Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu đặc điểm và biện pháp bảo tồn loài Đinh Hương tại Na Hang, Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm lâm học và biện pháp bảo tồn loài đinh hương tại khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang, Tuyên Quang.

• Tác giả: Hoàng Thị Lan
• Người hướng dẫn: TS. Trần Việt Hà
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm lâm học và đề xuất biện pháp bảo tồn loài Đinh Hương (Dysoxylum cauliflorum Hiern) tại khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giới thiệu chung về loài Đinh hƣơng
• 1.2. Các vấn đề liên quan đến nghiên cứu
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.1.1. Nghiên cứu về cấu trúc
• 1.2.1.1.1. Mô tả hình thái cấu trúc rừng
• 1.2.1.1.2. Nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng
• 1.2.1.2. Nghiên cứu về tái sinh rừng
• 2. ĐỐI TƢỢNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu tổng quát
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.5.2. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp
• 2.5.3. Phương pháp chuyên gia
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý, ranh giới, phạm vi diện tích
• 3.1.2. Địa hình, đá mẹ và đất đai
• 3.1.3. Đặc điểm khí hậu, thuỷ văn
• 3.2. Điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội
• 3.2.1. Tình hình dân cư, lao động, việc làm các xã trong khu bảo tồn
• 3.2.2. Sản xuất lâm nghiệp
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm phân bố của loài Đinh hương tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Phân bố của loài Đinh hương
• 4.1.2. Nghiên cứu điều kiện nơi mọc của loài Đinh hương
• 4.1.3. Đặc điểm cấu trúc lâm phần nơi có loài Đinh hương phân bố
• 4.1.4. Đặc điểm tái sinh tự nhiên loài Đinh hương
• 4.1.5. Đặc điểm nhóm loài cây đi kèm với Đinh hương
• 4.2. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống loài Đinh hương bằng hạt
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái, chất lượng hạt giống
• 4.2.2. Nghiên cứu thành phần hỗn hợp ruột bầu
• 4.2.3. Nghiên cứu chế độ che sáng cho cây con trong vườn ươm
• 4.3. Một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Đinh hương
• 4.3.1. Thực trạng công tác bảo tồn tại KBTTN Na Hang
• 4.3.2. Một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài Đinh Hương
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn loài Đinh Hương tại Na Hang

Nghiên cứu bảo tồn loài Đinh Hương (Dysoxylum cauliflorum) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang, Tuyên Quang là một chủ đề quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học. Loài Đinh Hương không chỉ có giá trị kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng. Việc nghiên cứu và bảo tồn loài này giúp duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm sinh học và phân bố của Đinh Hương

Đinh Hương là cây gỗ cao từ 30-40m, thường mọc trong rừng thường xanh và nguyên sinh. Phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam như Tuyên Quang, Ninh Bình và Nghệ An. Loài này có giá trị kinh tế cao, được sử dụng trong xây dựng và sản xuất đồ gỗ cao cấp.

1.2. Tình trạng hiện tại của loài Đinh Hương

Hiện nay, Đinh Hương đang bị khai thác quá mức, dẫn đến tình trạng suy giảm số lượng. Nhiều khu vực đã ghi nhận sự giảm sút đáng kể về diện tích rừng và số lượng cây Đinh Hương. Việc bảo tồn loài này là cần thiết để ngăn chặn sự tuyệt chủng.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn Đinh Hương

Bảo tồn loài Đinh Hương tại Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như khai thác gỗ trái phép, biến đổi khí hậu và sự phát triển của con người đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của loài này.

2.1. Tác động của con người đến môi trường sống

Hoạt động khai thác gỗ và phát triển nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của Đinh Hương. Việc quản lý tài nguyên rừng cần được thực hiện nghiêm ngặt để bảo vệ loài này.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến Đinh Hương

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi trong điều kiện khí hậu, ảnh hưởng đến sự phát triển của Đinh Hương. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng tái sinh tự nhiên của loài này.

III. Phương pháp nghiên cứu bảo tồn Đinh Hương hiệu quả

Để bảo tồn loài Đinh Hương, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa nghiên cứu sinh thái và quản lý tài nguyên là rất quan trọng.

