Nghiên cứu bệnh loét cây thanh long Neoscytalidium dimidiatum tại Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ VNUA nghiên cứu bệnh loét cây thanh long do Neoscytalidium dimidiatum gây ra tại Quảng Ninh, cung cấp giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Trọng Ba
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh loét cây thanh long (Neoscytalidium dimidiatum) tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. THESIS ABSTRACT
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 8.1. Mục tiêu chung
• 8.2. Yêu cầu
• 9. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 9.1. Ý nghĩa khoa học
• 9.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 10. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 10.1. TÌNH HÌNH VỀ SẢN XUẤT THANH LONG

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh loét cây thanh long Neoscytalidium dimidiatum tại Quảng Ninh

Bệnh loét cây thanh long, do nấm Neoscytalidium dimidiatum gây ra, đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong sản xuất thanh long tại Quảng Ninh. Cây thanh long, một loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ dịch bệnh. Nghiên cứu này nhằm mục đích điều tra và phân tích tình hình bệnh loét trên cây thanh long tại khu vực này.

1.1. Đặc điểm sinh học của nấm Neoscytalidium dimidiatum

Nấm Neoscytalidium dimidiatum có đặc điểm hình thái và sinh học đặc trưng. Nấm này phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ từ 25-35 độ C và pH 8. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học của nấm sẽ giúp trong việc phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.2. Tình hình sản xuất thanh long tại Quảng Ninh

Quảng Ninh là một trong những vùng trồng thanh long chính tại miền Bắc Việt Nam. Diện tích trồng thanh long tại đây đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, tuy nhiên, bệnh loét cây thanh long đang đe dọa đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Vấn đề và thách thức trong việc kiểm soát bệnh loét cây thanh long

Bệnh loét cây thanh long gây ra nhiều thiệt hại cho người trồng. Việc phát hiện sớm và kiểm soát bệnh là rất cần thiết để bảo vệ năng suất cây trồng. Tuy nhiên, hiện nay, các biện pháp phòng trừ bệnh vẫn còn hạn chế và chưa hiệu quả.

2.1. Các triệu chứng của bệnh loét trên cây thanh long

Triệu chứng bệnh loét trên cây thanh long bao gồm các vết đốm nhỏ, tròn, màu vàng cam, sau đó phát triển thành vết loét lớn. Những triệu chứng này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng quả.

2.2. Tác động của môi trường đến sự phát triển của nấm

Môi trường khí hậu tại Quảng Ninh, với độ ẩm cao và nhiệt độ thay đổi, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm Neoscytalidium dimidiatum phát triển. Việc nghiên cứu tác động của môi trường đến sự phát triển của nấm là rất quan trọng để tìm ra biện pháp phòng ngừa.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh loét cây thanh long hiệu quả

Nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để điều tra và phân tích bệnh loét cây thanh long. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phân lập nấm và thử nghiệm phòng trừ bệnh.

3.1. Khảo sát tình hình bệnh loét tại các vùng trồng

Khảo sát được thực hiện tại các vùng trồng thanh long chính như Đông Triều, Quảng Yên và Uông Bí. Kết quả khảo sát cho thấy bệnh loét đang gia tăng và cần có biện pháp can thiệp kịp thời.

3.2. Phân lập và xác định tác nhân gây bệnh

Phân lập nấm Neoscytalidium dimidiatum từ các mẫu bệnh loét là bước quan trọng trong nghiên cứu. Việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh sẽ giúp phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy nấm Neoscytalidium dimidiatum gây hại nghiêm trọng đến cây thanh long tại Quảng Ninh. Các biện pháp phòng trừ đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả nhất định.

4.1. Hiệu quả của các loại thuốc trừ nấm

Các loại thuốc trừ nấm như Ridomil gold 68WP, Score 250EC và Tilt Super 300EC đã cho thấy khả năng ức chế tốt sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum trong điều kiện phòng thí nghiệm.

