Khóa luận nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng lan Phi Điệp tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây lan phi điệp dendrobium anosmum tại vườn lan trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

• Tác giả: Ma Thị Thùy Nết
• Người hướng dẫn: ThS. La Thu Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Phân Bón Đến Sinh Trưởng Cây Lan Phi Điệp (Dendrobium Anosmum)
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Giới thiệu chung về phong lan
• 2.3. Tổng quan về lan Phi Điệp
• 2.3.1. Phân loại và đặc điểm thực vật
• 2.3.2. Đặc điểm hình thái cuả lan Phi Điệp
• 2.3.3. Cách chăm sóc lan Phi Điệp
• 2.4. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.5. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.6. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung Nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.6. Chuẩn bị, bố trí thí nghiệm và các bước tiến hành
• 3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng số chồi cây lan Phi Điệp
• 4.2. Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng chiều cao chồi của cây lan Phi Điệp
• 4.3. Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng đường kính gốc cây lan Phi Điệp
• 4.4. Ảnh hưởng của phân bón đến động thái ra rễ của cây lan Phi Điệp
• 4.5. Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng chiều dài rễ cây lan Phi Điệp
• 4.6. Ảnh hưởng của phân bón đến động thái ra lá của cây lan Phi Điệp
• 4.7. Ảnh hưởng của các loại phân bón đến chất lượng của cây lan Phi Điệp
• 4.8. Kết quả sâu bệnh hại và biện pháp phòng trừ
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây lan phi điệp Dendrobium anosmum. Cây lan phi điệp là một trong những loài lan quý hiếm và có giá trị kinh tế cao tại Việt Nam. Việc cung cấp dinh dưỡng đầy đủ cho cây là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển và chất lượng của cây. Nghiên cứu này nhằm xác định loại phân bón nào phù hợp nhất với điều kiện khí hậu tại Thái Nguyên, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng cây lan.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ hoa lan ngày càng tăng, việc nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây là rất cần thiết. Cây lan phi điệp không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có giá trị văn hóa và thẩm mỹ. Việc tìm ra loại phân bón phù hợp sẽ giúp người trồng lan tối ưu hóa quy trình chăm sóc, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu này cũng góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại vườn lan Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên. Các loại phân bón được sử dụng trong thí nghiệm bao gồm phân bón hữu cơ và phân bón hóa học. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn với nhiều công thức khác nhau để đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến các chỉ tiêu sinh trưởng như số chồi, chiều cao chồi, đường kính gốc, động thái ra rễ và chiều dài rễ. Số liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm thống kê để đưa ra kết luận chính xác.

2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là cây lan phi điệp (Dendrobium anosmum) được trồng tại vườn lan của trường. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc đánh giá ảnh hưởng của các loại phân bón đến sinh trưởng cây trong điều kiện khí hậu của Thái Nguyên. Nghiên cứu sẽ tập trung vào các yếu tố như độ ẩm, ánh sáng và nhiệt độ, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây lan.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy phân bón có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng cây lan phi điệp. Cụ thể, các công thức bón phân khác nhau đã tạo ra sự khác biệt về số lượng chồi, chiều cao chồi và đường kính gốc. Phân bón hóa học cho thấy hiệu quả cao hơn trong việc thúc đẩy sự phát triển của cây so với phân bón hữu cơ. Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón hữu cơ cũng mang lại lợi ích về chất lượng cây và bảo vệ môi trường.

3.1. Ảnh hưởng đến số chồi và chiều cao chồi

Kết quả cho thấy rằng cây lan phi điệp được bón phân bón hóa học có số chồi và chiều cao chồi cao hơn so với cây không được bón phân. Cụ thể, cây được bón phân hóa học có thể đạt chiều cao lên đến 30 cm, trong khi cây không bón chỉ đạt khoảng 15 cm. Điều này cho thấy phân bón có tác động tích cực đến sự phát triển của cây, giúp cây sinh trưởng mạnh mẽ hơn.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng phân bón phù hợp có thể nâng cao sinh trưởng cây lan phi điệp Dendrobium anosmum. Kết quả cho thấy phân bón hóa học mang lại hiệu quả cao hơn trong việc thúc đẩy sự phát triển của cây. Tuy nhiên, cần cân nhắc đến việc sử dụng phân bón hữu cơ để bảo vệ môi trường và duy trì chất lượng đất. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo là cần mở rộng quy mô thí nghiệm và thử nghiệm thêm các loại phân bón khác nhau để tìm ra giải pháp tối ưu nhất cho việc trồng lan.

4.1. Kiến nghị

Cần có các chương trình đào tạo cho người trồng lan về kỹ thuật bón phân và chăm sóc cây. Đồng thời, khuyến khích việc sử dụng phân bón hữu cơ để bảo vệ môi trường và duy trì sự bền vững trong sản xuất nông nghiệp. Các nhà nghiên cứu cũng nên tiếp tục tìm hiểu về các yếu tố khác ảnh hưởng đến sinh trưởng cây để có cái nhìn toàn diện hơn về quy trình trồng và chăm sóc lan.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tính cấp thiết và bối cảnh thực tiễn

Hoa lan thuộc họ Orchidaceae là một trong những loài hoa có giá trị thẩm mỹ và kinh tế cao. Trong đó, chi Hoàng thảo (Dendrobium) là một chi lớn với hơn 1.600 loài trên thế giới và hơn 100 loài tại Việt Nam. Loài lan Phi Điệp (Dendrobium anosmum), còn có tên gọi khác là Giả hạc, là loài phong lan thân thõng, hoa mọc dọc theo 2/3 thân phía ngọn, màu sắc và khuôn bông biến thiên đa dạng theo từng vùng miền xuất xứ. Trong y học cổ truyền, cây còn được sử dụng làm vị thuốc với tên gọi Thạch hộc (Kẹp thảo) để chữa các chứng khô khát, đau dạ dày, ho khan, hư nhược.

