Nghiên cứu thành phần và tình trạng bảo tồn các loài ếch nhái tại Mường Phăng – Pá Khoang, Điện Biên

Nghiên cứu về sự phân bố và tình trạng bảo tồn các loài ếch nhái tại khu rừng Mường Phăng, Điện Biên, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

• Tác giả: Lò Bá Na
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Quang Vinh
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần loài, sự phân bố và tình trạng bảo tồn của các loài ếch nhái (Amphibia) tại Khu rừng di tích lịch sử & cảnh quan môi trường Mường Phăng – Pá Khoang và xã Pa Thơm, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Điện Biên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC MẪU BIỂU
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sơ lược loài ếch nhái ở Việt Nam
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu về Ếch nhái ở khu rừng di tích lịch sử Mường Phăng – Pa Khoang, tỉnh Điện Biên
• 1.3. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1.1. Mục tiêu chung
• 1.3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.2. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 1.3.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.4.1. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 1.3.4.2. Phương pháp điều tra nghiên cứu thực địa
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 1.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Thành phần các loài ếch nhái
• 1.5.2. Phân bố của Ếch nhái
• 1.5.2.1. Phân bố của ếch nhái theo sinh cảnh
• 1.5.2.2. Phân bố ếch nhái theo đai cao
• 1.5.3. Tình trạng bảo tồn và các mối đe dọa đến các loài ếch nhái
• 1.5.3.1. Tình trạng bảo tồn
• 1.5.3.2. Các mối đe dọa đến các loài ếch nhái
• 1.5.4. Đề xuất một số biện pháp quản lý, bảo tồn nguồn tài nguyên ếch nhái tại KVNC
• 1.5.4.1. Bảo vệ sinh cảnh sống
• 1.5.4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng
• 1.5.4.3. Xây dựng chương trình nghiên cứu khoa học, điều tra và giám sát các loài động vật nói chung và ếch nhái nói riêng
• 2. KẾT LUẬN - TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn ếch nhái tại Mường Phăng Pá Khoang

Nghiên cứu về bảo tồn ếch nhái tại khu vực Mường Phăng – Pá Khoang, Điện Biên là một chủ đề quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học. Khu vực này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài ếch nhái không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững của khu vực.

1.1. Đặc điểm sinh thái ếch nhái tại Mường Phăng

Khu vực Mường Phăng có điều kiện sinh thái đa dạng, tạo môi trường sống lý tưởng cho các loài ếch nhái. Các sinh cảnh như rừng tự nhiên, khe suối và đồng ruộng là nơi cư trú của nhiều loài ếch nhái khác nhau.

1.2. Tình trạng bảo tồn ếch nhái tại Điện Biên

Tình trạng bảo tồn của các loài ếch nhái tại Điện Biên đang gặp nhiều thách thức. Sự suy giảm môi trường sống và săn bắt trái phép là những nguyên nhân chính dẫn đến sự giảm sút số lượng của chúng.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn ếch nhái

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn ếch nhái, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các mối đe dọa từ hoạt động khai thác rừng và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự tồn tại của các loài này. Việc nhận thức và hành động kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ chúng.

2.1. Nguy cơ tuyệt chủng của các loài ếch nhái

Nhiều loài ếch nhái đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống và săn bắt. Việc xác định các loài có nguy cơ cao là cần thiết để có biện pháp bảo tồn hiệu quả.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến ếch nhái

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi môi trường sống của ếch nhái, ảnh hưởng đến sự sinh sản và phát triển của chúng. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về tác động này.

III. Phương pháp nghiên cứu bảo tồn ếch nhái hiệu quả

Để bảo tồn ếch nhái tại Mường Phăng – Pá Khoang, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Việc kết hợp giữa nghiên cứu thực địa và phỏng vấn cộng đồng địa phương sẽ giúp thu thập thông tin chính xác và đầy đủ hơn.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Điều tra thực địa là phương pháp quan trọng để xác định sự phân bố và tình trạng của các loài ếch nhái. Việc sử dụng GPS và các thiết bị hiện đại sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác hơn.

3.2. Phỏng vấn cộng đồng địa phương

Phỏng vấn cộng đồng địa phương giúp thu thập thông tin về sự xuất hiện và thói quen của các loài ếch nhái. Đây là nguồn thông tin quý giá cho việc nghiên cứu và bảo tồn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về bảo tồn ếch nhái tại Mường Phăng – Pá Khoang đã chỉ ra sự đa dạng của các loài và tình trạng bảo tồn của chúng. Những thông tin này sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai.

4.1. Danh sách các loài ếch nhái ghi nhận

Nghiên cứu đã ghi nhận được nhiều loài ếch nhái khác nhau, trong đó có một số loài mới chưa được phát hiện trước đây. Danh sách này sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

4.2. Đề xuất biện pháp bảo tồn

Đề xuất các biện pháp bảo tồn như bảo vệ sinh cảnh sống và nâng cao nhận thức cộng đồng là rất cần thiết để bảo vệ các loài ếch nhái tại khu vực này.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo tồn ếch nhái

Bảo tồn ếch nhái tại Mường Phăng – Pá Khoang là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai, nhằm bảo vệ đa dạng sinh học tại khu vực này.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn ếch nhái

Bảo tồn ếch nhái không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để đạt được mục tiêu này.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài ếch nhái và tình trạng của chúng. Việc xây dựng các chương trình nghiên cứu và bảo tồn sẽ giúp bảo vệ các loài này một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Khu hệ lưỡng cư (Amphibia) đóng vai trò là mắt xích sinh thái trọng yếu và là chỉ thị sinh học (bioindicator) nhạy cảm bậc nhất đối với sự biến đổi của môi trường và thảm thực vật rừng nhiệt đới. Tại Việt Nam, sự đa dạng địa hình và khí hậu gió mùa đã tạo nên một trong những khu hệ ếch nhái phong phú nhất thế giới. Tuy nhiên, theo các thống kê lâm nghiệp gần đây, tài nguyên rừng tự nhiên đang chịu áp lực suy thoái mạnh cả về trữ lượng lẫn diện tích, trực tiếp đe dọa môi trường sống của các loài lưỡng cư.