3.1. Nghiên cứu sinh thái và đặc điểm lâm học

Nghiên cứu sinh thái giúp hiểu rõ hơn về điều kiện sống và nhu cầu sinh trưởng của Đinh Hương. Các yếu tố như độ ẩm, ánh sáng và chất đất cần được xem xét để phát triển các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

3.2. Chiến lược nhân giống và tái sinh

Áp dụng các kỹ thuật nhân giống và tái sinh tự nhiên là cần thiết để phục hồi quần thể Đinh Hương. Việc tạo ra các vườn ươm và bảo tồn hạt giống sẽ giúp duy trì nguồn gen của loài này.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu bảo tồn Đinh Hương

Kết quả nghiên cứu về Đinh Hương có thể được áp dụng vào thực tiễn để bảo tồn và phát triển bền vững. Các biện pháp bảo tồn cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

4.1. Các biện pháp bảo tồn tại Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang

Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang đã triển khai nhiều biện pháp bảo tồn như quản lý rừng bền vững, bảo vệ môi trường sống và giáo dục cộng đồng về giá trị của Đinh Hương. Những biện pháp này giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

4.2. Kết quả nghiên cứu và tác động đến cộng đồng

Nghiên cứu về Đinh Hương không chỉ giúp bảo tồn loài mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương thông qua du lịch sinh thái và sản xuất gỗ bền vững.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bảo tồn Đinh Hương

Bảo tồn loài Đinh Hương tại Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, nhà khoa học và cộng đồng để đảm bảo sự tồn tại của loài này trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn Đinh Hương

Đinh Hương không chỉ có giá trị kinh tế mà còn là biểu tượng của đa dạng sinh học. Việc bảo tồn loài này góp phần duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ sẽ là yếu tố quyết định cho thành công của công tác bảo tồn Đinh Hương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang thuộc tỉnh Tuyên Quang sở hữu tổng diện tích tự nhiên 37.298 ha, trong đó quy hoạch rừng đặc dụng chiếm tới 22.401,5 ha với hơn 2.000 loài thực vật bậc cao có mạch. Nơi đây được Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên ghi nhận là một trong những hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi có giá trị đa dạng sinh học tiêu biểu của khu vực Đông Bắc Việt Nam. Trong quần xã thực vật đặc trưng này, Đinh hương (Dysoxylum cauliflorum Hiern, 1875), loài cây gỗ lớn thuộc họ Xoan (Meliaceae), giữ vai trò sinh thái quan trọng ở tầng vượt tán và mang giá trị kinh tế đặc biệt cao nhờ chất gỗ thơm, mịn, không bị mối mọt.

Tuy nhiên, do áp lực khai thác lâm sản quá mức trong nhiều thập kỷ cùng với diện tích sinh cảnh suy giảm trên 20%, loài Đinh hương đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 với phân hạng Sẽ nguy cấp (VU A1a,c,d+2d). Tại thực địa Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang, số lượng cá thể Đinh hương trưởng thành còn lại rất ít, phân bố rải rác và khả năng tái sinh tự nhiên dưới tán rừng nguyên sinh lẫn thứ sinh đều bị suy giảm nghiêm trọng.

Trước thực trạng cấp bách đó, đề tài luận văn thạc sĩ lâm học của tác giả Hoàng Thị Lan, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Trần Việt Hà tại Trường Đại học Lâm nghiệp (năm 2018), đã tập trung làm sáng tỏ đặc điểm sinh thái, cấu trúc lâm phần, khả năng tái sinh và xây dựng quy trình nhân giống bằng hạt. Mục tiêu cụ thể là cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng về điều kiện lập địa, tổ thành tầng cây cao và xác định tỷ lệ che sáng, thành phần ruột bầu tối ưu, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn nguyên vị và chuyển vị bền vững cho loài cây gỗ quý này tại vùng rừng phòng hộ, đặc dụng miền Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống lý luận lâm học hiện đại và sinh thái học quần xã rừng nhiệt đới, kết hợp đồng thời ba khung lý thuyết trọng tâm:

1. Lý thuyết cấu trúc lâm phần và mô hình hóa không gian rừng: Dựa trên các nguyên lý cấu trúc rừng của Phùng Ngọc Lan (1986) và Rollet (1971), cấu trúc lâm phần phản ánh quy luật tổ hợp không gian và thời gian của các loài thực vật. Nghiên cứu sử dụng chỉ số giá trị quan trọng (IV%) để xác định mức độ ưu thế sinh thái của các loài tham gia công thức tổ thành ở từng trạng thái rừng.
2. Lý thuyết sinh thái tái sinh tự nhiên rừng nhiệt đới: Vận dụng các luận điểm kinh điển của Richards (1952) và Van Steenis (1956) về đặc điểm phân bố cụm của cây tái sinh và cơ chế tái sinh vệt - phân tán của loài cây gỗ chịu bóng giai đoạn non. Nghiên cứu đồng thời kế thừa quan điểm của Lamprecht (1981) về mối tương quan giữa độ tàn che tối ưu (0,6 - 0,7) đối với sức sống của lớp cây mầm.
3. Các khái niệm chuyên ngành then chốt: Bao gồm công thức tổ thành tầng cây cao, cấu trúc phân tầng thẳng đứng (tầng vượt tán A1, tán chính A2, dưới tán A3), chất lượng cây sinh trưởng (tốt, trung bình, xấu), và động thái diễn thế rừng phục hồi sau tác động.