4.2. Ứng dụng chế phẩm sinh học trong phòng trừ bệnh

Chế phẩm sinh học như Nano Chitosan và Ketomium đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả phòng trừ bệnh ở mức trung bình. Việc ứng dụng các chế phẩm sinh học là hướng đi tiềm năng trong việc kiểm soát bệnh loét cây thanh long.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bệnh loét cây thanh long

Nghiên cứu về bệnh loét cây thanh long Neoscytalidium dimidiatum tại Quảng Ninh đã chỉ ra sự cần thiết phải có các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các giải pháp bền vững cho người trồng.

5.1. Đề xuất biện pháp phòng trừ hiệu quả

Cần có các biện pháp phòng trừ tổng hợp, bao gồm cả biện pháp hóa học và sinh học, để kiểm soát bệnh loét cây thanh long một cách hiệu quả.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng để tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm sinh học của nấm và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh, từ đó đề xuất các giải pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất thanh long tại Việt Nam ghi nhận sự phát triển vượt bậc với diện tích vùng chuyên canh trọng điểm đạt khoảng 26.541 ha vào năm 2013, cung ứng sản lượng trên 506.283 tấn và chiếm hơn 92% tổng quy mô toàn quốc. Tại khu vực miền Bắc, tỉnh Quảng Ninh đã quy hoạch mở rộng diện tích trồng thanh long từ 100 ha năm 2012 lên 202,7 ha vào năm 2015, trong đó giống thanh long ruột đỏ Long Định 1 chiếm ưu thế từ 70% đến 80% cơ cấu sản xuất nhờ giá trị thương phẩm vượt trội. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các vùng trồng tập trung tại các địa phương như thị xã Đông Triều, thành phố Uông Bí và thị xã Quảng Yên phải đối mặt với nguy cơ bùng phát dịch bệnh nghiêm trọng, đặc biệt là bệnh loét thân cành.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng bệnh loét lây lan diện rộng, làm suy giảm nghiêm trọng năng suất và chất lượng quả thanh long, trong khi các tư liệu khoa học tại miền Bắc về tác nhân gây bệnh và quy trình phòng trừ còn nhiều khoảng trống. Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu điều tra thành phần bệnh hại, theo dõi diễn biến phát sinh bệnh loét ngoài đồng ruộng, định danh chính xác tác nhân gây bệnh ở cấp độ hình thái và sinh học phân tử, đồng thời đánh giá hiệu lực ức chế của các loại thuốc trừ nấm và chế phẩm sinh học. Phạm vi không gian của đề tài bao phủ các vùng trồng trọng điểm tại Quảng Ninh, tập trung thu thập mẫu bệnh và bố trí thí nghiệm thực địa tại thị xã Quảng Yên trong khung thời gian từ tháng 1/2015 đến tháng 4/2016. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu bệnh học thực vật đầu tiên về nấm Neoscytalidium dimidiatum tại Quảng Ninh, thiết lập nền tảng để kiểm soát dịch bệnh theo hướng quản lý dịch hại tổng hợp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết bệnh học thực vật chuyên sâu về chi nấm túi Neoscytalidium thuộc họ Botryosphaeriaceae, lớp Dothideomycetes. Khung lý thuyết tích hợp quy tắc xác định mầm bệnh của Robert Koch để chứng minh tính gây bệnh chuyên biệt và mô hình quản lý dịch hại tổng hợp hướng tới cân bằng sinh thái.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm:

