CHƯƠNG 1: "THUỶ HỬ TRUYỆN" VÀ VẤN ĐỀ KẾT CẤU Vẻ đẹp lí tưởng của tác phẩm văn học là nội dung phải có ý nghĩa lớn lao đối với hiện thực cuộc sống con người và phải có một hình thức phù hợp để chuyển tải nội dung ấy. Có thể nói ở góc độ kết cấu, thể loại tiểu thuyết chương hồi "Thuỷ Hử truyện" đã đạt được tiêu chí trên. Minh - Thanh là thời đại mà tiểu thuyết phát triển một cách phồn vinh, rực rỡ nhất, không những đồ sộ về số lượng mà giá trị được tác phẩm chuyển tải cũng đã có bước tiến vượt bậc so với văn chương truyền thống. Trong đó, những bộ tiểu thuyết như "Tam Quốc", "Thuỷ Hử".nguyên là những sáng tác dân gian đã được các tác giả khéo léo tổ chức, sắp xếp thành một chỉnh thể thống nhất có giá trị thẩm mỹ và nhận thức sâu sắc.
Tài năng của Thi Nại Am chính là ở chỗ, ông đã biết chắt lọc tinh hoa từ những cốt truyện nhiều màu sắc truyền kì của sáng tác dân gian mà phần lớn có căn cứ lịch sử và dấu ấn chuyện kể rất rõ để xây dựng lên bộ tiểu thuyết đồ sộ "Thuỷ Hử truyện". Ông đã đứng trên lập trường của nhân dân để viết nên bài ca chiến thắng vĩ đại, ca tụng cuộc đấu tranh anh dũng của 108 anh hùng đất Lương Sơn. Chủ đề "quan bức dân phản, dân bất đắc bất phản, bức thướng Lương Sơn" đã trở thành sợi dây xuyên suốt tác phẩm, liên kết tất cả mọi nhân vật, sự kiện, tình tiết.để tạo nên một kết cấu hoàn chỉnh, thống nhất và trọn vẹn của "Thuỷ Hử truyện".1 VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM 1.1 Tác giả Thi Nại Am. Thi Nại Am (1296 - 1370) ? xưa nay vẫn được coi là tác giả của bộ tiểu thuyết "Thuỷ Hử truyện", thân thế và sự nghiệp hiện nay vẫn còn những nét chưa rõ ràng.
Theo Nguyễn Huy Khánh trong "Khảo luận tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa" thì tiểu sử của Thi Nại Am chỉ được ghi vắn tắt trong " Hưng Hoá huyện tục chí" với hai cuốn "Thi Nại Am mộ chí" và "Thi Nại Am truyện kí". Thi Nại Am có tên là Nhĩ, tên chữ là Tử An, quê ở Lô Tô (nay thuộc huyện Hưng Hóa, tỉnh Tô Giang). Thuở nhỏ rất thông minh, giỏi về văn chương, khoa 4 cử, 36 tuổi đỗ tiến sĩ, từng làm quan hai năm ở huyện Tiền Đường nhưng vì chán cảnh vào luồn ra cúi, bất mãn với thời cuộc rối ren, quan tham, lại nhũng, ông đã từ quan về quê, đóng cửa viết văn. Theo truyền thuyết ông đã từng tham gia cuộc khởi nghĩa nông dân do Trương Sĩ Thành đời Nguyên lãnh đạo và là người được Chu Nguyên Chương - lãnh tụ khởi nghĩa nông dân cuối Nguyên sau này trở thành Minh Thái Tổ hết sức quí trọng, từng nhiều lần vời ra làm quan nhưng ông đều từ chối.
