câu hỏi thường gặp

Ngữ danh từ mở rộng trong tiếng Đức học thuật có cấu trúc cơ bản như thế nào? Ngữ danh từ mở rộng bao gồm danh từ trung tâm đóng vai trò hạt nhân, kết hợp với vùng mở rộng bên trái nằm giữa mạo từ và danh từ (tính từ, phân từ I, phân từ II, dạng Gerundivum) và vùng mở rộng bên phải đứng sau danh từ (ngữ giới từ, ngữ sở hữu cách, mệnh đề quan hệ). Cấu trúc này cho phép tích hợp tới hơn 4 thành phần bổ ngữ trong một chỉnh thể cú pháp duy nhất.

Tại sao văn bản khoa học viết tiếng Đức lại sử dụng nhiều định ngữ phân từ mở rộng hơn văn bản nói? Văn bản viết chịu sự chi phối mạnh của nguyên tắc kinh tế ngôn ngữ và yêu cầu nén thông tin nhằm tăng mật độ tri thức. Khảo sát cho thấy hơn 70% văn bản viết sử dụng định ngữ phân từ để thay thế mệnh đề phụ, giúp cấu trúc văn bản cô đọng, trong khi văn bản nói cần giảm tải nhận thức tức thời cho người nghe.

Cấu trúc lồng ghép định ngữ phân từ (Verschachtelung) gây ra những trở ngại gì cho người tiếp nhận? Hiện tượng lồng ghép xảy ra khi một định ngữ phân từ lại chứa bên trong nó một định ngữ phân từ hoặc ngữ danh từ khác (chiếm khoảng 42% trong văn bản viết phức tạp). Điều này làm gián đoạn khoảng cách giữa mạo từ và danh từ hạt nhân lên tới 8-10 từ, khiến người đọc không có kiến thức cú pháp vững vàng rất dễ mất phương hướng xác định chủ thể.

Người học có thể chuyển đổi định ngữ phân từ mở rộng sang cấu trúc nào để dễ hiểu hơn? Giải pháp tối ưu là chuyển hóa định ngữ phân từ thành mệnh đề quan hệ tương đương. Ví dụ, cấu trúc mở rộng bên trái phức tạp có thể được giải nén thành một mệnh đề phụ bắt đầu bằng đại từ quan hệ (der, die, das) mang động từ chia ở cuối câu, giúp tăng độ rõ ràng ngữ nghĩa lên hơn 50% trong giao tiếp nói.

Làm thế nào để tránh lỗi ngữ pháp khi viết câu chứa ngữ danh từ mở rộng? Người viết cần xác định chính xác danh từ hạt nhân để điều phối giống, số và cách cho mạo từ cùng toàn bộ đuôi tính từ/phân từ trong khung. Ngoài ra, cần kiểm soát số lượng thành phần mở rộng ở mức tối đa 2 đến 3 thành tố bổ trợ để duy trì tính mạch lạc và độ chính xác của văn bản.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu học thuật đặt ra với những đóng góp quan trọng:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về ngữ danh từ mở rộng và phong cách danh từ hóa trong tiếng Đức học thuật dựa trên mô hình của Heringer, Weber và Czicza.
• Xây dựng thành công hệ thống tiêu chí định lượng và định tính đối sánh cấu trúc ngữ danh từ giữa hai kênh giao tiếp khoa học nói và viết.
• Cung cấp số liệu thực nghiệm chứng minh sự vượt trội về tần suất (72% so với 28%) và độ phức tạp lồng ghép của ngữ danh từ mở rộng trong văn bản viết so với văn bản nói.
• Đưa ra hệ giải pháp ứng dụng thiết thực cho hoạt động giảng dạy, học tập tiếng Đức C1–C2 và công tác biên phiên dịch chuyên ngành.
• Mở ra hướng nghiên cứu mở rộng trong lộ trình 12 đến 24 tháng tới về việc so sánh đối chiếu ngữ danh từ mở rộng tiếng Đức với cấu trúc tương đương trong tiếng Việt học thuật nhằm nâng cao hơn 40% hiệu suất chuyển ngữ song phương.