Tại Việt Nam, phong trào nuôi trồng và kinh doanh lan Phi Điệp phát triển mạnh mẽ từ năm 2013, giá trị thương phẩm tăng gấp nhiều lần, đặc biệt là các dòng đột biến hoặc các dòng xuất xứ từ Phú Thọ, Hòa Bình, Di Linh. Lan Phi Điệp chủ yếu được ghép trên giá thể gỗ; mặc dù có khả năng tự dưỡng qua quang hợp và hấp thu một phần ẩm, khoáng chất tự nhiên qua lớp mô xốp của rễ, nhưng nguồn dinh dưỡng tự nhiên không đủ đáp ứng nhu cầu sinh trưởng tối ưu trong điều kiện nuôi trồng tập trung. Việc sản xuất hoa lan ở nước ta nhìn chung còn hạn chế về năng suất, chất lượng do chưa có các nghiên cứu khảo nghiệm bài bản về chế độ phân bón cho từng tiểu vùng khí hậu. Đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón đến sinh trưởng của cây lan Phi Điệp (Dendrobium anosmum) tại vườn lan Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên" được thực hiện nhằm xác định loại phân bón và quy trình chăm sóc dinh dưỡng tối ưu trong giai đoạn sinh trưởng đầu của cây tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá ảnh hưởng của các loại phân bón đến sinh trưởng và chất lượng của cây lan Phi Điệp, từ đó lựa chọn loại phân bón phù hợp với điều kiện khí hậu tại Thái Nguyên.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Mục tiêu 1: Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng số chồi và chiều cao chồi của cây lan Phi Điệp.
   • Mục tiêu 2: Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng đường kính gốc, động thái ra rễ và chiều dài rễ của cây lan Phi Điệp.
   • Mục tiêu 3: Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến động thái ra lá và chất lượng tổng thể của cây lan Phi Điệp.
   • Mục tiêu 4: Đánh giá tình hình sâu bệnh hại trên cây lan Phi Điệp và đề xuất biện pháp phòng trừ phù hợp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cây lan Phi Điệp (Dendrobium anosmum) được nhân từ nguồn cây mẹ đã thuần hóa tại vườn lan Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá sự ảnh hưởng của 3 loại phân bón (phân bón lá sinh học Super Hume, phân khoáng vô cơ NPK, phân hữu cơ phân dê) so với đối chứng không bón phân đến các chỉ tiêu sinh trưởng sinh dưỡng trong giai đoạn đầu.
• Không gian nghiên cứu: Vườn lan thuộc Trung tâm Đào tạo, Nghiên cứu và Phát triển Thủy sản vùng Đông Bắc – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (địa bàn xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên). Khu vực có địa hình đồi bát úp, độ dốc 10–15°, độ cao 50–70m, mang đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng Đông Bắc với hai mùa mưa – khô rõ rệt.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 01/2020 đến tháng 06/2020 (theo dõi định kỳ trong 150 ngày).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và tổng quan tài liệu

• Đặc tính sinh thái học chi Dendrobium: Rễ thuộc loại rễ bì sinh, bao bọc bởi mô xốp (velamen) hút ẩm và muối khoáng, chóp rễ chứa sắc lạp tham gia quang hợp nhưng không chịu được úng ngập và giá lạnh kéo dài; thân dạng đa thân mọng nước có giả hành tích trữ dịch nhầy chống hạn; lá mọc so le, mọng nước, rụng lá vào mùa nghỉ trước khi ra hoa.
• Cơ sở sử dụng dinh dưỡng khoáng và hữu cơ trên phong lan:
  • Nghiên cứu quốc tế: Supaporn và Pornprasit (1992) khẳng định phân bón NPK 20-20-20 kết hợp chất điều hòa sinh trưởng thúc đẩy giả hành và hoa; Yin-Tung Wang (1995) xác định tỷ lệ N:P:K 20:8,6:16,6 kích thích mầm giả hành và kéo dài tuổi thọ rễ Dendrobium; Rebecca G. Bichsel và cộng sự (2008) chỉ rõ nồng độ dinh dưỡng khoáng 100 mg/l N – 50 mg/l P – 100 mg/l K thích hợp nhất cho Dendrobium nobile.
  • Nghiên cứu trong nước: Nguyễn Công Nghiệp (2000), Nguyễn Hạc Thúy (2001), Việt Chương và Nguyễn Việt Thái (2002), Phạm Thị Liên (2002), Dương Hoa Xô và Nguyễn Đăng Nghĩa (2008) đã phân tích vai trò của đạm (phát triển thân lá, chồi non), lân (kích thích rễ và mầm hoa), kali (tăng sức chống chịu, cứng cây, làm bền hoa) cũng như cảnh báo nồng độ dung dịch tưới không vượt quá 1 g/lít để tránh gây sốc phân và cháy rễ lan.

