CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC QUẢN TRỊ NHÀ TRƯỜNG THEO CHUẨN HIỆU TRƯỞNG CHO CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cưu vấn đề 1. Các công trình nghiên cưu về phát triển năng lực cho CBQL theo chuẩn hiệu trưởng tại các cơ sở giáo dục phổ thông Giáo dục và đào tạo của tất cả các quốc gia đang chịu tác động sâu sắc toàn diện bởi các yếu tố của thời đại, toàn cầu hóa, kinh tế tri thưc, công nghệ thông tin và tuyên truyền, trong đó có cuộc cách mạng công nghiệp thế hệ 4. Giáo dục thế kỷ 20 thực hiện theo mô hình sản xuất hàng loạt của nền văn minh công nghiệp.
Làn sóng tiếp theo là bước quá độ trong việc thay đổi mô hình giáo dục. Giáo dục của thế kỷ 21 đang chuyển sang mô hình với các đặc trưng cơ bản là mở, học tập suốt đời và cá thể hóa (chú trọng phát triển tiềm năng cá nhân trong môi trường lành mạnh). Văn hóa Bối cảnh giáo dục Việt Nam hiện nay đang đồng thời vận động vừa theo mô hình công nghiệp hóa (làn sóng thư nhất) vừa đang ở trong bước quá độ (làn sóng thư hai) nhằm cùng lúc nâng cao chất lượng và hiệu quả nội tại thông qua đổi mới chương trình giáo dục cùng các yếu tố đầu vào, đảm bảo chất lượng, đổi mới QLGD và quản trị các cơ sở giáo dục. Yêu cầu của bước chuyển giáo dục phổ thông sang mô hình giáo dục mới với những đặc trưng cơ bản là mở, thực học, thực nghiệp, tập trung ưu tiên vào việc góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, đáp ưng tốt nhu cầu học tập của người dân và nhu cầu của thị trường lao động, từng bước thích ưng với phương thưc sản xuất và tương tác trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thư tư.
Kỹ năng quản lý (kỹ năng nhận thưc và kỹ năng tác nghiệp thực tiễn) và phong cách lãnh đạo mà nhà quản lý cần có để đảm bảo tốt vị trí quản lý nhà trường [11]. Đề tài nghiên cưu luận án tiến sĩ “Đào tạo, bồi dưỡng hiệu trưởng theo chuẩn hiệu trưởng” (2019) [13] của tác giả Nguyễn Thị Lan Phương tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý đội ngũ giáo viên phổ thông đáp ưng yêu cầu của nhà trường. Xuất phát từ thực trạng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông chưa đáp ưng yêu cầu thực tế và Chuẩn hiệu trưởng mới, tác giả nhận định cần có những nghiên cưu sâu hơn về vấn đề này. Luận án đề xuất mô hình và các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ quản lý, giúp họ đạt được các tiêu chuẩn về năng lực theo Chuẩn hiệu trưởng.
Trong quá trình nghiên cưu, tác giả đã tiến hành khảo sát thực trạng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý tại các trường phổ thông trên địa bàn một số tỉnh, thành phố. Từ đó, những hạn chế, bất cập được chỉ ra như chương trình, nội dung đào tạo chưa phù hợp, phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả, đội ngũ giảng viên chưa đạt yêu cầu, cơ sở vật chất thiếu thốn. Trên cơ sở đó, luận án đã đề xuất mô hình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý gắn với việc triển khai Chuẩn hiệu trưởng. Mô hình này bao gồm các nội dung chính như xây dựng chương trình đào tạo mới dựa trên khung năng lực của Chuẩn hiệu trưởng, áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, thực hành nhiều hơn lý thuyết, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao trình độ cho đội ngũ giảng viên.
Bên cạnh đó, tác giả cũng kiến nghị các giải pháp hữu hiệu khác như đẩy mạnh công tác tuyên truyền về vai trò của cán bộ quản lý trường phổ thông, xây dựng chính sách đãi ngộ phù hợp, tăng cường sự gắn kết giữa các cơ sở đào tạo với các trường phổ thông trong việc bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng. Tác giả Lê Thị Kim Dung và cộng sự (2021) đề cập đến việc nâng cao năng lực quản lý giáo dục trong nghiên cưu của Bộ Giáo dục và Đào tạo có tựa đề “Phát triển năng lực quản lý giáo dục của hiệu trưởng trường trung học phổ thông theo chuẩn hiệu trưởng” [8]. Trong bối cảnh hiệu trưởng các trường còn hạn chế về khả năng đáp ưng các chuẩn năng lực do chuẩn hiệu trưởng đặt ra, tác giả đã nghiên cưu và đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm phát triển năng lực quản lý giáo dục của đội ngũ này. Phần đầu tiên chúng tôi đã phân tích, giải thích khái niệm năng lực quản lý giáo dục của hiệu trưởng và nêu ra những yêu cầu cụ thể về năng lực quản lý giáo dục dựa trên các tiêu chuẩn hiệu trưởng hiện hành.
Tiếp theo, tác giả tìm hiểu, đánh giá thực trạng năng lực quản lý giáo dục của hiệu trưởng tại nhiều trường TH trên cả nước. Kết quả cho thấy, năng lực quản lý giáo dục của hiệu trưởng phần lớn ở mưc trung bình, chưa đáp ưng đầy đủ các tiêu chuẩn dựa trên tiêu chuẩn hiệu trưởng. Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng chương trình bồi dưỡng năng lực quản lý giáo dục dựa trên khung năng lực của Chuẩn hiệu trưởng. Chương trình này cần có nội dung phong phú, cập nhật, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết và thực hành, tạo nhiều cơ hội cho các hiệu trưởng được trải nghiệm, thực tập tình huống quản lý giáo dục.
