ĐẶT VẤN ĐỀ Chăn nuôi là một trong những ngành kinh tế quan trọng, nhiều tiềm năng của Việt Nam. Theo báo cáo của Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT), giai đoạn 2015 _ 2021, tổng đàn heo cả nước tăng trưởng bình quân 0,2%, số heo thịt xuất chuồng tăng 0,3% và tổng sản lượng thịt xuất chuồng tăng 2,8%. Năm 2021, Việt Nam nhập khẩu 346 nghìn con heo sống và trên 143 nghìn tấn thịt heo. Đến đầu tháng 3 - 2022, giá heo thịt hơi xuất chuồng giảm còn 50 - 53 nghìn đồng/kg.
Đáng chú ý, chăn nuôi heo có sự chuyển dịch từ chăn nuôi quy mô nhỏ sang chăn nuôi hộ có quy mô lớn hơn, tăng phát triển các mô hình trang trại, tập trung và hình thành các chuỗi giá trị chăn nuôi. Trong chăn nuôi, con giống có vai trò quyết định đến khả năng sản xuất tối đa của con vật. Mỗi giống, bên cạnh các ưu điểm, đều có những nhược điểm nhất định liên quan đến khả năng sản xuất. Một trong những giải pháp để hạn chế những nhược điểm và phát huy tối đa ưu điểm của mỗi giống là sử dụng lai tạo.
Bên cạnh sử dụng lợn nái lai, việc sử dụng đực giống phù hợp để phối với lợn nái có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa lại ảnh hưởng bổ sung và ưu thế lai ở đời con lai. Để nâng cao chất lượng con giống đáp ứng cho chăn nuôi lợn công nghiệp trong nước, các tập đoàn và công ty chăn nuôi đã nhập và lai tạo nhiều giống/dòng khác nhau. Một số giống lợn cao sản được nhập phổ biến như Landrace (L), Yorkshire (Y), Pietrain (Pi), Duroc (Du). Gần đây, tập đoàn Greenfeed đã nhập các dòng lợn cụ kị L2 (Landrace), L3 (Yorkshire) và ông bà L15 (Duroc), L62 (Pietrain), L65 (Pietrain tổng hợp) và L18 (Pietrain ổng hợp) từ tập oàn PIC (tập đoàn cải biến giống lợn), Hoa kỳ và tiến hành lai tạo ra các dòng đực GF337, GF399 và dòng lợn nái GF24.
Các dòng này còn được gọi là 1 PIC337, PIC399 và PIC24. Đây là dòng lợn bố, mẹ để tạo ra con lai nuôi thịt. Đây cũng là các dòng lợn nuôi tại trại Linkfarm Hòa Bình - Công ty TNHH Linkfarm (thuộc tập đoàn GreenFeed Việt Nam). Xuất phát từ yêu cầu và thực tế trên chúng tôi tiến hành đề tài: “Năng suất sinh sản lợn nái GF24 khi phối với dòng lợn đực GF337 và GF399 nuôi tại nhà đẻ 1-2, trại Linkfarm Hòa Bình” 1.
MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU 1. Mục đích - Đánh giá được một số chỉ tiêu sinh lí sinh dục của lợn nái GF24. - Đánh giá, so sánh được năng suất sinh sản của lợn nái GF24 khi phối với lợn đực giống GF337 và GF399 qua các lứa. Yêu cầu - Theo dõi, ghi chép số liệu đầy đủ, đảm bảo tính khách quan, trung thực.
- Nắm được một số các chỉ tiêu sinh lý sinh dục đực giống và nái giống, năng suất sinh sản của lợn nái. - Nắm được quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho lợn đực, lợn nái và đàn lợn con qua giai đoạn theo mẹ. 2 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Đặc điểm sinh lý và sinh sản ở lợn nái a.
Tuổi thành thục về tính Tuổi thành thục về tính là tuổi con vật bắt đầu có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản. đây là thời điểm lợn cái bắt đầu động dục lần đầu tiên. Khi thành thục về tính lợn cái có các biểu hiện: - Bộ máy sinh dục phát triển tương đối hoàn chỉnh, con cái rụng trứng (rụng lần đầu), con đực sinh tinh. Tinh trùng và trứng gặp nhau có khả năng thụ thai.