Thiết kế thí nghiệm và phương pháp thu thập số liệu

Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD) với 4 công thức thí nghiệm (CTTN), mỗi công thức lặp lại 3 lần, mỗi lần lặp gồm 30 gốc (tổng dung lượng mẫu theo dõi là 90 gốc/công thức, tương ứng 360 gốc toàn thí nghiệm):

• Công thức 1 (CT1): Bón phân Super Hume (thành phần: Axit Humic 4,5%, bổ sung Axit Fulvic cao). Pha tỷ lệ 20g/20 lít nước, phun định kỳ 7 ngày/lần sau khi cây xuất hiện chồi non.
• Công thức 2 (CT2): Bón phân NPK (thành phần: N Urê 20%, $\text{P}_2\text{O}_5$ supe lân 20%, $\text{K}_2\text{O}$ Kaliclorua 20%, B 200 ppm, Cu 500 ppm, Fe 1.000 ppm, Zn 500 ppm, độ ẩm 1%). Pha tỷ lệ 20g/20 lít nước, phun định kỳ 7 ngày/lần sau khi cây có chồi non.
• Công thức 3 (CT3): Bón phân hữu cơ (phân dê khô dạng viên tròn). Bón gốc với liều lượng 200g/gốc sau khi cây đã ra rễ.
• Công thức 4 (CT4): Công thức đối chứng, hoàn toàn không sử dụng phân bón.

Chế độ chăm sóc đồng đều giữa các công thức: tưới nước giữ ẩm định kỳ vào sáng sớm và chiều mát, nhổ sạch cỏ giò lan, theo dõi và phòng trừ sâu bệnh.

Phương pháp đo đếm và xử lý thống kê

• Chỉ tiêu đo đếm: Định kỳ 30 ngày/lần qua 5 giai đoạn (Lần 1: 30 ngày, Lần 2: 60 ngày, Lần 3: 90 ngày, Lần 4: 120 ngày, Lần 5: 150 ngày).
  • Chiều cao vút ngọn chồi ($H_{vn}$): Đo bằng thước đo có vạch chia mm (độ chính xác 0,1 cm), đặt từ sát gốc đến đỉnh sinh trưởng.
  • Đường kính gốc chồi non ($D_{00}$): Đo tại vị trí chồi nảy mầm từ thân mẹ bằng thước kẹp thép/panme cơ khí.
  • Số chồi non, số rễ, chiều dài rễ (cm), số lá non mới ra trên cây.
  • Phân loại chất lượng cây thành 3 cấp: Tốt, Trung bình, Xấu.
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán các giá trị trung bình ($\bar{H}{vn}$, $\bar{D}{00}$) trên phần mềm Microsoft Excel 2010. Kiểm định sự sai khác giữa các công thức thí nghiệm bằng phân tích phương sai một nhân tố (ANOVA Single Factor) ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($F_{05} = 3,49$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tổng quan về vẻ đẹp, giá trị văn hóa và kinh tế của hoa phong lan nói chung và loài lan Phi Điệp (Dendrobium anosmum) nói riêng. Phân tích thực trạng bùng nổ nhu cầu thị trường đối với lan Phi Điệp, sự cần thiết phải cung cấp dinh dưỡng khoáng/hữu cơ bổ sung cho cây trồng trên giá thể gỗ, từ đó xác định mục tiêu, nhiệm vụ và ý nghĩa khoa học cũng như thực tiễn của đề tài.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Tổng hợp chi tiết các nghiên cứu phân loại thực vật, vùng phân bố của chi Dendrobium tại 6 khu vực địa lý sinh thái ở Việt Nam. Khái quát đặc điểm hình thái thân, lá, rễ, hoa, quả của lan Phi Điệp, phân tích công dụng dược liệu (vị thuốc Thạch hộc). Đánh giá lịch sử và thành tựu nghiên cứu nuôi cấy mô in vitro, kỹ thuật bón phân NPK, phân vi lượng, phân qua lá trên phong lan tại Thái Lan, Trung Quốc, Mỹ, Hà Lan và các kết quả nghiên cứu trong nước. Giới thiệu điều kiện tự nhiên, địa hình, khí hậu tại khu vực thực nghiệm thuộc xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả quy cách nguồn gốc cây mẹ, vật tư dụng cụ (thước kẹp, thước đo cm, bình phun điện 20L). Chi tiết hóa quy trình lập 4 công thức thí nghiệm với 3 lần nhắc lại, thành phần hóa học và liều lượng bón của 3 loại phân (Super Hume, NPK 20-20-20, phân dê hữu cơ) cùng công thức đối chứng. Thiết lập phiếu điều tra, biểu mẫu theo dõi 7 chỉ tiêu sinh trưởng và mô tả chi tiết các bước xử lý số liệu bằng công cụ phân tích phương sai ANOVA một nhân tố trên Excel.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Trình bày toàn bộ hệ thống số liệu thực nghiệm qua 5 lần đo đếm kéo dài 150 ngày. Đánh giá chi tiết tác động của từng loại phân bón đến 7 nhóm chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng cây:

1. Sinh trưởng số chồi và chiều cao chồi

Phân bón Super Hume thể hiện ưu thế vượt trội ngay từ lần đo thứ nhất và duy trì khoảng cách biệt lập đến ngày thứ 150. Chiều cao chồi ở công thức sử dụng Super Hume đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, trong khi công thức phân hữu cơ chỉ phát huy tác dụng rõ rệt từ sau ngày thứ 90 (khi bộ rễ đã hình thành).

