Luận văn: Nghiên cứu ảnh hưởng của dồn điền đổi thửa đến hiệu quả sử dụng đất ở huyện Thanh Liêm

Luận văn thạc sĩ vnua phân tích ảnh hưởng của dồn điền đổi thửa đến hiệu quả sử dụng đất của hộ nông dân huyện Thanh Liêm, Hà Nam.

• Tác giả: Vũ Thị Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Nguyên Hải
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của dồn điền đổi thửa đến hiệu quả sử dụng đất của hộ nông dân ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục hình
• 1.4. Trích yếu luận văn
• 1.5. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.6. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.7. Phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.9. Tổng quan tài liệu
• 1.9.1. Tổng quan về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.9.2. Sử dụng đất nông nghiệp
• 1.9.3. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp liên quan các phương diện xã hội, môi trường và sử dụng đất
• 1.9.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.9.5. Tổng quan về chính sách quản lý và sử dụng ruộng đất ở Việt Nam
• 1.9.5.1. Chính sách ruộng đất của Đảng và Nhà nước sau cách mạng Tháng Tám đến trước năm 1986
• 1.9.5.2. Chính sách ruộng đất sau thời kỳ đổi mới cho đến nay
• 1.9.6. Tổng quan về dồn điền đổi thửa
• 1.9.6.1. Khái quát về ruộng đất manh mún
• 1.9.6.2. Khái quát về dồn điền đổi thửa
• 1.9.6.3. Tình hình dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất ở một số nước trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.9.6.3.1. Tình hình dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất ở một số nước trên thế giới
• 1.9.6.3.2. Tình hình dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất ở Việt Nam
• 1.10. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.10.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.10.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.10.3. Đánh giá về điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• 1.10.4. Đánh giá tình hình quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng đất của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam giai đoạn 2011 – 2017
• 1.10.5. Đánh giá thực trạng dồn điền đổi thửa của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• 1.10.6. Ảnh hưởng của công tác dồn điền đổi thửa đến sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu
• 1.10.7. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sau khi thực hiện chính sách dồn điền, đổi thửa
• 1.10.8. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sau khi thực hiện chính sách dồn điền đổi thửa
• 1.10.9. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10.9.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 1.10.9.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.10.9.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.10.9.4. Phương pháp so sánh
• 1.10.9.5. Phương pháp xác định hệ thống chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.10.9.6. Phương pháp minh họa bằng bản đồ, hình ảnh
• 1.11. Kết quả và thảo luận
• 1.11.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Thanh Liêm
• 1.11.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.11.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.11.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, môi trường và xã hội
• 1.11.2. Tình hình quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng đất của huyện Thanh Liêm giai đoạn 2011 – 2017
• 1.11.2.1. Tình hình quản lý đất đai của huyện Thanh Liêm giai đoạn 2011 – 2017
• 1.11.2.2. Hiện trạng sử dụng đất năm 2017 của huyện Thanh Liêm
• 1.11.2.3. Tình hình biến động các loại đất trong thời gian nghiên cứu
• 1.11.3. Thực trạng dồn điền đổi thửa của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• 1.11.3.1. Cơ sở pháp lý tiến hành dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp
• 1.11.3.2. Quá trình tổ chức thực hiện dồn điền đổi thửa
• 1.11.3.3. Kết quả thực hiện chính sách “dồn điền đổi thửa” đất nông nghiệp của huyện Thanh Liêm
• 1.11.3.4. Đánh giá tác động của công tác dồn điền đổi thửa đến sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu
• 1.11.3.4.1. Dồn điền đổi thửa tạo điều kiện chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.3.4.2. DĐĐT làm thay đổi kiểu sử dụng đất, thúc đẩy sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng và đa dạng hóa sản xuất
• 1.11.3.4.3. Tác động của công tác DĐĐT đến diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng chính trước và sau DĐĐT
• 1.11.3.4.4. Dồn điền đổi thửa thay đổi hệ thống giao thông, thuỷ lợi
• 1.11.3.4.5. Tác động của công tác DĐĐT đến việc cơ giới hoá trong sản xuất nông nghiệp
• 1.11.3.4.6. Tác động của DĐĐT đến việc hình thành các trang trại
• 1.11.3.4.7. Tác động của DĐĐT đến việc quản lý và sử dụng đất công ích
• 1.11.3.4.8. Tạo tâm lý ổn định cho người nông dân yên tâm đầu tư sản xuất
• 1.11.4. Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trước và sau khi thực hiện dồn điền đổi thửa
• 1.11.4.1. Dồn điền đổi thửa mang lại giá trị kinh tế
• 1.11.4.2. Dồn điền đổi thửa góp phần nâng cao hiệu quả xã hội
• 1.11.4.3. Dồn đổi ruộng đất góp phần bảo vệ môi trường
• 1.11.4.4. Nhận xét chung về quá trình dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Thanh Liêm
• 1.11.5. Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong công tác dồn điền đổi thửa
• 1.11.5.1. Giải pháp kỹ thuật chuyển dịch cơ cấu sản xuất
• 1.11.5.2. Giải pháp về chính sách
• 1.11.5.3. Giải pháp tuyên truyền, vận động các nông hộ tích cực thực hiện chủ trương chính sách của Nhà nước
• 1.11.5.4. Tăng cường công tác quản lý nhà nước về đất đai
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ảnh hưởng của dồn điền đổi thửa

