Luận văn thạc sĩ ueb nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện nghi lộc tỉnh nghệ an

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Kiều
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Quang Minh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Nâng Cao Vai Trò Của Phụ Nữ Nông Thôn Trong Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Trên Địa Bàn Huyện Nghi Lộc, Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH
• 1.1. Cơ sở lý luận về vai trò của phụ nữ nông thôn
• 1.2. Một số khái niệm liên quan
• 1.3. Vị trí, vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 1.4. Đặc điểm phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 1.5. Nội dung nghiên cứu vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 1.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 1.7. Cơ sở thực tiễn
• 1.8. Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại một số huyện liền kề
• 1.9. Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp chọn địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích
• 2.6. Địa điểm nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH HUYỆN NGHI LỘC – NGHỆ AN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội
• 3.2. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 3.3. Đặc điểm thời tiết khí hậu, sông ngòi
• 3.4. Tình hình phân bổ và sử dụng đất đai
• 3.5. Khả năng phát triển làng nghề truyền thống
• 3.6. Thực trạng vai trò phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên huyện Nghi Lộc
• 3.7. Khái quát về thực trạng vai trò của phụ nữ trên địa bàn huyện
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GIÚP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TẠI HUYỆN NGHI LỘC
• 4.1. Quan điểm về nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 4.2. Một số giải pháp giúp nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại huyện Nghi Lộc – Nghệ An
• 4.3. Đẩy mạnh thực hiện chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong đó có phụ nữ
• 4.4. Tăng khả năng tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực
• 4.5. Thực hiện cách thức làm việc mang tính nhạy cảm giới và đạt được bình đẳng giới trong các hoạt động nghiên cứu, cung cấp dịch vụ công tác đào tạo
• 4.6. Giải pháp hoạt động khuyến nông và thông tin nông nghiệp đối với phụ nữ nông thôn
• 4.7. Thực hiện các mô hình làng nghề sản xuất
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vai Trò Của Phụ Nữ Nông Thôn Trong Kinh Tế Hộ Gia Đình

Phụ nữ nông thôn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại Nghi Lộc, Nghệ An. Họ không chỉ là người sản xuất mà còn là người duy trì và phát triển các giá trị văn hóa, xã hội. Sự tham gia của họ trong các hoạt động kinh tế giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

1.1. Đặc Điểm Của Phụ Nữ Nông Thôn Tại Nghi Lộc

Phụ nữ nông thôn tại Nghi Lộc thường có trình độ học vấn thấp và ít có cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển. Họ là lực lượng lao động chủ yếu trong sản xuất nông nghiệp và đóng góp lớn vào kinh tế hộ gia đình.

1.2. Vai Trò Của Phụ Nữ Trong Gia Đình

Phụ nữ không chỉ tham gia vào sản xuất mà còn đảm nhận vai trò nội trợ, chăm sóc con cái và quản lý tài chính gia đình. Họ là trụ cột trong việc duy trì sự ổn định và phát triển của hộ gia đình.

II. Thách Thức Đối Với Phụ Nữ Nông Thôn Trong Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình

Mặc dù có vai trò quan trọng, phụ nữ nông thôn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các phong tục tập quán lạc hậu và sự phân biệt giới tính vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến khả năng tham gia của họ trong các hoạt động kinh tế.

2.1. Phân Biệt Giới Tính Trong Kinh Tế

Phụ nữ thường bị hạn chế trong việc tiếp cận các nguồn lực kinh tế do các định kiến xã hội. Điều này dẫn đến việc họ không thể phát huy hết tiềm năng của mình trong phát triển kinh tế hộ gia đình.

2.2. Thiếu Cơ Hội Đào Tạo Và Hỗ Trợ

Nhiều phụ nữ nông thôn không có cơ hội tham gia các chương trình đào tạo nghề, dẫn đến việc họ thiếu kỹ năng cần thiết để nâng cao năng lực sản xuất và quản lý kinh tế.

III. Phương Pháp Nâng Cao Vai Trò Của Phụ Nữ Nông Thôn Trong Kinh Tế Hộ Gia Đình

Để nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Việc tạo điều kiện cho phụ nữ tiếp cận các nguồn lực và đào tạo là rất cần thiết.

3.1. Đào Tạo Nghề Cho Phụ Nữ

Các chương trình đào tạo nghề cần được triển khai rộng rãi để giúp phụ nữ nông thôn nâng cao kỹ năng và khả năng cạnh tranh trong thị trường lao động.

3.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Từ Chính Sách

Chính sách hỗ trợ phụ nữ nông thôn cần được cải thiện, bao gồm việc cung cấp tín dụng, thông tin và các dịch vụ hỗ trợ khác để họ có thể phát triển kinh tế hộ gia đình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Nghi Lộc

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Các mô hình hợp tác xã và nhóm phụ nữ đã giúp họ chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau.

4.1. Mô Hình Hợp Tác Xã

Mô hình hợp tác xã đã giúp phụ nữ nông thôn tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và nâng cao thu nhập. Họ có thể cùng nhau sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, từ đó tạo ra giá trị kinh tế cao hơn.

4.2. Kết Quả Từ Các Chương Trình Đào Tạo

Các chương trình đào tạo đã giúp phụ nữ nông thôn nâng cao kỹ năng sản xuất và quản lý, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và tăng cường vai trò của họ trong gia đình và xã hội.