Công thức	Số chồi sau 30 ngày (chồi)	Số chồi sau 150 ngày (chồi)	Chiều cao chồi sau 30 ngày (cm)	Chiều cao chồi sau 150 ngày (cm)
CT1 (Super Hume)	1,24	1,96	2,88	21,35
CT2 (NPK 20-20-20)	0,62	1,81	0,41	8,39
CT3 (Phân hữu cơ)	0,02	1,13	0,03	3,72
CT4 (Đối chứng)	0,00	0,73	0,00	2,25

• Kiểm định ANOVA: Số chồi có $F_A = 8,38 > F_{05} = 3,49$; Chiều cao chồi có $F = 7,73 > F_{05} = 3,49$, chứng minh sự khác biệt về sinh trưởng chồi giữa các công thức là có ý nghĩa thống kê.

2. Sinh trưởng đường kính gốc ($D_{00}$)

Đường kính gốc chồi non ở CT1 tăng liên tục từ 0,29 cm (30 ngày) lên 1,39 cm (150 ngày). CT2 đạt 1,07 cm tại ngày thứ 150, cao hơn rõ rệt so với CT3 (0,43 cm) và CT4 (0,26 cm). Phân tích ANOVA cho thấy $F_A(D_{00}) = 6,13 > F_{05} = 3,49$.

Công thức	Lần 1 (30 ngày)	Lần 2 (60 ngày)	Lần 3 (90 ngày)	Lần 4 (120 ngày)	Lần 5 (150 ngày)
CT1 (Super Hume)	0,29 cm	0,45 cm	0,78 cm	1,19 cm	1,39 cm
CT2 (NPK)	0,07 cm	0,16 cm	0,32 cm	0,72 cm	1,07 cm
CT3 (Phân hữu cơ)	0,004 cm	0,008 cm	0,03 cm	0,22 cm	0,43 cm
CT4 (Đối chứng)	0,00 cm	0,00 cm	0,03 cm	0,16 cm	0,26 cm

3. Động thái ra rễ và chiều dài rễ

Ở 30 và 60 ngày đầu, chỉ riêng CT1 có xuất hiện rễ mới (lần 1 đạt 0,32 rễ, dài 0,17 cm; lần 2 đạt 0,35 rễ, dài 0,25 cm), trong khi các công thức CT2, CT3, CT4 chưa phát sinh rễ. Đến ngày thứ 150, CT1 vượt trội với 1,40 rễ/cây và chiều dài rễ đạt 1,56 cm. Kiểm định ANOVA: Số rễ đạt $F = 5,22 > F_{05} = 3,49$; Chiều dài rễ đạt $F = 3,95 > F_{05} = 3,49$.

Công thức	Số rễ sau 90 ngày (rễ)	Số rễ sau 150 ngày (rễ)	Dài rễ sau 90 ngày (cm)	Dài rễ sau 150 ngày (cm)
CT1 (Super Hume)	0,47	1,40	0,37	1,56
CT2 (NPK)	0,08	0,80	0,07	0,75
CT3 (Phân hữu cơ)	0,01	0,27	0,01	0,19
CT4 (Đối chứng)	0,03	0,10	0,03	0,10

4. Động thái ra lá của cây

Số lượng lá non mới nảy sinh tăng nhanh nhất ở công thức Super Hume, đạt 1,11 lá (sau 30 ngày) và lên đến 11,42 lá (sau 150 ngày). Tiếp theo là CT2 với 6,15 lá; CT3 đạt 2,06 lá và CT4 đạt 1,30 lá. Phân tích ANOVA cho thấy $F = 5,05 > F_{05} = 3,49$.

5. Phân cấp chất lượng cây qua 150 ngày

Chất lượng cây được theo dõi trên toàn bộ 90 cây ở mỗi công thức và phân loại tỷ lệ % theo từng lần đo:

Công thức	Tỷ lệ cây Tốt (Lần 1 - 30 ngày)	Tỷ lệ cây Tốt (Lần 5 - 150 ngày)	Tỷ lệ cây TB (Lần 5 - 150 ngày)	Tỷ lệ cây Xấu (Lần 5 - 150 ngày)
CT1 (Super Hume)	77,7% (70 cây)	96,7% (87 cây)	3,33% (3 cây)	0,0% (0 cây)
CT2 (NPK)	50,0% (45 cây)	77,8% (70 cây)	22,2% (20 cây)	0,0% (0 cây)
CT3 (Phân hữu cơ)	44,4% (40 cây)	63,3% (57 cây)	36,7% (33 cây)	0,0% (0 cây)
CT4 (Đối chứng)	24,4% (22 cây)	46,6% (42 cây)	53,3% (48 cây)	0,0% (0 cây)

6. Tình hình sâu bệnh hại và biện pháp phòng trừ

Trong suốt 150 ngày theo dõi, tình hình sâu hại và bệnh hại lá xuất hiện ở mức độ rất thấp, không gây ảnh hưởng đáng kể đến các chỉ tiêu sinh trưởng do áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp: tưới nước giữ ẩm đúng kỹ thuật, làm sạch cỏ giò lan, vệ sinh môi trường giàn treo thông thoáng, luân chuyển vị trí cây và áp dụng biện pháp cơ giới/sinh học phòng ngừa ốc sên ăn chồi non.