- Xuất hiện các đặc điểm sinh dục thứ cấp. - Xuất hiện các phản xạ sinh dục: Con đực có phản xạ giao phối còn con cái thì động dục. Thành thục ở lợn cái khoảng 6 tháng tuổi với độ biến động từ 4 – 8 tháng tuổi (Trần Cừ và cộng sự, 1975) còn theo Hughes và cộng sự (1980), phạm vi biến động về tuổi động dục lần đầu của lợn là 135 – 250 ngày. Theo Dichl (1996) sự thành thục về tính ở lợn cái hậu bị khoảng 5 – 8 tháng tuổi.
Thông thường sự thành thục của lợn cái được ghi nhận bằng lần động dục đầu tiên. Mặc dù ở lần động dục đầu tiên này, lợn cái có trứng rụng và có khả năng thụ thai. Nhưng người ta thường bỏ qua lần động dục đầu tiên này, vì nó chỉ có ý nghĩa cho biết lợn cái đã bắt đầu có khả năng sinh sản. Phối giống cho lợn cái ở lần động dục đầu tiên sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn nái.
Vì lúc này bộ máy sinh dục của lợn cái chưa hoàn chỉnh, đồng thời thể vóc cũng chưa đạt độ thành thục. Vì vậy cho phối giống lần đầu này sẽ làm hao mòn và làm giảm sức bền của lợn cái. Do đó để đảm bảo sinh trưởng và phát dục tốt ở cơ thể mẹ sau này, đảm bảo tốt phẩm giống cho thế 3 hệ sau, chúng ta nên bỏ qua lần động dục đầu và chỉ phối cho lợn ở lần thứ 2, thứ 3 trở đi khi bộ máy sinh dục của lợn cái phát triển hoàn thiện thể vóc con vật đã đạt kích thước phù hợp. Nhưng ngược lại chúng ta cũng không nên phối quá muộn vì không những ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý bình thường của lợn cái, mà còn làm giảm hiệu quả chăn nuôi.
Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thời gian thành thục về tính như: giống, điều kiện quản lý, chăm sóc, điều kiện ngoại cảnh, thời tiết khí hậu…Trong đó, giống là yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến thời gian thành thục về tính. Giống khác nhau thì thời gian thành thục về tính khác nhau: lợn nội thường 4 - 5 tháng tuổi sớm hơn so với lợn ngoại 6 - 7 tháng tuổi. Tuổi thành thục về vóc Sự thành thục về thể vóc là tuổi mà gia súc có sự phát triển về ngoại hình và thể vóc đạt đến mức độ hoàn chỉnh, xương đã cốt hóa hoàn toàn, tầm vóc ổn định. Tuổi thành thục về thể vóc thường chậm hơn tuổi thành thục về tính, có nghĩa là sau khi con vật đã thành thục về tính thì nó vẫn tiếp tục phát triển tiếp tục sinh trưởng lớn lên.
đây chính là lí do chúng ta không nên cho con vật phối giống ở lần động dục đầu tiên. Do đó việc qui định tuổi phối giống lần đầu đối với lợn cái là có ý nghĩa quan trọng trong chăn nuôi. Tuổi giao phối lần đầu đối với lợn nội là 7 - 8 tháng tuổi, khối lượng đạt 60 - 70kg. lợn nái ngoại là 9 - 10 tháng tuổi khi đạt khối lượng 90 - 100kg.
Chu kỳ động dục, cơ chế động dục Chu kỳ động dục được tính từ khi lợn nái đã thành thục về tính, tiếp tục xuất hiện và kết thúc hoàn toàn khi cơ thể đã già yếu. Nó tạo ra hàng loạt điều kiện cần thiết để tiến hành giao phối, thụ tinh và phát triển bào thai. Chu kỳ động dục (chu kỳ tính) của lợn nái là hoạt động sinh dục được lặp đi lặp lại nhiều lần trong những khoảng thời gian nhất định. Thời gian một chu kỳ động dục được tính từ lần rụng trứng trước đến lần rụng trứng sau.
