phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ viễn thông. Chƣơng 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ viễn thông Việt Nam. Chƣơng 3: Định hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ viễn thông Việt Nam. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH DỊCH VỤ VIỄN THÔNG 1.
Một số vấn đề lý luận chung về năng lực cạnh tranh của ngành 1. Khái niệm cạnh tranh và năng lực cạnh tranh Cạnh tranh: Có nhiều quan niệm khác nhau về cạnh tranh kinh tế, dưới đây là một số quan niệm tiêu biểu.Sammue Son “Cạnh tranh là sự đối đầu của các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng hoặc thị phần”. Poter “Cạnh tranh hiểu theo cấp độ doanh nghiệp là việc đấu tranh hoặc giành thị phần từ một số đối thủ về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của doanh nghiệp. Tuy nhiên, bản chất của cuộc cạnh tranh không phải là tiêu diệt đối thủ mà chính là doanh nghiệp phải tạo ra và mạng lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn đối thủ để họ có thể lựa chọn mình mà không đến với đối thủ cạnh tranh.” Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam “Cạnh tranh trong kinh doanh là hoạt động ganh đua giữa những nguồn sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, bị chi phối bởi các quan hệ cung cầu nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ,thị trường có lợi nhất”.
Theo Từ điển Kinh tế kinh doanh Anh - Việt “Cạnh tranh là sự đối địch giữa các hãng kinh doanh trên cùng một thị trường để giành được nhiều khách hàng, do đó nhiều lợi nhuận hơn cho bản thân, thường là bằng cách bán theo giá cả thấp nhất hay cung cấp một chất lượng hàng hóa tốt nhất”. Các quan niệm trên tuy có sự khác biệt trong diễn đạt và phạm vi nhưng tựu chung lại thống nhất ở các quan điểm cho rằng cạnh tranh là cuộc 6 ganh đua giữa các cá nhân hoặc các tổ chức nhằm giành thị phần trên thị trường, giành lấy khách hàng, giành lấy các điều kiện sản xuất kinh doanh có lợi nhất với mục đích tối đa hóa lợi nhuận. Cạnh tranh tạo ra động lực cho sự phát triển của các chủ thể trong cạnh tranh vì vậy là động lực của sự phát triển nền kinh tế thị trường. Để giành được thắng lợi trong cạnh tranh các chủ thể cạnh tranh phải có năng lực (khả năng) cạnh tranh và duy trì, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành.
Năng lực cạnh tranh Thuật ngữ năng lực cạnh tranh được các nhà nghiên cứu gọi bằng nhiều tên khác nhau như khả năng cạnh tranh, sức cạnh tranh. Theo từ điển thuật ngữ chính sách thương mại: “Năng lực cạnh tranh là năng lực của một doanh nghiệp hoặc một ngành, thậm chí một quốc gia không bị doanh nghiệp khác, ngành khác, nước khác đánh bại.” Theo diễn đàn cấp cao về cạnh tranh công nghiệp của các tổ chức Hợp tác về phát triển kinh tế (OECD): “ Năng lực cạnh tranh là khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia và vùng trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế” Theo từ điển tiếng Việt “ Năng lực cạnh tranh là khả năng giành thắng lợi trong cuộc cạnh tranh của các hàng hóa cùng loại, trên cùng một thị trường tiêu thụ” Cho đến nay, khó có thể đưa ra một định nghĩa chuẩn về năng lực cạnh tranh phù hợp cho mọi trường hợp.Năng lực cạnh tranh thường được xem xét ở các cấp độ sản phẩm, doanh nghiệp, ngành, quốc gia. - Năng lực cạnh tranh của các sản phẩm, dịch vụ: Năng lực cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ được đo bằng thị phần của sản phẩm hay dịch vụ đó trên thị trường.Một sản phẩm hay dịch vụ được coi là có năng lực cạnh tranh cao khi giá cả thấp quy mô cung ứng , tính độc đáo 7 của sản phẩm dịch vụ được người tiêu dùng chấp nhận thể hiện ở thị phần của sản phẩm, dịch vụ đó trên thị trường vượt trội so với các sản phẩm, dịch vụ tương tự của các đối thủ cạnh tranh. - Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tốt nhất các yêu cầu của khách hàng để thu lợi nhuận ngày càng cao hơn.Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được đo bằng khả năng duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp trong điều kiện cạnh tranh trong nước và nước ngoài.
- Năng lực cạnh tranh của ngành: Ngành được hiểu là tập hợp các doanh nghiệp sản xuất hoặc cung ứng cùng một nhóm sản phẩm, dịch vụ.Năng lực cạnh tranh của ngành thể hiện ở mức độ thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng về giá cả, chất lượng, sự đổi mới của sản phẩm, dịch vụ, tỷ lệ sinh lời trên vốn, đầu tư, tiềm năng tăng trưởng lợi nhuận. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ ngành thường được đánh giá theo kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc ngành này. Một ngành có năng lực cạnh tranh có thể được định nghĩa là tập hợp các doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh. Năng lực cạnh tranh của ngành có thể được suy ra từ phân tích năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp chủ yếu trong ngành, bởi lẽ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là thành tố của các năng lực cạnh tranh của ngành.
