ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Nguyễn Thị Hằng NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG MẶT TRỜI VẪN MỌC CỦA ERNEST HEMINGWAY LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Văn học nước ngoài Mã số: 60.45 Giáo viên hướng dẫn PGS. TS LÊ HUY BẮC HÀ NỘI, 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận văn này, lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS Lê Huy Bắc, người thầy đã tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài. Ngoài ra, tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Tổ Văn học nước ngoài cùng các thầy cô trong khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi được học tập và nghiên cứu tại trường. Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình, người thân, bạn bè luôn bên cạnh, động viên, giúp đỡ tôi trong thời gian qua để tôi có điều kiện thực hiện tốt đề tài khoa học này! Hà Nội, tháng 10 năm 2012 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hằng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Mở đầu.
Lí do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận văn. Cấu trúc luận văn.
Nhân vật qua lời kể. Jake - người kể chuyện. Brett qua lời kể. Nhân vật qua đối thoại.
Jake: Vết thương chiến tranh không thể lành. Brett - Jake mối tình vô vọng. Nhân vật qua không gian. Không gian khách sạn, quán bar, quán cà phê.
Không gian mở: con đường, trường đấu. 80 Thƣ mục tài liệu tham khảo. 83 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mở đầu 1. Lí do chọn đề tài Ernest Hemingway là một trong những nhà văn vĩ đại nhất thế kỉ hai mươi, người đã dành cả đời mình để cống hiến cho nền văn học nhân loại.
Với những cống hiến đó, ông xứng đáng được nhận được giải Nobel. Diễn từ Nobel lần thứ 54 cho Hemingway có đoạn viết “Vai trò của Hemingway như một trong những nhà kiến tạo phong cách vĩ đại nhất trong kỉ nguyên này là rất rõ ràng trong nghệ thuật tự sự của cả Mỹ và Châu Âu trong hơn hai lăm năm qua, nổi bật nhất là những cuộc đối thoại sinh động và những cuộc khẩu chiến mà trong đó ông đã tạo ra một chuẩn mực rất dễ bắt chước nhưng đồng thời rất khó đạt được”. Qua nhận xét trên chúng ta thấy được vai trò của Hemingway trong cách tân văn chương và nghệ thuật tự sự không chỉ của Mỹ, của Châu Âu và trên toàn thế giới. Ernest Hemingway là con thứ hai trong một gia đình đông anh chị em.
Ông ra đời tại Oak Park năm 1899. Cha Hemingway, Clarence Edmonds Hemingway là một bác sĩ và mẹ ông bà Grace Hall Hemingway là một giáo viên. Mẹ Hemingway là người ngoan đạo và có tài năng âm nhạc. Bà luôn muốn hướng Hemingway về tôn giáo và âm nhạc nhưng bà sớm thất vọng, bởi trong khi học thanh nhạc ông luôn tranh thủ giờ nghỉ giải lao để biến lớp học thành sàn đấu bốc.
Hemingway ít chịu ảnh hưởng từ phía người mẹ. Trái lại ông chịu ảnh hưởng từ người cha nhiều hơn. Ông thường cùng cha đi câu cá và xem các môn thể thao. Có lẽ chính vì thế mà hình ảnh thiên nhiên cùng các đề tài câu cá, săn bắn, thể thao thường xuyên xuất hiện trong các tác phẩm của ông.
Hemingway được đánh giá là một trong những nhà văn Mỹ vĩ đại nhất mọi thời đại. Ông viết nhiều thể loại nhưng thành công chủ yếu là ở lĩnh vực truyện ngắn và tiểu thuyết. Hemingway bắt đầu sáng tác khá sớm và một số truyện ngắn của ông đã được đăng báo từ năm 1921. Tập sách đầu tiên của ông LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được xuất bản năm 1923, đó là tập Ba câu chuyện và mười bài thơ.
Thời kì này ông chủ yếu sáng tác truyện ngắn. Đến năm 1926 ông cho ra mắt tiểu thuyết Mặt trời vẫn mọc, sau đó là Giã từ vũ khí (1929) và Có và không (1937). Từ sau 1937 ông ít sáng tác truyện ngắn mà chuyển dần sang lĩnh vực tiểu thuyết. Tác phẩm tiêu biểu là Chuông nguyện hồn ai (1940).
Sau 1940, truyện ngắn của ông không đạt được nhiều thành tựu. Tác phẩm tiêu biểu nhất của ông giai đoạn này là Ông già và biển cả (1952). Với thời gian cầm bút khoảng bốn mươi năm thì sự nghiệp văn học của Hemingway là không quá đồ sộ nhưng có nhiều tác phẩm có giá trị như Mặt trời vẫn mọc, Giã từ vũ khí, Chuông nguyện hồn ai và đặc biệt là Ông già và biển cả (tác phẩm góp phần quan trọng trong việc đem lại cho Hemingway giải thưởng Pulitzer và Nobel văn học). Trong số những tác phẩm có giá trị đó thì Mặt trời vẫn mọc có một vị trí quan trọng.
Đây là tiểu thuyết đầu tay nhưng nó cũng đã khẳng định được tài năng và phong cách của ông. Cho đến cuối thế kỉ 20, tác phẩm Mặt trời vẫn mọc vẫn được đánh giá rất cao: tác phẩm tiêu biểu cho nghệ thuật đối thoại của Hemingway và cả cho nguyên lí tảng băng trôi của ông. Tác phẩm kể về Jake và nhóm bạn của anh. Họ ra khỏi chiến tranh, bước vào cuộc sống đời thường nhưng vẫn bị chiến tranh ám ảnh.