Thi Nại Am đã từng viết nhiều bộ truyện như "Tuỳ Đường chí truyện", "Tam toại bình yêu truyện", "Giang hồ hào khách truyện" tức "Thuỷ Hử truyện", trong đó tác phẩm này thuộc hàng xuất sắc nhất, nổi tiếng nhất.Tương truyền rằng, ông đã từng thuê người vẽ chân dung 108anh hùng hảo hán Lương Sơn Bạc để mỗi khi viết đều nhìn vào đó mà tả cho chính xác, mỗi lần viết xong thường đưa cho môn sinh La Quán Trung xem lại. Như vậy, từ trước tới nay, Thi Nại Am vẫn được coi là tác giả của "Thuỷ Hử truyện". Có thể nói, trong lịch sử văn học Trung Quốc chưa từng có tác phẩm nào phản ánh cuộc đấu tranh của giai cấp nông dân với một qui mô to lớn như thế.2 Quá trình hình thành và lưu truyền tác phẩm "Thuỷ Hử truyện" viết tắt là "Thuỷ Hử" ra đời vào thế kỉ XIVđã đánh dấu một bước trưởng thành về sự phát triển của lịch sử tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa. Từ xưa tới nay, bất kì một tác phẩm văn học nghệ thuật nào có giá trị và tồn tại lâu dài đều có cội nguồn từ nhân dân, được nhân dân yêu thích, chứa đựng tinh thần, bản sắc dân tộc một cách sâu sắc, phù hợp với lời ăn tiếng nói của nhân dân, tuyên truyền nơi dân và nổi tiếng nhờ dân.
Nếu như thi ca được ra đời trong những giây phút thiêng liêng, trang trọng như lễ thần, cúng phật thì truyện kể lại được sinh ra trong những phút nhàn rỗi, nghỉ giải lao của đông đảo quần chúng nhân dân. Kể lại chuyện xưa,tích cũ đã trở thành một nghề phổ biến trong nhân dân thời ấy, bởi nhu cầu giải trí của con người ngày càng phát triển, mở rộng. Những câu chuyện kể, những thoại bản đời Tống chính là hình thức sơ khai của tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa, nhất là thời Minh- Thanh, tiểu thuyết 5 bạch thoại đã phát triển một cách phồn vinh. "Thuỷ Hử truyện" cũng như "Tam Quốc", "Tây du kí".
đều mang đậm màu sắc dân gian hoá như thế. "Tiểu thuyết bach thoại đời Minh phát triển một cách mạnh mẽ, ồ ạt, khiến cho tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa thoát khỏi ảnh hưởng và sự ràng buộc của văn học truyền thống dựa vào lịch sử, dẫn đến tiểu thuyết càng tiếp cận cuộc sống, tiếp cận dân chúng, nhờ đó mà tăng sức sống. Nhìn toàn cục tiểu thuyết bạch thoại đời Minh đã dùng cách thế tục hoá đề tài, thủ pháp tả thực gần gũi với ngôn ngữ sinh hoạt. Mục đích của tác giả là từ việc dựa vào lịch sử tiến tới dựa vào cuộc sống, hứng thú cũng dựa vào sự thịnh suy của công nghiệp mà chuyển hướng vui buồn, tình cảm, phần mô tả thế thái tăng nhiều hơn, mô thức truyền thống và nghệ thuật tự sự bắt đầu có bước đột phá"[7;111].
"Thuỷ Hử truyện" mang màu sắc của sử biên niên và chuyện kể dân gian. Câu chuyện khởi nghĩa của anh em Tống Giang xảy ra vào thời Tuyên Hoà cuối thời Bắc Tống. Đó là một sự kiện lịch sử có thực trong lịch sử đất nước Trung Hoa. Lúc này, mâu thuẫn xã hội đã lên đến đỉnh điểm, trong nước thì quan tham, lại nhũng, cường hào ác bá ra sức hoành hành, ngoài biên thuỳ, giặc ngoại xâm đang lăm le xâm chiếm, đời sống nhân dân vô cùng khổ cực, các cuộc khởi nghĩa liên tiếp xảy ra nhưng đều thất bại.
Cuộc khởi nghĩa của Tống Giang tuy không tiêu biểu cho phong trào khởi nghĩa nông dân nhưng đã có tiếng vang lớn. Chính vì thế, những vị tỳ quan không thể không chép lại. Phạm Khuê Thư nói trong "Tống cố vũ đại phu Hà Đông đệ nhị tướng chiết công mộ chí minh" rằng :đầu đời Tuyên Hoà, Chiết Khả Tồn bắt được Phương Lạp rồi :"Vâng lệnh vua đi bắt tên giặc cỏ Tống Giang, không quá một tiếng thì bắt được". Trong các sách như Tống sử, thập triều cương yếu, Tam triều bắc minh hội biên, Đông Đô sử lược, cũng đều có ghi chép sơ lược như "Trương Thúc Dạ truyện" trong Tống sử nói :"Tống Giang dấy lên ở phía bắc sông Hoàng Hà, mấy vạn quân không dám chống lại".Kết cục cuộc khởi nghĩa do Tống Giang cầm đầu đẫ thất bại một cách thảm hại, tuy vậy, âm vang của nó vẫn còn in đậm trong tâm trí của đông đảo quần chúng nhân dân.