• Neoscytalidium dimidiatum: Nấm gây bệnh thuộc ngành Ascomycota, có sợi nấm phân nhánh, sinh sản vô tính bằng cách tự phân cắt thành các chuỗi bào tử đốt và hình thành quả cành chứa bào tử đính trên bề mặt vết bệnh.
• Vùng rDNA-ITS: Đoạn trình tự phân tử bảo tồn và đa hình cao bao gồm vùng đệm phiên mã nội đoạn, đóng vai trò chỉ thị chuẩn để định danh chính xác nấm bệnh ở mức độ loài.
• Bào tử đốt (Arthrospore): Dạng bào tử sinh dưỡng đứt đoạn có sức sống dai dẳng, khả năng phát tán cơ học và lây nhiễm mạnh qua các vết thương hở.
• Tỷ lệ bệnh và chỉ số bệnh: Các thông số định lượng biểu thị tần suất xuất hiện và mức độ phá hủy cấu trúc mô thân cành theo thang phân cấp tiêu chuẩn từ cấp 0 đến cấp 9.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập thông qua quy trình điều tra định kỳ 15 ngày/lần tại các vườn thanh long 4-5 năm tuổi thuộc 3 vùng canh tác chính là Đông Triều, Uông Bí và Quảng Yên. Cỡ mẫu đồng ruộng được xác định theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, áp dụng phương pháp lấy mẫu 5 điểm chéo góc với quy mô 30 cây/điểm (tổng số 150 cây/vườn điều tra) nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê. Tổng cộng 45 mẫu mô bệnh loét điển hình đã được thu thập tại 6 địa phương trên địa bàn tỉnh để phục vụ phân lập trong phòng thí nghiệm.

Quy trình phân tích phòng thí nghiệm bao gồm kỹ thuật cấy mô bệnh và cấy đơn bào tử trên môi trường Water Agar và Potato Glucose Agar. Tác nhân gây bệnh được kiểm tra tính gây bệnh theo quy tắc Koch trên 30 đoạn cành thanh long ruột đỏ Long Định 1 và thanh long ruột trắng Đài Loan với mật độ huyền phù 1,1 đến 1,2 triệu bào tử/ml theo hai nghiệm thức có sát thương và không sát thương. Định danh phân tử được thực hiện thông qua tách chiết DNA bằng phương pháp CTAB, khuếch đại đoạn gen kích thước khoảng 700 cặp base bằng phản ứng PCR sử dụng cặp mồi chuyên biệt ITS4 và ITS5, sau đó giải trình tự và phân tích phả hệ bằng công cụ BLAST trên cơ sở dữ liệu NCBI. Khảo sát hiệu lực thuốc trừ nấm trong điều kiện in vitro được đánh giá qua công thức Abbott, và thí nghiệm đồng ruộng quy mô 15 cây tại phường Cộng Hòa (Quảng Yên) được tính toán theo công thức Henderson-Tilton. Toàn bộ dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTAT phiên bản 5.0 nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu đã làm sáng tỏ toàn diện đặc điểm dịch tễ và sinh học của bệnh loét thanh long tại tỉnh Quảng Ninh với 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, định danh phân tử vùng rDNA-ITS có kích thước khoảng 700 cặp base đã xác nhận loài nấm gây bệnh loét cành thanh long tại Quảng Ninh là Neoscytalidium dimidiatum. Đây là công bố khoa học đầu tiên ghi nhận sự hiện diện của loài nấm này gây hại trên thanh long tại khu vực phía Bắc Việt Nam.

Thứ hai, điều tra diễn biến dịch tễ cho thấy bệnh phát sinh quanh năm nhưng đạt đỉnh dịch vào các tháng 6, 7 và 8. Tại thời điểm này, tỷ lệ bệnh tăng vọt lên mức 48,0% đến 50,7% và chỉ số bệnh đạt từ 19,3% đến 21,5%, tăng gấp hơn 3 lần so với giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5 khi tỷ lệ bệnh chỉ dao động từ 10,0% đến 23,3% và chỉ số bệnh ở mức 1,9% đến 6,3%.

Thứ ba, nghiên cứu sinh học nấm thuần trên môi trường nuôi cấy nhân tạo cho thấy sợi nấm sinh trưởng cực kỳ nhanh, đạt đường kính tản nấm tối đa 90 mm chỉ sau 3 ngày nuôi cấy ở dải nhiệt độ thích ứng 25-35°C và độ pH tối ưu là 8. Thử nghiệm lây bệnh nhân tạo khẳng định nấm xâm nhiễm tuyệt đối 100% (15/15 cành) qua các vết thương cơ giới trong thời gian ủ bệnh 7-10 ngày, trong khi nghiệm thức không sát thương chỉ ghi nhận tỷ lệ nhiễm từ 26,7% đến 33,3% sau 15-30 ngày.