Họ sống cuộc sống của những thanh niên thuộc “thế hệ vứt đi”. Cuộc đời họ là những tháng ngày ăn chơi say xỉn. Họ uống rượu, đi câu và đặc biệt là tham dự lễ hội đấu bò ở Tây Ban Nha. Họ sống đồng nghĩa với lãng quên.
Họ sống gấp để rồi chết gấp bởi thế gian này ngoài những cuộc chơi đó ra thì có còn gì là ý nghĩa. Trong tác phẩm, ngoài Jake và Brett còn có nhiều nhân vật như nhà văn Cohn, Bill, Mike, Francis, Romero,. nhưng Jake và Brett là hai nhân vật chính. Hai nhân vật này thể hiện rõ đặc điểm của nghệ thuật xây dựng nhân vật của Hemingway.
Xây dựng nhân vật luôn là vấn đề cốt lõi của tác phẩm văn học. Trong một tác phẩm văn học (nhất là ở loại hình tự sự) không thể thiếu nhân vật bởi đó là hình thức cơ bản để nhà văn miêu tả thế giới một cách hình tượng. Do đó LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghệ thuật xây dựng nhân vật là vấn đề quan trọng của lí luận văn học. Nói đến nghệ thuật xây dựng nhân vật là nói đến việc nhân vật đó được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện nghệ thuật như thế nào.
Nhân vật văn học là công cụ khái quát hiện thực và phương tiện để tác giả hiện thực hóa quan niệm nghệ thuật về con người dưới một hình thức biểu hiện tương ứng. Nhân vật không chỉ thể hiện tính cách mà còn là người dẫn dắt người đọc vào thế giới đời sống trong tác phẩm. Trong tác phẩm văn học, nhân vật xuất hiện qua sự trần thuật, miêu tả bằng phương tiện nghệ thuật. Cách thức thể hiện nhân vật rất đa dạng và phong phú, chúng bị chi phối bởi những yếu tố thời đại và thể hiện rõ nét cá tính sáng tạo của nhà văn.
Đối với thể loại non trẻ như tiểu thuyết, khi mà bản thân các yếu tố nội tại của nó còn chưa cố định thì hiển nhiên là nghệ thuật xây dựng nhân vật cũng luôn biến đổi. Ở trên chúng ta đã nhắc đến Hemingway là thiên tài trong nghệ thuật tự sự cũng như xây dựng được những cuộc đối thoại sinh động. Mặt trời vẫn mọc là cuốn tiểu thuyết chứa đựng được cả hai yếu tố đó: Vừa có yếu tố kể chuyện hấp dẫn đồng thời vừa có yếu tố đối thoại sinh động. Luận văn chọn nghiên cứu tác phẩm và tác giả Hemingway là vì những lí do trên.
Lịch sử vấn đề 2. Tiếng Việt Ngay từ khi Hemingway còn sống đã có nhiều công trình nghiên cứu giới thiệu về tác phẩm ông trên toàn thế giới. Công việc nghiên cứu đó vẫn được tiếp tục sau khi ông qua đời. Ở Việt Nam, Hemingway là tác giả quen thuộc.
Tác phẩm của ông được dịch khá sớm và tương đối đầy đủ. Ông là một trong số các tác giả văn học nước ngoài được giảng dạy ở trường phổ thông và cả bậc cao đẳng, đại học. Tên tuổi Hemingway đã xuất hiện trên báo chí từ đầu những năm 1960, cũng có một số tác phẩm được dịch và giới thiệu trong thời gian này. Đó là hai tiểu thuyết Chuông nguyện hồn ai và Ông già và biển cả.
Tuy nhiên giai đoạn này LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ở Việt Nam những nghiên cứu về Hemingway là rất ít ỏi và chủ yếu là những bài giới thiệu: Phạm Thành Vinh với bài giới thiệu về Chuông nguyện hồn ai và Huy Phương với bài giới thiệu về Ông già và biển cả. Hai bài giới thiệu này đều có cách nhìn nhận và đánh giá chưa thật sâu sắc. Ngoài ra còn có một số bài tiểu luận nhưng cũng chỉ dừng lại ở mức độ tư liệu: Đọc Ông già và biển cả (Phong Lê đăng trên Tạp chí Văn học số 6 năm 1962); Hemingway và những tác phẩm tiêu biểu của ông (Lê Đình Cúc, Tạp chí Văn học số 7 năm 1976). Ở miền Nam Việt Nam trước giải phóng thì Hemingway cũng là tác giả văn học nước ngoài được dịch và giới thiệu nhưng các nhà nghiên cứu chủ yếu chỉ mới khai thác khía cạnh khái quát nhất về phong cách nghệ thuật và nội dung tư tưởng trong tác phẩm của ông.
Thực tế là trước năm 1975 tình hình nghiên cứu về văn học Mỹ nói chung Hemingway nói riêng còn lẻ tẻ và khá tự phát. Đa số mới chỉ dừng lại ở việc giới thiệu các hiện tượng văn học hoặc là các tác phẩm chứ chưa đi sâu vào việc nghiên cứu những vấn đề thuộc về thi pháp hoặc nghệ thuật. Từ những năm 1980 việc nghiên cứu về Hemingway đã được tiến hành trên quy mô hệ thống hơn. Các nhà nghiên cứu cũng đã chú ý toàn diện hơn về cuộc đời cũng như các sáng tác của Hemingway: Bi kịch Hemingway (Lê Đình Cúc, Tạp chí Văn học số 6 năm 1983).
Năm 1984, Vương Trí Nhàn có bài viết Sự tham gia của các nhân vật trong chiến tranh: trường hợp Hemingway.