PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong hoạt động báo chí - truyền thông, công chúng có vai trò đặc biệt quan trọng. Công chúng không chỉ là đối tƣợng tác động, đối tƣợng chi phối, điều chỉnh mà còn là lực lƣợng xã hội quyết định vai trò, vị thế xã hội của sản phẩm báo chí - truyền thông. Sự ra đời, tồn tại và phát triển mỗi cơ quan báo chí, loại hình đều phải dựa vào việc xác định đƣợc công chúng và hiệu quả tác động của nó tới công chúng.
Do đó, nghiên cứu công chúng báo chí là một vấn đề đặc biệt quan trọng trong hoạt động báo chí, đây là nhân tố quyết định sự thành bại của quá trình truyền thông. Trong nhiều hƣớng nghiên cứu về truyền thông đại chúng hiện nay thì nghiên cứu công chúng là một hƣớng truyền thông và có vai trò nền tảng để phát triển nghiên cứu theo các hƣớng sâu hơn. Hiệu quả báo chí phụ thuộc vào khả năng ảnh hƣởng của báo chí với công chúng. Mỗi kênh thông tin đại chúng thƣờng hƣớng đến một hoặc một số đối tƣợng nhất định.
Thông qua hoạt động giao tiếp đại chúng, công chúng tiếp nhận thông tin tƣ hệ thống truyền thông đại chúng vá các thông tin đó tác động tới định hƣớng xã hội của họ. Vì thế ngƣời ta phải thực hiện các nghiên cứu công chúng. [9, 46] Ở những nƣớc phát triển, nghiên cứu công chúng báo chí đã trở thành công việc thƣờng xuyên, có tổ chức, có hệ thống và đƣợc coi là công việc không thể thiếu khi tiến hành bất cứ một hoạt động truyền thông nào. Báo chí cách mạng Việt Nam dƣới sự lãnh đạo của Đảng, luôn luôn quán triệt nguyên tắc tính quần chúng, đƣợc thể hiện cả ở nội dung và hình thức, cả ở mục đích và phƣơng thức hoạt động.
Trong phƣơng thức hoạt động, điều cốt lõi là phải dựa vào quần chúng để làm báo, tạo điều kiện để quần chúng tham gia, giám sát, đánh giá hiệu quả của báo chí, coi tờ báo là công cụ để quần chúng phát huy quyền Dân chủ, quyền tự do ngôn luận đúng luật pháp. Tuy nhiên, trong 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bối cảnh kinh tế hiện nay, báo chí nƣớc ta cũng chịu sự tác động khắc nghiệt của quy luật thị trƣờng, của việc giành và giữ công chúng – khách hàng. Báo Đảng là một bộ phận quan trọng làm nên diện mạo báo chí chung của Việt Nam. Báo Đảng chỉ các cơ quan báo chí có cơ quan chủ quản là tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam.
Báo Bắc Ninh và báo Nhân Dân đều là hai tờ báo Đảng trong đó: Báo Nhân Dân là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tờ báo là "Cơ quan Trung Ương, tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam". Báo Bắc Ninh là Cơ quan ngôn luận của Đảng Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Bắc Ninh, là Tiếng nói của Đảng, Chính quyền và diễn đàn của nhân dân tỉnh Bắc Ninh. Đây là hai tờ báo thƣờng xuyên đƣợc các cơ quan hành chính sự nghiệp nhà nƣớc và đối tƣợng là Đảng viên đón đọc.