Thứ tư, khảo sát hiệu lực phòng trừ ghi nhận các hoạt chất thuốc hóa học gồm Ridomil Gold 68WP, Score 250EC và Tilt Super 300EC có khả năng ức chế hoàn toàn 100% sự phát triển của tản nấm trên môi trường PGA. Trên đồng ruộng thực nghiệm, hai chế phẩm sinh học Nano Chitosan và Ketomium đạt hiệu lực khống chế bệnh trung bình ở mức 50% sau 30 ngày theo dõi.

Thảo luận kết quả

Diễn biến dịch bệnh loét tại Quảng Ninh có mối tương quan thuận rõ nét với điều kiện nhiệt độ và lượng mưa. Đỉnh điểm gây hại trong các tháng mùa hè (tháng 6 đến tháng 8) trùng khớp với nền nhiệt độ trung bình từ 29,0°C đến 29,2°C và lượng mưa tích lũy cao đột biến từ 187,4 mm đến 557,5 mm. Độ ẩm không khí bão hòa kết hợp nhiệt độ cao kích thích nấm hình thành dày đặc quả cành màu đen và phát tán bào tử đốt theo hạt nước mưa và luồng gió. Khi đối chiếu với các nghiên cứu tại vùng chuyên canh thanh long Nam Bộ như Bình Thuận và Tiền Giang, đặc tính sinh học của nấm N. dimidiatum tại Quảng Ninh cho thấy sự tương đồng cao về khả năng ký sinh gây hoại tử nhanh mô mềm, đồng thời phản ánh tính thích nghi khí hậu linh hoạt của chủng nấm này tương tự như các ghi nhận tại Đài Loan, Malaysia và tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc).

Các dữ liệu thực nghiệm về mối quan hệ giữa các yếu tố sinh thái, chỉ số bệnh và hiệu lực ức chế thuốc trừ nấm có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua các biểu đồ đường thể hiện tương quan nhiệt - ẩm - bệnh theo thời gian, kết hợp cùng các biểu đồ cột so sánh đường kính tản nấm và hiệu lực phòng trừ giữa các công thức xử lý. Kết quả lây nhiễm nhân tạo nhấn mạnh vai trò quyết định của vết thương cơ giới trong việc tạo cửa ngõ xâm nhập cho sợi nấm, giải thích lý do tại sao các vườn thanh long sau các đợt gió bão hoặc cắt tỉa thiếu khử trùng lại bùng phát bệnh nghiêm trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các căn cứ khoa học và kết quả thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp đối với bệnh loét thanh long được đề xuất thực hiện:

Thứ nhất, thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh đồng ruộng và cải tạo vườn canh tác. Nhà vườn cần chủ động cắt tỉa toàn bộ cành bệnh, thu gom triệt để tàn dư đem chôn lấp với vôi bột, tuyệt đối không vứt cành bệnh xuống mương nước tưới tiêu. Bón vôi bột khử trùng xung quanh gốc định kỳ với liều lượng 1-2 kg/trụ để nâng độ pH đất lên trên mức 4,5, hướng tới mục tiêu giảm thiểu trên 60% nguồn tàn dư nấm bệnh trước khi bước vào mùa mưa lũ trong tháng 5 hàng năm.

Thứ hai, ứng dụng luân phiên các chế phẩm sinh học nhằm bảo vệ tán cành bền vững. Chủ trang trại cần triển khai phun định kỳ chế phẩm Nano Chitosan kết hợp nấm đối kháng Ketomium hoặc vi khuẩn Bacillus subtilis với chu kỳ 10-15 ngày/lần. Biện pháp sinh học này cần được duy trì thường xuyên trong giai đoạn cây ra lộc non và phát triển nụ hoa nhằm đạt target khống chế tỷ lệ bệnh hại dưới mức 15%.

