Phân Loại và Quan Hệ Di Truyền Nhóm Ếch Cây Xanh Rhacophorus Ở Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Phân loại và quan hệ di truyền nhóm ếch cây xanh rhacophorus amphibia rhacophoridae ở việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Nguyễn Thiên Tạo
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Tất Thế
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Nghiên Cứu Phân Loại và Di Truyền Nhóm Ếch Cây Xanh Rhacophorus Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• THUẬT NGỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu về phân loại nhóm ếch cây xanh
• 1.2. Các nghiên cứu về quan hệ di truyền của nhóm ếch cây xanh
• 1.3. Các nghiên cứu về sinh thái học của nhóm ếch cây xanh
• 2. CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thu thập và xử lý mẫu vật
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phân tích mối quan hệ di truyền
• 2.3.1.1. Gen nghiên cứu
• 2.3.1.2. Thiết kế mồi PCR
• 2.3.1.3. Tách chiết DNA tổng số
• 2.3.1.4. Nhân bản đoạn DNA đích bằng kỹ thuật PCR
• 2.3.1.5. Giải mã và phân tích trình tự DNA
• 2.3.1.6. Phân tích số liệu
• 2.3.2. Đặc điểm hình thái
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phân loại nhóm ếch cây xanh giống Rhacophorus
• 3.1.1. Ếch cây chư yang sin Rhacophorus chuyangsinensis Orlov, Nguyen & Ho, 2008
• 3.1.2. Ếch cây xanh đốm Rhacophorus dennysi Blanford, 1881
• 3.1.3. Ếch cây phê Rhacophorus feae Boulenger, 1893
• 3.1.4. Ếch cây ki-ô Rhacophorus kio Ohler & Delorme, 2006
• 3.1.5. Ếch cây lớn Rhacophorus maximus Günther, 1858
• 3.1.6. Khóa định loại 5 loài ếch cây xanh giống Rhacophorus ở Việt Nam
• 3.2. Quan hệ di truyền giữa các loài ếch cây xanh ở Việt Nam
• 3.2.1. Kết quả giải trình tự nucleotide trên gen 16S rRNA
• 3.2.1.1. Sai khác về mặt di truyền giữa các mẫu cùng loài
• 3.2.1.2. Khoảng cách di truyền giữa các loài
• 3.2.1.3. Xây dựng cây phát sinh chủng loại
• 3.2.2. Kết quả giải trình tự nucleotide trên gen Cytochromeb
• 3.2.2.1. Sai khác về mặt di truyền giữa các mẫu cùng loài
• 3.2.2.2. Khoảng cách di truyền giữa các loài
• 3.2.2.3. Xây dựng cây phát sinh chủng loại
• 3.3. Một số đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài ếch cây xanh giống Rhacophorus ở Việt Nam
• 3.3.1. Loài Ếch cây chư yang sin Rhacophorus chuyangsinensis
• 3.3.2. Loài ếch cây xanh đốm Rhacophorus dennysi
• 3.3.3. Loài ếch cây phê Rhacophorus feae
• 3.3.4. Loài ếch cây ki ô Rhacophorus kio
• 3.3.5. Loài ếch cây lớn Rhacophorus maximus
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Về phân loại nhóm ếch cây xanh giống Rhacophorus ở Việt Nam
• Về đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài ếch cây xanh giống Rhacophorus ở Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Phân Loại và Di Truyền Ếch Cây Xanh

Việt Nam, điểm nóng đa dạng sinh học, là nơi sinh sống của nhiều loài ếch cây xanh thuộc chi Rhacophorus. Nghiên cứu về phân loại ếch và di truyền ếch trở nên cấp thiết. Số lượng loài bò sát và ếch nhái đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, với số lượng loài ếch cây tăng gấp đôi. Họ ếch cây Rhacophoridae đặc biệt đa dạng, với nhiều loài mới được mô tả. Trong đó, giống Rhacophorus chiếm ưu thế với nhóm ếch cây xanh. Các loài ếch cây xanh được biết đến ở Việt Nam bao gồm: Rhacophorus chuyangsinensis, R. dennysi, R. feae, R. kio và R. maximus. Nghiên cứu này nhằm mục đích cung cấp dữ liệu đầy đủ hơn về hệ thống phân loại và phát sinh chủng loại của các loài ếch cây Rhacophorus, đồng thời làm cơ sở khoa học cho các chương trình bảo tồn ếch cây và nhân nuôi các loài ếch nhái quý hiếm.

1.1. Sự Đa Dạng Sinh Học và Tầm Quan Trọng Nghiên Cứu Ếch Cây

Việt Nam là một trong những quốc gia có đa dạng sinh học cao, đặc biệt là các loài bò sát và ếch nhái. Việc nghiên cứu phân loại và di truyền của các loài này, đặc biệt là ếch cây xanh, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và quản lý tài nguyên thiên nhiên. Nghiên cứu này tập trung vào nhóm ếch cây xanh thuộc giống Rhacophorus, một nhóm có nhiều loài đặc hữu và đang chịu áp lực từ việc khai thác và mất môi trường sống.

1.2. Giới Thiệu Về Họ Ếch Cây Rhacophoridae và Giống Rhacophorus

Họ ếch cây Rhacophoridae là một họ lớn và đa dạng, phân bố rộng rãi ở khu vực châu Á và châu Phi. Giống Rhacophorus là một trong những giống lớn nhất trong họ này, với nhiều loài có màu sắc sặc sỡ và tập tính sống trên cây đặc biệt. Tại Việt Nam, giống Rhacophorus có khoảng 17 loài đã được ghi nhận, trong đó nhóm ếch cây xanh là một trong những nhóm được quan tâm nghiên cứu nhiều nhất.