Chu kỳ động dục ở lợn cái khoảng 21 ngày, dao động từ 18 – 25 ngày, thời gian rụng trứng kéo dài 4 4 – 6 giờ, ở lợn cái tơ thì thời gian này kéo dài hơn khoảng 10 giờ và có từ 16 – 25 tế bào trứng rụng. Ở lợn cái hậu bị số lượng trứng rụng ít hơn khoảng 14 và dao động từ 7 -16. Trứng rụng sẽ tham gia vào quá trình sinh sản nếu gặp tinh trùng hoặc không sẽ bị đào thải. Sơ đồ cơ chế điều hoà chu kỳ tính ở lợn cái Ghi chú: GnRH: Gonadotropin Release Hormon PL: Prolactin LH: Lutein Hormon FSH: Foliculin Hormon Chu kỳ động dục được điều khiển bởi hệ thống thần kinh – thể dịch theo cơ chế điều hòa ngược: Khi lợn cái hậu bị đến tuổi thành thục thì các yếu tố như ánh sáng, thức ăn, nhiệt độ… tác động vào vùng dưới đồi (hypothalamus).
Tại 5 đây giải phóng ra hormon GRH có tác dụng kích thích lên vùng thùy trước tuyến yên giải phóng ra FSH và LH, FSH và LH là hai hormon có tác dụng kích thích sự phát triển của trứng và làm trứng chín và rụng và hình thành nên thể vàng. Song song với quá trình trứng phát triển chín và rụng thì tế bào hạt trong thượng bì bao noãn tiết ra oestrogen chứa đầy trong xoang bao noãn. Hàm lượng hormon này trong máu tăng từ 64mg% lên 112mg% từ đó gây kích thích toàn thân, lúc này con vật có biểu hiện động dục. Sau khi rụng trứng 7 ngày, tại vị trí trứng rụng, mạch quản và tế bào sắc tố vàng phát triển hình thành nên thể vàng đạt kích thước 8 – 9 mm.
Nếu trứng rụng được thụ tinh thì thể vàng tồn tại suốt quá trình mang thai, tiết ra progesteron giúp cho quá trình chuẩn bị tiếp nhận hợp tử ở sừng tử cung và ức chế sự sinh ra của FSH, LH của tuyến yên do đó ức chế quá trình phát triển bao noãn từ đó con cái không động dục. Như vậy, hormon này được công nhận như hormon bảo vệ sự mang thai. Nếu trứng rụng không được thụ tinh thì thể vàng tồn tại đến ngày 15 – 17 thì tiêu biến nhờ tác động của hormon prostagladine Fα2 của sừng tử cung và sau đó 1 chu kỳ mới lại bắt đầu, đây là thời gian đường sinh dục cái chuẩn bị cho chu kỳ tiếp theo. Lúc này cơ quan sinh dục cái có sự biến đổi như: âm hộ, âm đạo, tử cung sung huyết; các tuyến sinh dục tăng cường hoạt động, ở bên trong buồng trứng có quá trình noãn bào thành thục, chín và rụng.
Sự phát triển của trứng dưới sự điều khiển của hormone thuỳ trước tuyến yên làm cho trứng chín và rụng một cách có chu kỳ. Nắm vững chu kỳ sinh dục chúng ta sẽ có nhiều lợi ích trong chăn nuôi: - Phát hiện kịp thời hiện tượng động dục và rụng trứng, nâng cao được tỷ lệ thu thai, góp phần phát triển đàn lợn. - Chủ động điều khiển kế hoạch sinh sản, nuôi dưỡng, khai thác sản phẩm. - Góp phần đề phòng hiện tượng vô sinh.
Mỗi chu kỳ động dục của lợn nái được chia làm 4 giai đoạn: Trước động dục, giai đoạn động dục, giai đoạn sau động dục và giai đoạn yên tĩnh. 6 - Giai đoạn trước động dục: Giai đoạn này kéo dài 1 - 2 ngày. đường sinh dục có những biến đổi khác thường, noãn bao phát triển và nổi lên trên bề mặt buồng trứng và tăng tiết oestrogen.