Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CÔNG CHỨC CÁC SỞ 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về sở Tổ chức bộ máy Nhà nước nói chung trên thế giới bao gổm ba hệ thống cơ quan cơ quan để thực thi ba ngành quyền của Nhà nước: hệ thống tổ chức thực thị quyền lập pháp, hệ thống tổ chức thực quyền hành pháp và hệ thống tổ chức thực thi quyền tư pháp. Mặc dù còn có các ý kiến khác nhau, song hiện nay quan điểm phổ biến coi hệ thống tổ chức của Nhà nước thực thị quyền hành pháp còn được gọi là bộ máy hành chính Nhà nước.
Như vậy bộ máy hành chính Nhà nước là một bộ phận cấu thành của hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước, thực thị một trong ba ngành củ quyền lực Nhà nước. Bộ máy hành chính Nhà nước là một hệ thống tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đứng đầu là Chính phủ có trách nhiệm thực thi quyền hành pháp. Đế thực thị quyền hành pháp hiệu lực và hiệu quả cao nhất, bộ máy hành chính Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc thưa bâc, cấp trên lãnh đạo, chỉ đạo, cấp dưới phục tùng, tuân lênh và chịu sự kiểm soát của cấp trên trong hoạt động. Bộ máy hành chính Nhà nước mặc dù là một bộ máy thống nhất , thông suốt từ trung ương đến địa phương, song nó thường được chia thành hai bộ phận: tổ chức hành chính Nhà nước ở Trung ương và tổ chức hành chính Nhà nước ở địa phương.
Sở cũng là một cơ quan Nhà nước. Do đó để hiểu được khái niệm sở trước trên chúng ta cần tìm hiểu cơ quan Nhà nước. 7 Luan van Theo Hiến pháp thì cơ quan Nhà nước là tổ chức được thành lập và hoạt động theo những nguyên tắc và trình tự nhất định, có cơ cấu tổ chức nhất định và được giao những quyền lực nhà nước nhất định, được quy định trong các văn bản pháp luật để thực hiện một phần những nhiệm vụ và quyền hạn của nhà nước. Từ khái niệm trên có thể thấy rằng cơ quan nhà nước trước hết phải là một tổ chức được thành lập và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định.
Thứ hai, cơ quan nhà nước là được giao một phần nhiệm vụ, quyền hạn của nhà nước (có quyền lực nhà nước nhất định). Thứ ba, nhiệm vụ, quyền hạn cũng như cơ cấu tổ chức của cơ quan nhà nước được quy định trong các văn bản pháp luật. Tóm lại, có thể khẳng định rằng: ‘‘ Sở là một bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước, trực thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp, có phương diện hoạt động chủ yếu là hoạt động chấp hành- điều hành, có cơ cấu tổ chức và phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định’’. Khái niệm công chức và công chức các sở + Khái niệm công chức Khái niệm “ Công chức” gắn liền với sự ra đời công chức ở các nước tư bản phương Tây.
Vào khoảng giữa những năm nửa cuối thể kỷ XIX, tại các nước Phương Tây đã thực hiện chế độ công chức. Ngày nay, khái niệm công chức được sử dụng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, và tại mỗi quốc gia lại có những quan niệm và định nghĩa khác nhau về công chức. Cộng hòa Pháp định nghĩa: “ Công chức là những người được tuyển dung, bổ nhiệm vào làm việc trong các công sở gồm các cơ quan hành chính công quyền và các tổ chức dịch vụ công cộng do nhà nước tổ chức, bao gồm cả trung ương và địa phương nhưng không kể đến các công chức địa phương thuộc các hội đồng địa phương quản lý” [26]. 8 Luan van Ở nước Anh, công chức bao gồm 2 bộ phận sau: - Những người do nhà Vua trực tiếp bổ nhiệm hoặc được ủy ban dân sự cấp giấy chứng nhận hợp lệ cho phép tham gia công tác ở cơ quan dân sự.
- Những người mà toàn bộ tiền lương được cấp từ ngân sách thống nhất của Vương quốc liên hợp hoặc từ các khoản được Quốc hội thông qua. Tại Nhật Bản, công chức được phân thành hai loại chính, gồm công chức Nhà nước và công chức địa phương. Công chức Nhà nước gồm những người được nhận chức trong bộ máy Chính phủ trung ương, ngành tư pháp, quốc hội, quân đội, trường công và bệnh viện quốc lập, xí nghiệp và đơn vị sự nghiệp quốc doanh được lĩnh lương của ngân sách nhà nước. công chức địa phương gồm những người làm việc và lĩnh lương từ tài chính địa phương [25].
Khái niệm công chức tại Trung Quốc được hiểu là : “ Công chức nhà nước là những người công tác trong cơ quan hành chính nhà nước các cấp, trừ nhân viên phục vụ’’. Công chức gồm hai loại: - Công chức lãnh đạo là những người thừa hành quyền lực nhà nước. Các công chức này bổ nhiệm theo các trình tự luật định, chịu sự điều hành của Hiến pháp, Điều lệ công chức và Luật tổ chức của chính quyền các cấp. - Công chức nghiệp vụ là những người thi hành chế độ thường nhiệm, do cơ quan hành chính các cấp bổ nhiệm và quản lý căn cứ vào Điều lệ công chức.