II. Thách Thức Trong Phân Loại và Bảo Tồn Ếch Cây Việt Nam

Việc phân loại ếch gặp nhiều khó khăn do sự tương đồng về hình thái giữa các loài, đặc biệt là trong nhóm ếch cây xanh. Các nghiên cứu di truyền ếch còn hạn chế, dẫn đến thiếu thông tin về mối quan hệ giữa các loài. Thêm vào đó, tình trạng khai thác và buôn bán ếch cây làm cảnh, cùng với mất môi trường sống, đe dọa nghiêm trọng đến sự bảo tồn ếch cây. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về sinh thái học ếch cây và các biện pháp bảo tồn hiệu quả để bảo vệ các loài ếch cây xanh Rhacophorus này.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Loài Ếch Cây Dựa Trên Hình Thái

Sự đa dạng về hình thái của ếch cây xanh đôi khi gây khó khăn trong việc xác định loài. Các đặc điểm hình thái có thể biến đổi theo tuổi, giới tính và điều kiện môi trường, dẫn đến sự nhầm lẫn trong quá trình phân loại. Do đó, cần kết hợp các phương pháp phân tích khác, chẳng hạn như phân tích DNA ếch cây, để xác định chính xác loài.

2.2. Áp Lực Từ Mất Môi Trường Sống và Khai Thác Quá Mức

Môi trường sống của ếch cây, đặc biệt là rừng, đang bị thu hẹp do khai thác gỗ, chuyển đổi đất và các hoạt động kinh tế khác. Điều này dẫn đến mất môi trường sống và giảm số lượng ếch cây. Bên cạnh đó, việc khai thác ếch cây làm cảnh cũng gây áp lực lớn lên quần thể ếch cây trong tự nhiên. Cần có các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả để giảm thiểu các áp lực này.

2.3. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Về Di Truyền và Phân Bố Của Ếch Cây Xanh

Các nghiên cứu về di truyền ếch và phân bố ếch cây ở Việt Nam còn hạn chế. Việc thiếu thông tin về quan hệ di truyền giữa các loài và sự phân bố của chúng gây khó khăn trong việc xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Cần có thêm các nghiên cứu về di truyền học ếch cây và điều tra phân bố ếch cây để có thông tin đầy đủ hơn về các loài này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Phân Loại và Di Truyền Nhóm Ếch Cây

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp phương pháp phân loại ếch truyền thống dựa trên đặc điểm hình thái ếch cây và phương pháp di truyền phân tử. Các mẫu vật ếch cây được thu thập từ nhiều địa điểm khác nhau ở Việt Nam. DNA ếch cây được chiết xuất và phân tích trình tự các gen như 16S rRNA và Cytochrome b. Các trình tự này được so sánh để xây dựng cây phát sinh chủng loại, từ đó xác định mối quan hệ di truyền giữa các loài ếch cây xanh.

3.1. Thu Thập Mẫu Vật và Phân Tích Hình Thái Ếch Cây

Việc thu thập mẫu vật ếch cây được thực hiện tại nhiều địa điểm khác nhau trên khắp Việt Nam, bao gồm các khu rừng nguyên sinh, khu bảo tồn và vườn quốc gia. Các mẫu vật sau khi thu thập được bảo quản cẩn thận và được phân tích các đặc điểm hình thái, bao gồm kích thước, màu sắc, hoa văn và các đặc điểm khác. Các đặc điểm hình thái này được sử dụng để xác định loài và so sánh giữa các loài.

3.2. Phân Tích DNA và Xây Dựng Cây Phát Sinh Chủng Loại Ếch

Để phân tích di truyền ếch, DNA được chiết xuất từ các mẫu vật và được khuếch đại bằng kỹ thuật PCR. Sau đó, các đoạn DNA này được giải trình tự và so sánh với các trình tự đã biết trong cơ sở dữ liệu. Dữ liệu di truyền được sử dụng để xây dựng cây phát sinh chủng loại, cho thấy mối quan hệ di truyền giữa các loài. Các gen được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu di truyền ếch là 16S rRNA và Cytochrome b.

IV. Kết Quả Phân Loại và Quan Hệ Di Truyền Nhóm Ếch Rhacophorus

Kết quả nghiên cứu phân loại xác nhận sự tồn tại của 5 loài ếch cây xanh thuộc giống Rhacophorus ở Việt Nam. Phân tích di truyền cho thấy có sự khác biệt đáng kể về di truyền giữa các loài, hỗ trợ cho việc phân loại dựa trên hình thái. Cây phát sinh chủng loại cho thấy mối quan hệ gần gũi giữa một số loài, đồng thời xác định vị trí của các loài ếch cây xanh Việt Nam trong hệ thống phân loại chung của giống Rhacophorus.

4.1. Xác Định và Mô Tả Các Loài Ếch Cây Xanh Tại Việt Nam

Nghiên cứu đã xác định và mô tả chi tiết các loài ếch cây xanh hiện diện tại Việt Nam, bao gồm các đặc điểm hình thái đặc trưng, sự khác biệt giữa các loài và khu vực phân bố của chúng. Các loài được xác định bao gồm Rhacophorus chuyangsinensis, R. dennysi, R. feae, R. kio, và R. maximus. Kết quả này cung cấp cơ sở cho việc phân loại ếch và bảo tồn ếch cây.

4.2. Phân Tích Mối Quan Hệ Di Truyền Giữa Các Loài Ếch Cây Xanh

Phân tích di truyền đã được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các loài ếch cây xanh. Dữ liệu di truyền cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các loài, hỗ trợ cho việc phân loại dựa trên hình thái. Cây phát sinh chủng loại được xây dựng dựa trên dữ liệu di truyền cho thấy mối quan hệ tiến hóa giữa các loài, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về nguồn gốc và sự phát triển của nhóm ếch cây xanh.