Khu rừng Di tích lịch sử & Cảnh quan môi trường (KDTLS & CQMT) Mường Phăng – Pá Khoang (rộng 9.158,56 ha) và xã Pa Thơm (diện tích 87 km²), thuộc huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên là khu vực rừng đầu nguồn sông Nậm Rốm có giá trị lịch sử và đa dạng sinh học cao. Dù vậy, dữ liệu điều tra trước đây (điển hình là báo cáo quy hoạch năm 2015) chỉ ghi nhận sơ lược 12 loài thuộc 4 họ mà không định danh chính xác tên loài khoa học, thiếu hụt toàn bộ dữ liệu tọa độ phân bố, sinh cảnh và chỉ số hình thái học. Đồng thời, áp lực từ việc chuyển đổi đất rừng làm nương rẫy, chăn thả gia súc và nạn săn bắt thương mại đe dọa nghiêm trọng tới quần thể lưỡng cư bản địa.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU DỰ ÁN                              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [1] Xác định thành phần loài lớp Lưỡng cư (Amphibia: Anura) tại KVNC             |
|  [2] Đánh giá phân bố không gian theo 4 sinh cảnh (SC1-SC4) & 4 đai cao (300-1100m)|
|  [3] Phân tích định lượng các mối đe dọa sinh thái (săn bắt, suy thoái sinh cảnh) |
|  [4] Xây dựng giải pháp kỹ thuật bảo tồn & quản lý nguồn tài nguyên bền vững      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Dự án áp dụng phương pháp tiếp cận điều tra thực địa ban đêm theo 8 tuyến khảo sát chuẩn hóa kết hợp phỏng vấn dân tộc học và phân tích hình thái học (morphometrics) với thước kẹp điện tử chính xác đến 0,01 mm. Nghiên cứu mang lại kết quả định lượng gồm: ghi nhận 13 loài thuộc 6 họ của bộ Không đuôi (Anura), định danh 2 loài bổ sung mới cho khu vực, xác định 1 loài nguy cấp bậc EN trong Sách Đỏ Việt Nam (Rhacophorus kio), và số hóa ma trận phân bố sinh thái phục vụ quy hoạch lâm nghiệp đặc dụng.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trước khi nghiên cứu được thực hiện, dữ liệu về lưỡng cư tại Mường Phăng – Pá Khoang tồn tại nhiều khoảng trống nghiêm trọng về mặt phân loại học và số liệu thực địa.

Tiêu chí phân tích	Khảo sát quy hoạch (2015)	Nghiên cứu Đề tài (2019)	Khảo sát tổng quát lân cận
Độ chi tiết phân loại	12 loài chung chung, không danh pháp	13 loài xác định danh pháp khoa học chuẩn	12-45 loài tùy quy mô vùng
Mẫu vật kiểm chứng	Không thu mẫu, không tiêu bản	10 loài thu mẫu, lập tiêu bản cồn 70%	Mẫu bảo quản rải rác
Dữ liệu hình thái	Không có	17 chỉ số hình thái (SVL, HL, HW, TIB...)	Một số chỉ số cơ bản
Tọa độ & Đai cao	Không xác định	Định vị GPS WGS84, phân tầng 300 - 1100 m	Tọa độ điểm trạm lớn
Đánh giá đe dọa	Định tính sơ lược	Ma trận săn bắt theo mùa và mất sinh cảnh	Phân tích diện rộng

So sánh tương quan đa dạng sinh học giữa khu vực nghiên cứu (KVNC) với các khu vực lân cận tại vùng Tây Bắc:

• KBT Thiên nhiên Mường Nhé (Điện Biên): 45 loài (diện tích lớn, rừng nguyên sinh rộng).
• Khu vực Đèo Pha Đin (Điện Biên): 12 loài.
• Khu vực Đèo Pha Đin (Sơn La): 12 loài.
• KVNC Mường Phăng – Pá Khoang & Pa Thơm: 13 loài (diện tích 9.158,56 ha, phân bố ở 6 họ).

Đặc thù hiện trạng lâm nghiệp của vùng cho thấy diện tích đất có rừng chỉ đạt 45,48%, trong khi đất chưa có rừng chiếm tới 54,52%. Rừng giàu chỉ còn 52,62 ha (chiếm ~2,1% diện tích rừng đặc dụng), phân bố hẹp quanh di tích Sở chỉ huy Mường Phăng, tạo ra thách thức lớn đối với nơi cư trú của các loài lưỡng cư chuyên biệt.