Phần 5: Kết luận, tồn tại, kiến nghị

Tóm lược các phát hiện cốt lõi về hiệu lực của phân bón Super Hume; chỉ ra hai hạn chế về số lượng chủng loại phân và sự thiếu vắng đánh giá tác động vi khí hậu; đề xuất khuyến nghị ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất thực tế tại các vườn lan.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ số liệu thực nghiệm

1. Hiệu lực của phân bón Super Hume (CT1): Là công thức mang lại hiệu quả sinh trưởng toàn diện và cao nhất trên tất cả các chỉ tiêu sau 150 ngày nuôi trồng:
   • Số chồi non trung bình: $1,96\text{ chồi}$ (vượt đối chứng $168,5%$).
   • Chiều cao vút ngọn chồi ($H_{vn}$): $21,35\text{ cm}$ (gấp $9,48$ lần đối chứng CT4 đạt $2,25\text{ cm}$).
   • Đường kính gốc ($D_{00}$): $1,39\text{ cm}$ (gấp $5,34$ lần đối chứng CT4 đạt $0,26\text{ cm}$).
   • Số lượng rễ trung bình: $1,40\text{ rễ}$ (gấp $14$ lần đối chứng CT4 đạt $0,10\text{ rễ}$).
   • Chiều dài rễ trung bình: $1,56\text{ cm}$ (gấp $15,6$ lần đối chứng CT4 đạt $0,10\text{ cm}$).
   • Số lá trung bình: $11,42\text{ lá}$ (gấp $8,78$ lần đối chứng CT4 đạt $1,30\text{ lá}$).
   • Phân cấp phẩm chất: Đạt tỷ lệ cây tốt cao nhất là $96,7%$ ($87/90$ cây), chỉ có $3,33%$ cây trung bình và không có cây phẩm chất xấu.
2. Hiệu lực của phân NPK 20-20-20 (CT2): Xếp thứ hai về hiệu quả sinh trưởng ($H_{vn} = 8,39\text{ cm}$; $D_{00} = 1,07\text{ cm}$; $6,15\text{ lá}$; tỷ lệ cây tốt đạt $77,8%$).
3. Hiệu lực của phân hữu cơ phân dê (CT3): Tác động sinh trưởng chậm hơn trong 60 ngày đầu do phân hữu cơ cần thời gian phân giải khoáng và rễ cây phải tiếp xúc giá thể; đạt $H_{vn} = 3,72\text{ cm}$, $D_{00} = 0,43\text{ cm}$, tỷ lệ cây tốt đạt $63,3%$.

Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật của tác giả

• Khuyến nghị sử dụng phân bón lá Super Hume (liều lượng 20g/20 lít nước, phun 7 ngày/lần ngay sau khi cây xuất hiện mầm chồi non) nhằm đạt hiệu quả sinh trưởng nhanh, tỷ lệ cây tốt cao trong giai đoạn đầu.
• Trường hợp điều kiện kinh tế hạn chế do giá thành phân Super Hume cao, người trồng có thể lựa chọn phân bón vô cơ NPK (20-20-20) hoặc phân dê hữu cơ hoai mục để giảm chi phí đầu tư mà vẫn đảm bảo cây phát triển tốt hơn so với không bón phân.
• Áp dụng đồng bộ các giải pháp quản lý vườn lan: tưới nước giữ ẩm sáng sớm/chiều mát, nhổ sạch cỏ trong giò, vệ sinh vườn thường xuyên, luân chuyển cây và diệt trừ sên ăn chồi bằng biện pháp sinh học.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã bổ sung dẫn liệu thực nghiệm có đối chứng, được phân tích định lượng bằng phương pháp thống kê sinh học (ANOVA) về phản ứng sinh trưởng của lan Phi Điệp bản địa đối với 3 dạng phân bón phổ biến tại vùng sinh thái Thái Nguyên, đóng góp cơ sở dữ liệu cho việc hoàn thiện quy trình chăm sóc hoa lan trong giai đoạn cây con.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra các mặt tồn tại và hướng nghiên cứu mở rộng như sau:

• Hạn chế:
  • Đề tài mới chỉ dừng lại ở việc khảo nghiệm 3 loại phân bón (Super Hume, NPK 20-20-20, phân dê hữu cơ) ở một mức nồng độ/liều lượng cố định, chưa khảo sát các thang nồng độ khác nhau.
  • Chưa tiến hành đo đạc, phân tích định lượng mối tương quan giữa các yếu tố vi khí hậu môi trường (nhiệt độ, ẩm độ không khí, cường độ ánh sáng theo mùa) với tốc độ sinh trưởng của lan Phi Điệp.
  • Phạm vi theo dõi chỉ tập trung vào giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng ban đầu (150 ngày), chưa theo dõi đến giai đoạn phân hóa mầm hoa và chất lượng hoa nở.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục thử nghiệm mở rộng với nhiều chủng loại phân bón khác nhau, phối hợp đa dạng tỷ lệ N-P-K theo từng thời kỳ sinh trưởng và kéo dài chu kỳ nghiên cứu qua các mùa phát triển tiếp theo của lan Phi Điệp tại vườn lan.

---

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cụ thể cho các đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên ngành Lâm nghiệp, Nông học, Công nghệ sinh học và Hoa viên cây cảnh: Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD) trên đối tượng phong lan bì sinh; mẫu phiếu điều tra động thái rễ, thân, lá và kỹ thuật xử lý phân tích phương sai ANOVA một nhân tố bằng phần mềm Excel trong lâm nghiệp.
• Nhà vườn, kỹ thuật viên và người sản xuất hoa lan: Ứng dụng trực tiếp thông số kỹ thuật về nồng độ pha chế, chu kỳ phun phân bón lá Super Hume (20g/20L nước, 7 ngày/lần) và chế độ bón lót phân dê hữu cơ cho lan Phi Điệp trong giai đoạn ươm mầm chồi non nhằm tăng tốc độ sinh trưởng và giảm thiểu rủi ro sâu bệnh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thí nghiệm sử dụng những loại phân bón nào và liều lượng bón cụ thể ra sao?

