MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiếp của đề tài Hiện nay trên ngành nông nghiệp và công nghiệp Việt Nam và các nƣớc trên Thế Giới không thể không nói đến một loại cây công nghiệp ngắn ngày mang nhiều giá trị kinh tế là nguồn thu nhập đáng kể cho mỗi quốc gia, có tác dụng nhiều mặt trong đời sống nhƣ cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến cũng nhƣ làm thức ăn cho con ngƣời, gia súc và cải tạo đất tốt đó là cây đậu tƣơng (Glycine max (L) Merril) là 1 trong số 5 loại cây trồng chính quan trọng và rất đƣợc quan tâm phát triển trên Thế Giới. Trong hạt đậu tƣơng chứa rất nhiều chất dinh dƣỡng quan trọng và rất cần thiết đối với nhu cầu cung cấp sức khỏe của con ngƣời. Trong đó protein chiếm khoảng 36 - 46% là nguồn protein thực vật có giá trị cao không những vậy trong hạt đậu tƣơng còn chứa rất nhiều chất dinh dƣỡng khác nhƣ sắt, canxi, photpho và các thành phần chất xơ rất tốt cho đƣờng tiêu hóa.
Mặt khác hàm lƣợng vitamin trong đậu tƣơng có nhiều nhóm B đáng kể nhƣ là B1, B2, B6. So với các loại đậu khác thì SLipit trong đậu tƣơng cao hơn rất nhiều chiếm khoảng 18 - 24%, có thể chế biến đƣợc các loại thực phẩm đa dạng khác nhau phục vụ cho nhu cầu tất yếu của con ngƣời nhƣ sản xuất đậu phụ, sữa đậu nành, bánh kẹo và các loại thực phẩm khác (Phạm Văn Thiều ,2006) [6]. Ngoài ra cây đậu tƣơng còn có khả năng cố định Nitơ tự do nhờ sự cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm Rizobium Japonicum tạo ra đƣợc một lƣợng chất hữu cơ bổ sung và cải tạo cho đất rất tốt. Để đậu tƣơng có đƣợc năng suất và phẩm chất tốt không thể không nói đến đƣợc lƣợng phân bón thích hợp đối với từng loại giống đậu tƣơng cũng nhƣ trong từng vùng sản xuất.
Trong đó tổ hợp phân bón thích hợp là vô cùng quan trọng, sử dụng lƣợng phân bón hợp lí giúp cây đậu tƣơng có năng suất Luan van 2 cao, phẩm chất tốt, có khả năng chống chịu đƣợc sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất thuận. Tuy nhiên trên thực tế cây đậu tƣơng ở nƣớc ta còn nhiều hạn chế năng suất còn thấp sản lƣợng đậu tƣơng chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu tiêu dùng và chế biến, diện tích gieo trồng đậu tƣơng cũng giảm sút. Tại Thái Nguyên trong những năm gần đây diện tích trồng đậu tƣơng của tỉnh luôn giảm không đủ đậu tƣơng cung cấp cho ngay cả trong tỉnh. Nguyên nhân chủ yếu của đậu tƣơng chƣa phát triển ở tỉnh Thái Nguyên là do giống, kỹ thuật canh tác còn kém, năng suất và sản lƣợng của tỉnh Thái Nguyên còn chƣa đồng đều, kém ổn định.
Mặt khác trồng và sản xuất tại Thái Nguyên chỉ tập trung vào vụ chính mà không quan tâm nhiều và cải thiện đậu tƣơng về khả năng phát triển của đậu tƣơng ở vụ đông. Giống là hƣớng đầu tƣ quan trọng hàng đầu có hiệu quả kinh tế trong ngành. Song bên cạnh đó, muốn phát huy đƣợc tiềm năng và phẩm chất của giống thì cần phải xác định đƣợc biện pháp kỹ thuật kết hợp bón phân hợp lý. Nguồn phân bón rất đa dạng, đòi hỏi ngƣời sản xuất đậu tƣơng phải biết sử dụng các loại phân bón phù hợp và sao cho đúng liều lƣợng, bón đúng thời điểm và bón cân đối mới tăng năng xuất, chất lƣợng cho đậu tƣơng.