        YÊU CẦU QUẢN LÝ BẢO TỒN (KHUNG PHÂN TÍCH MOSCOW)

Thiết kế hệ thống nghiên cứu & phân loại

Khung kỹ thuật định loại và phân tích mẫu vật được thiết kế chuẩn hóa theo quy trình bảo tàng học quốc tế:

Bộ công cụ và tiêu chuẩn phân loại học:

• Thiết bị đo lường: Thước kẹp điện tử kỹ thuật số Alpha-Tool / Etopoo Digital Caliper (sai số $\pm 0,01\text{ mm}$).
• Thiết bị định vị: GPS Garmin hỗ trợ hệ tọa độ WGS84, đo cao độ khí áp kế.
• Tài liệu khóa định loại chuẩn: Ohler & Delorme (2006), Nguyen et al. (2009), Frost (2018), Hecht et al. (2013), Bain et al. (2009).
• Hóa chất xử lý: Ethyl acetate phân tích, Ethanol tinh khiết 70%, 80%, 90%, 95%.
• Quy chuẩn đánh giá tình trạng nguy cấp: Sách Đỏ Việt Nam (2007), Danh lục Đỏ IUCN (2019), Nghị định số 06/2019/NĐ-CP của Chính phủ.

Cấu trúc đối tượng dữ liệu ghi nhận mẫu vật (Taxonomic Specimen Data Schema):

{
  "$schema": "http://json-schema.org/draft-07/schema#",
  "title": "AmphibianSpecimenRecord",
  "type": "object",
  "properties": {
    "specimen_id": { "type": "string", "example": "PT01N" },
    "scientific_name": { "type": "string", "example": "Hylarana maosonensis" },
    "family": { "type": "string", "example": "Ranidae" },
    "location": {
      "site": { "type": "string", "example": "Pa Thom, Dien Bien" },
      "coordinates": { "lat": "21°18'N", "long": "102°52'E" },
      "elevation_m": { "type": "number", "example": 547 },
      "habitat_type": { "type": "string", "enum": ["SC1", "SC2", "SC3", "SC4"] }
    },
    "morphometrics_mm": {
      "SVL": { "type": "number", "description": "Snout-vent length", "example": 48.72 },
      "HL": { "type": "number", "description": "Head length" },
      "HW": { "type": "number", "description": "Head width" },
      "TIB": { "type": "number", "description": "Tibia length" }
    },
    "webbing_formula": { "type": "string", "example": "1(1/2)I-2II(1/4)-2III1(1/2)-2(1/2)IV2(1/2)-1V" },
    "conservation_status": {
      "IUCN_2019": "LC",
      "VN_RedData_2007": "None",
      "Decree_06_2019": "None"
    }
  }
}

Methodology

Tiến trình nghiên cứu được triển khai theo cấu trúc tuần tự kết hợp kiểm định thực địa đa điểm:

TIẾN TRÌNH KHẢO SÁT VÀ NỘI NGHIỆP

Quản trị rủi ro thực địa:

1. Rủi ro mất tín hiệu GPS dưới tán rừng kín: Khảo sát mở tuyến ban ngày, đánh dấu mốc cây lớn và sử dụng bản đồ địa hình tỷ lệ 1:25.000 đối soát.
2. Rủi ro hư hỏng mẫu mô ADN: Tách mô gan cố định trực tiếp vào Ethanol 95% riêng biệt, tuyệt đối không để tiếp xúc với formalin.
3. Rủi ro sai lệch định loại hình thái: Đo đạc lặp lại 3 lần bằng thước kẹp điện tử 0,01 mm, đối chiếu chéo công thức màng bơi chuẩn Ohler & Delorme.

---

Implementation và kết quả

Development process & Tuyến điều tra

Hệ thống 8 tuyến khảo sát thực địa với tổng chiều dài hành trình hơn 35 km được thiết kế bao phủ toàn bộ các dạng địa hình và sinh cảnh đại diện:

• Tuyến 1 (3,3 km): Rừng bảo vệ nghiêm ngặt quanh đảo hồ Pá Khoang.
• Tuyến 2 (3,2 km): Dọc hệ thống khe suối tự nhiên Mường Phăng.
• Tuyến 3 (2,1 km): Đầm lầy và thung lũng xen kẽ rừng núi đất.
• Tuyến 4 (5,0 km): Ranh giới tiếp giáp nương rẫy bản Phăng mới.
• Tuyến 5 (7,0 km): Vùng đệm từ bản Phăng qua bản Khá đến bản Tân Bình.
• Tuyến 6 (4,3 km): Rừng tự nhiên núi đá vôi bản Pa Xa Lào (Pa Thơm).
• Tuyến 7 (5,6 km): Tuyến hỗn hợp núi đá và khe suối Pa Thơm (vượt sông biên giới bằng bè).
• Tuyến 8 (4,5 km): Rừng tự nhiên sườn núi Pa Thơm.

Tốc độ di chuyển điều tra ban đêm duy trì $\le 1\text{ km/h}$, sử dụng đèn rọi công suất cao soi chi tiết hai bên tuyến trong phạm vi 2–5 m để tránh bỏ sót các loài ngụy trang.

Mô hình thuật toán tính toán phân loại màng bơi theo chuẩn Ohler & Delorme (2006):

def parse_webbing_formula(formula_str: str) -> dict:
    """
    Phân tích công thức màng bơi chân sau của lưỡng cư không đuôi.
    Ví dụ: '1I - 1II - 1III - 2IV2 - 1V'
    Quy ước: 0 là màng bơi hoàn toàn đến mút ngón; 1, 2 là số đốt ngón tự do.
    """
    digits_tokens = formula_str.replace(" ", "").split("-")
    webbing_data = {}
    for token in digits_tokens:
        digit_id = ''.join([c for c in token if c.isalpha()])
        free_phalanges = ''.join([c for c in token if not c.isalpha()])
        webbing_data[digit_id] = free_phalanges
    return {
        "status": "Success",
        "raw_formula": formula_str,
        "parsed_digits": webbing_data,
        "is_fully_webbed": all(v in ['0', '1'] for v in webbing_data.values())
    }