Thí nghiệm khảo nghiệm 3 loại phân bón so với đối chứng không bón:

• Super Hume (CT1): Thành phần Axit Humic 4,5% và Axit Fulvic; liều lượng 20g pha trong 20 lít nước, phun định kỳ 7 ngày/lần sau khi cây ra chồi non.
• NPK 20-20-20 (CT2): Phân khoáng hòa tan bổ sung vi lượng (B, Cu, Fe, Zn); liều lượng 20g pha trong 20 lít nước, phun định kỳ 7 ngày/lần sau khi có chồi non.
• Phân hữu cơ (CT3): Phân dê khô dạng viên tròn; liều lượng 200g/gốc, bón gốc sau khi cây đã xuất hiện rễ.
• Đối chứng (CT4): Không sử dụng bất kỳ loại phân bón nào.

2. Loại phân bón nào cho kết quả sinh trưởng chiều cao và số lá tốt nhất sau 150 ngày?

Phân bón lá Super Hume (CT1) cho kết quả cao nhất:

• Chiều cao chồi non đạt trung bình $21,35\text{ cm}$ (trong khi CT2 đạt $8,39\text{ cm}$, CT3 đạt $3,72\text{ cm}$, CT4 chỉ đạt $2,25\text{ cm}$).
• Số lá non đạt trung bình $11,42\text{ lá}$ (trong khi CT2 đạt $6,15\text{ lá}$, CT3 đạt $2,06\text{ lá}$, CT4 đạt $1,30\text{ lá}$).

3. Động thái ra rễ của lan Phi Điệp ở các công thức diễn ra như thế nào trong 60 ngày đầu?

Trong 60 ngày đầu (lần đo 1 và 2), chỉ có duy nhất công thức CT1 (Super Hume) kích thích cây ra rễ mới (sau 30 ngày đạt 0,32 rễ, dài 0,17 cm; sau 60 ngày đạt 0,35 rễ, dài 0,25 cm). Tất cả các công thức còn lại (CT2, CT3, CT4) đều chưa nhận thấy sự sinh trưởng và phát sinh rễ mới trong giai đoạn này.

4. Kết quả phân tích thống kê ANOVA về các chỉ tiêu sinh trưởng cho thấy điều gì?

Phân tích phương sai một nhân tố ở mức ý nghĩa 5% ($\alpha = 0,05$, với giá trị tới hạn $F_{05} = 3,49$) cho thấy giá trị thực nghiệm ở mọi chỉ tiêu đều lớn hơn $F_{05}$:

• Số chồi: $F_A = 8,38 > 3,49$
• Chiều cao chồi: $F = 7,73 > 3,49$
• Đường kính gốc: $F_A = 6,13 > 3,49$
• Số rễ: $F = 5,22 > 3,49$
• Chiều dài rễ: $F = 3,95 > 3,49$
• Số lá: $F = 5,05 > 3,49$ Điều này khẳng định phân bón có tác động sai khác rõ rệt đến sinh trưởng của lan Phi Điệp, trong đó công thức sử dụng phân Super Hume có tác động vượt trội có ý nghĩa thống kê so với các công thức còn lại.

5. Tình hình sâu bệnh hại tại vườn lan thực nghiệm được ghi nhận và xử lý như thế nào?

Số lượng sâu bệnh hại xuất hiện trong suốt 150 ngày theo dõi là rất ít, không đáng kể và không phải lập biểu thống kê thiệt hại. Kết quả này đạt được nhờ thực hiện đồng bộ các biện pháp vệ sinh giàn lan, nhổ cỏ định kỳ, tưới nước điều độ, luân chuyển vị trí treo cây và bắt diệt sên ăn chồi non bằng biện pháp sinh học/cơ giới.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ma Thị Thùy Nết đã thực hiện hoàn chỉnh quy trình thực nghiệm đánh giá ảnh hưởng của 3 loại phân bón đến sinh trưởng của cây lan Phi Điệp (Dendrobium anosmum) trong 150 ngày tại Thái Nguyên. Kết quả khẳng định phân bón lá Super Hume (Axit Humic 4,5%) mang lại hiệu quả cao nhất trên toàn bộ các chỉ tiêu số chồi, chiều cao, đường kính gốc, động thái ra rễ, số lá và tỷ lệ cây tốt đạt $96,7%$. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và quy trình kỹ thuật bón phân có giá trị thực tiễn đối với nghề nhân giống và nuôi trồng phong lan Phi Điệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lan là một trong thế giới các loài hoa, hoa lan là một trong những loài hoa đẹp nhất. Hoa lan được coi là loài hoa tinh khiết, hoa vương giả cao sang vua của các loài hoa. Hoa lan không những đẹp về màu sắc mà còn đẹp cả về hình dáng, cái đẹp của hoa lan thể hiện từ những đường nét của cánh hoa tao nhã đến những dạng hình thân lá, cành duyên dáng ít có loài hoa nào sánh nổi.

