ĐẶT VẤN ĐỀ Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, hàng năm có đến 233 ngày nóng, ẩm. Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 22-27”C, độ ẩm tương đối dao động từ 70-95% [78],[91]. Về mùa hè, nhiệt độ ngoài trời thường lên tới 37- 38°C gây ảnh hưởng rất nhiều đến khả năng lao động của con người [54]. Điều kiện tự nhiên nói trên ảnh hưởng trực tiếp đến các đối tượng lao dong ở những ngành nghề và môi trường khác nhau, trong đó có các quân binh chủng của quân đội.
Khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, các quân binh chủng của quân đội ngày càng được hoàn thiện (không quân, hải quân, tăng-thiết giáp, đặc công, công binh. Lao động quân sự là loại hình lao động đặc biệt đòi hỏi kiến thức về kỹ thuật chuyên môn và thường có cường độ cao. Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới lao động quân sự là nhiệt độ, độ ẩm, tiếng ồn, rung xóc, bụi, không gian nơi làm việc hẹp và tư thế thao tác bắt buộc (lái máy bay, xe tăng, đào hầm. Những yếu tố đó là nguyên nhân gây ra các bệnh lý như giảm thính lực, điếc nghề nghiệp, mệt mỏi cơ thể, giảm khả năng lao động của bộ đội.
Ảnh hưởng các yếu tố bất lợi của môi trường đến cơ thể đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu [7],[8],[64],[110]. Trong lĩnh vực y học lao động nói chung và y học lao động quân sự nói riêng đã có một số công trình nghiên cứu về cường độ tiếng ồn của động cơ máy bay MIC- 21, SU-22 tác động đến thính luc phi công va thợ máy [6]. Song đa số các công trình thường nghiên cứu về tác động riêng rẽ của từng yếu tố. Khi nghiên cứu về anh hưởng của khí hậu nóng ẩm.
các công trình thường đề cập đến những biến đối về trạng thái nhiệt của cơ thể trong lao động, khi nghiên cứu về ảnh hưởng của tiếng ồn, các tác giả thường khảo sát cường độ tiếng ồn tác động đến thính lực của những người tiếp xúc [6],[18],[25],[40]. Các công trình nghiên cứu về tác động phối hợp của nhiều yếu tố bất lợi trong môi trường đến người lao động còn ít được đề cập đến, nên chưa có các biện pháp hữu hiệu nhằm bảo vệ sức khỏe cho con người trong môi trường nóng ẩm. Trong hoạt động quân sự, các chiến sĩ lái xe tang, máy bay và xây dựng đường hầm phải chịu ảnh hưởng rất nhiều của các yếu tố bất lợi trong môi trường lao động như nhiệt do, độ ẩm cao và tiếng ồn lớn. Các yếu tố này thường gây tác động tổng hợp lên cơ thể người lao động [64].
Do vậy việc nghiên cứu tác động phối hợp của khí hậu nóng, ẩm và tiếng ồn lên các đối tượng là bộ đội tăng — thiết giáp, công nhân sửa chữa máy bay và bộ đội xây dựng đường ham là nhu cầu cần thiết đối với việc bảo vệ sức khỏe của người lao động. Vấn đề đặt ra là cơ thể sẽ đáp ứng như thế nào khi chịu tác động đồng thời bởi nhiều yếu tố bất lợi của môi trường, người lao động có khả năng thích nghĩ và chịu đựng với khí hậu nóng, ẩm trong bao lâu, ở nhiệt độ nào? Để giải đáp những câu hỏi trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: " Nghiên cứu anh hưởng của nhiệt độ, độ am, tiếng ôn lên một số chỉ số sinh học ở người trong môi trường lao động quan sự và đề xuất biện pháp khắc phuc". Mục tiêu của đề tài : 1. Xác định ảnh hưởng của nhiệt độ, độ am, tiếng ồn lên một số chỉ số sinh học của bộ đội lái xe tăng trong lao động và khả năng thích nghi, chịu đựng với nóng của cơ thể trong phòng nhiệt thực nghiệm.
