Nghiên cứu bệnh chảy gôm Phytophthora spp. trên cây có múi tại huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua nghiên cứu bệnh chảy gôm phytophthora spp trên cây có múi tại huyện bạch thông tỉnh bắc kạn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đinh Thị Ngọc Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Viết Cường
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh chảy gôm (Phytophthora Spp.) trên cây có múi tại huyện Bạch Thông tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. THESIS ABSTRACT
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 8.1. Mục đích
• 8.2. Yêu cầu
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 9.1. TỔNG QUAN CÂY CÓ MÚI
• 9.2. Nguồn gốc và lịch sử cây có múi
• 9.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây có múi
• 9.3.1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ cây có múi ở Việt Nam
• 9.3.2. Tình hình sản xuất cây có múi ở Bắc Kạn
• 9.3.3. Tình hình sản xuất cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 9.4. Những nghiên cứu về sâu bệnh hại trên cây có múi
• 9.4.1. Sâu bệnh hại cây có múi
• 9.4.2. Bệnh chảy gôm (Phytophthora spp.)
• 9.4.2.1. Lịch sử và thiệt hại của bệnh chảy gôm
• 9.4.2.2. Thành phần Phytophthora gây bệnh chảy gôm
• 9.4.2.3. Đặc điểm sinh học Phytophthora gây bệnh chảy gôm
• 9.4.2.4. Triệu chứng bệnh chảy gôm
• 9.4.2.5. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp hóa học
• 9.4.2.6. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp sinh học
• 9.5. Ứng dụng sản phẩm thứ cấp từ địa y trong phòng chống bệnh
• 9.6. Nghiên cứu Phytophthora và bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 9.6.1. Lịch sử và phân bố bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 9.6.2. Triệu chứng bệnh chảy gôm ghi nhận tại Việt Nam
• 9.6.3. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 9.6.4. Biện pháp phòng chống bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 10. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 10.1. Đối tượng nghiên cứu
• 10.2. Vật liệu nghiên cứu
• 10.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 10.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 10.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 10.4. Nội dung nghiên cứu
• 10.4.1. Điều tra hiện trạng bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam, quýt Bắc Kạn tại huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn
• 10.4.2. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam quýt Bắc Kạn
• 10.4.3. Nghiên cứu và thử nghiệm các thuốc hóa học trừ bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam, quýt Bắc Kạn trong điều kiện invitro
• 10.4.4. Nghiên cứu vi khuẩn đối kháng với nấm hại gây bệnh
• 10.4.5. Nghiên cứu khả năng ức chế của dịch chiết địa y đối với nấm Phytophthora spp.
• 10.4.6. Nghiên cứu khả năng ức chế sinh bọc động bào tử của dịch chiết địa y và thuốc hóa học đối với nấm Phytophthora spp.
• 10.5. Phương pháp nghiên cứu
• 10.5.1. Điều tra hiện trạng bệnh thối gốc trên cây cam quýt tại Bắc Kạn
• 10.5.2. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thối gốc cam quýt Bắc Kạn
• 10.5.3. Phương pháp điều chế môi trường
• 10.5.4. Phương pháp phân lập nấm gây bệnh
• 10.5.5. Phương pháp kích thích sinh bọc bào tử (Sporangia)
• 10.5.6. Phương pháp lây bệnh nhân tạo
• 10.5.7. Phương pháp đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của thuốc hóa học và dịch chiết địa y đối với nấm Phytophthora spp.
• 10.5.8. Phương pháp đánh giá khả năng đối kháng của vi khuẩn và nấm đối kháng với nấm gây bệnh
• 10.5.9. Phương pháp đánh giá hiệu quả thuốc trong phòng thí nghiệm theo phương pháp của Uesugi Yasuhiko (1997)
• 10.5.10. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 11. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 11.1. Hiện trạng sản xuất, thành phần bệnh hại và bệnh chảy gôm tại huyện Bạch Thông
• 11.1.1. Hiện trạng sản xuất cây cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 11.1.2. Thành phần bệnh hại trên cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 11.1.3. Mức độ nhiễm bệnh chảy gôm trên cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 11.2. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm trên cây có múi tại huyện Bạch Thông
• 11.2.1. Triệu chứng và tầm quan trọng của bệnh
• 11.2.2. Phân lập Phytophthora từ đất và cây cam bị bệnh chảy gôm
• 11.2.3. Đánh giá vật liệu bẫy Phytophthora
• 11.2.4. Đặc điểm hình thái nấm Phytophthora gây bệnh thối gốc rễ
• 11.2.5. Đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2
• 11.2.6. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển và hình thái tản nấm
• 11.2.7. Ảnh hưởng của các dung dịch kích thích khác nhau đến khả năng hình thành bọc động bào tử của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2
• 11.2.8. Kết quả lây bệnh nhân tạo nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên cam non thực sinh
• 11.3. Khả năng ức chế Pythium và Phytophthora nicotianae bằng thuốc hóa học, vi khuẩn đối kháng và sản phẩm chiết từ địa y trong điều kiện Invitro
• 11.3.1. Hiệu lực ức chế của thuốc hóa học đối với nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA
• 11.3.2. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA
• 11.3.3. Hiệu lực ức chế của sản phẩm chiết địa y đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA
• 11.3.4. Đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của sản phẩm chiết địa y đối với nấm Phytophthora nicotianae P2
• 11.3.5. Đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của thuốc hóa học đối với nấm Phytophthora nicotianae P2
• 12. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh chảy gôm Phytophthora spp