- Năng lực cạnh tranh của các quốc gia: Theo báo cáo mới nhất (2010-2011) về năng lực cạnh tranh toàn cầu của diễn đàn kinh tế thế giới thì “Năng lực cạnh tranh quốc gia là tập hợp các thể chế, các chính sách về các nhân tố quyết định mức năng suất của quốc gia. Đến lượt mình, trình độ năng suất quốc gia quyết định mức thành công (thịnh vượng) bền vững của nền kinh tế. Nói một cách khác, một nền kinh tế có năng 8 lực cạnh tranh cao hơn có khả năng mang lại mức thu nhập cao hơn cho công dân của mình. Trình độ năng suất còn quyết định tỷ lệ sinh lời của đầu tư (vật chất, con người và công nghệ), trong nền kinh tế.
Do tỷ lệ sinh lời là động lực cơ bản của tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế nên nền kinh tế có năng lực cạnh tranh cao hơn là nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn trong trung hạn và dài hạn. Cấu thành nên năng lực cạnh tranh quốc gia bao gồm các yếu tố ở tầm vĩ mô, đồng thời cũng bao gồm năng lực cạnh tranh của các ngành, doanh nghiệp trong cả nước. Theo báo cáo này, năng lực cạnh tranh kinh tế của quốc gia được xác định bởi 12 trụ cột (12 yếu tố cấu thành với hơn 100 chỉ số) cơ bản sau: Các thể chế, kết cấu hạ tầng, môi trường kinh tế vĩ mô, y tế và giáo dục tiểu học, đào tạo đại học và dạy nghề, tính hiệu quả của thị trường hàng hóa, tính hiệu quả thị của trường lao động sự phát triển của thị trường tài chính, sự sẵn sàng về công nghệ, quy mô thị trường, sự phức tạp trong kinh doanh và năng lực đổi mới. Năng lực cạnh tranh ở các cấp độ trên có mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau, chế ước và phụ thuộc lẫn nhau.
Một nền kinh tế có năng lực cạnh tranh quốc gia cao phải có nhiều ngành, nhiều doanh nghiệp sản phẩm và dịch vụ có năng lực cạnh tranh cao, mặt khác để tạo điều kiện cho doanh nghiệp, sản phẩm và dịch vụ có năng lực cạnh tranh, các điều kiện tiền đề kinh doanh của nền kinh tế phải thuận lợi để các doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả.Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện qua chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp,đồng thời thể hiện thông qua năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ mà doanh nghiệp sản xuất hoặc kinh doanh. Ngược lại năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ phụ thuộc vào năng lực cạnh tranh quốc gia và năng lực tổ chức quản lý của doanh nghiệp. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành 1. Các tiêu chí thuộc về sản phẩm, dịch vụ: -Tính năng sản phẩm của sản phẩm hay dịch vụ của ngành có phù hợp với yêu cầu khách hàng hay không.Sản phẩm có tính năng,công dụng phù hợp với yêu cầu của khách hàng sẽ có năng lực cạnh tranh cao hơn.
- Mức độ hấp dẫn của sản phẩm đó về mẫu mã kiểu cách so với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh. - Mức chênh lệch về giá mặt hàng đó so với các đối thủ cạnh tranh, giá cả là một trong những yếu tố quan trọng nhất thể hiện năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Với hai sản phẩm tương tự nhau, khách hàng sẽ lựa chọn sản phẩm nào có giá thấp hơn. - Mức chênh lệch về chất lượng sản phẩm so với sản phẩm cùng loại của đối thủ cạnh tranh.
Ngày nay chất lượng sản phẩm là yếu tố được quan tâm hàng đầu. Sản phẩm được coi là có năng lực cạnh tranh nếu các tính năng của sản phẩm đó vượt trội hơn so với sản phẩm cạnh tranh trên thị trường. Yếu tố này có thể đánh giá thông qua so sánh hai sản phẩm với nhau về chất lượng, độ bền, tiện ích trong sử dụng.Tuy nhiên, nhiều sản phẩm phức tạp khách hàng không thể đánh gía ngay được chất lượng sản phẩm, do đó khách hàng sẽ đánh giá chất lượng sản phẩm thông qua uy tín của người sản xuất, của nước sản xuất. Các tiêu chí thuộc về thị trường: -Mức doanh thu của sản phẩm trong từng năm: Năng lực cạnh tranh cũng biểu hiện qua doanh thu của sản phẩm đó trong từng năm.
Nếu sản phẩm có doanh thu cao, tốc độ tăng doanh thu cao hơn so với đối thủ cạnh tranh chứng tỏ sản phẩm có năng lực cạnh tranh cao, chỉ tiêu này thể hiện khả năng chiếm lĩnh thị trường của sản phẩm so với đối thủ cạnh tranh. 10 - Thị phần của sản phẩm trên thị trường nội địa: Trên thị trường nội địa tùy theo loại mặt hàng, thị trường và theo quy mô của thị trường có thể xem xét năng lực cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường, thông qua đó đánh giá thị phần của sản phẩm đó. Một sản phẩm được coi là có năng lực cạnh tranh cao trên thị trường khi chúng chiếm thị phần lớn so với sản phẩm cùng loại được nhập khẩu và bán trên thị trường.