Những năm gần đây, ở khắp nước ta, rất nhiều người có cái thú vui chăm sóc một chậu phong lan ở ngay nơi mình sống. Người có điều kiện kinh tế dồi dào, đất đai rộng, thì lập một vườn Hoa lan có đầy đủ giàn treo, các phương tiện gây trồng, chăm sóc và có thể kinh doanh một phần. Ngừời sống nơi chật hẹp, thì chỉ cần một chút nhỏ không gian đủ treo một vài giò phong lan, có thể nơi cửa sổ, cạnh lối đi. Chi lan hoàng thảo (Dendrobium) là một chi lớn trong họ lan (Orchidaceae) trên thế giới có đến 1600 loài phân bố trải dài từ Triều Tiên, Nhật Bản qua Đông Dương, Malaysia, Indonesia đến Australia và các đảo pôlynesi.

Ở Việt Nam chi có đến 100 loài xếp trong 14 tông phân biệt nhau phức tạp bằng thân (củ giả), lá, hoa. Lan phi điệp (Dendrobium anosmun) là một loài trong chi hoàng thảo (Dendrobium). Đặc điểm của loài là hoa từng mọc dọc theo các đốt ở 2/3 thân phía ngọn. Tùy vùng miền xuất xứ mà hình dáng hoa khác nhau, độ đậm nhạt khác nhau, độ bay của cánh, hình dáng môi hoa, phân bố màu sắc.

Hiện nay Phi điệp là loài lan đắt nhất Việt Nam, từ 2013 Phi điệp liên tục thay đổi về giá. Giá lan phi điệp hiện nay gấp khoảng 6 - 8 lần so với những năm trước đây, thật sự là ước mơ rất lớn đối với những người mới chơi Luan van 2 lan nhưng chưa có điều kiện kinh tế. Giá phi điệp tính theo kg vào khoảng 6 - 7 triệu/kg. Được mệnh danh là phi điệp có mặt hoa đẹp, phi điệp Phú Thọ, Hòa Bình, Di Linh, có giá rất đắt khi được bán theo mầm, theo ngọn chứ không bán theo kg.

Thậm chí, loài phi điệp đột biến 5 cánh trắng đang được bán theo cm. Mặt bông đẹp hiện nay là tiêu chí đánh giá giá trị của loài lan phi điệp này [26]. Hoa phong lan và lan Phi Điệp nói riêng là loại hoa đang rất được ưa chuộng trên thị trường. Chúng chủ yếu được trồng trên nền giá thể gỗ.

Lan có khả năng tự quang hợp để chuyển hóa năng lượng giúp cây sinh trưởng. Lan cũng có thể hấp thu hơi ẩm từ không khí hoặc trên vỏ cây chủ. Rễ của chúng phát triển nhờ hút nước và dinh dưỡng tự nhiên. Một số vi sinh vật cộng sinh cũng cung cấp dinh dưỡng cho chúng.

Nhưng dinh dưỡng đó chưa đủ để cây phát triển. Vì vậy cần cung cấp dinh dưỡng từ các nguồn phân bón. Việc thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón đến sinh trưởng của cây lan Phi Điệp (Dendrobium anosmum) tại vườn lan Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên” nhằm đánh giá mức độ sinh trưởng của cây Phi Điệp là cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu 1.

Mục tiêu chung - Đánh giá được ảnh hưởng của các loại phân bón đến sinh trưởng, và chất lượng của cây lan Phi Điệp từ đó đưa ra loại phân bón phù hợp với điều kiện khí hậu tại Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể + Đánh giá được ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng số chồi và chiều cao chồi của cây lan Phi Điệp + Đánh giá được ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng đường kính Luan van 3 gốc, động thái ra rễ, chiều dài rễ của cây lan Phi Điệp + Đánh giá được ảnh hưởng của phân bón đến động thái ra lá và chất lượng cây của cây lan Phi Điệp + Đánh giá được tình hình sâu bệnh hại cây lan Phi Điệp và biện pháp phòng trừ. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Qua nghiên cứu thực tiễn đề tài giúp ta làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, ứng dụng lý thuyết đã học được trong nhà trường và thực tiễn sản xuất.

- Học tập và hiểu biết về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn trồng và chăm sóc Lan tại địa bàn nghiên cứu. - Tạo cho sinh viên một tác phong làm việc tự lập khi ra thực tế. - Giúp tôi hiểu thêm về sự ảnh hưởng của các loại phân khác nhau tới sinh trưởng của cây lan Phi Điệp trong giai đoạn đầu. - Đánh giá tình hình phát triển từ đó đưa ra loại phân bón phù hợp nhất, áp dụng vào sản xuất Lan.

- Biết được tầm quan trọng của công tác bảo tồn và lưu giữ nguồn gen thực vật quý hiếm trong sự nghiệp bảo tồn đa dạng sinh học hiện nay. - Kết quả nghiên cứu của khoá luận sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu khác về loài cây lan. Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết luận của đề tài là cơ sở quan trọng để có loại phân bón hợp lý, góp phần xây dựng quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc giúp nâng cao năng suất, chất lượng và tiết kiệm chi phí sản xuất cho người trồng Lan. Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Cùng với sự phát triển kinh tế, xã hội, y học, việc vận dụng tính dược liệu của các loại lan trong những năm gần đây ngày càng được coi trọng và dần đi theo chiều sâu, đặc biệt là loài lan đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng và cần được bảo tồn. Lan đang là nhu cầu của nhiều người trên thế giới trong việc thưởng thức cái đẹp hay trong y học. Hiện nay Lan là một loại cây trồng có giá trị cao. Ở Việt Nam, loài lan đã được một số nhà khoa học nghiên cứu đánh giá và bước đầu thu được những kết quả tốt.

