CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Logistics xanh Các thuật ngữ như "logistics xanh", "logistics bền vững", hoặc "logistics xanh bền vững" đã xuất hiện lần đầu tiên vào những năm 1980. Từ đó, theo nhiều cách tiếp cận khác nhau, các tổ chức và nhà nghiên cứu đã sử dụng nhiều thuật ngữ và khái niệm khác nhau để mô tả lĩnh vực này. Theo Sbihi & Eglese (2010) Logistics xanh là lĩnh vực quan tâm đến việc sản xuất và phân phối hàng hóa một cách bền vững, có tính đến các yếu tố môi trường và xã hội. Điều này có nghĩa là, ngoài việc xem xét các ảnh hưởng kinh tế của các chính sách logistics đối với tổ chức, chúng ta cũng quan tâm đến những tác động lớn hơn đối với xã hội, chẳng hạn như tác động của ô nhiễm đối với môi trường.
Các hoạt động trong lĩnh vực Logistics xanh bao gồm đo lường tác động môi trường của các chiến lược phân phối khác nhau, giảm sử dụng năng lượng trong các hoạt động logistics, giảm chất thải và quản lý việc xử lý chất thải. Rodrigue và cộng sự (2012) cho rằng Logistics xanh còn được định nghĩa là các chiến lược và thực tiễn quản lý chuỗi cung ứng nhằm giảm tác động đến môi trường và năng lượng trong quá trình phân phối hàng hóa, tập trung vào xử lý vật liệu, quản lý chất thải và vận chuyển. Còn theo Mesjasz-Lech (2012) Logistics xanh bao gồm tất cả các hoạt động liên quan đến quản lý hiệu quả sinh thái các dòng sản phẩm và thông tin xuôi và ngược giữa điểm xuất phát và điểm tiêu dùng với mục đích đáp ứng hoặc vượt quá nhu cầu của khách hàng. Theo quan điểm của Lee & Klassen (2008) logistics xanh có thể được mô tả là quản lý chuỗi cung ứng có tính đến các vấn đề môi trường và tích hợp chúng vào quản lý chuỗi cung ứng để thay đổi hiệu quả môi trường của nhà cung cấp và khách hang.
Logistics xanh nhằm giảm ô nhiễm môi trường trong quá trình logistics và tận dụng tối đa các nguồn lực hậu cần để ngăn chặn thiệt hại cho môi trường. Với tư cách là một hệ thống thân thiện với môi trường, hậu cần xanh bao gồm nhiều hoạt động như vận chuyển xanh, bao bì xanh, kho bãi xanh, phân phối xanh và tái chế, xử lý chất thải xanh (Haw Jan Wu, Steven C. Được xem là một lựa chọn chính sách lý tưởng để thúc đẩy sự phát triển bền vững toàn cầu, mục tiêu cuối cùng của logistics xanh là đạt được sự phát triển bền vững và cân bằng giữa các lợi ích 10 kinh tế, xã hội và môi trường trên toàn cầu (Rommert Dekker và cộng sự, 2012). Tóm lại, Logistics xanh được định nghĩa là: “Logistics xanh là hoạt động logistics hướng tới các mục tiêu bền vững, thân thiện và bảo vệ môi trường, giảm tối đa tác động tiêu cực đến môi trường” (Báo cáo logistics Việt Nam 2022, 2022).2 Mô hình kinh doanh nền tảng và nền tảng logistics Trước khi tìm hiểu về nền tảng Logistics xanh, chúng ta cùng tìm hiểu mô hình kinh doanh nền tảng hay còn gọi là mô hình kinh doanh nền tảng.
Các nghiên cứu lý thuyết về thị trường hai mặt bắt đầu được thực hiện tích cực vào đầu những năm 2000 bởi Caillaud và Julien (2003); Rochet và Tirole (2006). Rochet và Tirole (2006) đã nghiên cứu về mô hình kinh doanh nền tảng và họ đã định nghĩa rằng kinh doanh nền tảng là một loại doanh nghiệp tăng giá trị bằng cách kết nối hai hoặc nhiều bên khác nhau. Qua việc này, họ giúp các bên này tìm kiếm đối tác và cung cấp các sản phẩm và dịch vụ có giá trị đối với khách hàng. Trong bài nghiên cứu “Some empirical aspects of multi-sided platform industries” Evans (2003) đã nhấn mạnh rằng kinh doanh nền tảng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các cộng đồng không đồng nhất.