Bệnh chảy gôm do nấm Phytophthora spp. gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng đối với cây có múi tại Bắc Kạn. Cây có múi, bao gồm cam và quýt, là nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ nông dân trong khu vực. Tuy nhiên, sự xuất hiện của bệnh này đã gây thiệt hại lớn về năng suất và chất lượng quả. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định nguyên nhân và mức độ gây hại của bệnh chảy gôm, từ đó đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của nấm Phytophthora spp.

Nấm Phytophthora spp. là một loại nấm gây bệnh phổ biến trên cây có múi. Chúng phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt và có thể lây lan nhanh chóng qua đất và nước. Nấm này gây ra hiện tượng thối rễ và chảy gôm, làm giảm sức sống của cây. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của nấm này là rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.2. Triệu chứng bệnh chảy gôm trên cây có múi

Triệu chứng của bệnh chảy gôm thường xuất hiện dưới dạng các vết nứt trên thân cây, nơi mà nhựa cây chảy ra ngoài. Cây bị nhiễm bệnh thường có lá vàng và rụng sớm, làm giảm năng suất và chất lượng quả. Việc nhận diện sớm triệu chứng bệnh là rất quan trọng để có biện pháp xử lý kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý bệnh chảy gôm tại Bắc Kạn

Quản lý bệnh chảy gôm trên cây có múi tại Bắc Kạn gặp nhiều thách thức. Nông dân thường thiếu kiến thức về biện pháp phòng trừ bệnh, dẫn đến việc sử dụng thuốc hóa học không hợp lý. Hơn nữa, điều kiện khí hậu và đất đai tại Bắc Kạn cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nấm Phytophthora spp.. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

2.1. Tác động của bệnh chảy gôm đến sản xuất nông nghiệp

Bệnh chảy gôm không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng quả, gây thiệt hại kinh tế cho nông dân. Nhiều vườn cây đã phải chặt bỏ do bệnh quá nặng, dẫn đến mất mát lớn trong sản xuất nông nghiệp tại Bắc Kạn.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng biện pháp phòng trừ

Nông dân thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả. Việc thiếu thông tin và kiến thức về các loại thuốc hóa học và biện pháp sinh học khiến cho việc quản lý bệnh trở nên khó khăn hơn. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh chảy gôm trên cây có múi

Nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để xác định nguyên nhân và mức độ gây hại của bệnh chảy gôm. Các phương pháp bao gồm điều tra hiện trạng, phân lập nấm gây bệnh, và thử nghiệm hiệu lực của các loại thuốc hóa học. Việc áp dụng các phương pháp này giúp cung cấp thông tin chính xác về tình hình bệnh tại Bắc Kạn.