Thứ three, can thiệp thuốc bảo vệ thực vật hóa học đúng thời điểm có kiểm soát. Khi tỷ lệ bệnh vượt ngưỡng gây hại kinh tế trong các tháng cao điểm từ tháng 6 đến tháng 8, người sản xuất cần sử dụng luân phiên các hoạt chất trừ nấm phổ rộng đã được chứng minh hiệu lực cao như Ridomil Gold 68WP hoặc Tilt Super 300EC theo đúng nồng độ khuyến cáo trên nhãn. Việc phun thuốc phải tập trung ướt đều tán và đỉnh trụ cành, tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly tối thiểu 14 ngày trước thu hoạch nhằm đảm bảo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Thứ tư, xây dựng mạng lưới dự tính dự báo và chuyển giao quy trình kỹ thuật. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng Trung tâm Khuyến nông tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nhận biết và phòng trừ bệnh loét cho 100% hộ dân tại các vùng quy hoạch tập trung như Uông Bí, Đông Triều và Quảng Yên trước quý II mỗi năm, kết hợp thiết lập hệ thống cảnh báo sớm dịch bệnh dựa trên dữ liệu khí tượng địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Bệnh cây học và Công nghệ sinh học nông nghiệp: Công trình cung cấp hệ thống dẫn liệu phân loại học, quy trình phân lập, giải trình tự gen rDNA-ITS và đánh giá sinh học của loài nấm Neoscytalidium dimidiatum trên cây thanh long tại miền Bắc.

Cán bộ quản lý nông nghiệp, kỹ thuật viên khuyến nông và cơ quan kiểm dịch thực vật địa phương: Tài liệu là căn cứ chuyên môn xác đáng để xây dựng quy chuẩn kỹ thuật phòng trừ dịch hại tạm thời, hỗ trợ xây dựng kế hoạch kiểm dịch và giám sát dịch bệnh trên diện tích hơn 202,7 ha cây ăn quả tại địa bàn tỉnh.

Chủ trang trại, hợp tác xã và hộ nông dân canh tác thanh long thương phẩm: Cung cấp cẩm nang thực hành nhận diện sớm triệu chứng bệnh đốm loét, hiểu rõ quy luật phát sinh theo mùa vụ và áp dụng chính xác các biện pháp cắt tỉa, bón vôi, dùng thuốc bảo vệ thực vật đúng kỹ thuật.

Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hữu cơ vi sinh: Nguồn tư liệu thực nghiệm hữu ích để nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các dòng chế phẩm sinh học từ Nano Chitosan hoặc hoạt chất sinh học đối kháng phục vụ thị trường nông nghiệp sạch.

Câu hỏi thường gặp

Tác nhân sinh học chính gây bệnh loét thân cành cây thanh long tại Quảng Ninh là gì? Tác nhân gây bệnh được xác định chính xác là nấm Neoscytalidium dimidiatum thuộc ngành nấm túi Ascomycota. Kết quả định danh dựa trên đặc điểm hình thái sợi nấm đứt đoạn tạo bào tử đốt và phân tích trình tự phân tử vùng gen rDNA-ITS kích thước khoảng 700 cặp base tương đồng với các chủng nấm gây bệnh loét thanh long chuẩn trên ngân hàng gen quốc tế.

Tại sao bệnh loét thanh long lại bùng phát với cường độ mạnh nhất trong các tháng 6 đến tháng 8? Giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 tại Quảng Ninh có nền nhiệt độ trung bình từ 29,0°C đến 29,2°C và lượng mưa lớn từ 187,4 mm đến 557,5 mm. Đây là điều kiện tối ưu để sợi nấm sinh trưởng cực đại (đạt 90 mm sau 3 ngày), kích thích hình thành quả cành và giúp bào tử đốt phát tán nhanh chóng theo giọt mưa.

Khả năng lây nhiễm của nấm Neoscytalidium dimidiatum trên cành thanh long có sát thương và không sát thương khác nhau như thế nào? Thử nghiệm lây bệnh nhân tạo chứng minh vết thương cơ giới đóng vai trò quyết định. Ở nghiệm thức có sát thương cơ giới, tỷ lệ lây nhiễm đạt 100% chỉ sau 7-10 ngày ủ bệnh. Ngược lại, ở nghiệm thức không gây sát thương, nấm chỉ xâm nhập với tỷ lệ thấp từ 26,7% đến 33,3% và thời gian ủ bệnh kéo dài từ 15 đến 30 ngày.

