Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Sự hình thành và phát triển môn đá cầu 1. Sự hình thành và phát triển môn đá cầu ở Việt Nam [55], [56], [67]. Đá cầu ở Việt Nam được hình thành và phát triển từ các trò chơi dân gian như tâng cầu, chuyền cầu.
Đá cầu có một quá trình phát triển thăng trầm theo lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Thời Pháp thuộc, nhân dân ta sống trong cảnh cơ cực lầm than, những trò chơi dân gian không có điều kiện phát triển, nhưng do sự ham thích của các tầng lớp nhân dân nên trò chơi Đá cầu vẫn tồn tại và lưu truyền trong dân gian. Trong thời kỳ này, những trò chơi dân gian bị thu hẹp lại nhường chỗ cho các môn thể thao hiện đại như: Đua x , đua thuyền, quyền anh, bóng đá. Từ cuối những năm 70 đầu những năm 80 của thế kỷ XX, môn Đá cầu đã từng bước được khôi phục và phát triển trở thành một môn thể thao dân tộc độc đáo nhờ rất nhiều cá nhân tâm huyết.
Trong đó, phải kể tới các ông: Nguyễn Khắc Viện, Đỗ Chỉ. Ngày 14/8/1985, bộ luật đầu tiên của môn Đá cầu ra đời, mặc dù còn đơn giản chưa đầy đủ, xong nó đánh dấu một bước ngoặc trong lịch sử phát triển của Đá cầu, từ một trò chơi dân gian trở thành một môn thể thao dân tộc. Bắt đầu từ năm 1986, tổ chức giải Đá cầu đầu tiên: “Giải Đá cầu báo thiếu niên tiền phong lần thứ nhất” tổ chức tại Thị xã Bắc Giang. Từ đây trở đi, giải Đá cầu toàn quốc và khu vực hàng năm được tổ chức luân phiên tại nhiều địa phương trên cả nước.
Năm 1990, Đá cầu được đưa vào là một môn thi đấu chính thức tại Đại hội TDTT toàn quốc lần thứ 2 tại Hà Nội. Từ năm này, Đá cầu có hệ thống thi đấu 2 giải lớn một năm đó là: Giải Đá cầu vô địch quốc gia và Giải Đá cầu vô địch trẻ và thiếu niên toàn quốc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Năm 1992, Đá cầu được đưa vào là môn thi đấu chính thức của ngày hội thể thao học đường, Hội khỏ Phù Đổng lần thứ III tại Đà Nẵng. Ngày 1/12/1993, để đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh của môn đá cầu, Tổng cục TDTT đã ban hành luật đá cầu mới gồm 6 chương 32 điều, trong luật đã nêu cụ thể những qui định về môn thể thao đá cầu như sân thi đấu đơn (dài 13,00m, rông 5,00m), sân đôi (dài 13,00m, rộng 6,00m), chiều cao của lưới: Lưới cao 1,50m cho VĐV nam từ 16 tuổi trở lên, lưới cao 1,30m cho VĐV nữ, VĐV nam từ 15 tuổi trở xuống và VĐV ở các lứa tuổi khi đá đôi nam nữ.
Năm 1999, giải Đá cầu Quốc tế được tổ chức tại Hà Nội, thành lập Liên đoàn Đá cầu thế giới ISF. Cũng trong năm 1999, Việt Nam ban hành luật sửa đổi bổ sung lần thứ nhất, đưa nội dung đá đội 3 người vào, tăng nội dung Đá cầu lên 7 nội dung. Bắt đầu áp dụng vào giải vô địch toàn quốc tại Đà Nẵng. Năm 2001, tại giải vô địch quốc gia tổ chức tại Đồng Tháp, thay quả cầu 201, quả cầu do tác giả Vạn Ngọc - giảng viên Đại học Mỹ thuật Hà Nội làm ra, tăng kịch tính trong trận đấu.