Tác giả chọn hai tờ báo một của Trung ƣơng, một của địa phƣơng để nghiên cứu tần suất đọc, cách thức, mức độ quan tâm của công chúng Bắc Ninh với mỗi tờ báo nhƣ thế nào, nhằm tìm ra hƣớng phát triển và sự thay đổi phù hợp cho báo Bắc Ninh. Báo Đảng nói chung, Báo Bắc Ninh nó riêng là tờ báo quan trọng, là nguồn cung cấp thông tin chính thống và cần thiết, gần nhƣ bắt buộc phải có để nắm bắt thông tin kịp thời, phục vụ cho hoạt động chỉ đạo, quản lý, điều hành của các cơ quan, đơn vị trong toàn tỉnh Bắc Ninh. Tuy nhiên, trên thực tế, hai tờ báo này đang bị cạnh tranh khốc liệt bởi rất nhiều tờ báo(Tuổi trẻ, Tiền phong, An ninh thủ đô.) và các loại hình báo chí khác nhƣ phát thanh, truyền hình và đặc biệt là Internet…Bởi thế, việc duy trì và phát triển công chúng của hai tờ báo này là một điều vô cùng cần thiết, chính vì vậy, để làm đƣợc điều đó chúng ta phải tiến hành nghiên cứu công chúng Bắc Ninh và đối tƣợng chính là công chúng thành phố Bắc Ninh. Thành phố Bắc Ninh có lƣợng công chúng đông đảo và trình độ dân trí cao cùng với nhu cầu tiếp nhận thông tin lớn qua các phƣơng tiện truyền thông.
Đặt báo Bắc Ninh và báo Nhân Dân trong bối cảnh truyền thông hiện 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đại chúng ta hoàn toàn có thể thấy chúng có những ƣu thế và không ít những hạn chế. Vậy làm thế nào để trong bối cảnh thông tin nhƣ hiện nay hai tờ báo này không mất đi lƣợng công chúng của mình? Làm sao để nhận diện đâu là công chúng trực tiếp? đâu là công chúng liên quan? đâu là nhóm công chúng tiềm năng? Công chúng chính là đối tƣợng tác động, đồng thời là chủ thể tiếp nhận của báo chí. Một tờ báo, tòa soạn báo, nếu muốn có chỗ đứng và muốn tồn tại thì phải có công chúng, phải có ngƣời tiếp nhận những sản phẩm mà họ làm ra. Thực tiễn đã chứng minh, việc nghiên cứu công chúng chính là thƣớc đo cho sự thành công của bất kỳ cơ quan báo chí nào.
Nghiên cứu công chúng thành phố Bắc Ninh giúp cho tòa soạn xác định đƣợc đâu là những ngƣời thƣờng xuyên đọc báo của mình, từ đó nhận biết đƣợc đâu là nhóm công chúng mục tiêu, chủ yếu của mình, để ƣu tiên ủng hộ và các nhóm công chúng liên quan hay quan tâm khác để tranh thủ sự ủng hộ, lôi kéo và thuyết phục họ đón đọc ấn phẩm của mình. Đồng thời, bản thân các tòa soạn sẽ có cơ sở khoa học thực tiễn để có những giải pháp, kế hoạch xây dựng công tác tổ chức, tuyên truyền một cách cụ thể và hợp lý. Chính vì vậy, tác giả đã chọn đề tài: Báo Bắc Ninh, báo Nhân Dân và công chúng thành phố Bắc Ninh (nghiên cứu trên báo in báo Bắc Ninh và báo Nhân Dân hàng ngày) làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành báo chí học. Luận văn tìm hiểu quan hệ giữa báo Bắc Ninh, báo Nhân Dân và công chúng thành phố Bắc Ninh.
Từ đó nắm bắt đƣợc tâm lý, hành vi, thái độ tiếp nhận báo chí của họ. Đồng thời, xây dựng những giải pháp cần thiết nhằm thiết lập, xây dựng nhóm công chúng cụ thể để các tòa soạn có cách thức truyền thông hợp lý nhất phù hợp với công chúng. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới, khoa học nghiên cứu công chúng trong lĩnh vực truyền thông đại chúng (TTĐC) đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX, nhiều công trình 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nghiên cứu đƣợc tiến hành và đạt đƣợc thành tựu quan trọng.