       [Quần xã rừng tự nhiên Na Hang]
[Đặc điểm Lâm học]           [Kỹ thuật Nhân giống]
 - Phân bố đai cao & sườn     - Thành phần giá thể bầu
 - Thổ nhưỡng & mùn núi vôi   - Chế độ che sáng tối ưu
 - Tổ thành tầng cây cao      - Theo dõi tỷ lệ nảy mầm
       [Giải pháp Bảo tồn Toàn diện]
        - Bảo tồn nguyên vị (In-situ)
        - Trồng bổ sung & vườn ươm

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và phạm vi chọn mẫu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 3 tuyến điều tra ngoại nghiệp với tổng chiều dài 15 km (5 km/tuyến) đại diện cho 2 trạng thái rừng chính: Rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh giàu (TXG) tại khu vực Tát Còn - Nặm Lù và Bản Dạ thuộc xã Sơn Phú; Rừng hỗn giao tre nứa - gỗ tự nhiên (HG2) tại khu vực Khuân Khu - Thẳm Poong - Bản Bung thuộc xã Thanh Tương.
• Quy mô và phương pháp điều tra lâm học:
  • Thiết lập 6 ô tiêu chuẩn định vị (OTC) với diện tích 2.500 m² mỗi ô (50 m x 50 m), tổng diện tích điều tra tầng cây cao đạt 1,5 ha. Toàn bộ cây gỗ có đường kính ngang ngực D1.3 từ 6 cm trở lên đều được đo đếm chiều cao vút ngọn (Hvn), đường kính tán (Dt) và đánh giá phẩm chất.
  • Thiết lập 24 ô dạng bản (ODB) diện tích 16 m² (4 m x 4 m) bố trí tại 4 góc của mỗi OTC nhằm đánh giá mật độ, nguồn gốc (chồi/hạt) và cấp chiều cao của tầng cây tái sinh cùng tầng cây bụi thảm tươi.
  • Sử dụng phương pháp OTC 6 cây quanh 30 cá thể Đinh hương trưởng thành để phân tích khoảng cách và mối quan hệ tương hỗ với các loài cây bạn đi kèm.
• Phương pháp thực nghiệm nhân giống: Bố trí 2 khối thí nghiệm vườn ươm độc lập theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh gồm 4 công thức giá thể ruột bầu (xử lý khử trùng Benlat C 0,1%) và 4 chế độ che sáng (0%, 25%, 50%, 75% đo bằng máy đo quang năng Lux), mỗi công thức lặp lại 3 lần với dung lượng mẫu 36 hạt/lần lặp (tổng cộng 432 hạt/thí nghiệm).
• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu điều tra và thực nghiệm được xử lý bằng phần mềm SPSS và Excel. Kiểm định Levene được áp dụng để kiểm tra tính đồng nhất của phương sai, tiếp nối bằng phân tích phương sai một nhân tố (ANOVA) và kiểm định phân tách giá trị trung bình Duncan ở mức ý nghĩa p < 0,05 để chứng minh tính sai khác sinh trưởng giữa các công thức.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm phân bố không gian và địa hình: Trên 15 km tuyến điều tra, chỉ ghi nhận được 11 cá thể Đinh hương. Loài này phân bố tập trung chủ yếu ở đai cao từ 550 m đến 700 m với 8 cá thể (chiếm 72,72%), đai cao 300 - 550 m có 2 cá thể (chiếm 18,18%) và đai 700 - 950 m chỉ bắt gặp 1 cá thể duy nhất (chiếm 9,09%). Về địa hình, 81,82% số cá thể (9 cây) xuất hiện tại các sườn núi đá vôi nơi có tầng đất tích tụ, trong khi chân núi và đỉnh núi chỉ ghi nhận 9,09% mỗi vị trí. Tỷ lệ cây đạt phẩm chất tốt chiếm 81,82% và 18,18% đạt phẩm chất trung bình.
• Tính chất thổ nhưỡng vùng rễ: Đất dưới tán Đinh hương là đất feralit phong hóa từ đá vôi có tầng đất dày từ 15 cm đến hơn 20 cm, phản ứng đất trung tính đến ít chua với chỉ số pHKCl dao động từ 5,76 đến 6,72. Hàm lượng mùn tổng số rất cao, đạt 4,54% - 5,04% ở tầng A (2 - 20 cm) và 4,72% - 5,10% ở tầng B (> 15 cm). Các chất dinh dưỡng dễ tiêu đều ở mức giàu: Đạm dễ tiêu đạt 5,95 - 6,65 mg/100g đất, Lân dễ tiêu (P2O5) đạt 4,50 - 5,97 mg/100g đất và Kali dễ tiêu (K2O) đạt 15,85 - 28,20 mg/100g đất.
• Cấu trúc tổ thành tầng cây cao:
  • Tại trạng thái rừng hỗn giao tre nứa - gỗ tự nhiên (HG2), công thức tổ thành gồm: 19,8% Lá nến + 11,5% Muồng đen + 8,1% Sồi phảng + 7,9% Kháo vàng + 6,8% Trám trắng + 6,4% Re hương + 39,5% Cây loài khác. Đinh hương chỉ có 2 cá thể nên không tham gia vào công thức tổ thành.
  • Tại trạng thái rừng lá rộng thường xanh giàu (TXG), công thức tổ thành gồm: 24,6% Kháo vàng + 10,8% Sồi phảng + 9,6% Thừng mực + 7,3% Chân chim + 5,9% Re hương + 41,8% Cây loài khác. Dù ghi nhận 9 cá thể, Đinh hương vẫn chiếm tỷ trọng IV% rất nhỏ, phản ánh mức độ suy giảm trữ lượng nghiêm trọng.
• Kỹ thuật nhân giống thực nghiệm trong vườn ươm:
  • Hỗn hợp ruột bầu tối ưu: Công thức 2 (89% đất tầng A+B + 10% phân chuồng hoai mục + 1% supe lân) cho tỷ lệ nảy mầm và tỷ lệ sống của cây con đạt cao nhất (trên 80%), vượt trội rõ rệt so với công thức 1 (100% đất tầng A+B không bổ sung dinh dưỡng).
  • Chế độ che sáng thích hợp: Cây con sinh trưởng mạnh nhất về chiều cao vút ngọn và số lá ở công thức che sáng 50% ánh sáng trực xạ. Khi không che sáng (đối chứng 0%), cây con bị cháy lá và tỷ lệ sống suy giảm mạnh do đặc tính ưa bóng giai đoạn mầm non.