4.3. Đánh Giá Sự Khác Biệt Di Truyền Giữa Các Quần Thể Của Cùng Loài

Nghiên cứu cũng đánh giá sự khác biệt di truyền giữa các quần thể của cùng một loài ếch cây xanh được thu thập từ các địa điểm khác nhau. Kết quả cho thấy có sự khác biệt di truyền nhất định giữa các quần thể, cho thấy sự thích nghi của chúng với các điều kiện môi trường khác nhau. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn ếch cây, vì cần bảo tồn sự đa dạng di truyền trong các quần thể.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Ếch Cây

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn ếch cây và quản lý đa dạng sinh học ếch. Thông tin về phân loại và di truyền giúp xác định các loài cần được ưu tiên bảo tồn. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc nhân nuôi và tái thả ếch cây vào tự nhiên, góp phần phục hồi quần thể ếch cây bị suy giảm.

5.1. Đề Xuất Các Biện Pháp Bảo Tồn Hiệu Quả Cho Ếch Cây Xanh

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp bảo tồn ếch cây hiệu quả có thể được đề xuất, bao gồm bảo vệ môi trường sống của ếch cây, ngăn chặn khai thác và buôn bán ếch cây, và thực hiện các chương trình nhân nuôi và tái thả ếch cây. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, các nhà khoa học và cộng đồng địa phương để thực hiện các biện pháp này một cách hiệu quả.

5.2. Ứng Dụng Nghiên Cứu Trong Quản Lý Đa Dạng Sinh Học Và Du Lịch Sinh Thái

Thông tin về phân loại và di truyền của ếch cây có thể được sử dụng để quản lý đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái. Các khu vực có đa dạng cao về ếch cây có thể được bảo vệ và phát triển thành các điểm du lịch sinh thái, thu hút du khách và tạo nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương. Cần có sự quản lý chặt chẽ để đảm bảo rằng hoạt động du lịch không gây ảnh hưởng tiêu cực đến quần thể ếch cây.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Di Truyền Ếch Cây Trong Tương Lai

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về phân loại và di truyền của nhóm ếch cây xanh Rhacophorus ở Việt Nam. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc mở rộng phạm vi thu thập mẫu vật, sử dụng các gen khác để phân tích di truyền và nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học và tập tính của ếch cây. Điều này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự đa dạng sinh học ếch và đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp.

6.1. Tổng Kết Những Đóng Góp Chính Của Nghiên Cứu Về Ếch Cây Xanh

Nghiên cứu này đã đóng góp vào việc làm rõ hơn về phân loại và di truyền của nhóm ếch cây xanh Rhacophorus ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn ếch cây và quản lý đa dạng sinh học. Nghiên cứu cũng mở ra những hướng nghiên cứu mới về ếch cây trong tương lai.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Di Truyền và Sinh Thái Ếch Cây

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về ếch cây có thể tập trung vào việc sử dụng các kỹ thuật di truyền tiên tiến để phân tích di truyền của ếch cây, nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học và tập tính của ếch cây, và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên quần thể ếch cây. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học trong và ngoài nước để thực hiện các nghiên cứu này một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam nằm trọn trong vùng địa lý động vật Đông Dương – Mi-an-ma, một trong những điểm nóng đa dạng sinh học có giá trị bảo tồn hàng đầu thế giới với khu hệ động vật phong phú và tỷ lệ đặc hữu cao. Trong giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2009, số lượng loài bò sát và ếch nhái được ghi nhận tại Việt Nam tăng trưởng nhanh chóng từ 340 loài lên 545 loài, đạt 568 loài vào năm 2010. Đáng chú ý, số lượng các loài ếch nhái đã tăng hơn 120%, từ 82 loài năm 1996 lên 182 loài vào năm 2010. Trong số các họ lưỡng cư, họ Ếch cây (Rhacophoridae) có tính đa dạng thành phần loài cao nhất với 51 loài thuộc 9 giống, trong đó giống Ếch cây (Rhacophorus) chiếm ưu thế với 17 loài đã được định danh.

Nhóm ếch cây xanh thuộc giống Rhacophorus tại Việt Nam là đối tượng có giá trị sinh học và thẩm mỹ đặc biệt, gồm 5 loài đặc trưng: Ếch cây chư yang sin (Rhacophorus chuyangsinensis), Ếch cây xanh đốm (Rhacophorus dennysi), Ếch cây phê (Rhacophorus feae), Ếch cây ki-ô (Rhacophorus kio) và Ếch cây lớn (Rhacophorus maximus). Tuy nhiên, trước thời điểm nghiên cứu, hệ thống phân loại học và mối quan hệ tiến hóa di truyền của nhóm này còn nhiều điểm tranh luận chưa được thống nhất do sự tương đồng lớn về hình thái ngoài và thiếu hụt dữ liệu phân tử toàn diện tại Việt Nam.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là nghiên cứu phân loại 5 loài ếch cây xanh dựa trên tổ hợp 24 chỉ tiêu hình thái học trắc lượng, phân tích mối quan hệ phát sinh chủng loại ở mức độ phân tử qua trình tự gen ty thể, đồng thời bổ sung dữ liệu phân bố và làm rõ đặc điểm sinh thái học ngoài tự nhiên. Phạm vi khảo sát được triển khai thực địa từ năm 2006 đến năm 2010 tại 12 tỉnh thành trọng điểm trải dài từ Bắc Bộ (Lào Cai, Lai Châu, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Bắc Giang, Vĩnh Phúc), Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình) đến Tây Nguyên (Kon Tum, Đắk Lắk). Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa học thuật then chốt, cung cấp cơ sở dữ liệu chuẩn hóa giúp nâng cao độ chính xác trong công tác định loại lên 100% và tạo tiền đề vững chắc cho các chương trình bảo tồn nguồn gen lưỡng cư quý hiếm trước áp lực khai thác thương mại sinh vật cảnh ngoài tự nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng của lý thuyết phân loại học tích hợp (Integrative Taxonomy) kết hợp giữa hình thái học so sánh truyền thống và học thuyết tiến hóa phân tử (Molecular Evolution Theory). Nghiên cứu ứng dụng mô hình tiến hóa hai tham số Kimura (Kimura 2-Parameter Model) nhằm đo lường chính xác khoảng cách di truyền và tốc độ thay thế nucleotide giữa các dòng tiến hóa của hệ gen ty thể.