Ông cho rằng các doanh nghiệp sử dụng nền tảng có thể có sự khác biệt đáng kể so với những doanh nghiệp không có nền tảng, đặc biệt trong việc tạo ra sự hợp tác giữa họ để hình thành giá cả, cung cầu và chiến lược đầu tư. Mô hình kinh doanh nền tảng hai mặt tạo ra một môi trường và các công cụ giúp thuận lợi cho giao dịch của cả hai bên tham gia (Eisenmann, 2006). Và để thành công trong kinh doanh nền tảng, việc kết hợp các mô hình kinh doanh là rất quan trọng. Điều này giúp tạo ra một mô hình kinh doanh linh hoạt và mở, đáp ứng được nhu cầu của đa dạng người dùng và đối tác (Jin, 2013).
Ngoài ra để mô hình kinh doanh nền tảng phát triển một cách bền vững, điều quan trọng là phải hiểu rõ vai trò của từng người dùng, không phân biệt ai tham gia vào nền tảng (Jung và Sung, 2017). Tóm lại, theo quyển sách Cuộc cách mạng nền tảng (tựa tiếng Anh là Platform Revolution): “Nền tảng là hình thức kinh doanh dựa trên việc kích hoạt sự tương tác tạo nên giá trị giữa các nhà sản xuất bên ngoài với người tiêu dùng. Mục đích tổng thể của nền tảng là để tương thích hoàn toàn giữa người dùng với sự thuận lợi trong việc trao đổi hàng hoá, dịch vụ hoặc tiền tệ xã hội, qua đó kích hoạt việc tạo ra giá trị cho tất cả các bên tham gia”. 11 Mô hình nền tảng hậu cần là mô hình kinh nền tảng trong lĩnh vực hậu cần.
Nền tảng hậu cần là một môi trường mà nhiều bên tham gia để sử dụng các dịch vụ hậu cần một cách mượt mà. Trong môi trường này, nền tảng đó tạo ra giá trị bằng cách điều phối và kết hợp khả năng hoặc nguồn lực của các bên tham gia (KS Noh, 2014) Nền tảng hậu cần bao gồm các mạng thông tin vận chuyển hàng hóa trung gian và các dịch vụ ước tính và so sánh vận tải quốc tế. Các nền tảng hậu cần như vậy cũng cung cấp thông tin thị trường chi tiết theo nhu cầu của những người tham gia thị trường (Song và cộng sự, 2016). Dựa theo vai trò của các đối tác, nền tảng hậu cần phân loại thành 2 nhóm chính: nhà cung cấp dịch vụ hậu cần và người vận hành nền tảng.
Trong nhóm nhà cung cấp dịch vụ logistics có 3 loại cơ bản: nhà vận chuyển, nhà giao nhận và nhà kho/ phân phối. Nhà vận chuyển là các công ty hoặc tổ chức chịu trách nhiệm vận chuyển hàng hóa từ điểm xuất phát đến điểm đích. Công việc của họ có thể bao gồm vận chuyển bằng đường bộ, đường biển, đường hàng không hoặc các phương tiện khác. Nhà giao nhận là các tổ chức hoặc cá nhân giữ vai trò trung gian giữa người gửi hàng và nhà vận chuyển.
