Chương 1: Một số vấn đề lý luận về năng lực cạnh tranh của ngành. Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành Dệt May Việt Nam Chương 3: Một số biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành Dệt May Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. 1 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH 1.1 Một số khái niệm cơ bản về cạnh tranh 1.1 Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh Cạnh tranh là một thuật ngữ với nghĩa chủ yếu là phản ánh sự đấu tranh, ganh đua, thi đua giữa các đối tượng cùng loại, đồng giá trị nhằm đạt được những ưu thế, những lợi ích theo mục tiêu đã được xác định với nền kinh tế thị trường trong bối cảnh toàn cầu hoá, quá trình cạnh tranh cũng luôn được thúc đẩy, phát triển. Bởi các đối tượng tham gia cạnh tranh luôn tìm mọi cách tốt nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh của mình trước các đối thủ khác nhằm đạt được lợi thế cao hơn [28].
Cạnh tranh sẽ đem lại lợi ích cho đối tượng này và sự thiệt hại cho đối tượng khác. Song xét dưới góc độ lợi ích xã hội chung thì cạnh tranh luôn có tác động tích cực (chất lượng tốt hơn, giá rẻ hơn, dịch vụ tốt hơn,. Có thể nói, để thắng được trong cạnh tranh, chiếm lĩnh được lòng tin của khách hàng buộc mỗi ngành, mỗi doanh nghiệp phải nâng cao được năng lực của mình. Vì cạnh tranh là một xu thế tất yếu trong nền kinh tế thị trường, là một quá trình “động” và biến đổi không ngừng.
Đã có nhiều tác giả đưa ra các cách hiểu khác nhau về năng lực cạnh tranh. Đầu tiên, trong lý thuyết tổ chức công nghiệp, khái niệm cạnh tranh được áp dụng ở phạm vi một xí nghiệp. Một xí nghiệp được xem là có năng lực cạnh tranh khi xí nghiệp đó duy trì được vị thế của mình trên thị trường hoặc đưa ra thị trường các sản phẩm tương tự đối thủ với mức giá thấp hơn hay cung cấp các sản phẩm tương tự với các đặc tính về chất lượng, dịch vụ ngang bằng hoặc cao hơn [6]. Có thể nói, ưu thế cạnh tranh trong một ngành công nghiệp được thể hiện trên hai mặt: 1 Thứ nhất là ưu thế cạnh tranh bên trong (ưu thế về chi phí): là ưu thế được thể hiện trong việc làm giảm các chi phí sản xuất, chi phí quản lý và tạo ra sản phẩm có giá thành thấp hơn so với giá thành của những đối thủ cạnh tranh nguy hiểm nhất.
Ưu thế cạnh tranh bên trong mang lại “giá trị cho người sản xuất”. Như vậy, ưu thế cạnh tranh bên trong có được là do khả năng hạ thấp chi phí. Do đó, nhà sản xuất này có hiệu quả hơn và có khả năng vững chắc để chống lại sự giảm giá do biến động của các yếu tố trên thị trường hoặc do cạnh tranh. Thứ hai là ưu thế cạnh tranh bên ngoài (ưu thế về mức độ khác biệt hoá): là ưu thế dựa vào chất lượng khác biệt của sản phẩm mà nhà sản xuất tạo ra so với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh.
Chất lượng khác biệt của sản phẩm tạo nên “giá trị cho người mua” thể hiện qua việc giảm chi phí sử dụng hay tính tuyệt hảo khi sử dụng sản phẩm. Ưu thế cạnh tranh bên ngoài tạo cho nhà sản xuất “quyền lực thị trường” ngày càng phát triển [38]. Một khái niệm khác được đưa ra từ kết quả hoạt động kinh doanh của nhà cạnh tranh cho rằng: Một nhà sản xuất có được thị phần lớn hơn là nhà sản xuất có lợi thế cạnh tranh hơn các đối thủ khác. Có thể thấy rằng các quan niệm nêu trên xuất phát từ những góc độ khác nhau nhưng đều liên quan đến hai khía cạnh: Chiếm lĩnh thị trường và lợi nhuận.
Do đó, năng lực cạnh tranh có thể hiểu là năng lực nắm giữ thị phần với mức độ hiệu quả nhất định. Vì vậy, khi thị phần tăng lên và đạt được mức lợi nhuận chấp nhận được, cho thấy năng lực cạnh tranh được nâng cao. Trên đây mới chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu khái niệm về “năng lực cạnh tranh”. Vậy năng lực cạnh tranh được đánh giá gồm: Chất lượng các hoạt động và chiến lược của các doanh nghiệp, chất lượng của môi trường kinh doanh quốc gia.
Những yếu tố này giải thích tại sao sự thịnh vượng của một vài quốc gia cao hơn so với các quốc gia khác hay nền kinh tế của một vài quốc gia có sức cạnh tranh mạnh hơn. 1 Nhìn chung, năng lực cạnh tranh quốc gia Việt Nam mà nòng cốt là sức cạnh tranh của các doanh nghiệp luôn có thứ hạng ở mức thấp, Vì vậy, đối với Việt Nam hiện nay và trong nhiều năm tới đây, vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, của tất cả các ngành trong đó có ngành dệt may và của nền kinh tế luôn có ý nghĩa sống còn, là cơ sở để đảm bảo cho Việt Nam về cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020.2 Tính tất yếu, vai trò và ý nghĩa của cạnh tranh trên thị trƣờng 1.1 Tính tất yếu của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường Nền kinh tế thị trường là một nền kinh tế được điều tiết chủ yếu bởi các quy luật của thị trường như quy luật cung cầu, giá cả, quy luật tiền tệ, quy luật cạnh tranh… Trong số các quy luật đó, cạnh tranh là một trong những quy luật có tác dụng rất lớn trong việc điều tiết, thúc đẩy sự phát triển của thị trường. Sự tồn tại của cạnh tranh là tất yếu trong mỗi nền kinh tế. Cạnh tranh kinh tế là một sự ganh đua giữa các cá nhân, tổ chức, đơn vị trong các hoạt động kinh doanh nhằm mục đích thu lợi nhuận.