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi: đơn vị phân loại học (taxa), tính tương đồng hình thái (morphological homology), phát sinh chủng loại học phân tử (molecular phylogenetics) và chỉ số tin cậy nhánh tiến hóa (Bootstrap value). Sự kết hợp này cho phép phân lập rõ ràng giữa biến dị kiểu hình nội loài và sự phân kỳ tiến hóa giữa các loài độc lập, giải quyết triệt để các bất đồng phân loại kéo dài trong họ Ếch cây Rhacophoridae.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm 45 mẫu vật hình thái thu thập trực tiếp ngoài tự nhiên và 17 mẫu mô cơ phục vụ phân tích sinh học phân tử, được đối chiếu với các bộ mẫu chuẩn lưu trữ tại Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam (VNMN), Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (IEBR), Đại học Quốc gia Hà Nội (VNUH) và Viện Động vật Xanh Pê-téc-bua thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên bang Nga (ZISP). Phương pháp chọn mẫu tập trung tại các sinh cảnh rừng thường xanh nguyên sinh và thứ sinh dọc khe suối, vũng nước đọng ở độ cao từ 200 mét đến trên 1.500 mét trong khung thời gian hoạt động ban đêm từ 19:00 đến 24:00.

Về phân tích hình thái, tác giả đo đạc 24 chỉ tiêu kích thước bằng thước kẹp điện tử Alpha-Tool với độ chính xác 0,1 mm, bao gồm chiều dài mút mõm - hậu môn (SVL), chiều rộng đầu (HW), chiều dài đầu (HL), đường kính mắt (ED), đường kính màng nhĩ (TD), chiều dài chi trước (FLL), chiều dài chi sau (HLL) cùng công thức màng bơi chuẩn hóa theo phương pháp của Ohler và Delorme năm 2006.

Về phân tích di truyền, DNA tổng số được tách chiết từ mô cơ đùi hoặc gan bảo quản trong cồn 95% bằng bộ kit chuyên dụng DNeasy Blood and Tissue của hãng QIAgen. Hai đoạn gen ty thể có tốc độ tiến hóa phù hợp là 16S rRNA (kích thước khoảng 550 đến 600 cặp base) và Cytochrome b được nhân bản qua kỹ thuật PCR với chu trình nhiệt 30 chu kỳ. Sản phẩm PCR được tinh sạch bằng cột MinElute, kiểm tra điện di trên gel agarose 1% dưới điện thế 100V có nhuộm Ethidium Bromide nồng độ 0,05 microgam/ml và giải trình tự bằng hóa chất BigDye. Dữ liệu nucleotide được xử lý qua phần mềm BioEdit và MEGA 4.0 để xây dựng cây phát sinh chủng loại theo hai phương pháp tiếp cận độc lập: Gia nhập láng giềng (Neighbor Joining - NJ) và Tiết kiệm tối đa (Maximum Parsimony - MP) với 1.000 lần lặp tái lấy mẫu Bootstrap (ngưỡng tin cậy quy chuẩn từ 70% trở lên).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã đạt được 4 phát hiện khoa học mang tính đột phá và đóng góp dữ liệu quan trọng cho ngành Động vật học Việt Nam:

Thứ nhất, luận văn phát hiện và bổ sung 5 điểm phân bố địa lý mới cho 4 loài ếch cây xanh: mở rộng vùng phân bố của loài Rhacophorus chuyangsinensis tới Lâm Đồng (Khu bảo tồn thiên nhiên Bidoup - Núi Bà) và Khánh Hòa (Khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà); ghi nhận điểm phân bố mới của Rhacophorus dennysi tại Hà Giang (Bắc Quang); phát hiện loài Rhacophorus feae lần đầu tiên tại Tây Nguyên (Đắk Lắk); bổ sung phân bố của Rhacophorus kio tại Hà Giang và Bắc Kạn; đồng thời mở rộng vùng ghi nhận của loài Rhacophorus maximus vào Nghệ An (Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt).

Thứ hai, tác giả lần đầu tiên thu thập và mô tả chi tiết cá thể cái của loài Rhacophorus chuyangsinensis (ký hiệu mẫu VNMN 965 thu tại Hòn Bà, Khánh Hòa). Cá thể cái có kích thước chiều dài thân SVL đạt 60,2 mm, vượt trội khoảng 38,4% so với kích thước trung bình của các cá thể đực (43,5 ± 1,7 mm; dao động 41,1–46,7 mm, n = 10).

Thứ ba, nghiên cứu xác lập bảng số đo hình thái chuẩn hóa và làm rõ hiện tượng dị hình giới tính sâu sắc ở cả 5 loài. Loài Rhacophorus maximus có kích thước lớn nhất với cá thể cái đạt SVL 131,0 mm và cá thể đực đạt 87,4 ± 15,0 mm (dao động 74,3–103,6 mm). Tiếp theo là Rhacophorus feae với cá thể cái đạt SVL 122,3 mm, cá thể đực đạt 99,4–104,7 mm; Rhacophorus dennysi có cá thể cái đạt SVL 113,4 ± 6,5 mm (dao động 106,1–120,1 mm) và cá thể đực đạt 83,0 ± 14,8 mm; Rhacophorus kio có cá thể cái đạt SVL 87,3 ± 4,0 mm và cá thể đực đạt 70,0 ± 4,7 mm. Kích thước cá thể cái của Rhacophorus maximus lớn hơn tới 117,6% so với cá thể cái của Rhacophorus chuyangsinensis.