Để đáp ứng đƣợc các yêu cầu thực tiễn của sản xuất nông nghiệp làm tăng năng suất đậu tƣợng trên một đơn vị diện tích góp phần chuyển dịch cơ cấu để đạt đƣợc hiệu quả, giá trị và năng suất của đậu tƣơng. Trong đó phƣơng thức bón phân ảnh hƣởng nhiều đến năng suất cây đâu tƣơng từ đó đẩy mạnh đƣợc sản xuất nông nghiệp và tăng hiệu quả cho ngƣời dân Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn của cô Phạm Thị Thu Huyền và thầy Đỗ Tuấn Tùng chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hƣởng của tổ hợp phân bón đến sự sinh trƣởng phát triển của giống đậu tƣơng ĐT51 tại vụ đông năm 2017 tại Thái Nguyên” Luan van 3 1. Mục đích của đề tài Xác định đƣợc tổ hợp phân bón thích hợp cho sinh trƣởng phát triển giống đậu tƣơng ĐT51 trồng trong vụ đông tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hƣởng của tổ hợp phân bón vô cơ đến khả năng sinh trƣởng của giống đậu tƣơng ĐT51.
- Đánh giá chỉ tiêu sinh lý của giống đậu tƣơng ĐT51 ở các tổ hợp phân bón khác nhau. - Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của giống đậu tƣơng ĐT51 ở các tổ hợp phân bón khác nhau. - Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tƣơng ĐT51 ở các tổ hợp phân bón khác nhau. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứa của đề tài là cơ sở khao học cho các nghiên cứu tiếp theo (mật độ, phân bón, thời vụ) về giống đậu tƣơng ĐT51 ở các tổ hợp phân bón khác nhau.
Ý nghĩa thực tiễn sản xuất: Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện quy trình thâm canh đậu tƣơng nói chung và quá trình canh tác trên địa bàn Thái Nguyên Luan van 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn của đề tài Cơ sở khoa học của đề tài Nƣớc ta là một nƣớc nông nghiệp, có đến 70% dân số lao động trong lĩnh vực này và để đáp ứng đƣợc cung cầu lƣơng thực, thực phẩm cho toàn cầu trong bối cảnh khí hậu và môi trƣờng sống ngày càng biến đổi phức tạp hiện nay, chúng ta cần xây dựng đƣợc một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến hơn. Dựa trên cơ sở khoa học kỹ thuật tiên tiến trên thế giới và các yếu tố nhƣ: Giống cây trồng, nƣớc tƣới, phân bón, kỹ thuật thâm canh… nhƣng vẫn phải bảo vệ đƣợc môi trƣờng, an toàn vệ sinh thực phẩm. Trong đó, liều lƣợng phân bón là yếu tố quan trong, sử dụng lƣợng phân bón hợp lý giúp cây có năng suất cao, phẩm chất tốt, có khả năng chống chịu sâu bênh và điều kiện ngoại cảnh bất thuận.
Để đậu tƣơng có đƣợc năng suất và phẩm chất tốt thì phải có đƣợc lƣợng phân bón thích hợp đối với từng giống đậu tƣơng trong từng vùng sản xuất thì công tác nghiên cứu, thử nghiệm lƣợng phân bón là vô cùng quan trọng. Đó là một cuộc thí nghiệm đƣa ra nhiều lƣợng phân bón khác nhau nhằm xác định ảnh hƣởng của yếu tố đó lên giống khác nhau nhƣ thế nào trong cùng một điều kiện tự nhiên của địa phƣơng đó. Khi nghiên cứu về lƣợng phân bón thích hợp đối với giống đậu tƣơng thì ta có thể tìm ra những biện pháp phù hợp nhằm thâm canh tăng năng suất đậu tƣơng, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế. Cơ sở thực tiễn của đề tài Sản xuất đậu tƣơng ở Thái Nguyên phát triển không mạnh do hiệu quả sản xuất chƣa cao.