3.1. Điều tra hiện trạng bệnh chảy gôm tại huyện Bạch Thông

Điều tra hiện trạng bệnh chảy gôm được thực hiện tại các vườn cam quýt ở huyện Bạch Thông. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng quả. Việc thu thập dữ liệu này là cơ sở để đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

3.2. Phân lập và xác định tác nhân gây bệnh

Phân lập nấm gây bệnh từ mẫu cây bị nhiễm là bước quan trọng trong nghiên cứu. Các mẫu nấm được nuôi cấy trong điều kiện phòng thí nghiệm để xác định loại nấm gây bệnh. Kết quả phân lập giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh chảy gôm trên cây có múi.

IV. Giải pháp phòng trừ bệnh chảy gôm hiệu quả

Để phòng trừ bệnh chảy gôm, cần áp dụng các biện pháp đồng bộ, bao gồm biện pháp hóa học và sinh học. Việc sử dụng thuốc hóa học cần được thực hiện đúng cách để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho cây trồng. Đồng thời, các biện pháp sinh học như sử dụng vi khuẩn đối kháng cũng cần được nghiên cứu và áp dụng.

4.1. Sử dụng thuốc hóa học trong phòng trừ bệnh

Các loại thuốc hóa học như Agrifos 400 và Ridomil Gol 68WP đã được chứng minh có hiệu quả trong việc ức chế sự phát triển của nấm Phytophthora spp.. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian để đạt hiệu quả cao nhất.

4.2. Biện pháp sinh học trong phòng trừ bệnh

Sử dụng vi khuẩn đối kháng và chế phẩm sinh học là một trong những giải pháp tiềm năng trong phòng trừ bệnh chảy gôm. Các nghiên cứu cho thấy một số loài vi khuẩn có khả năng ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh, giúp bảo vệ cây trồng một cách hiệu quả.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh chảy gôm do nấm Phytophthora spp. gây ra có mức độ gây hại nghiêm trọng tại huyện Bạch Thông. Các biện pháp phòng trừ đã được thử nghiệm cho thấy hiệu quả cao trong việc kiểm soát bệnh. Những kết quả này có thể được áp dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp tại Bắc Kạn.

5.1. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ

Các biện pháp phòng trừ bệnh chảy gôm đã được đánh giá và cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả cam quýt tại Bắc Kạn.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được chuyển giao cho nông dân và các cơ quan chức năng để áp dụng trong thực tiễn. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh chảy gôm mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về bệnh chảy gôm do nấm Phytophthora spp. gây ra trên cây có múi tại Bắc Kạn đã chỉ ra những thách thức và giải pháp trong quản lý bệnh. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các biện pháp phòng trừ hiệu quả và phát triển các giống cây kháng bệnh để bảo vệ sản xuất nông nghiệp.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong bảo vệ cây có múi

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bệnh chảy gôm mà còn đóng góp vào việc bảo vệ cây có múi, một trong những cây trồng chủ lực tại Bắc Kạn. Việc bảo vệ cây có múi sẽ góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về các giống cây có múi kháng bệnh và phát triển các biện pháp sinh học mới để phòng trừ bệnh chảy gôm. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây có múi giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu cây ăn quả đặc sản tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc. Tại tỉnh Bắc Kạn, tổng diện tích canh tác cây có múi đạt quy hoạch khoảng 2.400 ha với năng suất trung bình 83,6 tạ/ha, cung ứng sản lượng 10.880 tấn quả mỗi năm và mang lại nguồn thu nhập bình quân khoảng 85 triệu đồng/ha cho nông hộ. Riêng tại địa bàn huyện Bạch Thông, diện tích cây có múi cho thu hoạch đạt 894 ha, tập trung chủ yếu tại các vùng chuyên canh hàng hóa như xã Quang Thuận, xã Dương Phong và xã Đôn Phong.