# Minh họa kiểm tra mẫu vật Ếch cây Ki-o (Rhacophorus kio)
kio_webbing = parse_webbing_formula("0I - 0II - 0III - 0IV - 0V")
print(f"Rhacophorus kio màng bơi hoàn toàn: {kio_webbing['is_fully_webbed']}")

Testing và validation hình thái học

Kết quả phân tích hình thái chi tiết 4 mẫu vật đại diện ghi nhận mới và quý hiếm:

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                BẢNG CHỈ SỐ HÌNH THÁI MẪU VẬT THỰC ĐỊA                             |
+----------------------+--------------------+--------------------+-----------------------------------+
| Loài                 | Ký hiệu / SVL (mm) | Công thức màng bơi | Đặc điểm chẩn loại chính          |
+----------------------+--------------------+--------------------+-----------------------------------+
| Chàng mẫu sơn        | PT01N              | 1(1/2)I - 2II(1/4) | Răng lá mía (+), màng nhĩ rõ,     |
| Hylarana maosonensis | SVL = 48,72 mm     | - 2III1(1/2)       | lưng nâu đốm đen, sườn vàng trắng |
|                      |                    | - 2(1/2)IV2(1/2)-1V| đốm đen lớn, củ bàn trong nhỏ.    |
+----------------------+--------------------+--------------------+-----------------------------------+
| Nhái bầu hoa         | PK21               | Không có màng bơi  | Răng lá mía (-), màng nhĩ ẩn,     |
| Microhyla ornata     | SVL = 26,20 mm     |                    | vệt đen chữ V ngược trên lưng,    |
|                      |                    |                    | họng nâu đen, bụng trắng đục.     |
+----------------------+--------------------+--------------------+-----------------------------------+
| Ếch cây ki-o         | PT18N              | Màng bơi hoàn toàn | Đĩa bám ngón phát triển, riềm da  |
| Rhacophorus kio      | SVL = 74,30 mm     | chi trước & sau    | chân, gờ W trên lỗ huyệt, lưng    |
|                      |                    |                    | xanh lá đốm trắng, đốm đen nách.  |
+----------------------+--------------------+--------------------+-----------------------------------+
| Ếch xanh             | PT05N              | 1I - 1II - 1III    | Răng lá mía (+), lưỡi xẻ thùy sâu,|
| Odorrana chloronota  | SVL = 55,10 mm     | - 2IV2 - 1V        | gờ V trên huyệt, đĩa ngón nở nhẹ, |
|                      |                    |                    | lưng xanh lá cây, sườn nâu đen.   |
+----------------------+--------------------+--------------------+-----------------------------------+

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã ghi nhận 13 loài ếch nhái thuộc 6 họ của bộ Không đuôi (Anura) thông qua 4 nguồn dữ liệu: 12 loài quan sát trực tiếp (92,31%), 10 loài thu mẫu vật thực tế (76,92%), 7 loài ghi nhận qua phỏng vấn (53,85%) và 11 loài kế thừa tài liệu.

        CƠ CẤU THÀNH PHẦN LOÀI THEO CÁC HỌ LƯỠNG CƯ

Phân bố theo sinh cảnh và đai cao

Đã xác định và phân loại 4 kiểu sinh cảnh sống đặc trưng:

• SC1: Rừng tự nhiên núi đá (3 loài / 23,08%): Leptolalax pluvialis, Rhacophorus kio, Polypedates megacephalus.
• SC2: Rừng tự nhiên núi đất (9 loài / 69,23%): Nơi có thảm thực vật phát triển tốt, nhiều tầng tán và độ ẩm cao.
• SC3: Làng bản, đồng ruộng (5 loài / 38,46%): Điển hình bởi Fejervarya limnocharis, Microhyla ornata, Microhyla heymonsi, Hylarana erythraea.
• SC4: Ven khe suối (11 loài / 84,62%): Sinh cảnh có tính đa dạng cao nhất, cung cấp nơi sinh sản và độ ẩm liên tục.

STT	Tên phổ thông	Tên khoa học	Sinh cảnh (SC)	Đai 300-500m	Đai 500-700m	Đai 700-900m	Đai 900-1100m
1	Cóc nhà	Duttaphrynus melanostictus	SC3	+	+	+	-
2	Nhái bầu hoa	Microhyla ornata	SC2, SC3, SC4	+	+	+	+
3	Nhái bầu heymon	Microhyla heymonsi	SC2, SC3, SC4	+	+	+	-
4	Ngóe	Fejervarya limnocharis	SC2, SC3, SC4	+	+	+	-
5	Ếch xanh	Odorrana chloronota	SC2, SC4	+	+	-	-
6	Chàng xanh	Hylarana erythraea	SC2, SC3, SC4	+	-	-	-
7	Cóc mày nhỏ	Leptolalax pluvialis	SC1, SC2, SC4	+	+	+	+
8	Ếch cây Ki-o	Rhacophorus kio	SC1, SC4	-	+	-	-
9	Ếch cây mutus	Polypedates mutus	SC2, SC4	+	+	-	-
10	Ếch cây đầu to	Polypedates megacephalus	SC1, SC2, SC4	+	+	+	-
11	Chàng mẫu sơn	Hylarana maosonensis	SC2, SC4	+	+	+	+
Tổng	11 loài phân bố			9	9	7	4