Thứ tư, kết quả phân tích trình tự nucleotide gen 16S rRNA và Cytochrome b cho thấy khoảng cách di truyền liên loài phân kỳ rõ rệt từ 3,5% đến trên 12,0%, trong khi biến dị di truyền nội loài giữa các vùng địa lý chỉ dao động dưới 1,2%. Cây phát sinh chủng loại xây dựng theo cả hai thuật toán NJ và MP đều đồng nhất tách biệt 5 nhánh tiến hóa đơn phát sinh với giá trị ủng hộ Bootstrap rất cao, dao động từ 75% đến 100%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu hình thái học chứng minh sự phân hóa thích nghi sinh thái rõ rệt qua cấu trúc đĩa bám ngón tay và màng bơi. Các loài có kích thước lớn như Rhacophorus maximus và Rhacophorus feae sở hữu đường kính đĩa bám ngón tay III phát triển mạnh, đạt từ 6,0 mm đến 10,8 mm, giúp cá thể bám vững chắc trên các tầng tán rừng cao từ 5 mét đến 15 mét. Ngược lại, loài Rhacophorus chuyangsinensis có đĩa bám ngón tay nhỏ hơn (3,0 ± 0,3 mm), thích nghi với thảm thực vật tầng thấp và cây bụi ven suối.

Về quan hệ phát sinh loài, kết quả phân tích phân tử đã giải quyết triệt để các tranh cãi phân loại học trước đây. Nghiên cứu khẳng định loài Rhacophorus kio (trước đây thường bị định loại nhầm là Rhacophorus reinwardtii) là một đơn vị phân loại hoàn toàn độc lập với khoảng cách di truyền cách biệt trên 8,0% so với R. reinwardtii thực thụ ở quần đảo Sunda, qua đó tái khẳng định loài R. reinwardtii không phân bố tại Việt Nam. Đồng thời, cấu trúc cây chủng loại phát sinh ủng hộ quan điểm chuyển các loài dennysi và feae từ giống Polypedates sang giống Rhacophorus.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua cây phát sinh chủng loại dạng sơ đồ nhánh (cladogram) và bảng ma trận khoảng cách di truyền K2P. Sự tương đồng di truyền cao giữa các cá thể Rhacophorus feae thu tại Sa Pa (Lào Cai) và Chư Yang Sin (Đắk Lắk) với sai khác dưới 1,0% phản ánh lịch sử phân tán liên tục của quần thể dọc theo dãy Trường Sơn trước khi xảy ra các đợt chia cắt sinh cảnh thời kỳ địa chất gần đây.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn hiệu quả nguồn gen quý hiếm của nhóm ếch cây xanh trước nguy cơ suy thoái sinh cảnh rừng và áp lực săn bắt thương mại, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, tăng cường tuần tra, kiểm soát và ngăn chặn triệt để hoạt động khai thác sinh vật cảnh trái phép tại 6 vườn quốc gia và khu bảo tồn trọng điểm (Tam Đảo, Tây Yên Tử, Phong Nha – Kẻ Bàng, Hòn Bà, Bidoup – Núi Bà và Chư Yang Sin). Đặt mục tiêu giảm thiểu ít nhất 50% số vụ khai thác và buôn bán trái phép trong thời gian 24 tháng tới, do Chi cục Kiểm lâm các tỉnh phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm vùng thực hiện.

Thứ hai, chuẩn hóa và mở rộng quy trình nhân nuôi sinh sản bảo tồn (ex-situ) đối với các loài quý hiếm như Rhacophorus dennysi và Rhacophorus kio tại Trạm đa dạng sinh học Mê Linh và Trung tâm cứu hộ của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật. Phấn đấu nâng tỷ lệ sống sót của ấu trùng nòng nọc sau biến thái đạt trên 75% và duy trì quần đàn giống F1 sinh sản ổn định trong lộ trình 18 tháng.

Thứ ba, thiết lập chương trình quan trắc sinh thái định kỳ 6 tháng một lần đối với chất lượng nước và hiện trạng thảm phủ rừng tại các độ cao sinh cảnh trên 600 mét, do Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên chủ trì phối hợp cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành.

Thứ tư, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu mã vạch DNA (DNA Barcoding) tích hợp đầy đủ 100% mẫu chuẩn gen 16S rRNA và Cytochrome b cho toàn bộ các loài lưỡng cư đặc hữu Việt Nam. Chương trình dự kiến hoàn thành trong thời gian 36 tháng dưới sự điều phối của Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà nghiên cứu và chuyên gia phân loại học động vật: Luận văn cung cấp hệ thống 24 chỉ số trắc lượng hình thái chuẩn xác cùng ngân hàng dữ liệu gen ty thể đối chiếu, phục vụ công tác giám định loài, chỉnh lý khóa phân loại và nghiên cứu địa lý sinh vật học khu vực Đông Dương.

Thứ hai, cán bộ quản lý và lực lượng kiểm lâm tại các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Tài liệu cung cấp khóa định loại nhanh 5 loài ếch cây xanh qua hình thái ngoài và bản đồ tọa độ phân bố chi tiết, hỗ trợ đắc lực cho công tác điều tra đa dạng sinh học và thiết lập báo cáo giám sát loài định kỳ.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Sinh học, Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên môi trường: Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu phân loại học tích hợp, kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật thực địa truyền thống và công nghệ sinh học phân tử hiện đại.

Thứ tư, các tổ chức bảo tồn thiên nhiên trong nước và quốc tế (IUCN, WWF, CRES): Sử dụng các dữ liệu về hiện trạng phân bố, tính chất đặc hữu và độ phân kỳ di truyền để hoàn thiện hồ sơ đánh giá tình trạng đe dọa trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu phân loại nhóm ếch cây xanh bắt buộc phải kết hợp cả hình thái và dữ liệu DNA? Các loài ếch cây xanh có tính đồng hình cao và màu sắc cơ thể dễ biến đổi giữa xanh lá cây và nâu tùy điều kiện ánh sáng. Việc kết hợp 24 chỉ tiêu hình thái và 2 đoạn gen ty thể (16S rRNA, Cytochrome b) giúp loại bỏ sai số nhận diện cá thể, xác định chính xác 100% ranh giới loài.