Tuy nhiên, sự phát triển của vùng trồng đang phải đối mặt với áp lực dịch hại nghiêm trọng, đặc biệt là bệnh chảy gôm thối rễ do vi sinh vật giống nấm thuộc chi Phytophthora gây ra. Khảo sát thực địa cho thấy dịch bệnh xâm nhiễm trên 60% tổng số cây trong vùng trồng trọng điểm, gây chết trên 40% diện tích cây trong độ tuổi kinh doanh từ 7 đến 15 năm tuổi. Việc canh tác tự phát trên địa hình đồi dốc, lạm dụng thuốc hóa học và thiếu các giải pháp phòng trừ sinh học an toàn đã khiến dịch bệnh lây lan qua dòng nước mặt, làm suy kiệt nhanh chóng các vườn cây đặc sản.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 2/2017 đến tháng 3/2018 tại huyện Bạch Thông và Trung tâm Bệnh cây nhiệt đới nhằm giám sát dịch tễ học, phân lập chính xác loài nấm gây bệnh và đánh giá hiệu lực ức chế mầm bệnh của các loại thuốc bảo vệ thực vật, vi khuẩn đối kháng bản địa cùng hoạt chất tự nhiên chiết xuất từ địa y trong điều kiện in vitro. Đề tài cung cấp cơ sở khoa học then chốt để phục hồi 100% diện tích vườn cam quýt suy thoái và định hướng xây dựng quy trình canh tác nông nghiệp an toàn sinh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết bệnh học thực vật hiện đại, trọng tâm là tương tác ba chiều giữa mầm bệnh, cây ký chủ và môi trường sinh thái. Đối tượng gây hại chính được xác định là vi sinh vật thuộc lớp nấm trứng Oomycetes, bộ Peronosporales, họ Pythiaceae, trong đó loài Phytophthora nicotianae giữ vai trò chủ đạo. Về mặt sinh lý bệnh học, nấm xâm nhiễm phá hủy các bó mạch dẫn của vỏ thân và mô phân sinh tầng sinh gỗ, hình thành vết thối ướt, nứt vỏ chảy nhựa gôm và làm thối mủn hệ thống rễ tơ hút dinh dưỡng.

Mô hình nghiên cứu ứng dụng nguyên lý kiểm soát sinh học qua cơ chế cạnh tranh dinh dưỡng và đối kháng trực tiếp của quần thể vi sinh vật vùng rễ. Đồng thời, đề tài tiếp cận lý thuyết hợp chất thứ cấp tự nhiên từ thực vật cộng sinh, khai thác các hoạt chất lichenic acid như usnic acid và evernic acid từ tản địa y nhằm ức chế sự nảy mầm của bọc bào tử và sợi nấm gây bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu thực địa được thu thập thông qua quy trình điều tra dịch tễ chuẩn theo Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-119:2012/BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 15 vườn cam quýt đại diện với tổng diện tích 78,3 ha phân bố đều tại 3 xã Quang Thuận, Dương Phong và Đôn Phong. Phương pháp lấy mẫu áp dụng kỹ thuật 5 điểm chéo góc ngẫu nhiên, mỗi điểm chọn 3 cây cố định để quan trắc định kỳ (tổng số 225 cây đại diện).

Quy trình phân lập và làm sạch nguồn nấm ứng dụng phương pháp bẫy sinh học bằng cánh hoa hồng kết hợp môi trường chọn lọc PSM bổ sung kháng sinh chuyên biệt (Piramicin 10 ppm, Rifampicin 50 ppm và Hymexazol 50 ppm). Hiệu lực ức chế nấm và khả năng kìm hãm sinh bọc động bào tử trong điều kiện phòng thí nghiệm được đánh giá theo phương pháp khuếch tán thạch của Uesugi (1997) và công thức Abbott với 3 lần nhắc lại. Số liệu thu thập được phân tích phương sai thống kê ANOVA bằng phần mềm IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hiện trạng canh tác cho thấy cơ cấu vườn cây từ 7 đến 15 năm tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất với 55,43% diện tích khảo sát, trong khi vườn trên 15 năm tuổi chỉ chiếm 2,30% do cây già cỗi bị chết rụi bởi dịch bệnh. Về nguồn giống, 46,67% số vườn sử dụng cành chiết truyền thống và 13,33% trồng bằng hạt có sức đề kháng rễ kém, chỉ 40,00% nông hộ sử dụng cây giống ghép sạch bệnh.