Nghiên cứu về dồn điền đổi thửa là một trong những vấn đề quan trọng trong quản lý đất đai tại Việt Nam, đặc biệt là ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Việc dồn điền đổi thửa không chỉ giúp cải thiện hiệu quả sử dụng đất mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả này.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dồn điền đổi thửa

Dồn điền đổi thửa là quá trình tổ chức lại ruộng đất nhằm giảm thiểu tình trạng manh mún, tạo điều kiện cho nông dân đầu tư sản xuất hiệu quả hơn. Quá trình này giúp tăng cường quản lý đất đai và nâng cao năng suất cây trồng.

1.2. Tình hình sử dụng đất ở Thanh Liêm

Huyện Thanh Liêm có nhiều tiềm năng về đất nông nghiệp, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề như manh mún ruộng đất. Việc thực hiện dồn điền đổi thửa sẽ giúp cải thiện tình hình này, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

II. Vấn đề và thách thức trong dồn điền đổi thửa

Mặc dù dồn điền đổi thửa mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn gặp phải một số thách thức. Các vấn đề như sự đồng thuận của người dân, chính sách quản lý đất đai và tác động đến môi trường cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Khó khăn trong việc thực hiện chính sách

Việc thực hiện chính sách dồn điền đổi thửa thường gặp khó khăn do sự không đồng thuận của người dân. Nhiều hộ nông dân lo ngại về việc mất quyền sử dụng đất và không muốn thay đổi thói quen canh tác.

2.2. Tác động đến môi trường và xã hội

Dồn điền đổi thửa có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường nếu không được thực hiện đúng cách. Việc thay đổi cơ cấu sử dụng đất cũng có thể ảnh hưởng đến đời sống xã hội của người dân.

III. Phương pháp nghiên cứu dồn điền đổi thửa hiệu quả

Để đánh giá hiệu quả của dồn điền đổi thửa, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn nông dân và phân tích số liệu thống kê.

3.1. Khảo sát thực địa và phỏng vấn

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin về tình hình sử dụng đất và nhu cầu của nông dân. Phỏng vấn nông dân sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về những lợi ích và khó khăn mà họ gặp phải trong quá trình dồn điền đổi thửa.

3.2. Phân tích số liệu thống kê

Phân tích số liệu thống kê sẽ giúp đánh giá hiệu quả sử dụng đất trước và sau khi thực hiện dồn điền đổi thửa. Các chỉ tiêu như năng suất cây trồng, chi phí sản xuất và lợi nhuận sẽ được xem xét.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất

Kết quả nghiên cứu cho thấy dồn điền đổi thửa đã mang lại nhiều lợi ích cho nông dân ở Thanh Liêm. Hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường đều được cải thiện đáng kể.