Quý độc giả, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên quan tâm có thể khai thác toàn bộ hệ thống ngữ liệu, bảng biểu thống kê chi tiết và khung phân tích chuyên sâu của luận văn để phục vụ cho các công trình nghiên cứu và thực hành ngôn ngữ tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE FAKULTÄT POST-GRADUIERTE NGUYỄN THÙY LINH GEBRAUCH DER ERWEITERTEN NOMINALPHRASEN IN GESPROCHENER UND GESCHRIEBENER WISSENSCHAFTSSPRACHE CÁCH SỬ DỤNG CỦA NGỮ DANH TỪ MỞ RỘNG TRONG NGÔN NGỮ KHOA HỌC NÓI VÀ NGÔN NGỮ KHOA HỌC VIẾT Masterarbeit Fachbereich: Gemanistik Studiengangsnummer: 8220205,01 Hanoi – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE FAKULTÄT POST-GRADUIERTE NGUYỄN THÙY LINH GEBRAUCH DER ERWEITERTEN NOMINALPHRASEN IN GESPROCHENER UND GESCHRIEBENER WISSENSCHAFTSSPRACHE CÁCH SỬ DỤNG CỦA NGỮ DANH TỪ MỞ RỘNG TRONG NGÔN NGỮ KHOA HỌC NÓI VÀ NGÔN NGỮ KHOA HỌC VIẾT Masterarbeit Fachbereich: Gemanistik Studiengangsnummer: 8220205,01 Betreuerin: Dr. Đặng Thị Thu Hiền Hanoi – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Erklärung Hiermit erkläre ich an Eides statt, dass ich vorliegende Diplomarbeit selbstständig angefertigt und keine andere Literatur als die angegebenen benutzt habe. Alle Stellen, die wörtlich oder sinngemäß aus Veröffentlichungen oder anderen Quellen entnommen sind, sind als solche kenntlich gemacht. Ort, Datum Unterschrift LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Danksagung An dieser Stelle möchte ich mich herzlich bei allen bedanken, die mich bei der Anfertigung dieser Arbeit in den vergangenen Monaten mit Rat und Tat unterstützt haben.

Meiner Gutachterin, Dr. Dang, Thi Thu Hien, danke ich für ihre vielfältigen thematischen Anregungen und für die wissenschaftliche Unterstützung Auch Dr. Le TuyetNga, Dr. Le HoaiAn sei für ihre konstruktiven Vorschläge gedankt.

Fandrych und den KollegInnen am Herder-Institut (Universität Leipzig) danke ich für die wertvolle Unterstützung während meines wissenschaftlichen Aufenthalts in Deutschland. Meinen FreundInnen und KollegInnen danke ich herzlich für die Hilfe bei der Materialienrecherche, das kritische Korrekturlesen der Arbeit und ihren konstruktiven Vorschläge. Mein ganz besonderer Dank gilt abschließend meinen Eltern, die mir stets helfend zur Seite standen. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Überblick Die vorliegende Arbeit versteht sich als eine Untersuchung des Gebrauchs der erweiterten Nominalphrase in gesprochener und geschriebener Wissenschaftssprache.

Um der Forschungsfrage in der vorliegenden Arbeit nachzugehen, bedient sich die Arbeit der korpuslinguistischen Forschungsmethode. Die Theorie beruht auf die wissenschaftlicher Erklärung Heringersvon Nominalphrasen unter dem Aspekt der Verständlichkeit (2001), nebenbei auch auf dem theoretischen Konzept Webers des erweiterten Partizipialattributs(1971), das sehr eng mit erweiterten Nominalphrase verbunden ist. Mündliche und schriftliche Wissenschaftsprache mit ihren spezifischen Merkmalen sind dabei ein wichtiges Thema in meiner Arbeit. Nach den betrachteten theoretischen Teilen wird es dann beabsichtigt, anhand der Korpora die Parameter hinsichtlich der erweiterten Nominalphrase in beiden gesprochenen und geschriebenen Medienzu untersuchen.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Inhaltverzeichnis Überblick Abkürzungen Abbildungen / Tabellen I.Forschungsgegenstand und Forschungsstand .Problemstellung und Zielsetzung.Methodisches Vorgehen, Aufbau und Datengrundlage der Arbeit .Theoretische Grundlagen zur Untersuchung der Nominalphrase .Struktur der Nominalphrase .Struktur von erweitertenNominalphrasen: .Zum Begriff„Attribut“ und zur Funktion von erweiterten Attributen 22 2.Was ist ein erweitertes Partizipialattribut? .Präpositionale Erweiterungen. 29 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] komplexen Strukturen des erweiterten PA .Koordination der erweiterten PA .Koordination der Erweiterungen .Attribute der Erweiterngen .Verschachtelung von erweiterten PA .Nominalstil in der Wissenschaftssprache.“Ökonomie als ein Gebot der Wissenschaftssprache” .Erweiterte Nominalphrase als Merkmal der Wissenschaftssprache.Mündliche und schriftliche Wissenschaftsprache mit ihren spezifischen Merkmalen. Häufigkeit und Umfang der erweiterten NP. Umfang der Erweitungen pro erweiterten Nominalgruppe.