Xác định mức độ nóng ẩm và tiếng ồn ở một số phân xưởng sửa chữa máy bay, đường hầm đang xây dựng và đánh giá ảnh hưởng của chúng đến thính lực của người lao động. Đề xuất một số biện pháp phòng chống nóng và tiếng ồn nhằm bảo vệ sức khỏe cho người lao động. Đểđạt được các mục tiêu trên, đề tài có 3 nhiệm vụ sau: 1. Nghiên cứu sự biến đổi một số chỉ số sinh ly, hoá sinh trong điều kiện nóng, ẩm của các đối tượng là bộ đội lái xe tăng và thanh niên bước bục trong phòng nhiệt thực nghiệm.
Nghiên cứu ảnh hưởng phối hợp của nhiệt độ, độ ấm và tiếng ồn đến thính lực của công nhân sửa chữa máy bay và bộ đội xây dựng đường hầm. Nghiên cứu hiệu quả của một số biện pháp phòng chống nóng và tiếng ồn nhằm cải thiện điều kiện làm việc và bảo vệ sức khoẻ cho bộ đội. Những đóng góp khoa học mới của luận án : 1. Cung cấp những số liệu thực tế về ảnh hưởng phối hợp của nhiệt độ, độ ẩm và tiếng ồn lên trạng thái chức năng của cơ thể người lao động, tạo cơ sở cho những nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực y học quân binh chung.
Đề xuất một số biện pháp phòng chống nóng và tiếng ồn như lấp quạt trong xe tăng, đưa trạm thử nghiệm động cơ máy bay ra xa các phân xưởng, góp phần xác định giới hạn chịu đựng với nóng của cơ thể trong điều kiện nhiệt độ cao. Điều này có ý nghĩa thiết thực, đảm bảo an toàn cho những người phải làm việc trong môi trường nóng, ẩm và tiếng ồn lớn. CHUONG 1 TONG QUAN TAI LIEU 1. ANH HUONG CUA NHIET DO VA DO AM CAO DOI VOI CO THE.
Môi trường có nhiệt độ va độ am cao. Việt Nam là một nước nhiệt đới gió mùa có khí hậu nóng ẩm, có chế độ mưa phong phú và một lượng bức xạ nhiệt khá cao. Hiện nay, nhiều người lao động phải làm việc trong điều kiện khác nghiệt của môi trường [77],[84]. Trong các ngành nghề như xây dựng, làm đường, luyện thép, lái tàu hỏa, lái xe ô tô đường dai.ngudi lao động luôn phải chịu ảnh hưởng của nhiệt độ cao [17].
Trong các ngành nghề trên, người lao động không những phải chịu ảnh hưởng của nóng do bức xạ mặt trời, mà còn chịu ảnh hưởng của nhiệt độ ở lò cao và nhiệt do các động cơ phát ra, nên nhiệt độ nơi làm việc thường cao hơn so với nhiệt độ ngoài trời. Trong môi trường lao động quân sự như lái xe tăng, máy bay, đào đường hầm, trực chiến trong các xe radar, trên biên giới, hải đảo, trong các phân xưởng rèn, đúc.bộ đội phải chịu tác động của vi khí hậu nóng và độ ẩm cao [16]. Trong nhiều loại hình lao động, bộ đội phải làm việc trong khoảng không gian chật hẹp, tư thế gò bó (lái xe tăng, khoan đường ham), tính chất lao động khẩn trương, căng thẳng trong mọi điều kiện thời tiết và có đảo lộn nhịp sinh học ngày đêm. Các yếu tố đó cùng với vi khí hậu nóng, ẩm đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của bộ đội [39].