Năm 2002, sửa đổi bổ sung luật Đá cầu lần thứ 2, làm rõ hơn 1 số điều trong luật. Cũng trong năm 2002, mở 2 lớp tập huấn trọng tài đầu tiên tại Từ Sơn (Bắc Ninh) và Đồng Tháp. Năm 2003, Đá cầu được đưa vào Đại hội thể thao khu vực Đông Nam Á (Seagame) tại Vĩnh Phúc, Việt Nam giành 7/7 bộ huy chương, góp phần vào thành công của đoàn thể thao Việt Nam. Năm 2006, tổ chức Giải Đá cầu vô địch đồng đội toàn quốc (đồng đội nam và đồng đội nữ), đưa nội dung thi đấu của Đá cầu lên 9.
Năm 2007, hướng tới mục tiêu phát triển môn Đá cầu trên thế giới, luật 2007 ra đời, luật này áp dụng gần như 100% luật quốc tế. Chính thức áp dụng tại giải vô địch toàn quốc 2007 tại Thừa Thiên Huế. Tháng 8/2009, đá thử nghiệm nội dung đồng đội đôi trong giải vô địch đồng đội tại Bắc Giang, đưa số nội dung thi đấu của môn Đá cầu lên 10. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tháng 11/2009, Đá cầu được đưa vào thi đấu chính thức tại Đại hội thể thao Châu Á trong nhà AIG tổ chức tại Hà Nội.
Năm 2013 giải Vô địch đá cầu Thế giới lần thứ VII lần đầu tiên được Việt Nam đăng cai, tổ chức tại tỉnh Đồng Tháp. Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, hiện nay phong trào tập luyện và thi đấu môn Đá cầu đang ngày càng phát triển rộng khắp trong cả nước. Nó là môn học được đưa vào chương trình học chính khóa cho học sinh, sinh viên. Thành tích đã đạt được của Đá cầu Việt Nam Tính đến thời điểm năm 2017 thì giải Vô địch Đá cầu thế giới đã được tổ chức 9 lần, lần đầu vào năm 2000 tại Hungary.
Được xem là một trong những cái nôi của đá cầu thế giới, vì thế qua cả 9 lần tổ chức Việt Nam đều giành ngôi vị nhất toàn đoàn. Ngoài ra, đội tuyển đá cầu Việt Nam còn xếp nhất toàn đoàn tại S a Gam s 22 tổ chức tại Việt Nam, S a Gam s 25 tại Lào, As an Indoorgam 2009 và Đại hội Thể thao bãi biển Chấu Á tại Đà Nẵng 2016. Đặc điểm môn Đá cầu 1. Đặc điểm kỹ thuật đá cầu Đá cầu là môn thể thao đối kháng, ngăn cách bởi lưới, trong thi đấu VĐV được sử dụng các bộ phận của cơ thể (trừ 2 tay) để điều khiển quả cầu theo luật quy định.
Các tình huống diễn ra trên sân thi đấu rất đa dạng, phức tạp, nên VĐV phải được trang bị những kỹ thuật cơ bản nhằm đáp ứng các yêu cầu trong thi đấu [45, tr 15]. Th o Dương Hữu Thanh Tuấn và cộng sự (1995) thì môn đá cầu bao gồm hệ thống các kỹ thuật sau: Kỹ thuật phát cầu [65, tr 3] Là kỹ thuật không chỉ dành cho vận động viên mới mà cả cho những vận động viên đỉnh cao. Khi thi đấu nếu phát cầu tốt, chuẩn sẽ giành được điểm trực tiếp hoặc nếu không cũng làm cho đối phương rơi vào tình thế khó khăn và từ đó LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 tạo điều kiện cho mình giành điểm gián tiếp. Các bài tập phát cầu thường được sử dụng trong huấn luyện kỹ thuật phát cầu: Phát cầu vào hai khoảng phía trên, dưới của khu vực đỡ cầu; Phát cầu tr o về phía cuối sân; Phát cầu vào 4 góc của ô đỡ phát cầu; Phát cầu có đồng đội ch cầu; Phối hợp phát cầu giữa hai vận động viên cùng đội.