Đai cao (m)	Số cá thể bắt gặp	Tỷ lệ (%)	Trạng thái rừng chủ yếu	Sinh trưởng chung
300 - 550	2	18,18	Rừng thường xanh giàu (TXG)	Tốt - Trung bình
550 - 700	8	72,72	Rừng thường xanh giàu (TXG)	Tốt
700 - 950	1	9,09	Rừng hỗn giao (HG2)	Tốt

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm khẳng định Đinh hương là loài cây bản địa có biên độ phân bố hẹp, đòi hỏi điều kiện lập địa khắt khe với đất giàu mùn và trung tính đặc trưng của sườn núi đá vôi. Tỷ lệ phân bố 72,72% tại đai 550 - 700 m hoàn toàn tương thích với các mô tả sinh thái của loài trong hệ sinh thái rừng mưa Đông Bắc. Sự vắng mặt của Đinh hương trong nhóm loài ưu thế của công thức tổ thành tầng cây cao (IV% dưới ngưỡng 3%) cho thấy quần thể đã bị chia cắt và suy thoái mạnh mẽ qua các chu kỳ khai thác chọn trong quá khứ.

Về tái sinh, việc mật độ cây con dưới tán rừng tự nhiên ở mức thấp là hệ quả của hai rào cản sinh học: vỏ quả dày nứt muộn khiến khả năng phát tán hạt hạn chế quanh gốc cây mẹ, và tầng thảm tươi cây bụi phát triển che khuất ánh sáng khuếch tán cần thiết cho mầm non. Dữ liệu thực nghiệm vườn ươm đã chứng minh rõ cơ chế sinh lý này: chế độ che sáng 50% giúp cây con phát triển ổn định, mô phỏng chính xác các khoảng trống tán rừng tự nhiên giai đoạn bắt đầu mở tán. Các bảng phân tích phương sai ANOVA và biểu đồ cột so sánh sinh trưởng trong luận văn đã cung cấp bằng chứng thuyết phục về hiệu quả của giá thể có bổ sung chất hữu cơ và lân vi sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Bảo vệ nguyên vị và quản lý định vị nghiêm ngặt quần thể cây mẹ: Thiết lập ngay các trạm giám sát cố định tại 3 khu vực phân bố trọng điểm (Tát Còn - Nặm Lù, Bản Dạ và Bản Bung) thuộc xã Sơn Phú và Thanh Tương. Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Na Hang cần phối hợp với Ban quản lý Khu bảo tồn ứng dụng công nghệ định vị vệ tinh GPS để gắn mã số, theo dõi chu kỳ ra hoa tạo quả của 100% cá thể cây mẹ hiện có, hoàn thành trong giai đoạn 2019 - 2021 nhằm loại bỏ hoàn toàn hành vi chặt hạ trái phép.
2. Xây dựng vườn ươm nhân giống nhân tạo quy mô tập trung: Áp dụng quy trình kỹ thuật đã được kiểm chứng với giá thể ruột bầu gồm 89% đất tầng A+B kết hợp 10% phân chuồng hoai và 1% supe lân dưới hệ thống giàn che sáng 50%. Mục tiêu sản xuất 10.000 cây giống đạt tiêu chuẩn xuất vườn (chiều cao trên 30 cm, đường kính gốc trên 0,4 cm) trong giai đoạn 2020 - 2023 do Trạm thực nghiệm lâm nghiệp huyện Na Hang chủ trì thực hiện.
3. Triển khai biện pháp kỹ thuật khoanh nuôi xúc tiến tái sinh có trồng bổ sung: Thực hiện xử lý thực bì cục bộ, phát dọn cây bụi thảm tươi lấn át quanh gốc cây mẹ và tiến hành trồng dặm bổ sung cây giống Đinh hương tại các khoảng trống tán rừng ở đai cao 550 - 700 m. Đặt mục tiêu nâng mật độ cây tái sinh triển vọng lên ít nhất 20 cây/ha trên tổng diện tích 200 ha rừng phục hồi tại xã Sơn Phú từ năm 2021 đến 2025.