Các loại thuốc bảo vệ thực vật nào thể hiện hiệu lực ức chế nấm tốt nhất trong điều kiện phòng thí nghiệm? Trong thử nghiệm in vitro trên môi trường nuôi cấy PGA, ba loại thuốc trừ nấm thương phẩm gồm Ridomil Gold 68WP, Score 250EC và Tilt Super 300EC thể hiện khả năng ức chế tuyệt đối 100% sự phát triển của tản nấm Neoscytalidium dimidiatum, vượt trội hơn so với các nghiệm thức đối chứng.

Chế phẩm sinh học có thể thay thế hoàn toàn thuốc hóa học trong việc phòng ngừa bệnh loét cành thanh long không? Các chế phẩm sinh học như Nano Chitosan và Ketomium đạt hiệu lực phòng trừ ngoài đồng ruộng ở mức trung bình khoảng 50%. Do đó, chế phẩm sinh học đóng vai trò chủ đạo trong phòng ngừa định kỳ và canh tác an toàn, nhưng khi dịch bệnh bùng phát mạnh vào mùa mưa bão, cần kết hợp thuốc hóa học đặc trị để dập dịch kịp thời.

Kết luận

• Luận văn đã phân lập và xác định chính xác nấm Neoscytalidium dimidiatum là tác nhân gây bệnh loét thân cành thanh long tại Quảng Ninh thông qua giám định hình thái và giải trình tự gen rDNA-ITS kích thước khoảng 700 cặp base.
• Điều tra thực địa khẳng định bệnh xuất hiện phổ biến tại các vùng trồng trọng điểm với tỷ lệ bệnh đạt đỉnh 48,0% - 50,7% trong các tháng 6 đến 8 khi nhiệt độ đạt 29,0°C - 29,2°C và lượng mưa cao.
• Nấm có tốc độ sinh trưởng cực nhanh đạt đường kính tản nấm 90 mm sau 3 ngày nuôi cấy, phát triển tối ưu ở dải nhiệt độ 25-35°C, pH 8 và gây nhiễm 100% qua vết thương cơ giới.
• Khảo nghiệm phòng trừ ghi nhận các hoạt chất trong Ridomil Gold 68WP, Score 250EC và Tilt Super 300EC ức chế hoàn toàn sợi nấm in vitro, trong khi chế phẩm Nano Chitosan và Ketomium đạt hiệu lực thực địa 50%.
• Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu khoa học nền tảng đầu tiên về bệnh loét thanh long tại miền Bắc, tạo tiền đề để hoàn thiện quy trình quản lý dịch hại tổng hợp bảo vệ vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa giá trị cao.

Trong giai đoạn tiếp theo, các nghiên cứu chuyên sâu cần mở rộng đánh giá cơ chế kháng bệnh ở cấp độ tế bào của các dòng thanh long ruột đỏ mới và tối ưu hóa công nghệ phối trộn chế phẩm sinh học nano nhằm nâng cao hiệu lực phòng trừ thực địa. Các tổ chức nông nghiệp, hợp tác xã và chủ trang trại hãy chủ động áp dụng đồng bộ các giải pháp vệ sinh vườn, bón vôi và phun phòng trừ sinh học ngay từ đầu vụ để bảo vệ năng suất vườn thanh long một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN TRỌNG BA NGHIÊN CỨU BỆNH LOÉT CÂY THANH LONG (NEOSCYTALIDIUM DIMIDIATUM) TẠI QUẢNG NINH Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Huy NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Trọng Ba i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Nguyễn Đức Huy đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức phòng kinh tế, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày. năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Trọng Ba ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.

ix Thesis Abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và yêu cầu. Mục tiêu chung.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu nghiên cứu.

Tình hình về sản xuất thanh long. Các phát hiện và nghiên cứu về bệnh hại thanh long. Bệnh mốc quả và thối cành (Bipolaris cactivora). Bệnh thán thư (Colletotrichum sp.