4.1. Hiệu quả kinh tế từ dồn điền đổi thửa

Dồn điền đổi thửa giúp giảm chi phí sản xuất và tăng năng suất cây trồng. Nông dân có thể đầu tư nhiều hơn vào sản xuất, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

4.2. Tác động xã hội và môi trường

Dồn điền đổi thửa không chỉ cải thiện hiệu quả kinh tế mà còn tạo ra mối quan hệ gắn bó hơn giữa các hộ nông dân. Đồng thời, việc giảm thiểu sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu cũng giúp bảo vệ môi trường.

V. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất sau khi thực hiện dồn điền đổi thửa, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các giải pháp này bao gồm cải thiện chính sách quản lý đất đai và tăng cường tuyên truyền cho nông dân.

5.1. Cải thiện chính sách quản lý đất đai

Cần có các chính sách rõ ràng và minh bạch để người dân yên tâm thực hiện dồn điền đổi thửa. Chính sách cần tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc tiếp cận thông tin và hỗ trợ kỹ thuật.

5.2. Tăng cường tuyên truyền và vận động

Tuyên truyền về lợi ích của dồn điền đổi thửa là rất cần thiết. Cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để nông dân hiểu rõ hơn về quy trình và lợi ích của việc dồn điền đổi thửa.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu về ảnh hưởng của dồn điền đổi thửa đến hiệu quả sử dụng đất ở Thanh Liêm cho thấy đây là một chính sách cần thiết và hiệu quả. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

6.1. Tương lai của dồn điền đổi thửa

Dồn điền đổi thửa sẽ tiếp tục là một giải pháp quan trọng trong quản lý đất đai ở Việt Nam. Cần có sự đồng thuận và hợp tác từ các bên liên quan để thực hiện hiệu quả.

6.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động lâu dài của dồn điền đổi thửa đến môi trường và xã hội. Các nghiên cứu này sẽ giúp hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đồng bằng sông Hồng có hơn 3 triệu hộ sản xuất nông nghiệp với tổng số ước tính khoảng 75 triệu thửa ruộng manh mún. Bình quân mỗi hộ nông dân quản lý từ 7 đến 8 thửa đất với diện tích phân tán chỉ từ 200 đến 400 m2 mỗi thửa, làm lãng phí khoảng 2,4% đến 4,0% quỹ đất canh tác cho hệ thống bờ bao ngăn cách. Thực trạng chia nhỏ ruộng đất theo Nghị định 64/CP nhằm bảo đảm công bằng trước đây đã trở thành rào cản lớn đối với quá trình cơ giới hóa và thâm canh nông nghiệp hiện đại.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề manh mún đất đai và đánh giá sự biến chuyển về hiệu quả sản xuất của hộ nông dân sau khi triển khai chính sách dồn điền đổi thửa. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: làm rõ thực trạng quản lý và sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Thanh Liêm, phân tích các tác động đa chiều của công tác dồn điền đổi thửa đến tổ chức sản xuất, và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cho các nông hộ.

Nghiên cứu được thực hiện trên phạm vi toàn bộ 17 xã, thị trấn thuộc huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, với khung thời gian thu thập và phân tích dữ liệu chuyên sâu từ năm 2011 đến năm 2017. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập cơ sở khoa học để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu cây trồng, giảm thiểu chi phí sản xuất trực tiếp từ 10% đến 15%, gia tăng năng suất cây trồng chính từ 5 đến 10 tạ/ha và tạo tiền đề hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế đất đai kết hợp nguyên tắc tối ưu hóa có ràng buộc trong phân bổ nguồn lực nông nghiệp. Lý thuyết này chỉ rõ rằng việc tối thiểu hóa chi phí đầu vào và tối đa hóa giá trị nông sản trên một đơn vị diện tích đòi hỏi quy mô thửa đất phải đạt ngưỡng diện tích tối ưu. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết kinh tế học thể chế về quyền tài sản và chuyển đổi đất đai, khẳng định tính ổn định của quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai là động lực quyết định để nông hộ đầu tư vốn dài hạn. Đề tài cũng vận dụng quan điểm lý thuyết hệ thống để đánh giá sự tương tác hữu cơ giữa con người, tư liệu sản xuất và môi trường sinh thái nông nghiệp.