Kết quả điều tra ghi nhận 11 loại bệnh hại phổ biến trên cây có múi tại địa bàn, trong đó nấm gây bệnh chiếm 8/11 loại. Bệnh chảy gôm thối rễ do Phytophthora nicotianae có tần suất bắt gặp cao nhất (trên 40% số điểm quan trắc). Tỷ lệ nhiễm bệnh cao nhất tại xã Quang Thuận dao động từ 52,0% đến 53,3%, tiếp đến là xã Đôn Phong đạt 45,3% và thấp nhất tại xã Dương Phong là 36,0%. Cấp bệnh trung bình trên toàn vùng dao động từ 1,26 đến 1,81.

Trong thử nghiệm in vitro, cả 3 mẫu vi khuẩn đối kháng bản địa (DN1, VT2 và QN4) đều thể hiện khả năng ức chế sinh trưởng mạnh mẽ đối với sợi nấm Phytophthora nicotianae. Ba loại thuốc bảo vệ thực vật gồm Agrifos 400, Nano copper và Ridomil Gold 68WP thể hiện hiệu lực diệt nấm và triệt tiêu bọc động bào tử trên 90% ở nồng độ khuyến cáo. Đáng chú ý, các phân đoạn dịch chiết bằng acetone và methanol từ 2/3 loài địa y (Parmotrema tinctorum và Usnea sp.) ở nồng độ xử lý 100 ppm đã kìm hãm hoàn toàn sự phát triển đường kính tản nấm.

Thảo luận kết quả

Diễn biến bệnh phát triển cực đại từ tháng 7 đến tháng 10 hàng năm, trùng với mùa mưa bão tại vùng núi cao phía Bắc. Độ ẩm đất bão hòa cùng nhiệt độ trung bình từ 25 đến 28 độ C kích hoạt bọc động bào tử phóng thích hàng triệu động bào tử có hai lông roi tự do di chuyển theo mạch nước mặt giữa các sườn dốc đồi. So sánh với các nghiên cứu tại nông trường Cao Phong (tỷ lệ bệnh 20 - 30%) và Lạng Sơn, mức độ nhiễm bệnh tại Bạch Thông (trên 50%) cao hơn đáng kể do thói quen trồng dốc không xẻ rãnh thoát nước và tỷ lệ dùng cành chiết cao.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cột thể hiện mức độ nhiễm bệnh giữa các xã và bảng đối chiếu đa biến về hiệu lực ức chế sinh học của dịch chiết địa y. Việc phát hiện hoạt tính kháng nấm mạnh mẽ của chiết xuất địa y mở ra hướng đi bền vững, thay thế dần các nhóm hóa chất tổng hợp vốn dễ gây hiện tượng kháng thuốc và thoái hóa đất canh tác.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khống chế triệt để bệnh chảy gôm và nâng cao hiệu quả kinh tế cho vùng cam quýt Bạch Thông, các giải pháp đồng bộ cần được triển khai:

• Chuyển đổi cơ cấu giống và kỹ thuật trồng: Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện cần hướng dẫn nông dân loại bỏ hoàn toàn tập quán nhân giống bằng hạt và cành chiết. Thay thế 100% diện tích trồng mới bằng cây ghép trên các gốc chống chịu bệnh tốt như cam chua (Citrus aurantium) hoặc chấp, hoàn thành trong giai đoạn 2018 - 2022.
• Cải tạo hệ thống thủy lợi đồi dốc: Hộ nông dân tiến hành đào hệ thống rãnh thoát nước sâu từ 30 đến 40 cm bao quanh luống cây trước tháng 5 hàng năm để tránh đọng nước cục bộ, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ phát sinh nấm bệnh vùng rễ xuống dưới 15% vào năm 2020.
• Ứng dụng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Định kỳ quét vôi quanh gốc cây từ mặt đất lên 50 cm hai lần mỗi năm (vào mùa khô và trước mùa mưa). Khi cây mới chớm bệnh, tiến hành cạo sạch vết loét và quét luân phiên dung dịch thuốc sinh học Nano copper hoặc Ridomil Gold 68WP theo đúng liều lượng khuyến cáo.
• Thương mại hóa chế phẩm sinh học bản địa: Các viện nghiên cứu phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn sản xuất thử nghiệm chế phẩm vi sinh từ 3 chủng vi khuẩn đối kháng (DN1, VT2, QN4) và hoạt chất chiết xuất từ địa y ở nồng độ 100 ppm, triển khai áp dụng đại trà cho 500 ha cam quýt tiêu chuẩn VietGAP từ năm 2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ khuyến nông và bảo vệ thực vật địa phương: Ứng dụng số liệu dịch tễ để xây dựng bản đồ cảnh báo sớm, lập lịch phun phòng trừ dịch bệnh chuẩn xác theo chu kỳ mùa mưa tại các vùng trồng miền núi phía Bắc.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Nông học: Sử dụng phương pháp bẫy sinh học bằng cánh hoa hồng và quy trình nuôi cấy trên môi trường chọn lọc PSM làm tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các đề tài nghiên cứu về nấm thủy sinh và vi sinh vật đối kháng.
• Chủ trang trại và hợp tác xã sản xuất cây ăn quả: Tiếp cận các giải pháp kỹ thuật canh tác thoát nước, nhận biết sớm 11 triệu chứng bệnh hại thường gặp và áp dụng phác đồ xử lý bệnh an toàn nhằm bảo vệ năng suất vườn cây.
• Doanh nghiệp sản xuất vật tư nông nghiệp sinh học: Khai thác dữ liệu thử nghiệm hoạt tính kháng nấm từ 3 loài địa y tự nhiên và các chủng vi khuẩn đối kháng để nghiên cứu, bào chế các dòng thuốc trừ bệnh nguồn gốc thảo mộc thân thiện với môi trường.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh chảy gôm thối rễ do tác nhân sinh học nào gây ra? Bệnh do vi sinh vật giống nấm Phytophthora nicotianae thuộc lớp Oomycetes gây ra. Ngoài ra, nghiên cứu còn phân lập được nấm Pythium trong đất vùng rễ, phối hợp tấn công làm thối đen rễ tơ và nứt vỏ thân tiết dịch nhựa gôm màu nâu sẫm.

Tại sao vườn cam quýt từ 7 đến 15 năm tuổi lại có tỷ lệ nhiễm bệnh cao nhất? Vườn cây trong giai đoạn này chịu gánh nặng mang quả cao khiến sức đề kháng suy giảm. Đồng thời, qua nhiều năm tích tụ, mật độ nguồn nấm trong đất tăng vọt kết hợp với tổn thương cơ giới ở rễ trong quá trình chăm sóc tạo điều kiện cho nấm xâm nhiễm phá hủy hơn 40% số cây.

Phương pháp bẫy hoa hồng có ưu điểm gì trong chẩn đoán mầm bệnh trong đất? Bẫy bằng cánh hoa hồng là phương pháp sinh học nhạy bén, giúp thu hút và phát hiện nhanh bọc bào tử Phytophthora trong mẫu đất chỉ sau 24 đến 48 giờ nuôi ủ, khắc phục nhược điểm phân lập trực tiếp dễ bị các loài nấm hoại sinh phát triển lấn át.