Các nhà nghiên cứu, lý luận đã ghi nhận 4 giai đoạn khác nhau về lịch sửnghiên cứu TTĐC. - Giai đoạn 1: Bắt đầu từ khoảng đầu thế kỉ XX cho tới cuối thập niên 30, Giai đoạn này ngƣời ta coi TTĐC nhƣ một mũi kim chích vào công chúng, có tác động trực tiếp đến công chúng. Các nhà nghiên cứu cho rằng công chúng truyền thông ở vị thế tiếp nhận một cách thụ động. Quan điểm này còn biết đến với tên gọi “mũi kim tiêm” (hypodermic-needle model), hay “viên đạn thần kỳ” (magic bullettheory).
- Giai đoạn 2: Từ khoảng năm 1940 – 1960 của thế kỷ 20: Giai đoạn này bắt đầu xuất hiện quan điểm bớt bi quan về vai trò của các phƣơng tiện truyền thông đại chúng. Các nhà nghiên cứu bắt đầu nói đến những tác động gián tiếp, thông qua nhiều bƣớc trung gian của TTĐC đối với công chúng. Một số nhà nghiên cứu tiêu biểu cho giai đoạn này là Joseph Klapper, Lazarsfed, Bernard Berelson, Hazel Gaude… “TTĐC không phải là nguyên nhân cần thiết và đầy đủ của những thay đổi trong công chúng. TTĐC hoạt động ở giữa và thông qua các yếu tố bổ sung chứ không phải là nguyên nhân duy nhất trong quá trình củng cố các điều kiện đã có” [36].
- Giai đoạn 3: Bắt đầu từ những năm 60 đến khoảng những năm 1955: Giai đoạn này công chúng đƣợc hình dung nhƣ các tác nhân xã hội có khả năng lý giải, phê phán và chóng chọi lại những sự áp đặt trong quá trình truyền thông đại chúng. Nhiều nghiên cứu đã tập trung vào việc nghiên cứu các nội dung thông điệp của TTĐC, về quá trình TTĐC, quá trình sản xuất các phƣơng tiện truyền thông, nghiên cứu về đặc điểm của các nhà truyền thông và hoạt động của họ. Giai đoạn này tiêu biểu có trƣờng phái “Cultural studies” và lý thuyết không gian công cộng của Jurgen Habermans. Một khẳng định quan trọng vào thập niên 70 của thế kỷ XX, các nhà nghiên cứu đã nhận ra rằng, công chúng là những ngƣời nuôi sống báo chí.
4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Giai đoạn 4: Từ những năm 1995 đến nay: Thời kỳ thay đổi trật tự thứ bậc và cách thức tổ chức và quản trị của truyền thông đại chúng. Đó là sự ra đời của loại hình truyền thông mới: báo mạng điện tử, nó tích hợp trong đó đa mã ngôn ngữ, ứng dụng tối đa các tính năng kỹ thuật của các phƣơng tiện TTĐC; tính đa chiều trong tƣơng tác giữa TTĐC và công chúng. “TTĐC trong giai đoạn này không còn là lãnh địa riêng của các nhà truyền thông, mà là nơi trình bày các kiến thức của con ngƣời và cũng là nơi diễn ra các mối quan hệ tiếp xúc, liên lạc giữa các tầng lớp, các nhóm xã hội” [14, 4]. Đây đều là các cuộc nghiên cứu quan trọng, giúp ta có kiến thức nền tảng, có đƣợc những cái nhìn khái quát, cụ thể về sự thay đổi và khả năng tiếp nhận của công chúng.
Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, tuy nghiên cứu công chúng là một vấn đề mới, chỉ xuất hiện khoảng 20 năm trở lại đây song đã thu hút sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu khác nhau thuộc các lĩnh vực Xã hội học, Tâm lý học, Báo chí học…Có nhiều khóa luận, luận văn, luận án cũng lấy đề tài công chúng làm vấn đề nghiên cứu. Tất cả các công trình nghiên cứu phát triển từ cấp độ thấp đến cao, từ tổng thể đến chi tiết.