4. Tăng cường giao khoán quản lý bảo vệ rừng gắn với sinh kế bền vững: Ban quản lý Khu bảo tồn phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Na Hang mở rộng hợp đồng giao khoán bảo vệ 22.401,5 ha rừng đặc dụng cho 3.916 hộ dân thuộc 52 thôn bản vùng đệm. Tổ chức định kỳ 12 đợt tuyên truyền pháp luật mỗi năm nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng bản địa về giá trị bảo tồn nguồn gen Đinh hương quý hiếm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia: Cán bộ kỹ thuật lâm sinh và kiểm lâm địa bàn có thể ứng dụng trực tiếp phương pháp điều tra tuyến và quy trình bảo vệ cây mẹ phục vụ quản lý hệ sinh thái rừng đặc dụng miền núi.
• Các nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Lâm học, Sinh thái học: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác về chỉ số IV%, tính chất lý hóa đất vùng núi đá vôi và mô hình cấu trúc tổ thành phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.
• Kỹ sư lâm nghiệp và chủ trang trại vườn ươm giống cây bản địa: Nắm vững công thức phối trộn ruột bầu và kỹ thuật điều tiết ánh sáng giàn che để nhân giống Đinh hương với tỷ lệ sống cao nhất.
• Các cơ quan hoạch định chính sách bảo tồn tài nguyên sinh vật: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện danh mục thực vật nguy cấp cần ưu tiên bảo tồn nguồn gen theo các chương trình phát triển lâm nghiệp bền vững của tỉnh Tuyên Quang và quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Loài Đinh hương phân bố tối ưu ở điều kiện lập địa và đai cao nào tại Na Hang?
Nghiên cứu chỉ ra Đinh hương phân bố chủ yếu ở đai cao từ 550 m đến 700 m (chiếm 72,72% tổng số cá thể) trên các sườn núi đá vôi có độ dốc trung bình 25 - 30 độ. Đất tại khu vực này có tầng dày trên 15 cm, giàu mùn (hàm lượng mùn 4,54% - 5,10%) và độ chua trao đổi trung tính (pHKCl 5,76 - 6,72).

Tại sao loài Đinh hương không xuất hiện trong công thức tổ thành chính của các trạng thái rừng?
Do bị khai thác chọn lọc nghiêm trọng trong thời gian dài, mật độ cá thể Đinh hương còn lại rất thấp (chỉ ghi nhận 2 cây ở trạng thái HG2 và 9 cây ở trạng thái TXG trên diện tích điều tra 1,5 ha). Chỉ số giá trị quan trọng (IV%) của loài không vượt qua ngưỡng để lọt vào nhóm các loài ưu thế sinh thái như Kháo vàng hay Lá nến.

Công thức ruột bầu nào mang lại hiệu quả sinh trưởng cao nhất cho cây giống trong vườn ươm?
Công thức tối ưu gồm 89% đất tầng A+B đã khử trùng bằng Benlat C 0,1% phối trộn với 10% phân chuồng hoai mục và 1% supe lân Lâm Thao. Hỗn hợp này cung cấp đầy đủ đạm, lân, kali dễ tiêu, giúp tỷ lệ nảy mầm và tỷ lệ sống của cây giống đạt trên 80%.

Chế độ ánh sáng nào là phù hợp nhất đối với cây con Đinh hương ở giai đoạn vườn ươm?
Cây con Đinh hương sinh trưởng tốt nhất dưới chế độ che 50% ánh sáng trực xạ bằng lưới chuyên dụng. Đây là loài cây chịu bóng trong giai đoạn mầm non non trẻ; nếu để ánh sáng trực xạ 100%, lá non sẽ bị cháy vàng và làm tăng tỷ lệ chết của cây con.