Khung phân tích của đề tài bao quát các khái niệm cốt lõi:

• Đất nông nghiệp: Tư liệu sản xuất đặc biệt theo quy định tại Điều 10 Luật Đất đai 2013, bao gồm đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản.
• Manh mún đất đai: Hiện tượng phân tán không gian của nhiều ô thửa nhỏ lẻ trên nhiều xứ đồng khác nhau thuộc quyền quản lý của một đơn vị nông hộ.
• Dồn điền đổi thửa: Quá trình tập hợp, quy đổi các thửa ruộng nhỏ phân tán thành các thửa ruộng lớn tập trung gắn liền với quy hoạch lại hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng.
• Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp: Mối tương quan tổng hòa giữa kết quả đầu ra với chi phí đầu vào, được đo lường đồng thời qua 3 trụ cột: giá trị kinh tế gia tăng, phúc lợi xã hội và mức độ an toàn môi trường.
• Quỹ đất công ích 5%: Phần diện tích đất nông nghiệp do Ủy ban nhân dân cấp xã quản lý phục vụ các công trình công cộng và đấu thầu phát triển kinh tế địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê, hồ sơ địa chính và quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011 – 2017 của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thanh Liêm, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Nam, cùng hệ thống văn bản pháp lý như Nghị quyết 10-NQ/TW, Luật Đất đai 1993, 2003, 2013 và Quyết định số 94/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa với cỡ mẫu 90 hộ nông dân được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 xã đại diện (30 hộ mỗi xã). Việc chọn mẫu này phản ánh đầy đủ các điều kiện địa hình đặc trưng của huyện Thanh Liêm gồm vùng đất cao vàn, đất vàn thấp và vùng đất trũng ngập.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp so sánh thống kê mô tả, phân tích kinh tế vi mô (so sánh doanh thu, chi phí, lợi nhuận trên 1 ha trước và sau dồn đổi), phương pháp đánh giá hệ thống chỉ tiêu liên ngành (kinh tế, lao động việc làm, cân bằng sinh học) và phương pháp bản đồ hóa không gian. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác sự thay đổi của các chỉ số năng suất, chi phí sản xuất và biến động không gian thửa đất trước và sau chuyển đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng dồn điền đổi thửa tại huyện Thanh Liêm giai đoạn 2011 – 2017 mang lại 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, công tác dồn điền đổi thửa đã xóa bỏ triệt để tình trạng phân tán ruộng đất. Sau chuyển đổi, toàn huyện đã giảm từ 7 đến 8 thửa/hộ xuống mức bình quân 1,67 thửa/hộ. Diện tích bình quân mỗi thửa đất tăng vọt từ mức 300 - 400 m2 lên 600 - 1.000 m2, cá biệt có những thửa đạt trên 2.000 m2. Việc phá bỏ bờ ngăn manh mún đã giải phóng khoảng 2,4% đến 4,0% tổng quỹ đất canh tác để phục vụ tái thiết đường giao thông và hệ thống kênh mương tưới tiêu nội đồng.

Thứ hai, mức độ đầu tư cơ giới hóa và hiện đại hóa sản xuất tăng trưởng đột phá. Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất và khâu thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp tăng từ dưới 30% thời kỳ trước chuyển đổi lên trên 85% diện tích canh tác vào năm 2017. Sự thay đổi này giúp giảm mạnh số ngày công lao động trực tiếp trên đồng ruộng từ 120 công/ha/năm xuống còn khoảng 70 - 80 công/ha/năm.

Thứ ba, hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích đất sản xuất tăng rõ rệt. Năng suất lúa bình quân của các hộ điều tra sau dồn điền đổi thửa tăng từ 5 đến 10 tạ/ha/vụ. Chi phí sản xuất trực tiếp như công cày bừa, phân bón, thuốc trừ sâu và dịch vụ tưới tiêu giảm từ 10% đến 15%. Thu nhập thuần trên 1 ha canh tác lúa kết hợp cây vụ đông đạt mức tăng trưởng từ 18% đến 25% so với giai đoạn trước năm 2011.