Họ chiếm tuyệt đại đa số trong công chức nhà nước, chịu trách nhiệm quán triệt, chấp hành các chính sách và pháp luật [25]. Tại Việt Nam, khái niệm công chức đã được xác định trong Nghị định số 06/2010/NĐ-CP ban hành ngày 25 tháng 10 năm 2010 quy định những người là công chức. “ Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc được bảo đảm quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật, làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị quy 9 Luan van định tại Nghị định: Các cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam; Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng Quốc hội, kiểm toán nhà nước; Bộ, cơ quan ngang bộ và các tổ chức khác do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thành lập; Cơ quan hành chính cấp tỉnh, cấp huyện; Hệ thống Tòa án nhân dân; Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân; Cơ quan của tổ chức chính trị - xã hội; Cơ quan, đơn vị của Quân đội nhân dân và công an nhân dân; Bộ máy lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập”. Ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào ( CHDCND Lào ) sau khi giải phóng đất nước năm 1975 vẫn sử dụng cụm từ cán bộ.
Sau khi có Hiến pháp năm 1991, đề phù hợp với pháp luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định về Quy chế công chức CHDCND Lào đầu tiên, đó là Nghị định số 171/TTg ngày 11 tháng 11 năm 1993. Quy định công chức của CHDCND Lào là người được biên chế và bổ nhiệm làm việc thường xuyên tại các Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương hoặc đi làm việc tại cơ quan đại diện CHDCND Lào ở nước ngoài; được hưởng lương, các khoản thu phụ cấp từ quỹ ngân sách Nhà nước. Bộ đội, công an không tính vào đanh sách công chứcvà có quy định riêng [3]. Sau 10 năm thực hiện Nghị định trên, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 82/NĐ-CP ngày 19/5/2003 để thay thế Nghị định số 171/CP ngày11/11/1993 và từ công chức đã được sửa đổi, bổ sung.
Điều 2 Nghị định số 82/NĐ-CP ngày 19/5/2003 quy định: công chức nước CHDCND Lào là công dân Lào, được tuyển dụng và bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên ở các cơ quan tổ chức Đảng, Nhà nước, tổ chức quần chúng ở trung ương, cấp địa phương và cơ quan thay mặt nước CHDCND Lào ở nước ngoài và được hưởng lương và tiền hỗ trợ khác từ ngân sách Nhà nước. 10 Luan van Và “công chức” tại Nghị định số 74/QH của Thủ tướng ban hành ngày 18 tháng 12 năm 2015 đã có sự thay đổi. Nghị định đã đưa ra khái niệm công chức như sau: công chức là công dân Lào, được tuyển dụng và bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên ở các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Lào xây dựng đất nước và Tổ chức quần chúng ở Trung ương, cấp địa phương và cơ quan thay mặt nước CHDCND Lào ở nước ngoài và được hưởng lương và tiền hỗ trợ khác từ ngân sách nhà nước. Tóm lại: Công chức là những người được Nhà nước tuyển dụng, bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên, làm việc liên tục trong cơ quan Nhà nước (hoặc cơ quan đơn vị thuộc Quân đội nhân dân hay Công an nhân dân), được phân loại theo trình độ đào tạo, ngành chuyên môn, được xếp vào một ngạch hành chính, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.
+ Khái niệm công chức các sở Công chức các sở ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào) gồm những con người cụ thể có chức vụ quản lý, lãnh đạo, tập hợp thành đội ngũ: - Giữ các vị trí chủ yếu nhất của các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân các cấp, các ngành ở địa phương; có quyền hạn pháp lý được quy định trong tổ chức; - Có trách nhiệm chính trong công việc triển khai, tổ chức thực hiện mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, cấp trên tại địa phương mình. - Có trách nhiệm chính trong việc đề ra các nghị quyết, chủ trương, quyết định và tổ chức thực hiện trong phạm vi một tổ chức, một địa phương, một lĩnh vực công tác. 11 Luan van - Chịu trách nhiệm chính về pháp lý và thực tế về những kết quả và hậu quả trong hoạt động mọi mặt ở địa phương, ngành, đơn vị mình. Do vậy, khái niệm công chức các sở được tác giả đồng nhất với công chức ở CHDCND Lào; hơn nữa, với đề tài “ Năng lực công chức các sở ”; tác giả sử dụng cụm từ viết tắt có cùng nghĩa với nó là “ Năng lực công chức các sở tại Thành phố Viêng Chăn ”.
Công chức các sở là người làm việc trong cơ quan Nhà nước. Do tính chất đặc thù của các quốc gia khác nhau, nêu khái niệm công chức cũng không hoàn toàn đồng nhất. Có nước chỉ giới hạn công chức trong phạm vi các cơ quan hành pháp thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, thi hành pháp luật. Cũng có nước quan niệm công chức bao gồm cả những người làm việc trong các cơ quan sự nghiệp thực hiện dịch vụ công.