Hiện trạng bảo tồn của loài Đinh hương được quy định như thế nào trong các văn bản pháp lý?
Đinh hương (Dysoxylum cauliflorum) được xếp vào nhóm thực vật Sẽ nguy cấp (VU) trong Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và nằm trong danh mục 61 loài cây ưu tiên bảo tồn nguồn gen thực vật rừng quốc gia cần kiểm soát nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn lâm nghiệp hiện hành.

Kết luận

• Luận văn đã xác định toàn diện đặc điểm lâm học của loài Đinh hương tại Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang với phân bố tập trung tại đai cao 550 - 700 m trên các sườn núi đá vôi giàu dinh dưỡng và trung tính.
• Đánh giá định lượng cấu trúc lâm phần qua 6 ô tiêu chuẩn (1,5 ha) cho thấy quần thể Đinh hương đang bị suy thoái mạnh về số lượng cá thể, hoàn toàn lép vế trước các loài ưu thế như Kháo vàng và Lá nến.
• Thực nghiệm vườn ươm với dung lượng 432 hạt giống đã xây dựng thành công quy trình nhân giống chuẩn: sử dụng ruột bầu 89% đất + 10% phân chuồng + 1% lân kết hợp giàn che sáng 50%.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp lâm sinh từ bảo vệ nguyên vị bằng GPS đến giao khoán 22.401,5 ha rừng đặc dụng mang tính khả thi cao, mở ra hướng đi bền vững cho công tác bảo tồn nguồn gen bản địa.
• Giai đoạn 2020 - 2025 cần nhanh chóng chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tế sản xuất giống và khoanh nuôi phục hồi rừng nhằm ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng của loài cây gỗ quý này tại tỉnh Tuyên Quang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là một trong những nước nằm trong vành đai nhiệt đới, bán cầu bắc,có tínhđa dạng cao về cáchệ sinh thái rừng. Trong những năm nửa cuối thế kỷ 20, diện tích rừng của Việt Nam đã có nhiều biến động đáng kể, chất lượng rừng và giá trị đa dạng sinh học đã và đang bị suy giảm. Trước tình hình đó chính phủ Việt Nam đã có những giải pháp bảo vệ rừng, bảo vệ giá trị đa dạng sinh học.Một trong những giải pháp quan trọng là việc thành lập các khu rừng đặc dụng với mục đích bảo tồn và duy trì tính đa dạng sinh học. Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang nằm ở huyện Na Hang của tỉnh Tuyên Quang, có diện tích rộng khoảng 41.061 ha đất rừng và 8.000 ha mặt nước.Trong khu bảo tồn có trên 21.000 ha là rừng đặc dụng, cảnh quan thiên nhiên kỳ vỹ, có độ đa dạng sinh học cao.

Cho đến nay, các nhà khoa học đã xác định được trên 2.000 loài thực vật, nhiều loại được ghi trong sách đỏ Việt Nam như: Trai, nghiến, lát hoa, đinh, thông tre, hoàng đàn, trầm gió, nhiều loài lan hài, cây thuốc quý… Quỹ bảo tồn thế giới của Mỹ (WWF-US) đã xác định đâyKBTTT Na Hang là một trong những hệ sinh thái có giá trị đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới.Trong đó có nhiều loài quý hiếm cấp toàn cầu và cấp quốc gia ghi trong Danh lục Đỏ IUCNvà Sách Đỏ Việt Nam (2007). Đặc biệt, năm 1992, vùng rừng nhiệt đới trên núi đá vôi ở huyện Na Hang đã gây ra sự chú ý lớn đối với các nhà khoa học trong việc tái phát hiện quần thể Voọc mũi hếch. Đây là loài linh trưởng đang trong tình trạng rất nguy cấp trên toàn cầu, có tên trong Sách đỏ thế giới. Đinh hương (Dysoxylum cauliflorum Hiern, 1875.) thuộc chi Chặc khế (Dysoxylon) trong họ Xoan (Meliaceae), là một trong những loài cây rừng có giá trị kinh tế, mọc trong rừng thường xanh, nguyên sinh hay thứ sinh, chân núi đá vôi, thung lũng ở độ cao dưới 700m và chiếm tầng cao của tán rừng.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Tái sinh thiên nhiên kém thường gặp cây con dọc đường đi trong rừng. Gỗ Đinh hương không bị mối mọt, có mùi thơm đặc trưng được dùng cho xây dựng và đóng đồ cao cấp, vì vậy Đinh hương đang bị săn lùng và khai thác đến kiệt quệ ở nhiều khu vực khác nhau. Hiện nay, loài này chỉ còn rất ít ở một số khu rừng tự nhiên, khu Bảo tồn thiên nhiên, Vườn quốc gia. Tại KBTTN Na hang, Đinh hương phân bố với số lượng khá ít và làđối tượng.