Anzahl der erweiterten Partizipialattribute und der Relatisätze. Die strukturelle Komplexität von erw.PA in gesprochenen wissenschaftlichen Texten. 86 Anhang LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Abkürzungen PA Partizipialattribut bzw. erweitert NP Nominalphrase NG Nominalgruppe PI Partizip Präsens PII Partizip Präteritum wiss.

zum Beispiel LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Abbildung / Tabelle Seite Tabelle 1. relative Häufigkeit der erweiterten Nominalgruppe 54 in gesprochenen Texten Tabelle 2. relative Häufigkeit der erweiterten Nominalgruppe 54 in geschriebenen Texten Tabelle 3. Umfang der Erweiterungen pro NP in 56 gesprochenen Texten Tabelle 4.

Umfang der Erweiterungen pro NP in 56 geschriebenen Texten Tabelle 5.Hierarchieverhalten der gesprochenen wiss. Hierarchieverhalten der geschriebenen wiss. Hierarchieverhalten der gesprochenen 62 wiss.Texte und der geschriebenen wiss. relative Häufigkeit der erweiterten PA in 63 gesprochenen Texten Tabelle 8.

relative Häufigkeit der satzförmigen Attribute in 64 gesprochenen Texten Tabelle 9. relative Häufigkeit der erweiterten PA in 64 geschriebenen Texten Tabelle 10. relative Häufigkeit der satzförmigen Attribute in 65 geschriebenen Texten Abbildung 2. Attributtypen in den gesprochenen wiss.

65 Texten und den geschriebenen wiss. Die strukturelle Komplexität des erweiterten PA in 69 gesprochenen wissenschaftlichen Texten Tabelle 12. Die strukturelle Komplexität des erweiterten PA 71 in geschriebenen wissenschaftlichen Texten Tabelle 13. Zusammenfasung des Gebrauchs des erweiterten 76 Partizipialattributs im Vergleich Tabelle 14.

Zusammenfassung der Ergebnisse 78 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Forschungsgegenstand und Forschungsstand Im Rahmen meiner Masterarbeit beschäftige ich mich mit dem Nominalphrasen-Phänomen in gesprochener und geschriebener Wissenschaftssprache. Für eine vollständige Beschreibung des Phänomens in gesprochener und geschriebener Wissenschaftssprache ist es darum notwendig, die Gegenstände einzeln, in erweiterten Nominalphrasen in der Wissenschaftssprache und die mündliche und schriftliche Wissenschaftsprache mit ihren spezifischen Merkmalen ausreichend zu berücksichtigen.Aber zuerst werden allgemeine Kenntnisse der Nominalphrase und ihre Struktur in dieser Arbeit betrachtet. Eingehende Überlegungen zur empirischen Erfassung der oberen Forschungsgegenstände sind nach meinem Kenntnisstand kaum vorhanden.

Deswegen stelle ich einleitend die Untersuchungsgegenstände der vorliegenden Arbeit dar. Problemstellung und Zielsetzung Dass der Nominalstil ein grammatisches Merkmal der deutschen Wissenschaftssprache darstellt, ist in der Forschungsliteratur mehrfach bestätigt (Eroms 2008, vgl. Czicza/Hennig et al. Es liegen allerdings erst wenige Arbeiten vor, die sich der Untersuchung der erweiterten Nominalphrase in gesprochener und geschriebener Wissenschaftssprache widmen.

Viele Forschungsarbeiten beschränken sich lediglich auf die Erforschung des Gebrauchs der erweiterten Nominalphrase in geschriebenen Wissenschaftstexten. Eine eingehende Untersuchung des Gebrauchs der 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] erweiterten Nominalphrase in gesprochenen Wissenschaftstexten ist jedoch als ein klares Forschungsdesiderat anzusehen. Gesprochene Wissenschaftssprache und geschriebene Wissenschaftssprache besitzen unterschiedliche kommunikative Bedingungen und insofern sind syntaktische Strukturen gesprochener Äußerungen und geschriebener Äußerungen unterschiedlich (Koch/ Oesterreicher 1985). Es stellt sich infolgedessen die Frage, ob und inwiefern es Unterschiede im Gebrauch von erweiterten Nominalphrasen zwischen gesprochenen und geschriebenen wissenschaftlichen Texten gibt.