Thứ tư, công tác quản lý đất công ích và chuyển đổi cơ cấu cây trồng đạt bước tiến mới. Quỹ đất 5% được dồn gọn thành các khu tập trung có quy mô lớn, tạo điều kiện tổ chức đấu thầu công khai, nâng mức thu ngân sách xã từ 70 kg thóc/sào/năm lên 180 kg thóc/sào/năm. Tại các vùng trũng, địa phương đã chuyển đổi hàng chục hecta đất lúa kém hiệu quả sang mô hình kinh tế trang trại tổng hợp và nuôi trồng thủy sản mang lại giá trị trên 120 triệu đồng/ha/năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự chuyển biến tích cực tại huyện Thanh Liêm bắt nguồn từ việc tổ chức lại không gian đồng ruộng gắn liền với quy hoạch giao thông thủy lợi nội đồng. Khi diện tích thửa ruộng đạt quy mô đủ lớn, nông dân có điều kiện đưa máy móc cơ giới vào đồng ruộng, khắc phục tình trạng thiếu hụt lao động nông nhàn và giảm thất thoát sau thu hoạch.

So sánh với các địa phương lân cận tại Đồng bằng sông Hồng như Nam Định (nơi số thửa bình quân giảm trên 34% và diện tích đất công ích giảm 2.627 thửa phân tán) hay tỉnh Ninh Bình (hình thành hơn 100 mô hình tích tụ với diện tích trên 500 ha), kết quả tại huyện Thanh Liêm hoàn toàn tương thích và chứng minh tính tất yếu của xu thế tích tụ đất đai. Việc dồn đổi ruộng đất không chỉ giải phóng sức lao động mà còn tạo tâm lý yên tâm đầu tư dài hạn cho người nông dân.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng, mức độ cắt giảm chi phí sản xuất và biến động diện tích trước và sau dồn đổi có thể được tổng hợp trực quan thông qua bảng đối chiếu chi phí - lợi nhuận trên 1 ha canh tác và biểu đồ cột so sánh quy mô ô thửa tại 3 xã nghiên cứu.

Về môi trường, việc giảm 15% đến 20% lượng thuốc bảo vệ thực vật và mở rộng quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM) trên 70% diện tích đã giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước nội đồng, bảo vệ các loài thiên địch và phục hồi độ phì nhiêu tự nhiên của đất canh tác.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp sau dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Thanh Liêm, hệ thống 4 giải pháp mang tính chiến lược được đề xuất như sau:

Thứ nhất, quy hoạch chuyển dịch cơ cấu cây trồng và phát triển vùng chuyên canh hàng hóa. Ủy ban nhân dân huyện Thanh Liêm phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn rà soát chuyển đổi tối thiểu 15% diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang canh tác rau màu công nghệ cao, cây ăn quả và mô hình lúa - cá trong giai đoạn 2018 – 2025, phấn đấu nâng giá trị sản xuất bình quân đạt trên 150 triệu đồng/ha/năm.

Thứ hai, đẩy nhanh tiến độ cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau dồn đổi. Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện cùng Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu địa chính và cấp mới trên 95% Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp cho các hộ dân trong thời hạn 12 đến 18 tháng, tạo hành lang pháp lý vững chắc để người dân yên tâm đầu tư và thế chấp vay vốn phát triển sản xuất.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng giao thông và thủy lợi nội đồng. Ủy ban nhân dân các xã phối hợp với các Hợp tác xã nông nghiệp tận dụng nguồn kinh phí hỗ trợ 1 triệu đồng/ha từ ngân sách tỉnh và vốn chương trình nông thôn mới để kiên cố hóa 100% hệ thống kênh mương cấp 1, mở rộng đường trục chính nội đồng đạt bề rộng tối thiểu 3,5 mét trong vòng 24 tháng tới.

Thứ tư, đổi mới mô hình hợp tác xã và tăng cường đào tạo khuyến nông. Hội Nông dân và Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện cần tổ chức từ 10 đến 15 lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật thâm canh và quy trình IPM mỗi năm; đồng thời xây dựng mối liên kết chuỗi giá trị giữa hợp tác xã với các doanh nghiệp bao tiêu nông sản để bảo đảm đầu ra ổn định cho nông dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Cán bộ quản lý nhà nước ngành Tài nguyên và Môi trường, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tại cấp tỉnh và huyện: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng kế hoạch dồn điền đổi thửa, quản lý quỹ đất công ích 5% và hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp đồng bộ.

Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý đất đai, Kinh tế nông nghiệp: Khai thác khung phương pháp luận đánh giá hiệu quả sử dụng đất 3 khía cạnh (kinh tế, xã hội, môi trường) cùng hệ thống dữ liệu thực chứng phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy.

Ban quản trị các Hợp tác xã nông nghiệp và Doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp: Vận dụng các bài học kinh nghiệm về quy hoạch bờ vùng bờ thửa, cơ chế liên kết cánh đồng mẫu lớn và ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ vào chuỗi sản xuất hàng hóa tập trung.

Hộ nông dân và các chủ trang trại nông nghiệp tại khu vực Đồng bằng sông Hồng: Nắm bắt các phương thức hạch toán kinh tế, quy trình luân canh cây vụ đông hiệu quả và lợi ích của việc tích tụ ruộng đất để chủ động tham gia liên kết kinh tế tập thể.

Câu hỏi thường gặp

Dồn điền đổi thửa tại huyện Thanh Liêm đã giúp giảm số thửa ruộng của mỗi hộ nông dân như thế nào? Trước khi thực hiện, mỗi hộ canh tác trung bình từ 7 đến 8 thửa ruộng phân tán tại nhiều xứ đồng. Sau khi hoàn thành dồn điền đổi thửa, số thửa bình quân giảm xuống còn 1,67 thửa/hộ, đồng thời diện tích mỗi thửa tăng lên mức 600 - 1.000 m2.

Tác động kinh tế cụ thể nhất mà công tác dồn điền đổi thửa mang lại cho nông hộ là gì? Chính sách giúp nông hộ tiết kiệm từ 10% đến 15% chi phí sản xuất trực tiếp như công làm đất, tưới tiêu và thu hoạch. Năng suất lúa tăng thêm từ 5 đến 10 tạ/ha/vụ, giúp nâng cao thu nhập thuần của hộ gia đình từ 18% đến 25%.

Dồn điền đổi thửa giải quyết tình trạng lãng phí diện tích đất đai như thế nào? Việc phá bỏ các bờ ngăn manh mún giữa các thửa ruộng nhỏ đã tiết kiệm khoảng 2,4% đến 4,0% tổng diện tích đất canh tác. Diện tích dôi dư này được quy hoạch lại toàn bộ cho hệ thống đường giao thông và mương thủy lợi nội đồng kiên cố.

Đề tài sử dụng cỡ mẫu khảo sát bao nhiêu để bảo đảm tính đại diện khoa học? Tác giả đã khảo sát trực tiếp 90 hộ nông dân tại 3 xã tiêu biểu đại diện cho 3 vùng sinh thái nông nghiệp khác nhau của huyện Thanh Liêm (đất cao, đất vàn, đất trũng), bảo đảm độ tin cậy thống kê cho các phân tích định lượng.