Như vậy, nhiều ngành nghề hiện nay kể cả ở dân sự và quân sự, người lao động phải chịu ảnh hưởng trực tiếp và thường xuyên của nhiệt độ và độ ẩm cao, không chỉ do môi trường tự nhiên mà còn do hoạt động của các máy móc, các trang thiết bị, khí tài đặc chủng gây ra. Trong những năm gần đây, những thành tựu mới của khoa học kỹ thuật đã được ứng dụng vào lĩnh vực quân sự, làm cho lao động quân sự ngày càng có những đặc điểm khác biệt so với các loại lao động sản xuất. Do đó, việc nghiên cứu các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho người lao động trong môi trường nóng, am là vấn đề can thiết trong giai đoạn hiện nay. Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm cao lên chức năng của các cơ quan trong cơ thể.
Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ am cao lên quá trình chuyển hóa và điều nhiệt. Nhiệt độ và độ ẩm cao của môi trường gây ảnh hưởng rất nhiều đến chức năng chuyển hóa các chất và chuyển hóa năng lượng của cơ thể [20]. Khi nhiệt độ môi trường bên ngoài ở mức độ thích hợp thì cường độ chuyển hóa các chất và nhiệt lượng sinh ra trong cơ thể duy trì ổn định, dam bảo thân nhiệt ở mức bình thường, tạo điều kiện cho các quá trình chuyển hóa và trao đổi chất ở mức tối ưu nhất và con người nhờ đó mà tiết kiệm được năng lượng. Khi nhiệt độ môi trường quá cao hoặc quá thấp sẽ làm thay đối mức chuyển hóa vật chất và chuyển hóa năng lượng, do đó ảnh hưởng đến các quá trình hoạt động và sinh trưởng của co thể [21].
Nhiều nghiên cứu cho thấy nhiệt độ và độ ẩm cao làm tăng tiêu hao năng lượng của cơ thể [28],[42],[132]. Ở môi trường có nhiệt độ 20-26°C và độ ẩm 50-65% thì mức tiêu hao năng lượng ít hơn so với ở môi trường có nhiệt độ 26- 30°C và độ ẩm 80-93% [144]. Lao động trong điều kiện nóng, ẩm làm tăng tiêu hao năng lượng, lao động càng nặng nhọc tiêu hao năng lượng càng nhiều. Năng lượng tiêu hao được tính bang Kcal/lkg thể trọng/1l phút (hay 1gid).
Người ta phân loại lao động dựa vào mức tiêu hao năng lượng (theo hằng số sinh học người Việt Nam) [93]: Lao động nhẹ ; 1200-1500 Kcal/Sgiờ Lao động vừa : 1600-2000 Kcal/Sgiờ Lao động nặng : 2100-3000 Kcal/8 gid Lao động cực nang : > 3000 Kcal/§giờ Theo Đỗ Công Huỳnh và CS. [28], nhiệt độ và độ ẩm thường có tác dung tổng hợp lên cơ thể. Khi con người lao động trong môi trường nhiệt độ và độ ẩm cao làm thay đổi chuyển hóa nhiều chất trong cơ thể như tang cường chuyển hóa glucid, lipid và protid. Ngoài ra, sự thay đổi hoạt động của hệ tiêu hóa khi lao động trong điều kiện nóng, ẩm cũng gây ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa của cơ thể.
Phản ứng của hệ tiêu hóa trong lao động chủ yếu phụ thuộc vào mức độ tăng thân nhiệt. Khi lao động ở mức độ vừa phải và ở giai đoạn đầu của lao động nặng, khi thân nhiệt tăng 1-2 °C, sẽ tăng cường hoạt động chức nang của hệ tiêu hóa cả về vận động, bài tiết và hấp thu. Khi thân nhiệt tang cao (> 3°C) sẽ ức chế các hoạt động của hệ tiêu hóa : giảm vận động da dày - ruột, giảm số lượng và chất lượng dịch tiêu hóa, giảm HCl dịch vị dẫn đến giảm tiêu hóa, hấp thu ở da dày-ruột. Do vậy khi lao động trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao người ta thường có cảm giác uể oai, chán an, ăn không ngon miệng.
Khi cơ thể bị “quá tải nhiệt” ở mức độ nặng, có thể gây rối loạn cân bằng nước - điện giải và rối loạn huyết động [45].