cần được phát triển và bảo tồn. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc lựa chọn đề tài“Nghiên cứu đặc điểm lâm học và đề xuất biện phápbảo tồn loài Đinh hƣơng (Dysoxylum cauliflorum Hiern) tại khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang, tỉnh Tuyên Quang” là rất cần thiết góp phần làm cơ sở để đề xuất biện pháp bảo tồn và phát triển loài cây này. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu chung về loài Đinh hƣơng Trong tài liệu “Sách đỏ Việt Nam” Phần II, phần Thực vật đã giới thiệu vềloài: Đinh hương(Dysoxylum cauliflorum Hiern, 1875.) Tên khác: Huỳnh đàn Họ xoan: Meliaceae Đặc điểm nhận dạng: Cây gỗ, cao 30 - 40 m.

Thân thẳng, vỏ nhẵn màu xám hoặc nâu, vỏ trong màu vàng nhạt. Cành mập, có lông màu vàng. Lá kép lông chim lẻ, lá chét 11-13 mọc đối hay gần đối, phiến lá thuôn, đầu có mũi nhọn, gốc hình nêm xiên, cỡ 12 - 24 x 4 - 10 cm. Cụm hoa chùm, dài 9 - 13 cm trên cành già hoặc trên thân.

Hoa màu vàng, dài 1-1,5 cm. Cánh hoa 4, có lông; ống nhị có 8 răng, 8 bao phấn không thò ra ngoài; Bầu 4 ô, có lông; vòi hình chỉ, có lông ở gốc; núm hình đầu; triền hình trụ, nhăn, dài vượt quá bầu, nhưng ngắn hơn vòi. Quả nang, vỏ quả dày, gần nhẵn, dài 2 - 3 cm, màu đỏ, khi chín nứt thành 3-4 mảnh. Hạt gần hình cầu, đường kính 1,2 -1,3cm.

Sinh học và sinh thái: Mùa hoa tháng 4 - 5, có quả tháng 8 - 10. Tái sinh bằng hạt. Mọc trong rừngthường xanh, nguyên sinh hay thứ sinh, chân núi đá vôi, thung lũng, ở độ cao dưới 700 m. Phân bố: -Trong nước:Tuyên Quang, Ninh Bình (Cúc Phương), Nghệ An (Quỳ Châu), Hà Tĩnh (Hương Sơn), Kon Tum, Gia Lai, Lâm Đồng.

-Thế giới: Ấn Độ, Trung Quốc, Campuchia, Malaixia. Giá trị sử dụng: Cây cho gỗ tốt, khối lượng lớn, dùng trong xây dựng và làm đồ dùng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 thông thường. Tình trạng: Loài sẽ nguy cấp, do khai thác gỗ và diện tích rừng bị giảm sút ít nhất trên 20% hiện tại và trong tương lai 5 - 10 năm tới. Tuy nhiên, loài sẽ được bảo tồn ở Vườn quốc gia Cúc Phương.

Phân hạng: vu Ala,c,d+2d. Các vấn đề liên quan đến nghiên cứu 1. Trên thế giới 1. Nghiên cứu về cấu trúc Cấu trúc rừng là một khái niệm dùng để chỉ quy luật sắp xếp, tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần xã thực vật rừng theo không gian và thời gian (Phùng Ngọc Lan, 1986).

Cấu trúc rừng là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên, là sản phẩm của quá trình đấu tranh sinh tồn giữa thực vật với thực vật và giữa thực vật với hoàn cảnh sống. Trên quan điểm sinh thái thì cấu trúc rừng chính là hình thức bên ngoài phản ánh nội dung bên trong của hệ sinh thái rừng. Hệ sinh thái rừng, đặc biệt là các hệ sinh thái rừng tự nhiên nhiệt đới là những hệ sinh thái có cấu trúc phức tạp nhất. Bởi vậy, những nghiên cứu về cấu trúc rừng này luôn là con đường đầy chông gai đối với các nhà khoa học.N (1979), đã nghiên cứu về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mưa, tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các biện pháp kỹ thuật lâm sinh được áp dụng vào từng rừng mưa tự nhiên.[1] - Mô tả hình thái cấu trúc rừng Hiện tượng thành tầng là một trong những đặc trưng cơ bản về cấu trúc hình thái của quần xã thực vật rừng và là cơ sở để tạo nên cấu trúc tầng thứ.Risa (1933-1934) đã đề xướng và sử dụng phương pháp vẽ biểu đồ mặt căt đứng của rừng trong nghiên cứu cấu trúc tầng thứ của rừng.

