CHƯƠNG 1 Chủ đề các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu đã được nghiên cứu tại nhiều quốc gia trên Thế giới, tại nhiều mốc thời gian và các phạm vi khác nhau. Nhiều nội dung nghiên cứu trong nước cũng đã được triển khai, đặt nền tảng quan trọng cho công cuộc nghiên cứu về tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu tại Việt Nam. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đem đến nhiều biến động thất thường tới những nhân tố trực tiếp ấy, dẫn đến những thay đổi một cách khó lường của giá cổ phiếu so với diễn biến thời gian trước đây, đặc biệt là ở ngành du lịch. Việc đưa ra một thiết kế nghiên cứu hiệu quả, rõ ràng, hiểu rõ những vấn đề cần giải quyết, đưa ra mô hình phù hợp để khắc phục những hạn chế còn tồn tại ở những bài nghiên cứu hiện có, đóng vai trò quan trọng đến kết quả nghiên cứu của cả quá trình.
Do đó, nghiên cứu này được thực hiện khắc phục tối đa những hạn chế trước và đưa ra nhận định tin cậy về các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu tại các doanh nghiệp du lịch ở Việt Nam hiện nay. 9 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT 2.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu và giả thuyết khoa học 2.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới đã có rất nhiều nỗ lực được thực hiện để xác định hoặc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu. Một số nhà nghiên cứu cũng đã cố gắng xác định mối tương quan giữa các yếu tố được lựa chọn (bên trong và bên ngoài, yếu tố thị trường và phi thị trường, yếu tố kinh tế và phi kinh tế) với yếu tố giá cổ phiếu. Kết quả của các nghiên cứu khác nhau tùy thuộc vào phạm vi nghiên cứu và các yếu tố được kiểm chứng.
Nghiên cứu của Adaramola, Anthony Olugbenga (2011) đã sử dụng phương pháp tiếp cận vi mô, để xem xét mối quan hệ giữa giá cổ phiếu và các biến số kinh tế vĩ mô, sử dụng dữ liệu bảng từ năm 1985 đến năm 2009 để nắm bắt các giai đoạn điều chỉnh, sau điều chỉnh và cải cách ở Nigeria. Các chỉ số kinh tế vĩ mô được sử dụng trong công trình nghiên cứu là: cung tiền (BRDM), lãi suất (INTR), tỉ giá hối đoái (ECHR), tỉ lệ lạm phát (INF), giá dầu (OIL) và tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Nghiên cứu chỉ giới hạn trong phạm vi thị trường vốn Nigeria. Mục tiêu chung của nghiên cứu này là xem xét tác động của các biến số kinh tế vĩ mô lên giá cổ phiếu của các công ty được báo giá được lựa chọn ở Nigeria, tức là kiểm tra tác động ở cấp vi mô.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, bốn (4) trong số các biến, đó là: lãi suất (INTR), tỉ giá hối đoái (ECHR), giá dầu (OIL) và Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) có ý nghĩa thống kê ở mức có ý nghĩa 5%. GDP và OIL có tác động tích cực đến giá cổ phiếu (STK). Lãi suất và tỉ giá hối đoái tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu ở Nigeria. Hai biến kinh tế vĩ mô khác trong mô hình: BRDM và tỉ lệ lạm phát INF không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu này.
Nghiên cứu của Ndamukunda Eddy Grace, Mbabazi Mbabazize và Charles Mukundabigwi Ruhara (2016) đã điều tra các yếu tố chi phối ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ở Rwanda, xác định cụ thể các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ở Rwanda và hướng quan hệ nhân quả giữa giá cổ phiếu và các yếu tố quyết định nó bằng cách sử dụng dữ liệu hàng quý kéo dài từ 2011-2015. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng thử nghiệm đồng liên kết Johnsen để đánh giá mối quan hệ lâu dài. và áp dụng phương pháp tiếp cận bình 10 phương nhỏ nhất theo thứ tự (OLS) để xác định mối quan hệ giữa các biến được nghiên cứu. Họ đã thực hiện một nghiên cứu toàn diện về Giá cổ phiếu như chức năng của Thu nhập trên mỗi cổ phiếu, Cung tiền, Tổng giá trong nước, Lạm phát, cổ tức trên mỗi cổ phiếu, lãi suất và giá dầu để xác định mức độ ảnh hưởng của chúng đến giá cổ phiếu trong nền kinh tế Rwandan.
Nghiên cứu này được phát triển với mục đích được sử dụng bởi các nhà đầu tư cả nhà nước và tư nhân trong phân tích và quyết định đầu tư của họ. Nó cũng được phát triển để giúp chính phủ Rwanda và các bên quan tâm khác giáo dục người dân về cách giá cổ phiếu thay đổi ở Rwanda và mối quan hệ của chúng với các yếu tố khác trong nền kinh tế. Hầu hết các nghiên cứu đều cho rằng các yếu tố kinh tế vĩ mô có mối quan hệ chặt chẽ và tác động mạnh mẽ đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp nhiên yết trên thị trường chứng khoán. Điển hình là Eita, Joel Hinaunye (2012) nghiên cứu và điều tra các yếu tố kinh tế vĩ mô quyết định giá thị trường chứng khoán ở Namibia.