Kỹ thuật đá đùi [65, tr 11] Là một trong những kỹ thuật cơ bản của đá cầu, trong đó vận động viên sử dụng phần diện tích mặt trên của đùi, khoảng 1/3 từ đầu gối tới háng để tiếp xúc và điều khiển những đường cầu bay ngang tầm với bụng, phía trước cơ thể. Kỹ thuật này chủ yếu được sử dụng trong phòng ngự của đá đơn, đá đôi và được thực hiện ở 3 dạng chính sau: Đỡ cầu; Chuyền cầu; Tâng cầu nhịp một để tấn công. Kỹ thuật đỡ ngực [65, tr 18] Đây là kỹ thuật sử dụng phần diện tích trước ngực để khống chế đường cầu của đối phương đá sang ở tâm trên hông và dưới đầu, hoặc để chắn những đường cầu khi đối phương cúp cầu, vít cầu ở sát trên lưới. Đôi khi trong những tình huống bất ngờ có thể sử dụng trong tấn công, song không nhiều và hiệu quả không cao.
Trong thi đấu, kỹ thuật đỡ ngực thường được sử dụng th o các dạng sau: Đỡ cầu bằng ngực; Chắn cầu bằng ngực; Đánh ngực tấn công. Kỹ thuật đá má trong [65, tr 25] Là kỹ thuật dùng má trong bàn chân (phần diện tích hình tam giác mà ba đỉnh là ngón cái, mắt cá trong và gót chân) để tiếp xúc và điều khiển cầu, khi cầu rơi vào khoảng giữa của hai chân và phía dưới bụng. Trước đây khi trình độ đá cầu của các vận động viên còn thấp, kỹ thuật này được sử dụng cả trong phòng thủ lẫn tấn công. Song ngày nay, do tốc độ quả cầu đi chậm hơn, việc thực hiện kỹ thuật lại phức tạp, tốn sức, tính hiệu quả không cao, nên kỹ thuật này ít được sử dụng trong thi đấu.
Hơn nữa hiện nay phần lớn các vận động viên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 sử dụng giầy da lộn trong thi đấu, do đó mà phần má trong không được bằng phẳng và rộng như mu bàn chân. Kỹ thuật đá má trong được sử dụng chủ yếu trong phòng ngự để: Tâng cầu, chuyền cầu. Kỹ thuật đá má ngoài [65, tr 30] Là kỹ thuật dùng má ngoài để tiếp xúc. Do diện tích tiếp xúc nhỏ và khi đá khó tạo được góc vuông với hướng cầu bay tới, nên kỹ thuật này ít được sử dụng trong phòng thủ.
Đây là kỹ thuật được sử dụng chủ yếu trong tấn công nên khi huấn luyện, huấn luyện viên cần chú trọng đến phần này. Trong tập luyện, ở lần chạm cầu thứ nhất được phép sử dụng các kỹ thuật đỡ cầu bằng đùi, ngực, má trong, má ngoài, nhưng khi đá sang sân đối phương bắt buộc phải đá cầu bằng kỹ thuật đá má ngoài. Kỹ thuật đá mu bàn chân [65, tr 34] Là kỹ thuật sử dụng phần diện tích lớn ở mu bàn chân hoặc nếu đi giầy là phần diện tích mặt trên của giầy để tiếp xúc và xử lý cầu ở các vị trí khác nhau trên sân. Trong đá cầu, đây là kỹ thuật cơ bản nhất, phức tạp nhất, được sử dụng nhiều nhất và đạt hiệu quả cao nhất cả trong phòng thủ lẫn tấn công.
Trong thi đấu, tùy th o mục đích sử dụng và tư thế khi đá có thể chia kỹ thuật đá mu thành các dạng chính sau: Đá phát cầu, búng cầu, giật cầu, đá chuyền cầu, tâng cầu nhịp một để tấn công, đá tấn công bằng mu chính diện, bật nhảy dùng mu bàn chân đá cầu, đá móc, cúp cầu. Kỹ thuật đánh đầu [65, tr 48] Đây là kỹ thuật sử dụng phần diện tích của trán để tiếp xúc và điều khiển cầu khi cầu bay ở độ cao từ trán trở lên. Kỹ thuật này được sử dụng khá hiệu quả trong cả phòng thủ lẫn tấn công dứt điểm. Trong thi đấu, kỹ thuật đánh đầu giúp cho vận động viên đỡ bị tổn hao sức lực đối với những đường cầu cao bổng ở tầm ngang đầu.