Có nhiều nguyên nhân nhƣ năng suất thấp, đầu tƣ cao mà giá bán không cao, không ổn định, do sâu bệnh …Với những huyện có diện Luan van 5 tích cây đậu tƣơng lớn nhƣ Phổ Yên, Võ Nhai, diện tích trồng cây đậu tƣơng cũng giảm rõ rệt. Điển hình nhƣ năm 2006, diện tích đậu tƣơng của Phổ Yên là 689 ha, Võ Nhai là 582 ha thì đến năm 2009, Phổ Yên chỉ còn 371 ha, Võ Nhai còn 476 ha. Một trong những nguyên nhân chính khiến đậu tƣơng giảm đó là liều lƣợng phân bón chƣa thích hợp để tạo điều kiện cho cây đậu tƣơng có điều kiện sinh trƣởng phát triển và cho năng suất cao.Để đậu tƣơng cho năng suất cao, phân bón cũng là một trong những yếu tố giúp đậu tƣơng đạt năng suất, giảm đi chi phí về đầu tƣ giống, dinh dƣỡng, phòng trừ sâu bệnh, nâng cao hiệu quả kinh tế. giống đậu tƣơng ĐT51 là một giống mới đƣợc Bộ NN&PTNT công nhận, cho sản xuất thử ở các tỉnh phía Bắc nên chƣa có nhiều nghiên cứu về liều lƣợng phân bón thích hợp cho giống.
Xuất phát từ thực tiễn đó, chúng ta cần nghiên cứu liều lƣợng phân bón thích hợp đối với giống đậu tƣơng ĐT51 sao cho phù hợp với điều kiện của vùng, nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho nông dân. Theo Trần Đình Long và Nguyễn Thị chinh (2005) [5] cho dù Việt Nam sẽ là thanh viên của WTO, việc nhập khẩu ngô, đậu tƣơng phục vụ phát triển chăn nuôi hiện nay sẽ trở thành việc bất hợp lý trong tƣơng lai vì tiềm năng trồng cây họ đậu trong nƣớc ta còn rất lớn, lao động nông nghiệp và đất trồng trọt còn rất tốt, những cây trồng tiết kiệm nƣớc đƣợc ƣu tiên phát triển trong đó có cây đậu tƣơng. Hiện nay, ở hầu hết các tỉnh vùng núi phía Bắc điện tích đất hoang hóa càng nhiều, tập trung chủ yếu ở những vùng không chủ động nƣớc, đất đồi thấp, hoặc ở những vùng này trồng một số cây trồng cho giá trị kinh tế thấp. Do đó việc đƣa cây trồng cạn nói chung và cây đậu tƣơng nói riêng vào sản xuất ở các vùng này là rất cần thiết.
Để tăng khả năng sửa dụng đất, góp phần cải tạo đất, chống xói mòn, thoái hóa đất, nâng cao thu nhập cho ngƣời dân, cải thiên đời sống cộng đồng. Luan van 6 Những năm gần đây nƣớc ta đã chọn dƣớc một số giống mới có năng suất cao, chất lƣợng tốt đƣợc đƣa vào sản xuất nhƣ: ĐT84, ĐT93, ĐT99, ĐT12,… Vì vậy mà năng suất đậu tƣơng đã tăng lên song tốc độ còn chậm, có nhiều nguyên nhân, nhƣng một trong nhƣng nguyên nhân đó là kỹ thuật canh tác còn lạc hậu , bón phân không cân đối, năng suất thấp. Nên thiết lập công thức bón phân tìm ra công thức phân bón tối ƣu cho cây trồng là hết sức cần thiết.Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới và Việt Nam 2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới Cây đậu tƣơng đƣợc coi là cây trồng có vị trí rất quan trọng và đƣợc quan tâm nhiều trong nền kinh tế thế giới.Vì giá trị dinh dƣỡng cho con ngƣời và trong chăn nuôi và có khả năng cải tạo đất tốt.
Xuất phát từ đó mà cây đậu tƣơng đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới quan tâm, đầu tƣ sản xuất. Nên diên tích, năng suất và sản lƣợng đƣợc tăng dần lên. Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới trong những năm gần đây đƣợc trình bày ở bảng 2.