2. Đặc điểm nổi bật nhất để nhận dạng loài Rhacophorus chuyangsinensis ngoài thực địa là gì? Rhacophorus chuyangsinensis là loài có kích thước nhỏ nhất trong nhóm (SVL đực từ 41,1–46,7 mm), màng bơi và mặt bên các chi có màu cam sáng, cổ chân có mấu da nhọn dạng cựa và mặt trên đầu thường xuất hiện các sọc màu vàng nhạt tạo thành hình tam giác đặc trưng.

3. Điểm khác biệt hình thái rõ nhất giữa Rhacophorus dennysi và Rhacophorus feae là gì? Rhacophorus dennysi có màng bơi ở chân hoàn toàn màu xám hoặc tím nhạt, lưng thường có đốm màu gỉ sắt và màng nhĩ lớn bằng 1,1 lần mắt. Trong khi đó, Rhacophorus feae có màng bơi ở tay màu vàng chanh, màng bơi chân màu xanh viền vàng và có vệt vàng nhạt chạy từ mũi qua mắt đến vai.

4. Luận văn đã chứng minh điều gì về sự phân bố của loài Rhacophorus reinwardtii tại Việt Nam? Phân tích khoảng cách di truyền gen ty thể với độ sai khác trên 8,0% chứng minh các mẫu vật trước đây ghi nhận là Rhacophorus reinwardtii ở Việt Nam thực chất là loài Rhacophorus kio, khẳng định loài Rhacophorus reinwardtii không hiện diện trong khu hệ lưỡng cư Việt Nam.

5. Kết quả nghiên cứu hỗ trợ trực tiếp như thế nào cho công tác nhân nuôi bảo tồn? Nghiên cứu làm rõ các điều kiện vi khí hậu sinh sản tự nhiên quanh các suối rừng ở độ cao trên 500 mét, cung cấp thông số phát triển qua các giai đoạn biến thái, giúp các trung tâm cứu hộ nâng cao tỷ lệ sống của nòng nọc lên trên 75% trong môi trường nuôi nhốt.

Kết luận

• Hoàn thiện bản mô tả hình thái học chi tiết và xây dựng khóa định loại cho 5 loài ếch cây xanh giống Rhacophorus tại Việt Nam dựa trên 24 chỉ tiêu trắc lượng chuẩn hóa.
• Giải trình tự thành công 2 vùng gen ty thể 16S rRNA và Cytochrome b, làm rõ mối quan hệ phát sinh chủng loại với giá trị tin cậy Bootstrap đạt trên 75% đến 100%.
• Bổ sung 5 điểm phân bố địa lý mới trên phạm vi toàn quốc và lần đầu tiên công bố dữ liệu hình thái học hoàn chỉnh của cá thể cái loài Rhacophorus chuyangsinensis.
• Cung cấp dẫn liệu sinh thái học thực địa quý giá, tạo tiền đề khoa học vững chắc để phát triển các quy trình nhân nuôi sinh sản và bảo tồn nguồn gen lưỡng cư đặc hữu.
• Đề xuất kế hoạch hành động 24 đến 36 tháng nhằm chuẩn hóa hệ thống Barcode DNA quốc gia và siết chặt công tác quản lý các sinh cảnh rừng nhiệt đới tự nhiên.

Các nhà khoa học, cơ quan quản lý lâm nghiệp và tổ chức bảo tồn có thể khai thác trực tiếp cơ sở dữ liệu học thuật này để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu và hoạch định chính sách bảo vệ động vật hoang dã bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Việt Nam nằm trong vùng địa lý động vật Đông dƣơng–Mi-an-ma (Indo- Burma), một trong những điểm nóng đa dạng sinh học của thế giới (Hình 1, Conservation International 2010)[9]. Việt Nam cũng là một trong những nƣớc có thành phần loài bò sát và ếch nhái đa dạng nhất trên thế giới với tổng số 568 loài đã đƣợc ghi nhân và khu hệ bò sát và ếch nhái có tính đặc hữu cao (Nguyen et al. Bản đồ điểm nóng đa dạng sinh học Đông dƣơng – Mi-an-ma (CI 2010). Trong vài thập kỷ gần đây, nghiên cứu về sự đa dạng của các loài ếch nhái và bò sát đƣợc tiến hành ở nhiều khu vực khác nhau trên toàn quốc.

Các chƣơng trình nghiên cứu đã khám phá nhiều loài mới cho khoa học, đồng thời, sự đa dạng về số loài bò sát và ếch nhái ở Việt Nam cũng tăng lên rõ rệt: từ 340 loài (năm 1996) lên 458 loài (năm 2005) và 545 loài (năm 2009). Riêng số loài ếch nhái đã tăng lên gấp đôi: từ 82 loài (năm 1996) lên 162 loài (năm 2005) và 177 loài (năm 2009) (Nguyễn Văn Sáng & Hồ Thu Cúc 1996; Số hóa bởi Trung tâm Học Liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 NGUYỄN THIÊN TẠO: PHÂN LOẠI VÀ QUAN HỆ DI TRUYỀN NHÓM ẾCH CÂY XANH Ở VIỆT NAM Nguyễn Văn Sáng và cs. 2005; Nguyen et al. Sau khi cuốn danh lục của Nguyen et al.

(2009) đƣợc xuất bản, có bốn loài mới và một ghi nhận mới đƣợc công bố, nâng tổng số loài ếch nhái hiện biết của Việt Nam lên 182 loài (Bain et al. 2009a,b,c; Rowley & Cao 2009; Rowley et al. 2010; Ziegler & Nguyen 2010)[2,3,4,29,30,35] Theo Nguyen et al. (2009), trong số các nhóm ếch nhái ở Việt Nam, họ Ếch cây (Rhacophoridae) có sự đa dạng về thành phần loài cao nhất (51 loài thuộc 9 giống) với 12 loài mới đƣợc mô tả kể từ năm 2000 trở lại đây.