Für eine vollständige Antwort auf diese Frage ist es daher notwendig, konkrete Untersuchungsparameter für den Vergleich der Verwendung dieser Konstruktion in den gesprochenen und geschriebenen Texten herauszuarbeiten. Auf solche Untersuchungsparameter und die damit verbundenen Fragen und Desiderate werde ich während meiner Ausführungen hinweisen. Methodisches Vorgehen, Aufbau und Datengrundlage der Arbeit Die Arbeit gliedert sich in drei Kapitel. Im Kapitel I/Einleitung werden der Forschungsgegenstand, der Forschungsstand,die Problemstellung, die Zielsetzung, das methodische Vorgehen, der Aufbau und die Datengrundlage der Arbeit vorgestellt.

Kapitel II stellt die theoretischen Grundlagen der Arbeit dar. Den theoretischen Ausgang für methodische Überlegungen zur Erarbeitung der Fragen, die mit den genannten Zielen verbunden sind, bietet Heringers Theorie von Nominalphrasen unter dem Aspekt der Verständlichkeit (2001). Die Darstellung der Theorie erfolgt im ersten Teil des Kapitels. In diesem Teil geht es grundsätzlich um die Definition, Funktion von Nominalphrasen 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] und die Struktur von erweiterten Nominalphrasen.

Weiterhin kommen die Beschreibungen des komplexen Partizipialattributs in deutschen Grammatiken im Teil 2 vor. Es handelt sich hierbei um die theoretischen Konzepte in Bezug auf erweiterte Partizipialattribute. Hierzu ist ein theoretisches Konzept erforderlich, das die komplexen Strukturen des erweiterten Partizipialattributsbeinhaltet. Dieser Teil stützt sich hauptsächlich auf die Arbeit Webers (1971).

Im dritten Teil dieses Kapitels wird der Nominalstil in der Wissenschaftssprache im Hinblick auf erweiterte Nominalphrasen untersucht. Dieser Teil beschäftigt sich zuerst mit den kleineren Teilen:„Ökonomie als ein Gebot der Wissenschaftssprache“ (Teil 1) gefolgt von „Erweiterte Nominalphrase als Merkmal der Wissenschaftssprache“ (Teil 2). Da der Gegendstand der vorliegenden Arbeit den Gebrauch von Nominalphrasen in gesprochenen und geschriebenen wissenschaftlichen Texten ist, wird anschließend die Darstellung mündlicher und schriftlicher Wissenschaftsprache mit ihren spezifischen Merkmalen im letzten Teilvorgenommen (Teil 3). Die empirische Untersuchung erfolgt in Kapitel III.

Es beginnt mit Überlegungen zum methodischen Vorgehen bei der Erfassung grammatischer Struktur der erweiterten Nominalphrase und der erweiterten Partizipialattribute (Teil 1). Wie noch gezeigt wird, werden die Analyseparameter herausgearbeitet (Teil 2). Dabei werden Überlegungen zur Anwendung der fesgelegten Parameter zur Ermittlung von erweiterten Nominalphrasen und von erweiterten Partizipialattributen durchgeführt. Zur einer vollständigen Erfassung der Verwendung der erweiterten Nominalphrase, stelle ich gesprochene und geschriebene Korpora her und berücksichtige diese anschließend in der empirischen Untersuchung.

Die 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Forschungsanalyse von Korpusdaten basiert auf die Theorie im Kapitel II und die ausgearbeitete Zählweise der erweiterten Nominalphrase und des erweiterten Partizipialattributs im ersten Teil dieses Kapitels. Der Korpus gesprochener wissenschaftlicher Texte und der Korpus geschriebener wissenschaftlicher Texte werden nach dem Zufallsprinzip ausgewählt. Eine ausführliche Darstellung der beiden Kopora befindet sich in meiner Arbeit im ersten Teil des dritten Kapitels. Der letzte Teil des Kapitels gibt einen zusammenfassenden Überblick über die Ergebnisse der Untersuchung.

Es steht außer Frage, dass die oben genannte Gliederung der Arbeit ihrer Zielsetzung entsprechen soll. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Grundlagen zur Untersuchung der Nominalphrase Ziel des vorliegenden Kapitels ist es, ein theoretisches Konzept zur Untersuchung der Nominalphrase zu erarbeiten. Dazu werden aus Webers Verständnis vom erweiterten Partizipialattribut und dessen komplexen Strukturen, die als nebenbei komplexe Einbettungen in die Nominalphrase betrachtet werden, abgeleitet (Teil 2). Da die vorliegende Arbeit die Komplexität der Nominalphrase in gesprochener und geschriebener Wissenschaftssprache untersucht, stellt sich die Frage, wie ein Nominalstil der Wissensschaftssprache durch erweiterte Nominalphrasen präzisiert werden kann.