Phân bố theo đai cao đạt mật độ cao nhất ở đai $300 - 500\text{ m}$ (9 loài) và $500 - 700\text{ m}$ (9 loài). Ở đai cao $900 - 1100\text{ m}$, số lượng loài giảm mạnh xuống còn 4 loài do địa hình dốc đứng, khan hiếm thủy vực tĩnh và nhiệt độ ban đêm xuống thấp.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Bổ sung 2 ghi nhận phân bố mới cho khu vực: Đề tài đã thu mẫu và xác định sự hiện diện chính thức của loài Chàng Mẫu Sơn (Hylarana maosonensis) và Ếch Xanh (Odorrana chloronota) tại địa bàn huyện Điện Biên.
2. Chuẩn hóa danh lục so với dữ liệu quy hoạch cũ: Giải quyết hoàn toàn sự thiếu sót của báo cáo năm 2015 (chỉ nêu 12 loài không tên), nâng tỷ lệ loài có mẫu vật kiểm chứng lên 76,92% với đầy đủ tọa độ GPS và tiêu bản chuẩn lưu trữ tại Đại học Lâm nghiệp.
3. Phát hiện và định vị loài bảo tồn nguy cấp: Xác định sự phân bố của Ếch cây Ki-o (Rhacophorus kio) – loài thuộc nhóm EN (Nguy cấp) trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 tại sinh cảnh rừng núi đá và khe suối ở độ cao 602 m.
4. Xây dựng ma trận tương quan Sinh cảnh – Đai cao: Cung cấp cơ sở định lượng chứng minh sinh cảnh ven khe suối (SC4) chiếm giữ 84,62% tổng số loài, đóng vai trò là hành lang sinh thái nhạy cảm nhất cần ưu tiên khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt.

       BẢNG SO SÁNH HIỆU QUẢ CẬP NHẬT DỮ LIỆU ĐA DẠNG SINH HỌC
+---------------------------+---------------------+---------------------+----------------------+
| Thông số                  | Dự án 2015          | Khóa luận 2019      | Tỷ lệ cải thiện      |
+---------------------------+---------------------+---------------------+----------------------+
| Số loài định danh cụ thể  | 0 loài              | 13 loài             | +100% định danh đúng |
| Số họ lưỡng cư phân loại  | 4 họ                | 6 họ                | +50,0% đa dạng họ    |
| Tọa độ điểm thu mẫu GPS   | 0 điểm              | 8 tuyến (35+ km)    | Chuẩn hóa không gian |
| Đánh giá hình thái 0.01mm | 0 tiêu bản          | 10 loài thu mẫu     | Số liệu định lượng   |
+---------------------------+---------------------+---------------------+----------------------+

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình trạng khai thác và mối đe dọa

Điều tra thực tế đã xác định 2 nhóm áp lực nhân vi sinh thái chính:

• Áp lực săn bắt thương mại & tự cấp: 9/11 loài bị săn bắt làm thực phẩm hoặc dược liệu. Cóc nhà (Duttaphrynus melanostictus) và Chàng mẫu sơn (Hylarana maosonensis) bị bắt quanh năm; các loài ếch cây và cóc mày bị săn bắt cao điểm từ tháng 3 đến tháng 11.
• Suy thoái sinh cảnh sống: Hoạt động đốt nương làm rẫy tại vùng đệm và chăn thả gia súc tự do làm đục nguồn nước, suy giảm độ che phủ rừng nghèo (vốn chiếm 83,89% đất quy hoạch đặc dụng).

         LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI BẢO TỒN NGUỒN TÀI NGUYÊN (2020 - 2025)
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 1 (Năm 1-2): Khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt hệ thống khe suối       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 2 (Năm 3-4): Phục hồi rừng bản địa & Giám sát liên ngành            |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 3 (Năm 5): Số hóa GIS & Xây dựng mô hình du lịch sinh thái          |
+-------------------------------------------------------------------------------+

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật & Điều kiện ngoại cảnh:

  • Thời gian khảo sát thực địa diễn ra vào tháng 3/2019 (giai đoạn cuối mùa khô, nhiệt độ thấp $3^\circ\text{C} - 22,3^\circ\text{C}$), hạn chế hoạt động giao phối và tiếng kêu của nhiều loài ếch cây.
  • Địa hình karst hiểm trở tại Pa Thơm và vách đá dốc $30^\circ - 35^\circ$ gây khó khăn cho việc tiếp cận các thủy vực trên đỉnh núi cao $>1.100\text{ m}$.
  • Nghiên cứu dừng lại ở mức độ phân loại học hình thái cổ điển kết hợp mẫu gan lưu trữ, chưa tiến hành giải mã trình tự gen ty thể (12S rRNA / 16S rRNA).

• Hướng nghiên cứu & Phát triển tiếp theo:

  • Triển khai khảo sát bổ sung vào đỉnh mùa mưa (tháng 5 – tháng 8) để đánh giá đầy đủ tập tính sinh sản và phát hiện các loài hoạt động theo mùa.
  • Ứng dụng công nghệ eDNA (environmental DNA) lấy mẫu nước suối để phát hiện nhanh các loài quý hiếm mà không cần bắt mẫu sống.
  • Ứng dụng các thiết bị tự ghi âm sinh học (Passive Acoustic Monitoring - PAM) để tự động hóa giám sát quần thể lưỡng cư theo thời gian thực.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Lâm nghiệp/Sinh thái: Nhận được bộ tài liệu thực tế chuẩn mực về quy trình lập tuyến điều tra ban đêm, phương pháp lập tiêu bản cồn và kỹ thuật đo đạc 17 chỉ số hình thái học lưỡng cư.
• Lực lượng Kiểm lâm & Ban Quản lý Rừng đặc dụng: Sở hữu danh lục khoa học có kiểm chứng, tọa độ vùng trọng điểm đa dạng (SC4 ven suối và đai $300 - 700\text{ m}$) để tối ưu hóa nhân lực tuần tra phòng chống săn bắt.
• Cộng đồng dân cư vùng đệm (Xã Mường Phăng, Pá Khoang, Pa Thơm): Được hưởng lợi từ các chương trình chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), ổn định sinh kế thông qua giao khoán bảo vệ rừng thay vì khai thác tài nguyên kiệt quệ.
• Giới nghiên cứu Lưỡng cư – Bò sát học (Herpetology): Có dữ liệu đối chiếu chuẩn xác về sự phân bố của 2 loài ghi nhận mới (Hylarana maosonensis, Odorrana chloronota) trong phức hệ khu hệ động vật Tây Bắc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật tối thiểu để triển khai một đợt khảo sát lưỡng cư thực địa là gì?