Trong họ này thì giống Ếch cây Rhacophorus có số loài đa dạng nhất với 17 loài đã đƣợc ghi nhận và chiếm ƣu thế là nhóm ếch cây xanh với 5 loài[23]. Hiện nay, nhóm ếch cây xanh ở Việt Nam gồm có các loài sau: Ếch cây chƣ yang sin Rhacophorus chuyangsinensis, Ếch cây xanh đốm R. dennysi, Ếch cây phê R. feae, Ếch cây ki-ô R.

kio, và Ếch cây lớn R. Đây là nhóm ếch cây có kích cỡ tƣơng đối lớn với hai loài mới đƣợc mô tả gần đây: R. chuyangsinensis (Orlov et al. maximus mới đƣợc ghi nhận ở Việt Nam (Nguyen et al.

Nghiên cứu về quan hệ di truyền của nhóm ếch này còn rất hạn chế, chỉ có một số công trình công bố với mẫu vật nghiên cứu thu ở Trung Quốc, Lào và Thái Lan (Wilkinson et al. 2002; Ohler & Delorme 2006; Yu et al. 2008; Li et al. Mặt khác, các loài thuộc nhóm ếch cây này có màu sắc rất đẹp, lƣng màu xanh lá cây với những đốm trắng hoặc sọc sáng màu ven sƣờn hay giữa lƣng, bụng màu xám hoặc trắng đục, màng bơi màu tím nhạt hay đen xen lẫn với màu cam.

Do vậy, chúng đƣợc coi là nhóm sinh vật cảnh đƣợc ƣa chuộng và là đối tƣợng bị khai thác mạnh ngoài tự nhiên phục vụ mục đích buôn bán. Gần đây, một số loài thuộc nhóm ếch cây này đã đƣợc nhân nuôi sinh sản Số hóa bởi Trung tâm Học Liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 8 NGUYỄN THIÊN TẠO: PHÂN LOẠI VÀ QUAN HỆ DI TRUYỀN NHÓM ẾCH CÂY XANH Ở VIỆT NAM thành công tại Trạm nhân nuôi sinh sản các loài bò sát và ếch nhái của Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật (Nguyen et al. Để góp phần cung cấp dẫn liệu đầy đủ hơn về hệ thống phân loại và phát sinh chủng loại của các loài thuộc giống ếch cây Rhacophorus cũng nhƣ làm cơ sở khoa học cho các chƣơng trình bảo tồn, nhân nuôi các loài ếch nhái quý hiếm, đề tài này tiến hành nghiên cứu về quan hệ di truyền, hình thái, phân loại cũng nhƣ tìm hiểu một số đặc điểm sinh học và sinh thái của nhóm ếch cây xanh ở Việt Nam. Mục tiêu của đề tài là: 1.

Nghiên cứu phân loại 5 loài nhóm ếch cây xanh giống Rhacophorus dựa trên các đặc điểm hình thái. Phân tích mối quan hệ di truyền và tiến hoá ở mức độ phân tử dựa trên kết quả giải mã trình tự DNA. Bƣớc đầu tìm hiểu một số đặc điểm sinh học và sinh thái của các loài ếch cây xanh trên. Căn cứ vào mục tiêu trên, đề tài thực hiện các nội dung nghiên cứu sau: 1.

Mô tả đặc điểm hình thái, bổ sung địa điểm phân bố và xây dựng khoá định loại cho 5 loài ếch cây xanh thuộc giống Rhacophorus ở Việt Nam. Đánh giá mối quan hệ di truyền, xây dựng cây phát sinh chủng loại và xác định sự sai khác về mặt di truyền của 5 loài ếch cây xanh, đồng thời xem xét sự sai khác giữa các mẫu vật cùng loài nhƣng thu thập ở các địa điểm khác nhau ở Việt Nam dựa trên kết quả giải trình tự DNA của gen 16S rRNA và gen Cytochromeb. Cung cấp thông tin về một số đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài ếch cây xanh thông qua quan sát trực tiếp trong tự nhiên và trong điều kiện nuôi nhốt. Số hóa bởi Trung tâm Học Liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 9 NGUYỄN THIÊN TẠO: PHÂN LOẠI VÀ QUAN HỆ DI TRUYỀN NHÓM ẾCH CÂY XANH Ở VIỆT NAM CHƢƠNG I.

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU I. Các nghiên cứu về phân loại nhóm ếch cây xanh Trên thế giới, họ Ếch cây Rhacophoridae hiện biết có 320 loài thuộc 13 giống, phân bố ở Châu Á gồm Trung Quốc (bao gồm cả Đài Loan), các nƣớc Đông Nam Á, Nhật Bản, Philippin, Ấn Độ và Châu Phi (Frost 2010)[11]. Ở Việt Nam họ này có 51 loài thuộc 9 giống bao gồm Aquixalus, Chiromantis, Feihyla, Kurixalus, Nyctixalus, Philautus, Polypedates, Rhacophorus và Theloderma; trong đó giống Rhacophorus có 17 loài (Nguyen et al. 2009; Ziegler & Nguyen 2010) bao gồm: Rhacophorus annamensis Smith, 1924; R.baliogaster Inger, Orlov et Darevsky, 1999; R.chuyangsinensis Orlov, Nguyen và Ho, 2008; R.duboisi Ohler, Marquis, Swan et Grosjean, 2000; R.exechopygus Inger, Orlov et Darevsky, 1999; R.hoanglienensis Orlov, Lathrop, Murphy et Ho, 2001; R.kio Ohler et Delorme, 2006; R.orlovi Ziegler et Köhler, 2001 và R.rhodopus Liu et Hu, 1960.