Bệnh thối thân (Enterobacter cloacae). Bệnh do virus (Cactus virus X). Các nghiên cứu về nấm bệnh loét cây thanh long. Các nghiên cứu về phòng trừ bệnh loét trên thanh long.

Đối tượng, vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tương, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. 14 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu. Địa điêm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng.

Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Khảo sát khả năng phòng trừ của thuốc trừ bệnh đối với bệnh loét hại thanh long ngoài sản xuất. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Kết quả điều tra tình hình sản xuất thanh long tại Quảng Ninh. Kết quả điều tra thành phần bệnh và diễn biến bệnh loét hại thanh long tại Quảng Ninh.1 Kết quả điều tra thành phần bệnh hại thanh long tại Quảng Ninh. Kết quả điều tra diễn biễn bệnh loét thanh long tại Quảng Ninh. Đặc điểm hình thái của nấm gây bệnh loét cây thanh long tại Quảng Ninh.

Phân lập nấm gây bệnh loét thanh long. Đặc điểm hình thái của nấm gây bệnh loét thân thanh long. Kết quả kiểm tra tác nhân gây bệnh loét trên thanh long theo qui tắc Koch. Xác định nấm gây bệnh loét cây thanh long tại Quảng Ninh bằng giải trình tự vùng rDNA-ITS.1 Xác định các mẫu nấm gây bệnh loét thanh long tại Quảng Ninh bằng giải trình tự vùng ITS.

Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ, ph và môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum trên môi trường PGA. Ảnh hưởng của pH môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum trên môi trường PGA. 43 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Ảnh hưởng của một số môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum. Khảo sát khả năng ức chế của một số thuốc hóa học đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum. Kết quả thử nghiệm phòng trừ bệnh loét thân thanh long (Neoscytalidium dimidiatum) bằng thuốc trừ nấm và chế phẩm sinh học. Kết luận và đề nghị.

51 Tài liệu tham khảo. 52 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CSB Chỉ số bệnh CTAB Cetyl Trimethyl Ammonium Bromide DNA Deoxyribonucleic acid EDTA Ethylene diamine tetra acetic acid ITS Internal transcribed spacer N. dimidiatum Neoscytalidium dimidiatum Kb Kilobase NCBI National Center for Biotechnology Information NN – PTNT Nông nghiệp – Phát triển nông thôn PCR Polymerase Chain Reaction TAE Tris – acetate – EDTA rRNA Ribosome Ribose nucleic acid Taq Thermus aquatic TE Tris EDTA TLB Tỷ lệ bệnh vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tình hình sản xuất thanh long tại tỉnh Quảng Ninh.

Kết quả điều tra bệnh hại trên cây thanh long tại Quảng Ninh. Kết quả thu thập mẫu bệnh loét thanh long tại Quảng Ninh. Diễn biễn bệnh loét thanh long tại Quảng Yên, Quảng Ninh. Diễn biễn bệnh loét thanh long tại Uông Bí, Quảng Ninh.

Diễn biễn bệnh loét thanh long tại Đông Triều, Quảng Ninh. Đặc điểm tản của nấm và sợi nấm gây bệnh loét thanh long trên môi trường PGA. Kết quả lây bệnh nhân tạo bệnh loét thân thanh long. Kết quả giải trình tự và tìm kiếm các chuỗi gần gũi trên ngân hàng gene (GenBank) .10 Danh sách các mẫu nấm trên GenBank được dùng trong phân tích phả hệ 40 Bảng 4.11 Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm.

Ảnh hưởng của pH đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum trên môi trường PGA. Sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum ở các pH khác nhau sau 2 ngày nuôi cấy. Ảnh hưởng của một số môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum. Kết quả thử nghiệm hiệu lực ức chế của một số thuốc trừ nấm đối với nấm Neosytalidium dimidiatum trên môi trường PGA.