Công tác dồn đổi ruộng đất có đóng góp gì cho việc bảo vệ môi trường nông thôn? Ruộng đồng tập trung tạo điều kiện mở rộng chương trình IPM trên 70% diện tích, giúp giảm từ 15% đến 20% lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, từ đó giảm ô nhiễm nguồn nước và phục hồi hệ sinh thái đồng ruộng.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh dồn điền đổi thửa là giải pháp then chốt giúp khắc phục triệt để tình trạng manh mún ruộng đất, mở đường cho hiện đại hóa nông nghiệp tại huyện Thanh Liêm.
• Đề tài lượng hóa chính xác thành công của chính sách khi giảm số thửa bình quân từ 7 - 8 thửa xuống còn 1,67 thửa/hộ và tiết kiệm từ 2,4% đến 4,0% quỹ đất bờ bao cho hạ tầng công cộng.
• Hiệu quả kinh tế - xã hội được khẳng định rõ nét qua việc gia tăng năng suất lúa từ 5 đến 10 tạ/ha, giảm 10% đến 15% chi phí sản xuất và nâng tỷ lệ cơ giới hóa lên trên 85%.
• Nghiên cứu đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tích hợp 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái.
• Lộ trình giai đoạn tiếp theo cần tập trung chuyển đổi 15% diện tích sang cây trồng giá trị cao và hoàn thành cấp đổi trên 95% Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Công trình nghiên cứu cung cấp nguồn tài liệu khoa học giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và chính quyền địa phương đang triển khai tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cán bộ chuyên ngành hãy tham khảo toàn văn công trình để áp dụng hiệu quả mô hình dồn điền đổi thửa vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VŨ THỊ HỒNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA ĐẾN HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT CỦA HỘ NÔNG DÂN Ở HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM Ngành: Quản lý đất đai Mã số: 8850103 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đỗ Nguyên Hải NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 27 tháng 9 năm 2018 Tác giả luận văn Vũ Thị Hồng i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc của PGS.TS Đỗ Nguyên Hải – Khoa Quản lý đất đai đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Trắc địa bản đồ, Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thanh Liêm đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày 27 tháng 9 năm 2018 Tác giả luận văn Vũ Thị Hồng ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vii Danh mục bảng.

viii Danh mục hình .x Trích yếu luận văn. xi Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Tổng quan về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

Sử dụng đất nông nghiệp. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp liên quan các phương diện xã hội, môi trường và sử dụng đất. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Tổng quan về chính sách quản lý và sử dụng ruộng đất ở Việt Nam.

Chính sách ruộng đất của Đảng và Nhà nước sau cách mạng Tháng Tám đến trước năm 1986. Chính sách ruộng đất sau thời kỳ đổi mới cho đến nay. Tổng quan về dồn điền đổi thửa. Khái quát về ruộng đất manh mún.

Khái quát về dồn điền đổi thửa. Tình hình dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất ở một số nước trên thế giới và ở Việt Nam. Tình hình dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất ở một số nước trên thế giới. Tình hình dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất ở Việt Nam.

Nội dung và phương pháp nghiên cứu .36 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Đánh giá về điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.

Đánh giá tình hình quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng đất của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam giai đoạn 2011 – 2017. Đánh giá thực trạng dồn điền đổi thửa của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Ảnh hưởng của công tác dồn điền đổi thửa đến sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sau khi thực hiện chính sách dồn điền, đổi thửa.

Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sau khi thực hiện chính sách dồn điền đổi thửa. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu.

Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp so sánh. Phương pháp xác định hệ thống chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Phương pháp minh họa bằng bản đồ, hình ảnh.

Kết quả và thảo luận. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Thanh Liêm. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội.

Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, môi trường và xã hội. Tình hình quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng đất của huyện Thanh Liêm giai đoạn 2011 – 2017. Tình hình quản lý đất đai của huyện Thanh Liêm giai đoạn 2011 – 2017. Hiện trạng sử dụng đất năm 2017 của huyện Thanh Liêm.

Tình hình biến động các loại đất trong thời gian nghiên cứu .66 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thực trạng dồn điền đổi thửa của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Cơ sở pháp lý tiến hành dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp. Quá trình tổ chức thực hiện dồn điền đổi thửa.

Kết quả thực hiện chính sách “dồn điền đổi thửa” đất nông nghiệp của huyện Thanh Liêm. Đánh giá tác động của công tác dồn điền đổi thửa đến sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu. Dồn điền đổi thửa tạo điều kiện chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp. DĐĐT làm thay đổi kiểu sử dụng đất, thúc đẩy sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng và đa dạng hóa sản xuất.

Tác động của công tác DĐĐT đến diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng chính trước và sau DĐĐT. Dồn điền đổi thửa thay đổi hệ thống giao thông, thuỷ lợi. Tác động của công tác DĐĐT đến việc cơ giới hoá trong sản xuất nông nghiệp. Tác động của DĐĐT đến việc hình thành các trang trại.