Từ đó sự tích của ba mươi sáu người tham gia khởi nghĩa mang ý thức phản kháng mạnh mẽ và có màu sắc 6 truyền kì rất đậm đã lan rộng khắp làng, khắp xóm, biểu hiện một cách sâu sắc nguyện vọng của nhân dân, mong muốn trong xã hội xuất hiện những người anh hùng cái thế vì nghĩa, vì dân diệt trừ hung tàn, bạo ngược. Đến thời Tống, Nguyên, những truyện kể ấy đã dần gợi ý cho một số văn nhân viết thành sách như Củng Khai viết cuốn "Tống giang thập lục nhân tán" lần đầu tiên ghi lại hoàn chỉnh tên, họ và biệt hiệu của ba mươi sáu người. Sách "Tuý ông đàm lục" của La Diệp thời Nam Tống viết có tên các truyện "Võ Hành Giả, Hoa Hoà Thượng, Thanh Diện Thú". Trong cuốn "Đại Tống Tuyên Hoà dị sự" đời Nguyên còn có phần kể về đầu đuôi việc tụ nghĩa Lương Sơn Bạc, đã có những tình tiết hư Võ Tòng đả hổ, Dương Chí bán đao, Tống Giang giết Diêm Bà Tích.Ngoài ra còn có tạp kịch đời Nguyên vở rất nhiều vở về "Thuỷ Hử".
Như vậy, Tống Nguyên chính là thời kì thai nghén của "Thuỷ Hử truyện". Những tình tiết, những sự kiện của "Thuỷ Hử" đã trở thành truyện kể phổ biến trong dân chúng và ngày càng trở nên phong phú hấp dẫn người nghe. Xuất phát từ những mẩu chuyện như thế, bằng kì tài nghệ thuật của mình, Thi Nại Am đã xây dựng thành công bộ tiểu thuyết anh hùng ca bất tử - "Thuỷ Hử truyện" - bức tượng đài kì vĩ về 108 vị anh hùng đất Lương Sơn bạc. Mặc dù, ra đời cùng thời với Tam Quốc nhưng "Thuỷ Hử truyện" ít có căn cứ lịch sử hơn, người ta thường nói "Tam Quốc" bảy thực ba hư, còn tác phẩm của Thi Nại Am là ba thực bảy hư.
Tuy vậy, chính việc dùng yếu tố hư ảo để xây dựng hình tượng nhân vật và cốt truyện lại có tác dụng tích cực trong việc phản ánh một cách chân thực hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ. Hơn nữa, nó đã tạo ra một bước đột phá của tiểu thuyết bạch thoại so với sử biên niên. "Thuỷ Hử truyện" đã được liệt vào hàng "Tứ tài tử" trong kho tàng văn học vĩ đại Trung Hoa cùng với "Hồng lâu mộng" của Tào Tuyết Cần, "Tây sương kí" của Vương Thực Phủ, "Tam Quốc" của La Quán Trung. Nó được xem là tác phẩm đại biểu cho nền tiểu thuyết anh hùng đời Minh, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của nhân dân lao động.
Chính vì sự mẫu mực ấy, "Thuỷ Hử truyện" thường có nhiều đối tượng quan tâm đến với nhiều mục đích khác nhau, dẫn đến các tác phẩm bị tam sao 7 thất bản. Theo Lỗ Tấn trong "Trung Quốc tiểu thuyết sử lược", hiện nay "Thuỷ Hử truyện" có sáu bản khác nhau. Tựu chung lại, có hai loại, một loại bảy mươi hồi và một loại trên bảy mươi hồi. Loại bảy mươi hồi là loại phổ biến nhất do Kim Thánh Thán chỉnh lí lại, kết thúc bằng việc các anh hùng chia ngôi thứ bậc và giấc mộng kinh hoàng của Lư Tuấn Nghĩa.
Loại trên bảy mươi hồi thường kết thúc bằng số phận bi thảm của 108 hảo hán Lương Sơn, mà phổ biến là bản 120 hồi. Ngoài ra còn có các bản 141 hồi, 100 hồi, 115 hồi, 126 hồi.