Họ thường đảm nhận các nhiệm vụ như thu gom hàng, đóng gói, sắp xếp vận chuyển, và thậm chí làm thủ tục hải quan. Nhà kho/phân phối là các cơ sở lưu trữ hoặc trung tâm phân phối nơi hàng hóa được tạm giữ, quản lý hoặc phân phối. Các nhà kho thường cung cấp dịch vụ lưu trữ ngắn hạn hoặc dài hạn cho các hàng hóa trước khi chúng được chuyển đi hoặc phân phối đến địa điểm cuối cùng. Các nền tảng mà nhà vận chuyển tham gia trực tiếp cung cấp dịch vụ cho người gửi hàng, bỏ qua bước trung gian của nhà giao nhận có thể giúp tiết kiệm thời gian, chi phí.
Tuy nhiên, người gửi hàng có thể gặp một bất tiện vì một số hãng vận chuyển bị hạn chế về phạm vi hoặc số lượng dịch vụ có sẵn, trong khi đó nhà vận chuyển không có kiến thức chuyên môn sau như nhà giao nhận. Mặt khác, các nền tảng mà các nhà giao nhận tham gia với tư cách nhà cung cấp dịch vụ sẽ có phạm vi dịch vụ rộng và đa dạng hơn so với các nền tảng liên quan đến nhà vân chuyển, nhưng quá trình giao dịch có thể mất nhiều thời gian và chi phí. Các nền tảng tham gia của nhà giao nhận với phạm vi dịch vụ rộng và dễ dàng chuyển giao có thể thuận lợi trong giai đoạn đầu khi nền tảng logistics được giới thiệu. Nhưng các nền tảng của nhà vận chuyển với khả năng tiết kiệm thời gian và chi phí sẽ cạnh tranh mạnh mẽ hơn khi thị trường nền tảng logistics 12 phát triển và ổn định.
Dựa vào vai trò của người vận hành nền tảng, nền tảng hậu cần được chia thành nền tảng phù hợp và nền tảng bán hàng. Nền tảng phù hợp, người vận hành chỉ thực hiện các chức năng kết nối đơn giản mà không tham gia vào việc bán hàng hoặc định giá dịch vụ. Thường, một nền tảng bán hàng được thiết kế để bán hàng sẽ có cơ cấu thu nhập dựa vào việc bán hàng, trong khi nền tảng phù hợp sẽ thu nhập từ các khoản phí đăng ký hoặc phí giao dịch mà người tham gia phải trả. Trong trường hợp nền tảng logistics được phân chia thành vai trò của nhà cung cấp dịch vụ và người điều hành nền tảng, dịch vụ của nhà vận chuyển được gọi là "nhà giao nhận vận tải trực tuyến", nền tảng này cũng giống như mô hình nhà giao nhận ngoại tuyến, tuy nhiên người điều hành nền tảng mua và bán dịch vụ cho người gửi hàng để thu được doanh thu.
Một số nền tảng hàng đầu bao gồm Flexport tại Hoa Kỳ, FreightHub ở Đức, iContainer ở Tây Ban Nha và Twill ở Hà Lan. Việc đưa công việc của người giao nhận lên mạng hiện nay ít bị phản đối hơn từ góc độ của người gửi hàng và người giao nhận, làm cho nó trở thành một mô hình tích cực nhất vì nó cố gắng chuyển đổi khối lượng công việc ngoại tuyến hiện có sang nền tảng trực tuyến.3 Nền tảng Logistics xanh Nền tảng Logistics xanh, mặc dù chưa có một định nghĩa chính thức cụ thể, nhưng được hiểu đơn giản là một hệ thống hoạt động trong lĩnh vực logistics, kết nối nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển với người gửi hàng, với ưu tiên hàng đầu là sự bền vững và xanh hóa để bảo vệ môi trường. Trong một bối cảnh mà vấn đề biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường đang trở thành ưu tiên hàng đầu của xã hội, nền tảng Logistics xanh xuất hiện như một giải pháp đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vận chuyển hàng hóa một cách bền vững và thân thiện với môi trường. Điều này phản ánh một xu hướng rộng lớn trong ngành logistics, nơi mà các doanh nghiệp đang dần chuyển đổi và thích ứng với một môi trường kinh doanh mới, một môi trường mà không chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà còn đặt sự bảo vệ môi trường vào trung tâm của hoạt động kinh doanh của mình.