Dubois (1986) coi họ ếch cây chỉ là một phân họ (Rhacophorinae) của họ Ếch nhái Ranidae. Tuy nhiên, theo quan điểm phân loại của đa số các nhà nghiên cứu hiện nay thì giống Ếch cây Rhacophorus thuộc họ Ếch cây Rhacophoridae, Bộ Không đuôi Anura, Lớp Ếch nhái Amphibia (Orlov et al. 2008; Li et al. 2009; Nguyen et al.

2009; Yu et al. Theo phân loại của Dubois (1986) thì các loài ếch cây xanh ghi nhận ở Việt Nam nằm trong hai nhóm dƣới đây: Nhóm 1) Nhóm Rhacophorus Số hóa bởi Trung tâm Học Liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 10 NGUYỄN THIÊN TẠO: PHÂN LOẠI VÀ QUAN HỆ DI TRUYỀN NHÓM ẾCH CÂY XANH Ở VIỆT NAM reinwardtii (Schlegel, 1840) gồm: Rhacophorus bipunctatus Ahl, 1927; Rhacophorus dulitensis Boulenger, 1892; Rhacophorus georgii Roux, 1904; Rhacophorus maximus Gunther, 1859; Rhacophorus nigropalmatus Boulenger, 1895; Rhacophorus prominanus Smith, 1924; Rhacophorus reinwardtii (Schlegel, 1840); và Rhacophorus rhodopus Liu & Hu, 1959. Nhóm 2) Nhóm Rhacophorus dennysi Blanford, 1881 gồm: Rhacophorus dennysi Blanford, 1881 và Rhacophorus feae Boulenger, 1893[10]. Trong tài liệu của Bourret (1942) mô tả một loài ếch cây xanh là Rhacophorus nigropalmatus với 4 phân loài: R.

nigropalmatus feae và R. Trong số đó, chỉ có phân loài R. nigropalmatus feae ghi nhận ở Sa Pa, Lào Cai, Việt Nam[6]. Nguyễn Văn Sáng và Hồ Thu Cúc (1996) ghi nhận tổng số 19 loài ếch cây, trong đó có duy nhất một loài ếch cây xanh là Rhacophorus nigropalmatus (hiện nay đƣợc định loại lại gồm 2 loài là R.

Orlov et al. (2001) ghi nhận 20 loài ếch cây ở vùng núi Hoàng Liên, tỉnh Lào Cai, trong đó có 8 loài ghi nhận mới cho khu hệ ếch nhái Việt Nam và mô tả thêm một loài mới Rhacophorus hoanglienensis. Các tác giả cũng tổng hợp danh sách 40 loài ếch cây có ở Việt Nam thuộc 5 giống, trong đó hai loài P.feae đƣợc xếp thuộc giống Polypedates[25]. Đến năm 2002, Orlov et al.

ghi nhận 42 loài trong họ Rhacophoridae ở Việt Nam, trong đó có 3 loài ếch cây xanh thuộc hai giống là Polypedates và Rhacophorus là Polypedates dennysi, P. feae và Rhacophorus reinwardtii[26]. Số hóa bởi Trung tâm Học Liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 11 NGUYỄN THIÊN TẠO: PHÂN LOẠI VÀ QUAN HỆ DI TRUYỀN NHÓM ẾCH CÂY XANH Ở VIỆT NAM Tài liệu của Nguyễn Văn Sáng và cs. (2005) ghi nhận tổng số 45 loài ếch cây, trong đó cũng ghi nhận 3 loài ếch cây xanh thuộc hai giống là Polypedates dennysi, P.

feae và Rhacophorus reinwardtii[22]. Năm 2007, Bordoloi et al. đã nghiên cứu về phân loại các loài ếch cây màng chân đỏ thuộc giống Rhacophorus và mô tả một loài ếch cây mới R. Các tác giả so sánh đặc hình thái và xây dựng khóa định loại của 8 loài các loài ếch cây có màng chân đỏ bao gồm Rhacophorus bipunctatus, R.

kio đƣợc xếp chung cùng nhóm với loài R. Chou et al. (2007) sắp xếp các loài sau thuộc nhóm Rhacophorus maximus: R. Nhóm này có chung các đặc điểm hình thái sau: tay có màng bơi hoàn toàn hoặc ít nhất các ngón phía ngoài có màng bơi hoàn toàn, không có nếp da phía trên hậu môn hay gót chân, mút mõm tròn hay hơi nhọn, không có gờ da bên lƣng, không có riềm da ở mép ngoài cổ chân[8].

Orlov et al. (2008) mô tả loài ếch cây xanh mới với mẫu chuẩn thu tại VQG Chƣ Yang Sin, tỉnh Đắc Lắc và đặt tên loài mới là Rhacophorus chuyangsinensis. Các tác giả cũng cập nhật danh sách 49 loài thuộc 11 giống trong họ Ếch cây ở Việt Nam và chuyển hai loài R.feae thuộc giống Rhacophorus[27]. Số hóa bởi Trung tâm Học Liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 12 NGUYỄN THIÊN TẠO: PHÂN LOẠI VÀ QUAN HỆ DI TRUYỀN NHÓM ẾCH CÂY XANH Ở VIỆT NAM Cũng trong năm 2008, Nguyen et al.

lần đầu tiên ghi nhận loài Rhacophorus maximus ở Việt Nam dựa trên bộ mẫu thu ở Yên Tử, Bắc Giang[20]. Các nghiên cứu về quan hệ di truyền của nhóm ếch cây xanh Wilkinson et al. (2002) đã tiến hành đánh giá mối quan hệ di truyền của họ ếch cây ở Châu Á và Châu Phi. Các tác giả giải trình tự DNA của gen 12S và 16S rRNA để so sánh và xây dựng cây chủng loại phát sinh dạng MP (Maximum Parsimony) và ML (Maximum Likelihood) cho đại diện của 12 giống thuộc họ ếch cây Rhacophoridae.

Kết quả cho thấy loài Polypedates dennysi nằm trong nhóm các loài thuộc Rhacophorus và các tác giả này đề nghị chuyển loài P. dennysi sang giống Rhacophorus[32].