Tác động của DĐĐT đến việc quản lý và sử dụng đất công ích. Tạo tâm lý ổn định cho người nông dân yên tâm đầu tư sản xuất. Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trước và sau khi thực hiện dồn điền đổi thửa. Dồn điền đổi thửa mang lại giá trị kinh tế.

Dồn điền đổi thửa góp phần nâng cao hiệu quả xã hội. Dồn đổi ruộng đất góp phần bảo vệ môi trường. Nhận xét chung về quá trình dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Thanh Liêm. Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong công tác dồn điền đổi thửa.

Giải pháp kỹ thuật chuyển dịch cơ cấu sản xuất. Giải pháp về chính sách. Giải pháp tuyên truyền, vận động các nông hộ tích cực thực hiện chủ trương chính sách của Nhà nước .97 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tăng cường công tác quản lý nhà nước về đất đai.

Kết luận và kiến nghị. 100 Tài liệu tham khảo. 103 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BCĐ Ban chỉ đạo BTV Ban thường vụ BVTV Bảo vệ thực vật CNH - HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa CN – TTCN Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CT/TW Chỉ thị/Trung ương CP Chính phủ DĐĐT Dồn điền đổi thửa ĐBSH Đồng bằng sông Hồng GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất HĐND Hội đồng nhân dân HTX Hợp tác xã HTXNN Hợp tác xã nông nghiệp HUV Huyện ủy viên NLN Nông lâm nghiệp NN & PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NTM Nông thôn mới QĐ-TTg Quyết định - Thủ tướng QSDĐ Quyền sử dụng đất TBKT Tiến bộ kỹ thuật TT-HU Thông tư - Huyện ủy TN & MT Tài nguyên và môi trướng KH-UBND Kế hoạch - Ủy ban nhân dân UBND Ủy ban nhân dân vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Số hộ sử dụng đất sản xuất nông nghiệp phân theo quy mô sử dụng của một số tỉnh thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng.

Mức độ manh mún ruộng đất ở một số tỉnh vùng ĐBSH. Đặc điểm manh mún ruộng đất của các kiểu hộ. Mức độ manh mún ruộng đất ở các vùng trong cả nước. Tình hình chuyển đổi ruộng đất ở một số địa phương.

Diện tích các nhóm đất chính của huyện Thanh Liêm năm 2015. Giá trị sản xuất các ngành kinh tế trên địa bàn huyện Thanh Liêm. GDP các ngành kinh tế trên địa bàn huyện Thanh Liêm. Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp huyện Thanh Liêm.

Kết quả sản xuất ngành nông nghiệp huyện Thanh Liêm. Giá trị sản xuất ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng huyện Thanh Liêm. Giá trị ngành dịch vụ huyện Thanh Liêm năm 2017. Tình hình biến động dân số huyện Thanh Liêm qua một số năm.

Hiện trạng sử dụng các loại đất huyện Thanh Liêm năm 2017. Tình hình biến động diện tích theo mục đích sử dụng từ năm 2011 đến năm 2017. Kết quả dồn đổi ruộng đất nông nghiệp trên địa bàn huyên Thanh liêm (Đến ngày 31/12/2017). Thực trạng ruộng đất nông nghiệp huyện Thanh Liêm trước và sau dồn điền đổi thửa.

Tình hình sử dụng đất trước và sau DĐĐT tại 3 xã điều tra. Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp năm 2011 và năm 2017. Những thay đổi về kiểu sử dụng đất chính trước và sau DĐĐT. Diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng chính trước DĐĐT (2011) và sau DĐĐT (2017).

Diện tích đất giao thông, thuỷ lợi nội đồng trước và sau DĐĐT. Sự thay đổi vật tư và các thiết bị phục vụ sản xuất sau khi dồn điền đổi thửa. Số trang trại sản xuất nông nghiệp sau dồn đổi ruộng đất.84 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thực trạng đất công ích thực tế trước và sau dồn điền đổi thửa.

Mức độ đầu tư, chi phí của các hộ trên 1 hai vụ lúa trước và sau dồn điền đổi thửa. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất bình quân trên một hecta đất sản xuất nông nghiệp cho hoạt động trồng trọt tại 3 xã điều tra. Kết quả phỏng vấn nông hộ sau dồn điền đổi thửa .