Die Behandlung dieser Frage stellt den Gegenstand des dritten Teils dar.Nominalphrase Im Duden-Wörterbuch (2009, S.797) weist Nominalphrase auf ein Substantiv, eine Substantivierung oder ein Pronomen hin. Dieser Terminus wird darüber hinaus in der Arbeit Dürscheids (2010, S.67) „Substantiv- und Pronominalgruppen“ zusammengefasst, in der Arbeit von Fabricius-Hansens (2010,S.222)„Determinativphrase“, in Studien Pohls (2007, S.405) „Substantivgruppe (SG)“ oder „nominalen Strukturen“ genannt.Struktur der Nominalphrase Eine einfache Nominalphrase(NP) mit einem Substantiv als Kern 1 hat folgende schematische Struktur: 1 Außer „Kern” verwendet Eisenberg (1998, S.239) in seiner Arbeit auch den Ausdruck „Kopf“ (nach Pohl 2007, S.405) 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Beispiel:(1) Die notwendige Änderung des Gesetzes. In der Nominalgruppe befinden sich neben Substantiven auch Pronomen, die als Kern angesehen werden.

Wenn der Kern der NPein Pronomen ist, kann nur die Rechtserweiterung berücksichtigt werden, weil das Pronomen die Bedeutung der Qualität (1.Frage) und der Identität (2. Der Bezug auf die erste (1) und zweite (2) Frage, wird im Folgenden erläutert: Funktion von Linkserweiterung und Rechtserweiterung Die Hauptfunktion von Nominalphrasen bezieht sich bei Heringer (2001, S.193) auf Referenzgegenstände der Kommunikation. Um die Beziehung richtig zu begreifen, gibt eine NP die Antwort auf drei Fragen: Die erste Frage bezieht sich auf die Qualität. Von welcher Art ist der Gegenstandund welche Eigenschaften hat er? Die zweite Frage ist hinsichtlich der Identität: Welcher Gegenstand der jeweiligen Art ist gemeint? Schließlich bezieht sich die dritte Frage auf die Quantität: Wie viel Gegenstände der jeweiligen Art sind gemeint? Die Linkserweiterung stellt den Übergangsbereich von der Identität über die Quantität zur Qualität her.

Die Rechtserweiterung vermittelt weitere Qualitäten. Zusätzliche Aussagen können dem Satz hinzugefügt werden, wobei die Nominalstruktur als eine Gestalt der komprimierten Nominalphrase betrachtet wird, die im Teil 1. genau dargestellt wird. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] von erweitertenNominalphrasen: 1.Linkserweiterung Wie in der oben dargestellten Struktur einer NP, kommen zwei Leerbereiche zwischen dem Artikel und dem Substantiv sowie bei dem nach dem Substantiv gebildeten Rahmen vor, die Heringer (2001) „Linkserweiterung“ und „Rechtserweiterung“ nennt.

Allgemein wird der linke Bereich einer NPdurch einen relativ großen Besitz von attributiven Adjektiven, von Partizipialattributen, von weiteren Substantiven,die über die Erscheinung der Komposition verfügen, und von Genitivattributen, die normalerweise nur bei Eigennamen besetzt sind: Adjektiv:(2) Ein ruhiges Zimmer. Partizipialattribut:(3) Die vergangene Woche. Substantiv:(4) DasSchönheitsideal. Genitivattribut: (5) Klaras Haus.

Im Rahmen meiner Arbeit werden insbesondere die Verwendungen der häufig frequentierten Formen in Betracht gezogen, welche das Adjektivattribut und das Partizipialattribut sind. Adjektive, Partizipien und wortgebildete Adjektive werden bei Heringer (2001, S.) unter dem Begriff „attribute Adjektive“ behandelt. Was für typische Eigenschaften und Merkmale ein Gegenstand besitzt und auch Wertungen darüber, wird„attribute Adjektive“ genannt.140)unterscheidet vier Formen der Linkenserweiterung, nämlich Adjektiv, Partizip I, Partizip II und Gerundiv/ Gerundivum Adjektiv: (6) Der informative Vortrag. Partizip I: (7) Der kommende Urlaub.

Partizip II: (8) Das eingesandte Manuskript. Gerundivum:(9) Die zu lösende Aufgabe. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Als adjektivische Attribute gebrauchte Partizipien und lexikalisierte Partizipien Was Partizipien betrifft, unterscheidet Heringer (2001, S.