Ở đâu có lợi ích kinh tế thì ở đó sẽ có sự cạnh tranh. Quy luật cạnh tranh là cơ chế vận động của thị trường, là nơi gặp gỡ của các đối thủ cạnh tranh mà kết quả sẽ là có doanh nghiệp bị loại khỏi thị trường, có nguy cơ phá sản song cũng có những doanh nghiệp trụ lại được và ngày càng phát triển [28]. Ngày nay, do sự phát triển của khoa học kinh tế kỹ thuật, sản xuất hàng hoá cũng ngày càng phát triển với quy mô hết sức rộng lớn, nó không chỉ giới hạn ở một quốc gia nào đó mà đã mở rộng ra trên phạm vi toàn thế giới. Chính điều này đã làm cho quá trình cạnh tranh ngày càng sâu rộng và gay gắt hơn.
Nó được xem như là yếu tố tồn tại khách quan của nền kinh tế. Mỗi một doanh nghiệp dù muốn hay không vẫn phải chấp nhận sự cạnh tranh. Một đại diện của tập đoàn Sony đã từng phát biểu: “Chúng tôi không sợ cạnh tranh, chúng tôi thích cạnh tranh, cạnh tranh là để tồn tại và phát triển” [10].2 Vai trò và ý nghĩa của cạnh tranh trên thị trường 1 Cạnh tranh trong kinh doanh là nền tảng của hệ thống thị trường hoạt động có hiệu quả và hệ thống này sẽ mang lại một số lợi thế so với nền kinh tế tập chung. Đứng ở góc độ lợi ích xã hội, cạnh tranh mang ý nghĩa là một hình thức mà nhà nước sử dụng để chống độc quyền, tạo cơ hội để người tiêu dùng có thể lựa chọn được những sản phẩm có chất lượng tốt, giá rẻ [28].
Chính vì vậy duy trì sự cạnh tranh là nhằm bảo vệ lợi ích người tiêu dùng. Đứng ở góc độ doanh nghiệp,cạnh tranh là điều kiện thuận lợi để mỗi doanh nghiệp khẳng định vị trí của mình trên thị trường, tự hoàn thiện để vươn lên, giành ưu thế so với các đối thủ cạnh tranh khác. Cạnh tranh thương mại đảm bảo điều chỉnh cung – cầu: Cạnh tranh phối hợp tối ưu giữa sản xuất và tiêu dùng theo một cách thức dài hạn, đảm bảo cho hàng hoá và dịch vụ được cung cấp và đáp ứng đủ nhu cầu. Cạnh tranh thể hiện, chức năng phân phối các nguồn lực: cạnh tranh tốt là công cụ hiệu quả nhất để phân bổ tối đa các nguồn lực.
Cạnh tranh làm cho các nguồn lực được di chuyển tới những nơi mà chúng sinh lời nhiều nhất, vì những người sở hữu nguồn lực đó muốn sử dụng chúng để đạt được lợi nhuận cao nhất. Cạnh tranh thúc đẩy các tiến bộ kỹ thuật: Cạnh tranh khuyến khích các nhà sản xuất tìm mọi cách hạ thấp chi phí sản xuất, giảm giá thành và cải tiến chất lượng sản phẩm, làm cho sản phẩm của họ hấp dẫn người mua hơn. Cạnh tranh cũng khuyến khích các nhà sản xuất đổi mới và cố gắng đưa ra những dịch vụ và sản phẩm mới tốt hơn cho thị trường một cách nhanh nhất trước khi các đối thủ cạnh tranh của họ có thể làm được. Tất cả những hoạt động đó mang lại lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng để được sử dụng sản phẩm và dịch vụ với giá rẻ hơn, thay đổi mẫu mã sản phẩm nhiều hơn, phong phú hơn và chất lượng sản phẩm luôn được cải tiến.
Cạnh tranh cũng thể hiện chức năng xã hội bằng cách mở ra các cơ hội thị trường cho tất cả những thành viên tham gia thị trường: Doanh nghiệp phải có khả năng quyết định và chịu trách nhiệm duy nhất đối với việc sử dụng các 1 nguồn lực sẵn có của mình; người tiêu dùng được tự do lựa chọn giữa những nguồn sản phẩm khác nhau; người lao động có cơ hội được làm việc. Sự bình đẳng khi tìm kiếm các cơ hội kinh doanh cho mọi đối tượng đã mang lại sự công bằng trong phân phối lợi ích cho mọi thành viên trong xã hội. Như vây, cạnh tranh không chỉ là yêu cầu tự thân đối với doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển trên thị trường mà nó còn có ý nghĩa và vai trò rất lớn đối với mỗi thành viên tham gia thị trường và đối với toàn xã hội.2 Thƣơng mại quốc tế và vấn đề phát huy lợi thế so sánh 1.1 Lợi thế so sánh trong thƣơng mại quốc tế Trong lý thuyết thương mại D. Ricardo đã đưa ra mô hình về lợi thế so sánh dựa trên những khác biệt trong năng suất lao động và xem xét sự khác biệt đó trong khuôn khổ hai nước, hai loại sản phẩm.
Trong trường hợp đơn giản này, hai sản phẩm A và B, hai nước (trong nước và ngoài nước) và một yếu tố sản xuất trong nước chiếm lợi thế so sánh về sản xuất sản phẩm A, nếu chi phí lao động của A thấp hơn B và thấp hơn so với nước ngoài.