Cần trang bị máy định vị GPS cầm tay chuẩn WGS84, đèn đội đầu chống nước công suất lớn ($\ge 1000\text{ lumens}$), túi vải thoáng khí đựng mẫu sống, thước kẹp kỹ thuật số có độ phân giải $\pm 0,01\text{ mm}$, hóa chất cố định mẫu gồm Ethyl acetate, Ethanol 70%, 90% và 95% cùng hộp tiêu bản chuyên dụng.

2. Làm thế nào để khắc phục hiện tượng mất tín hiệu vệ tinh GPS trong khe núi sâu?

Cần khảo sát tuyến sơ bộ vào ban ngày, kết hợp đối chiếu bản đồ địa hình tỷ lệ 1:25.000, đánh dấu mốc cơ học bằng sơn hoặc dây phản quang trên các thân cây gỗ lớn cố định ở đầu/cuối tuyến và các điểm rẽ hiểm trở.

3. Công thức màng bơi Ohler & Delorme (2006) có ý nghĩa phân loại như thế nào?

Công thức biểu thị số lượng đốt ngón chân tự do không có màng bơi bám vào trên từng ngón từ I đến V (ví dụ 1(1/2)I - 2II...). Đây là tiêu chí hình thái học bắt buộc để phân biệt các loài tương đồng gần trong các giống Hylarana, Odorrana, Polypedates và Rhacophorus.

4. Tại sao sinh cảnh ven khe suối (SC4) lại ghi nhận số loài cao vượt trội (84,62%)?

Lưỡng cư là động vật biến nhiệt có da trần thẩm thấu cao, phụ thuộc tuyệt đối vào độ ẩm môi trường và môi trường nước ngọt để sinh sản, đẻ trứng và phát triển nòng nọc. Khe suối cung cấp độ ẩm liên tục, thảm mục phong phú và nhiều hốc đá ngụy trang.

5. Chi phí và nguồn lực quản lý bảo tồn cần ưu tiên vào đâu để đạt hiệu quả cao nhất?

Ưu tiên 60% ngân sách cho việc khoán bảo vệ rừng đầu nguồn ven khe suối và hỗ trợ sinh kế cho các bản vùng đệm; 25% cho công tác tuần tra kiểm lâm tháo gỡ bẫy bắt; 15% cho việc điều tra bổ sung định kỳ vào mùa mưa.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lò Bá Na dưới sự hướng dẫn của TS. Lưu Quang Vinh (Trường Đại học Lâm nghiệp) đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu khoa học:

• Thiết lập danh lục chuẩn xác gồm 13 loài ếch nhái thuộc 6 họ tại Khu rừng di tích lịch sử & CQMT Mường Phăng – Pá Khoang và xã Pa Thơm.
• Ghi nhận bổ sung 2 loài mới cho khu vực (Hylarana maosonensis, Odorrana chloronota) và xác định 1 loài nguy cấp cấp quốc gia (Rhacophorus kio - EN).
• Xác định sinh cảnh ven khe suối (11 loài) và đai cao 300 - 700 m (9 loài) là tâm điểm đa dạng sinh học cần được ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để Ban quản lý rừng và chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách giao khoán bảo vệ rừng, ngăn chặn nạn săn bắt và duy trì bền vững hệ sinh thái rừng đầu nguồn sông Nậm Rốm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu là Albert Morice, một nhà vật lý và động vật học ngƣời pháp khảo sát ở Miền Nam Việt Nam giai đoạn 1873 – 1877 đã xuất bản cuốn Coup d’Oeil sur la Faune de la Cochinchine Française (1875). Năm 1939, ông công bố một số loài ếch nhái: Ophryophryne microstoma. Huia nasica, Rana kuhlü, Kurixalus banaensis, Rhacophorus leucomystax và Philautus banaensis. Näm 1942, trong chuyến tham khào ve Ếch nhái Đông Dƣơng.

Dã ghi nhận thêm 4 loài Ếch nhái: Rana kokchangae, Rana verrucospinosa, Megophrys longipes, Philautus petersi [13]. Trần Kiên, Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc (1981), đã tổng hợp và thống kê đƣợc ở miền Bắc có 69 loài ếch nhái thuộc 03 bộ 09 họ. Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc (1996), công bố danh lục Ếch nhái ở Việt Nam có 82 loài Ếch nhái. Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng (2005), dã thông kê đƣợc 162 loài ếch nhái thuộc 09 họ, 03 bộ.

Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng (2009), công bố danh lục Bò sát ếch nhái ở Việt Nam có 176 loài ếch nhái thuộc 34 họ, 06 bộ 3 Hoàng Văn Ngọc (2011) nghiên cứu Ếch nhái ở ba tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang kết quả đã lập đƣợc danh sách 86 loài Ếch nhái trong đó bổ sung 21 loài cho vùng nghiên cứu [10]. Hoàng Thị Nghiệp (2012) nghiên cứu khu hệ LC ở vùng An Giang và Đồng Tháp kết quả đã lập danh lục 63 loài Ếch nhái và bổ sung cho vùng nghiên cứu 24 loài. Phan Thị Hoa (2015) nghiên cứu Ếch nhái ở quần đảo Cù Lao Chàm và bán đảo Sơn Trà kết quả lập đƣợc danh sách cập nhật 36 loài LC. Lê Trung Dũng (2016) nghiên cứu Ếch nhái ở khu BTTN Mƣờng nhé, tỉnh Điện Biên kết quả đã xác định đƣợc 32 loài Ếch nhái ở vùng nghiên cứu.