Cuộc điều tra được tiến hành bằng phương pháp luận kinh tế lượng VECM và cho thấy giá thị trường chứng khoán Namibia chủ yếu được xác định bởi hoạt động kinh tế, lãi suất, lạm phát, cung tiền và tỉ giá hối đoái. Hoạt động kinh tế gia tăng và cung tiền làm tăng giá thị trường chứng khoán, trong khi lạm phát và lãi suất tăng làm giảm giá chứng khoán. Kết quả cho thấy cổ phiếu không có tác dụng chống lại lạm phát ở Namibia, và chính sách tiền tệ điều chỉnh nói chung làm giảm giá cổ phiếu. Hoạt động kinh tế gia tăng thúc đẩy thị trường chứng khoán phát triển giá cả.
Ngoài việc cung cấp các bằng chứng thực nghiệm và lý thuyết về tác động của các yếu tố kinh tế vi mô, vĩ mô đến giá trị của cổ phiếu, chúng tôi còn cung cấp các nghiên cứu về các yếu tố nằm trên BCTC ảnh hưởng đến giá cổ phiếu trên nhiều lĩnh vực. Cụ thể, TS. Mohammad Abdelkarim Almumani (2014) nghiên cứu xác định các yếu tố định lượng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các ngân hàng niêm yết trong Sở Giao dịch Chứng khoán Amman (Jordan, Ả Rập) trong giai đoạn 2005-2011, sử dụng phân tích thực nghiệm của một tập hợp các các biến phụ thuộc. Trong nghiên cứu này, các mô hình phân tích tỉ lệ, tương quan và hồi quy bội tuyến tính đã được lựa chọn để đo lường tác động riêng lẻ cũng như kết hợp của các biến độc lập đối với các biến phụ thuộc.
Các phát hiện thực nghiệm cho thấy rằng, có một mối tương quan thuận giữa các các biến: cổ tức một cổ phần (DPS), EPS, giá trị sổ sách (BV), PE, doanh thu thuần trên mỗi cổ phiếu (S) và biến phụ thuộc (giá cổ phiếu). 11 Đồng thời, Al- Qenae, Rashid, Carmen Li và Bob Wearing (2002) nghiên cứu và điều tra nội dung thông tin gia tăng của thu nhập và các biến số kinh tế vĩ mô khác đối với giá cổ phiếu trong ‘giá dẫn đầu khung thu nhập’ với mục đích cung cấp thông tin hữu ích Sở Giao dịch Chứng khoán Kuwait (KSE) và các nhà đầu tư. Họ đã tìm thấy bằng chứng ủng hộ hiện tượng ‘giá cả thu nhập hàng đầu’ cho Sở Giao dịch Chứng khoán Kuwait (KSE) sau khi kiểm soát các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô cơ bản. Họ đã tìm ra rằng giá cổ phiếu phản ánh nhận thức của nhà đầu tư rằng thu nhập hiện tại cung cấp cho họ thông tin về thu nhập trong tương lai và lợi nhuận trong tương lai của công ty.
Có nghĩa là, thị trường phản ứng nhanh với thông tin mới và dự đoán thu nhập và cho thấy Kuwait thị trường chứng khoán thể hiện một số đặc điểm của hiệu quả bán mạnh tức là một kịch bản trong đó giá cổ phiếu kết hợp tất cả các thông tin. Ở một lĩnh vực nghiên cứu khác, Ender Demir & Oguz Ersan (2016) nghiên cứu, xem xét tác động của chính sách kinh tế không chắc chắn (EPU) đối với giá cổ phiếu của các công ty du lịch niêm yết ở Thổ Nhĩ Kỳ trong khoảng thời gian 2002–2013. Nghiên cứu cho thấy rằng EPU ở Châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ có ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến lợi nhuận của chỉ số du lịch, đồng thời phản ánh rằng cổ phiếu lợi nhuận của các công ty du lịch Thổ Nhĩ Kỳ rõ ràng phụ thuộc vào nội địa và kinh tế quốc tế không chắc chắn. Trong số các biến số kinh tế vĩ mô, chỉ số niềm tin của người tiêu dùng là yếu tố duy nhất có tác động đến lợi nhuận của cổ phiếu.
Các nhà nghiên cứu đã đưa ra lời khuyên cho các nhà đầu tư nên tính đến những thay đổi trong EPU trong Thổ Nhĩ Kỳ và Châu Âu và cả chỉ số niềm tin của người tiêu dùng khi đầu tư vào cổ phiếu của các công ty du lịch.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước Tại Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán, đây là chủ đề nóng sốt, nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu nhất là trong giai đoạn ngày càng nhiều công ty tại nhiều loại ngành khác nhau tham gia đăng ký niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời cũng là giai đoạn thị trường chứng khoán có tầm ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Việt Nam. Nghiên cứu của TS. Lê Tấn Phước (2016) – Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, ta thấy có xuất hiện một số nhân tố khác tác động đến giá cổ phiếu, bao gồm: EPS, tỉ số giá tiêu dùng CPI, GDP, giá vàng, lãi suất (LOG), tỉ giá USD/VND.
Bài này nghiên cứu về 12 các nhân tố tác động đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) trong giai đoạn 2007 - 2015. Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến sự thay đổi giá cổ phiếu niêm yết cũng là trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh, của tác giả Trương Đông Lộc (2014).
Tác giả chỉ nghiên cứu các nhân tố EPS, CPI, giá vàng, lãi suất (LOG), tỉ giá USD/VND giống như bài nghiên cứu trên của TS. Lê Tấn Phước, nhưng lại bỏ qua nhân tố GDP, với số liệu thu thập trong khoảng thời gian từ 01/10/2005 đến 31/12/2012. Kết quả phân tích cho thấy sự thay đổi giá của các cổ phiếu niêm yết chỉ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố EPS, CPI, giá vàng và tỉ giá USD/VND. Nghiên cứu của PGS.
Nguyễn Minh Kiều và ThS.