Các loại thuốc hóa học nào đạt hiệu quả ức chế nấm cao trong phòng thí nghiệm? Cả 3 loại thuốc thử nghiệm gồm Agrifos 400, Nano copper và Ridomil Gold 68WP đều thể hiện khả năng ức chế sinh trưởng sợi nấm và kìm hãm hoàn toàn quá trình hình thành bọc động bào tử ở các nồng độ khuyến cáo thực tế.

Chiết xuất từ địa y có tiềm năng ứng dụng như thế nào trong kiểm soát sinh học? Hoạt chất chuyển hóa thứ cấp chiết xuất bằng dung môi acetone và methanol từ loài địa y Parmotrema tinctorum và Usnea sp. ở nồng độ 100 ppm có khả năng ức chế mạnh sự phát triển tản nấm, tạo tiền đề sản xuất thuốc trừ bệnh hữu cơ thế hệ mới.

Kết luận

• Đã xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thối rễ nguy hiểm trên cam quýt tại huyện Bạch Thông là loài nấm Phytophthora nicotianae.
• Thực trạng bệnh gây hại nghiêm trọng nhất tại xã Quang Thuận với tỷ lệ nhiễm lên tới 53,3% và làm chết trên 40% diện tích cây trong độ tuổi kinh doanh.
• Khẳng định hiệu lực phòng trừ vượt trội của 3 chủng vi khuẩn đối kháng (DN1, VT2, QN4) cùng các dòng thuốc Ridomil Gold 68WP, Agrifos 400 và Nano copper.
• Mở ra hướng tiếp cận đột phá khi chứng minh dịch chiết từ 2 loài địa y bản địa có hoạt tính sinh học ức chế nấm mạnh mẽ ở nồng độ 100 ppm.
• Kế hoạch tiếp theo cần tập trung khảo nghiệm diện hẹp các chế phẩm sinh học ngoài đồng ruộng trong giai đoạn 2019 - 2020 nhằm hoàn thiện quy trình quản lý bệnh bền vững.

Các cơ quan quản lý nông nghiệp, hợp tác xã và nhà vườn cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ các giải pháp canh tác và phòng trừ sinh học nêu trên để bảo tồn và phát triển bền vững thương hiệu cam quýt đặc sản Bắc Kạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐINH THỊ NGỌC MAI NGHIÊN CỨU BỆNH CHẢY GÔM (PHYTOPHTHORA SPP.) TRÊN CÂY CÓ MÚI TẠI HUYỆN BẠCH THÔNG, TỈNH BẮC KẠN Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620110 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hà Viết Cường NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018 Tác giả luận văn Đinh Thị Ngọc Mai i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Hà Viết Cường đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các cán bộ Trung tâm Bệnh cây nhiệt đới – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018 Tác giả luận văn Đinh Thị Ngọc Mai ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

vii Danh mục bảng. viii Danh mục hình. x Trích yếu luận văn. xii Thesis abtract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và yêu cầu. Tổng quan tài liệu. Tổng quan cây có múi.

Nguồn gốc và lịch sử cây có múi. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây có múi. Giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế của cây có múi. Tình hình sản xuất, tiêu thụ cây có múi ở Việt Nam.

Tình hình sản xuất cây có múi ở Bắc Kạn. Tình hình sản xuất cam quýt tại huyện Bạch Thông. Những nghiên cứu về sâu bệnh hại trên cây có múi. Sâu bệnh hại cây có múi.

Bệnh chảy gôm (Phytophthora SPP. Lịch sử và thiệt hại của bệnh chảy gôm. Thành phần Phytophthora gây bệnh chảy gôm. Đặc điểm sinh học Phytophthora gây bệnh chảy gôm.

Triệu chứng bệnh chảy gôm. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp hóa học. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp sinh học. 16 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Ứng dụng sản phẩm thứ cấp từ địa y trong phòng chống bệnh. Nghiên cứu Phytophthora và bệnh chảy gôm tại Việt Nam. Lịch sử và phân bố bệnh chảy gôm tại Việt Nam. Triệu chứng bệnh chảy gôm ghi nhận tại Việt Nam.

Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm tại Việt Nam .