Khả năng phòng trừ bệnh loét thanh long của một số thuốc hóa học và chế phẩm sinh học tại Quảng Yên, Quảng Ninh. 48 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Vườn thanh long ruột đỏ tại thành phố Uông Bí và thị xã Quảng Yên. Triệu chứng bệnh trên cây thanh long tại Quảng Ninh.

Triệu chứng bệnh loét thân thanh long (vết loét to, trên bề mặt vết bệnh xuất hiện rất nhiều quả cành nhỏ, màu đen). Diễn biễn bệnh loét thanh long tại Quảng Yên, Quảng Ninh. Diễn biễn bệnh loét thanh long tại Uông Bí, Quảng Ninh. Diễn biễn bệnh loét thanh long tại Đông Triều, Quảng Ninh.

Triệu chứng loét trên thân cây thanh long. Triệu chứng lây bệnh nhân tạo trên thân thanh long. Phân tích phả hệ dựa trên trình tự vùng ITS của 02 mẫu nấm Neoscytalidium dimidiatum tại Quảng Ninh (chữ màu đỏ) và các mẫu nấm sẵn có trên GenBank (chữ màu đen). Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum trên môi trường PGA sau 3 ngày nuôi cấy.

Sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum ở các pH khác nhau sau 2 ngày nuôi cấy. Sự phát triển của nấm Neoscytalidium dimidiatum ở các môi trường khác nhau sau 3 ngày nuôi cấy .13 Kết quả thử hiệu lực ức chế nấm Neosytalidium dimidiatum bằng một số thuốc trừ nấm trên môi trường PGA. Hiệu lực phòng trừ bệnh loét thanh long (Neoscytalidium dimidiatum) bằng thuốc trừ bệnh và chế phẩm sinh học sau 30 ngày theo dõi. Thí nghiệm khảo sát hiệu lực phòng trừ bệnh loét thanh long bằng chế phẩm Nano Chitosan và Ketomium tại Quảng Yên, Quảng Ninh.

49 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Trọng Ba Tên Luận văn: Nghiên cứu bệnh loét cây thanh long (Neoscytalidium dimidiatum) tại Quảng Ninh. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Điều tra diễn biến bệnh loét cây thanh long. Xác định, nghiên cứu đặc điểm sinh học của tác nhân gây bệnh và thử nghiệm phòng trừ bệnh ngoài đồng ruộng. Phương pháp nghiên cứu Trong nghiên cứu này, 45 mẫu bệnh loét thân thanh long được thu thập tại Quảng Ninh.

Nấm gây bệnh loét N. dimidiatum được phân lập từ các mẫu bệnh loét thân. Các hóa chất chính gồm môi trường nuôi cấy nấm (PGA, WA), CTAB chiết DNA của nấm N. Cặp mồi chung (ITS4 và ITS5), GoTag được sử dụng cho phản ứng PCR để khuếch đại vùng ITS,.

- Điều tra diễn biến và thu thập mẫu bệnh loét cây thanh long tại Quảng Ninh. - Phân lập và nuôi cấy nấm gây bệnh loét cây thanh long (N. - Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học (nhiệt độ, pH, môi trường nuôi cấy) và phân tử (giải trình tự vùng ITS), tính gây bệnh của nấm N. - Thử nghiệm hiệu lực ức chế của một số thuốc trừ bệnh trong điều kiện in vitro và hai chế phẩm sinh học phòng trừ bệnh ngoài đồng ruộng.

Kết quả chính và kết luận Bệnh loét thân thanh long (Neoscytalidium dimidiatum) xuất hiện và gây hại nghiêm trọng nhất ở các vùng trồng thanh long chính của tỉnh Quảng Ninh như Đông Triều, Quảng Yên và Uông Bí trong những năm gần đây (2013-2015). Triệu chứng bệnh trên thân là các vết đốm nhỏ, tròn, hơi lõm, màu vàng cam và sau đó phát triển thành vết loét. Quả cành của nấm gây bệnh màu đen được hình thành trên bề mặt vết bệnh. Nấm gây bệnh được xác định là N.

dimidiatum dựa vào các đặc điểm hình thái trên môi trường PGA và trình tự vùng rDNA-ITS của nấm.