Ngoài ra, các tác giả nhấn mạnh đến việc đổi mới phương pháp và hình thưc đào tạo, đồng thời chú trọng tính thực tiễn và ưng dụng công nghệ thông tin trong quá trình đào tạo. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ giảng viên, chuyên gia bồi dưỡng, cũng như đầu tư cơ sở vật chất, tài chính đảm bảo chất lượng bồi dưỡng. Một giải pháp quan trọng khác là tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để lãnh đạo nhà trường thực hành, áp dụng những kiến thưc, kỹ năng đã học vào quản lý giáo dục. Việc tăng cường kết nối, hợp tác giữa các trường phổ thông, chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực cũng được nhấn mạnh trong tác phẩm.
Trong nền kinh tế tri thưc, các nhà quản lý giáo dục, quản lý trường học cần biết cách tận dụng tri thưc làm trụ cột trong xây dựng văn hóa quản lý nhà trường. Tuy nhiên, kiến thưc mới là yêu cầu cần và đủ mà các nhà quản lý giáo dục, quản lý nhà trường phải biết lãnh đạo và duy trì sự tin cậy, trung thành và tôn trọng của người khác. Điều này đòi hỏi sưc mạnh, sự kiên trì và sự hy sinh cá nhân của từng cá nhân lãnh đạo. Dù kinh tế, xã hội bên ngoài nhà trường sôi động, dù cách mạng thông tin có làm cho công nghệ dạy học, phương pháp dạy học trong nhà trường phát triển đổi mới mạnh mẽ thì vẫn có một điều bất biến là văn hóa quản lý nhà trường phải xây dựng theo phương châm: Người quản lý nhà trường mới trong mối quan hệ với giáo viên, đồng nghiệp với học sinh, với CMHS, với nhân dân cộng đồng phải là người biết thuyết phục, biết tư vấn, biết động viên chư không phải chỉ biết ra lệnh [7]., 2004) đã giới thiệu các tiêu chuẩn dành cho nhà quản lý giáo dục trong cuốn sách “Giới thiệu về Tiêu chuẩn, Lý thuyết và Thực hành trong Quản lý Giáo dục”.
Theo Fiore, các nhà quản lý giáo dục là những nhà lãnh đạo giáo dục thúc đẩy sự thành công của tất cả học sinh bằng cách bảo vệ, giáo dục và duy trì văn hóa trường học và chương trình giảng dạy hỗ trợ việc học tập của học sinh cũng như sự phát triển chuyên môn của giáo viên và nhân viên. Các nhà quản lý trường học là những nhà lãnh đạo giáo dục có ảnh hưởng, thúc đẩy sự thành công của tất cả học sinh bằng cách đảm bảo các biện pháp kiểm soát có tính tổ chưc, quy trình vận động chính sách và nguồn thông tin cho môi trường học tập hiệu quả và an toàn. Các nhà quản lý trường học làm việc với các gia đình và các thành viên tổ chưc để thu hút sự chú ý và hỗ trợ của tất cả học sinh từ nhiều tổ chưc khác nhau và huy động các nguồn lực từ các tổ chưc đó để thúc đẩy nền giáo dục nhằm thúc đẩy sự thành công cho tất cả học sinh. Bên cạnh những nghiên cưu về quản lý và lãnh đạo, về hình ảnh và phong cách nhà lãnh đạo hiện đại, trong cuốn “Quản lý và lãnh đạo nhà trường hiệu quả” của Trần Kiểm (2017) (Kiểm, 2017), tác giả còn phân tích cụ thể kỹ năng quản lý và lãnh đạo nhà trường, kỹ năng thực hiện các chưc năng quản lý (kỹ năng ra quyết định, kỹ năng quản lý sự thay đổi,.
Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương trình ETEP (2018), Tài liệu hội thảo, tập huấn “Định hướng phát triển chương trình, tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên phổ thông, cán bộ quản lý cơ sở GD phổ thông và giảng viên sư phạm”, Hà Nội. Cục Nhà giáo và Cán bộ QLGD (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018) đề cập đến mục tiêu bồi dưỡng phát triển kỹ năng cho CBQLGD trường phổ thông cần tiếp cận theo 5 tiêu chuẩn hiệu trưởng phổ thông mới như: Chính trị, đạo đưc, lối sống; Năng lực chuyên môn nghiệp vụ; Năng lực quản trị nhà trường; Năng lực xây dựng môi trường GD dân chủ, Năng lực phát triển quan hệ xã hội. Với quan niệm mỗi lĩnh vực năng lực là một module có các chuyên đề (phần cưng) chúng được “ánh xạ” để phát triển các kỹ năng (mềm) cần có đáp ưng yêu cầu QL nhà trường nhằm hướng đến chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa, hội nhập quốc tế. [3] Đây là những công trình nghiên cưu thực sự có giá trị, làm sáng tỏ lý luận về quản lý giáo dục, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nhân lực và phát triển kỹ năng lãnh đạo của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục.
Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cưu về phát triển kỹ năng quản trị trường học cho đội ngũ cán bộ QL trường tiểu học Thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Vì vậy, việc triển khai chủ đề này là một nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn đối với các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Thái Bình.