Phạm Văn Anh (2016) nghiên cứu Ếch nhái hai khu BTTN Copia và Sốp Cộp, tỉnh Sơn La đã ghi nhận 63 loài Ếch nhái ở khu vực nghiên cứu. Dƣơng Đức Lợi (2016) nghiên cứu khu hệ LC vùng phía Bắc ĐCM kết quả đã lập danh sách cập nhật 74 loài LC vùng phía Bắc đèo Cù Mông thuộc tỉnh Bình Định [10]. Lịch sử nghiên cứu về Ếch nhái ở khu rừng di tích lịch sử Mƣờng Phăng – Pa Khoang, tỉnh Điện Biên Từ kết quả dự án “Rà soát, điều chỉnh Quy hoạch chi tiết khu rừng Di tích lịch sử và cảnh quan Môi trƣờng Mƣờng Phăng-Pá Khoang huyện Điện Biên đến năm 2025, định hƣớng đến năm 2030” (2015). Trung tâm quy hoạch và thiết kế nông lâm nghiệp tỉnh Điện Biên.

Khu hệ Ếch nhái: 12 loài, 4 họ, 1 bộ (không chỉ ra cụ thể tên loài) [8]. Ngoài dự án trên chƣa có nghiên cứu nào khác về ếch nhái ở khu vực này. Theo tôi tìm hiểu đƣợc thì kết quả của dự án về ếch nhái chƣa thực sự chính xác, họ đƣa ra để mang tính tham khảo. Đề tài khóa luận của tôi điều tra nghiên cứu sâu về thành phần loài, sự phân bố và tình trạng bảo tồn các loài ếch nhái tại KVNC.

Cung cấp thêm nguồn dữ liệu về khu hệ ếch nhái cho địa phƣơng. MỤC TIÊU, ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.Mục tiêu nghiên cứu 2.Mục tiêu chung: Nghiên cứu thành phần loài, sự phân bố và tình trạng bảo tồn của các loài ếch nhái, làm cơ sở khoa học cho việc quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu rừng Di tích lịch sử cảnh quan môi trƣờng Mƣờng Phăng – Pá Khoang và xã Pa Thơm, huyện Điện Biên tỉnh Điện Biên. Mục tiêu cụ thể: + Đánh giá thành phần loài ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. + Sự phân bố của các loài ếch nhái theo sinh cảnh và đai cao tại khu vực nghiên cứu.

+ Các mối đe dọa đến các loài ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. + Đƣa ra các giải pháp bảo tồn các loài ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. Đối tƣợng, phạm vi và thời gian nghiên cứu nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Các loài ếch nhái - Phạm vi nghiên cứu: Khu rừng Di tích lịch sử cảnh quan môi trƣờng Mƣờng Phăng – Pá Khoang và xã Pa Thơm, huyện Điện Điên, tỉnh Điện Biên. - Thời gian nghiên cứu: Khóa luận đƣợc thực hiện từ tháng 11/2018 đến 6/2019: 2 chuyến khảo sát thực địa trong 21 ngày đã đƣợc thực hiện.

Đợt 1 từ ngày 4 – 15/3//2019 và đợt 2 từ ngày 23 – 30/3/2019.1: Thời gian và địa điểm nghiên cứu Số lƣợt Số ngày Số điểm Đợt Khu vực Thời gian ngƣời khảo sát khảo sát tham gia 1 Phân khu nghiêm ngặt hồ pá 4/3/2019 1 3 4 khoang – Mƣờng phăng Điện Biên Khe suối 5 – 7/3/2019 + 5 5 4 9/3/2019 + 13/3/2019 Đầm lầy 8/3/2019 1 1 Gần nhà dân 11 – 12 /3/2019 2 3 5 Vùng đệm hồ pá khoang – 14 -15/3/2019 2 2 5 Mƣờng phăng Điện Biên 2 Rừng núi đá 23/3/2019 1 2 4 Núi đá + Khe suối 24/3/2019 1 2 5 Rừng tự nhiên 25 – 30/3/2019 5 6 4 5 2. Nội dung nghiên cứu 2. Xác định thành phần loài ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. - Danh lục các loài ếch nhái tạ KVNC - Mô tả các loài ếch nhái ghi nhận mới tại KVNC 2.

Đánh giá sự phân bố các loài ếch nhái theo sinh cảnh và đai cao tại khu vực nghiên cứu. Xác định các mối đe dọa đến các loài ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. - Mất sinh cảnh - Săn Bắt 2. Đề xuất các biện pháp bảo tồn các loài ếch nhái tại khu vực nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu *Công tác chuẩn bị: - Chuẩn bị dụng cụ nghiên cứu: máy GPS, đèn soi, bảng biểu, túi vải, cồn, kim tiêm, bản đồ, máy ảnh, bình ngâm tiêu bản, dụng cụ giải phẫu, khóa định loại, sổ ghi nhật ký, thƣớc đo chỉ số cơ thể. - Kế thừa chọn lọc các tài liệu của khu vƣc nghiên cứu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội. - Kế thừa bản đồ hiện trạng của khu vực nghiên cứu Tham khảo tài liệu nghiên cứu và công tác chuẩn bị: - Tham khảo tài liệu có liên quan đến vấn đê nghiên cứu: Các công trình nghiên cứu, các sách nghiên cứu về các loài ếch nhái, khóa định loại…. Phương pháp điều tra phỏng vấn Phỏng vấn thợ săn và nhân dân địa phƣơng kết hợp với việc thu thập những mẫu vật mà họ còn giữ làm kỷ niệm hoặc sử dụng cho mục đích khác trong nhà đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu thực hiện.