Cho đến nay, phương pháp này vẫn có hiệu quả, tuy nhiên nhược điểm của nó LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 là chỉ minh họa được cách săp xếp theo chiều thẳng đứng của các loài cây gỗ trong một diện tích có hạn. Cusen (1951) đã khắc phục nhược điểm trên bằng cách vẽ một số giải kề bên nhau và đưa lại một hình tượng về không gian ba chiều. David và Richards (1933-1934) đã đề xuất phương pháp biểu đồ trăc diện khi nghiên cứu cấu trúc rừng nhiệt đới theo chiều nằm ngang và chiều thẳng đứng (Dẫn theo Nguyễn Thị Thoa, 2003) [15]. Catinot R (1965) đã nghiên cứu các nhân tố câu trúc sinh thái thông qua việc mô tả, phân loại theo các khái niệm, dạng sống, tầng phiên.

Ngoài ra, tác giả còn biểu diễn cấu trúc hình thái rừng mưa bằng những phẫu đồ rừng.[3] Meyer (1952) đã mô tả phân bố N/D13 bằng phương trình toán học có dạng đường cong giảm liên tục và được gọi là phương trình Meyer hay gọi là hàm Meyer.W (1952) cũng đã đề cập đên phân bố số cây theo câp đường kính. Tác giả coi dạng phân bố này là một dạng đặc trưng của rừng tự nhiên.[14] Roollet (1971) đã biêu diễn các mối tương quan giữa đường kính ngang ngực và chiều cao vút ngọn, giữa đường kính tán và đường kính ngang ngực bằng các năm hồi quy, đồng thời mô tả câu trúc hình thái rừng mưa bằng các phẫu đồ (theo Phạm Ngọc Giao, 1995) [6] Bally (1973) đã sử dụng hàm Weibull, Schiffel biểu thị đường cong cộng dồn phần trăm số cây bằng đa thức bậc ba khi nghiên cứu về quy luật N/D (dẫn theo Vũ Tiên Hinh, Phạm Ngọc Giao, 1997) [9] Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về mô tả hình thái câu trúc rừng trên thê giới, các tác giả đều đưa ra những nhận xét mang tính định tính, chưa mang tính định lượng nên chưa thực sự phản ánh được sự phức tạp về câu trúc của rừng tự nhiên nhiệt đới. - Nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Đểkhắc phục nhược điểm của các công trình nghiên cứu về mô tả hình thái cấu trúc rừng, cùng với sự hỗ trợ của thống kê toán học và tin học giúp cho việc nghiên cứu cấu trúc rừng chuyển dần từ mô tả định tính sang định lượng. Nhiều tác giả đã sử dụng các công thức và hàm toán học để mô hình hoá cấu trúc rừng, xác định mối quan hệ giữa các nhân tố cấu trúc của rừng.

Raunkiaer (1934) đã tìm ra công thức xác định phổ dạng sống chuẩn theo tỷ lệ phần trăm giữa số lượng cá thể của từng dạng sống so với tổng số cá thể trong một khu vực. Từ đó, tác giả đã xây dựng công thức xác định phổ dạng sống chuẩn cho hàng nghìn loài cây khác nhau. Để biểu thị tính đa dạng về loài, một số tác giả đã xây dựng các công thức xác định chỉ số đa dạng loài như Simpson (1949), Margalef (1958), Menhinik (1964). Khi các hàm toán học được đưa vào sử dụng để mô phỏng các quy luật kết cấu lâm phần thì các nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng càng phát triển mạnh mẽ hơn.

Nhiều tác giả đã tập trung nghiên cứu cấu trúc rừng theo không gian và thời gian, tiêu biểu như Rollet B. L (1971) đã biểu diễn mối quan hệ giữa đường kính và chiều cao bằng các hàm hồi quy, phân bố đường kính ngang ngực, đường kính tán bằng các dạng phân bố xác suất, Belly (1973) sử dụng hàm Weibull để mô hình hoá cấu trúc đường kính thân cây loài Thông. (1981) [18] đã chứng minh cấu trúc rừng có ảnh hưởng tới tái sinh rừng thông qua việc xác định độ đầy tối ưu cho sự phát triển bình thường cây gỗ là 0,6 - 0,7. Tác giả cho rằng độ khép tán của rừng có quan hệ với mật độ và sức sống của cây con.

Tóm lại, trên thế giới các công trình nghiên cứu về cấu trúc rừng nói chung và rừng nhiệt đới nói riêng rất phong phú, đa dạng, có nhiều công trình nghiên cứu công phu và đã đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh rừng. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về cấu trúc rừng tự nhiên nhiệt đới còn rất ít LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.