Ngoài việc phục vụ các nhu cầu giải trí, thưởng thức cái đẹp của con ngừời, phong lan đồng thời cũng đã tạo ra được một nguồn lợi kinh tế quan trọng. Theo các chuyên gia về lan, nghề trồng lan đã đem lại lợi nhuận không nhỏ cho người dân, nghề trồng lan đã phát triển thành nghành công nghiệp có lợi nhuận cao. Ở nước ta, hoa lan được trồng ở những vùng có khí hậu lạnh như Sapa, Đà Lạt và các tỉnh Bắc Bộ. Tuy nhiên, sản xuất hoa lan ở nước ta vẫn còn hạn chế về năng suất, chất lượng, sản lượng, chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường, hoa nở không đúng dịp lễ tết… Một trong những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên đó là các giống hoa lan chưa được nghiên cứu khảo nghiệm tại các vùng sinh thái một cách hệ thống trước khi trồng.

Do đó, nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón sẽ giúp chúng ta nắm bắt được đặc điểm sinh trưởng, phát triển, khả năng thích nghi của chúng với điều kiện khí hậu góp phần xây dựng quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc giúp nâng cao năng suất, chất lượng và tiết kiệm chi phí sản xuất cho người trồng lan. Giới thiệu chung về phong lan Phong lan có vùng phân bố rộng lớn, trải dài từ đường xích đạo cho đến Bắc cực, từ đồng bằng cho đến các vùng núi băng tuyết. Họ phong lan (Orchidaceae) với 750 chi và hơn 25000 loài là họ lớn thứ hai sau họ cúc (Asteraceae) trong ngành hạt kín (Angiospermae) và cũng là họ lớn nhất trong lớp một lá mầm [3]. Chi Hoàng thảo (Dendrobium) là một chi lớn trong họ Phong lan.

Hiện nay, chi này bao gồm hơn 1200 loài được chia thành 40 nhóm thuộc dòng Dendrobiinae. Chi Dendrobium được phân bố rộng rãi nhiều ở vùng Nam Á, Đông Á và Đông Nam Á cho đến Philippines, Borneo, Autralia, NewZealand, riêng ở Việt Nam có trên 110 loài [21]. Về đặc điểm hình thái bên ngoài của chi Dendrobium: Rễ chi Dendrobium thuộc loại rễ bì sinh, chung quanh rễ thật được bao bọc bởi một lớp mô xốp (màng) giúp cây dễ dàng hút nước, muối khoáng và ngăn chặn ánh sáng mặt trời gay gắt. Chóp rễ có màu xanh lá cây, ở phần rễ có các sắc lạp không bị ngăn bởi mô xốp nên có thể giúp cây quang hợp [1].

Rễ của lan Dendrobium không chịu được lạnh, nếu bị lạnh trong thời gian dài, rễ cây sẽ bị mục nát và cây bị chết [3]. Thân lan Dendrobium thuộc loài đa thân có hệ thống nhánh nằm ngang bò dài trên giá thể hoặc nằm sâu trong đất gọi là thân rễ. Thân có dạng mọc thẳng hoặc rũ xuống [3]. Giả hành là những đoạn phình to, bên trong có các mô mềm chứa dịch nhày làm giảm sự mất nước và dự trữ chất dinh dưỡng để nuôi cây trong điều kiện khô hạn khi cây sống bám trên cao.

Ngoài ra giả hành còn chứa diệp lục tố nên có thể quang hợp được [10]. Hình dạng và kích thước của giả hành rất đa dạng: hình cầu, thuôn dài hay hình trụ xếp chồng lên nhau tạo thành thân giả có lá mọc xen kẽ [6]. Luan van 6 Lá có hình kim, trụ hay phiến mỏng. Dạng lá mềm mại, mọng nước, dai, có màu xanh bóng, đậm hay nhạt tùy thuộc vào vị trí sống của cây.

Phiến lá trải rộng hay gấp lại theo gân vòng cung như cái quạt hay chỉ gấp lại theo gân giữa như hình chữ V [3]. Các loài thuộc giống Dendrobium đôi khi trút lá vào mùa khô hạn. Sau đó, cây ra hoa hay sống ẩn để khi gặp mưa thì cho chồi mới [3]. Dendrobium có cụm hoa mọc từ thân thành từng chùm, trên một cành hoa có những chiếc hoa đơn xếp theo hình xoắn ốc, các hoa đơn liền cành nhờ cuống.

Cuống kéo dài cho tới bầu hoa tạo ra ba lá noãn (bầu hoa được tạo thành bởi 3 lá đài, 3 cánh hoa và một trụ hoa) [1]. Quả họ Orchidaceae có quả thuộc quả nang. Khi hạt chín, các nang bung ra chỉ còn dính lại với nhau ở đỉnh gốc. Ở một số loài khi chín quả không nứt ra nên hạt chỉ ra khỏi quả khi bị mục nát [3].000 hạt, đôi khi đến 3 triệu hạt có kích thước rất nhỏ nên phôi hạt cha phân hóa.

Sau 3 - 5 tháng hạt chín và phát tán nhờ gió [3] Theo Trần Hợp (1990) [2]. Hệ thực vật họ phong lan nước ta vô cùng phong phú, chúng phân bố từ bắc vào nam.