Đây là bƣớc đầu tiên tuy không hoàn toàn chính xác. Song phƣơng pháp này cung cấp cho chúng ta một số thông tin có ý nghĩa về tình hình tài nguyên Ếch nhái của khu vực điều tra trên các phƣơng tiện nhƣ thành phân loài có ý nghĩa săn bắn, mức độ phong phú, phân bố thực tại, tập tính sinh hoạt của một số loài chủ yếu mà họ thƣờng gặp. Đối tƣợng phỏng vấn và mục đích phỏng vấn : Đối tƣợng phỏng vấn: 6 Đối tƣợng phỏng vấn là ngƣời dân địa phƣơng, thợ săn tại phƣơng, là những ngƣời sống quanh vùng đệm của khu tồn và thƣờng xuyên vào rừng để săn thú, kiếm, chăn trâu bò, lấy mật ong, lấy thuốc… - Mục đích phỏng vấn là thu thập đƣợc thông tin sơ bộ về sự có mặt của các loài và số lƣợng của chúng. Ngoài ra qua phỏng vấn để biết đƣợc các hoạt động có liên quan đến việc sử dụng tài nguyên của ngƣời dân mà có ảnh hƣởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới khu vực nghiên cứu.

- Nội dung phỏng vấn dƣới dạng câu hỏi chính sau đây : Tiến hành phỏng vấn 5 – 10 đối tƣợng cán bộ kiểm lâm hoặc cán bộ nghiên cứu khoa học và 10- 20 đối tƣợng là ngƣời dân địa phƣơng, ƣu tiên ngƣời đã hoặc đang săn bắt động vật. Trình tự phỏng vấn nhƣ sau : Bƣớc 1 : Để ngƣời dân thợ săn địa phƣơng tự kể những loài Ếch nhái mà bắt đƣợc, trong đó gợi ý để ngƣời phỏng vấn mô tả đặc điểm từng loài, cách nhận biết và địa điểm bắt gặp và bắt đƣợc. Bƣớc 2 : Phát phiếu phỏng vấn dƣới dạng các câu câu hỏi phỏng vấn đƣợc trình bày ở dƣới ) cho ngƣời đƣợc phỏng vấn và đƣa cho họ xem ảnh hoặc vẽ màu trong các tài liệu để họ nhận biết từng loài hoặc cung cấp bổ sung thông Bƣớc 3 : phân tích mẫu vật chết, có đề nghị họ cho xem những mẫu vật mà lƣu giữ trong nhà Kết quả phỏng vấn thợ săn và nhân dân đƣợc ghi lại vào mẫu biểu:  Cán bộ kiểm lâm, thợ săn và ngƣời dân địa phƣơng Mẫu biểu 1: Điều tra ếch nhái qua phỏng vấn cán bộ kiểm lâm Họ & tên ngƣời phỏng vấn. Họ & tên ngƣời đƣợc phỏng vấn.

Chức vụ/Nghề nghiệp. Thời gian công tác/Làm việc. Đơn vị/Địa chỉ. Ngày phỏng vấn:.

Tên loài Thời Địa điểm Mô tả Ghi STT Tên địa Tên phổ Sinh cảnh gian gặp gặp mẫu vật chú phƣơng thông 1 2 3 7 Mẫu biểu 2: Phiếu điều tra ếch nhái ngƣời dân Tên thợ săn/ngƣời đƣợc phỏng vấn:…………………… Dân tộc:……. Tuổi:…………………… Giới tính:…………………………………… Địa chỉ:………….…… Số năm săn bắn/đi rừng:…………………… Ngày phỏng vấn:….… Tên loài Thời gian Số lƣợng Địa điểm Ghi TT Tên địa Tên phổ Giá trị (bắt/gặp) (bắt/gặp) (bắt/gặp) chú phƣơng thông 1 2. Phương pháp điều tra nghiên cứu thực địa a) Điều tra theo tuyến: Sau khi tiến hành khảo sát sơ bộ khu vực nghiên cứu trên bản đồ, các dữ liệu liên quan đến tình hình phân bố tài nguyên, địa hình địa vật, các dạng sinh cảnh chính làm cơ sở cho việc tiến hành lập các tuyến điều tra trên thực địa. Từ đó xác định các tuyến trên thực địa bằng máy định vị GPS kết hợp với bản đồ địa hình, tiến hành đi ban ngày để đánh dấu tuyến và điều tra các loài hoạt động ngày.

Các nỗ lực điều tra chủ yếu đƣợc tiến hành vào ban đêm. * Nguyên tắc lập tuyến: + Tuyến điều tra đƣợc lập dựa vào bản đồ địa hình, thảm thực vật và sinh cảnh sống của các loài bò sát, ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. + Tuyến điều tra sẽ đi qua các dạng sinh cảnh, độ cao khác nhau của khu vực nghiên cứu, đặc biệt quan tâm đến các điểm có nƣớc, ven suối, thung lũng. Mỗi tuyến điều tra đƣợc đánh dấu điểm đầu và điểm cuối bằng các cây to hay địa vật cụ thể.

* Dựa trên tình hình thực tế và việc thuận lợi cho công tác điều tra: - Tuyến 1.