V. Kết Luận Về Vai Trò Của Phụ Nữ Nông Thôn Trong Kinh Tế Hộ Gia Đình

Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình là rất quan trọng. Cần có những chính sách và giải pháp cụ thể để hỗ trợ họ, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

5.1. Tương Lai Của Phụ Nữ Nông Thôn

Với sự hỗ trợ từ chính sách và cộng đồng, phụ nữ nông thôn có thể phát huy hết tiềm năng của mình, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế hộ gia đình và xã hội.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho phụ nữ nông thôn, bao gồm đào tạo nghề, tiếp cận tín dụng và các dịch vụ hỗ trợ khác để họ có thể phát triển kinh tế hộ gia đình một cách bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dân số huyện Nghi Lộc đạt khoảng 185.950 người, trong đó lực lượng lao động nông thôn chiếm tới 91,80% tổng lao động toàn huyện với 98.042 người, riêng lao động nữ nông thôn chiếm tỷ trọng 53,08% tương đương 52.041 người. Quá trình đô thị hóa và xây dựng hạ tầng khiến diện tích đất nông nghiệp của huyện giảm trung bình 1,8% mỗi năm trong giai đoạn 2007–2012, thu hẹp tư liệu sản xuất và tạo sức ép việc làm gay gắt. Trong bối cảnh đó, phụ nữ nông thôn giữ vai trò then chốt khi tham gia vào 51,9% các hoạt động sản xuất nông nghiệp và đóng góp tới 80% lao động tại các làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống. Dù là lực lượng trực tiếp sản xuất của cải vật chất và gánh vác việc tái sản xuất sức lao động, vị thế kinh tế của phụ nữ vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tư tưởng trọng nam khinh nữ kéo dài.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích thực trạng vai trò của phụ nữ trong quản lý, phân công lao động, tạo nguồn thu nhập và quyền kiểm soát các nguồn lực kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Phạm vi dữ liệu của đề tài tập trung vào giai đoạn 2011–2013 tại 3 xã nông thôn đặc thù gồm Nghi Trung, Nghi Lâm và Nghi Phương. Đóng góp trọng tâm của luận văn là lượng hóa cụ thể mức độ đóng góp của phụ nữ vào chuỗi giá trị nông nghiệp, đo lường sự chênh lệch giới trong ra quyết định kinh tế hộ và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao quyền năng kinh tế cho lao động nữ địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế hộ nông dân của Frank Ellis công bố năm 1988, xác định hộ gia đình là đơn vị kinh tế tự chủ, kết hợp giữa mục tiêu tối đa hóa thỏa dụng sinh hoạt và tham gia một phần vào thị trường với nguồn lực hạn chế. Song song đó, khung phân tích Giới và Phát triển được tích hợp nhằm xem xét toàn diện mối quan hệ xã hội, sự phân bổ quyền lực và lợi ích kinh tế giữa nam và nữ.

Nghiên cứu tập trung làm rõ các khái niệm cốt lõi:

• Kinh tế hộ gia đình: Đơn vị kinh tế cơ sở dựa trên sở hữu chung tài sản và sử dụng chủ yếu lao động gia đình.
• Giới và Giới tính: Phân định giữa đặc điểm sinh học tự nhiên và vai trò xã hội do chuẩn mực văn hóa quy định.
• Phân công lao động theo giới: Sự phân chia công việc sản xuất tạo thu nhập, tái sản xuất và hoạt động cộng đồng.
• Quyền tiếp cận và kiểm soát nguồn lực: Khả năng tiếp cận vốn, đất đai, khoa học kỹ thuật và quyền định đoạt tài sản.
• Khung khổ pháp lý: Hệ thống chính sách bình đẳng giới tại Việt Nam gồm Hiến pháp, Nghị quyết 04-NQ/TW năm 1993, Chỉ thị 37-CT/TW năm 1994 và Quyết định 19/2002/QĐ-TTg về Chiến lược quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích với quy mô 150 hộ gia đình tại 3 xã đại diện: xã Nghi Trung có 50 hộ đại diện vùng ven đô thị phát triển nông thôn mới, xã Nghi Lâm có 50 hộ đại diện vùng thuần nông truyền thống dọc tỉnh lộ 534, và xã Nghi Phương có 50 hộ đại diện vùng bán sơn địa. Quy mô 150 mẫu đảm bảo phản ánh đầy đủ tính đa dạng về điều kiện tự nhiên và trình độ phát triển kinh tế của huyện.

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Nghi Lộc giai đoạn 2011–2013, báo cáo của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi chuẩn hóa. Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích kinh tế và so sánh chéo trên phần mềm Excel nhằm xác định rõ mức độ phân công lao động, tỷ lệ kiểm soát tài sản và đánh giá tương quan giữa bình đẳng giới với hiệu quả kinh tế hộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng phụ nữ làm chủ hộ và tham gia quản lý tài sản: Tỷ lệ phụ nữ đứng tên làm chủ hộ đạt mức rất thấp, chỉ chiếm 10% tại xã Nghi Phương, 14% tại xã Nghi Trung và 20% tại xã Nghi Lâm. Tuy nhiên, quyền tham gia quyết định sử dụng đất đai của phụ nữ ghi nhận sự cải thiện đáng kể, đạt 86% tại xã Nghi Trung, 70% tại xã Nghi Lâm và 68% tại xã Nghi Phương.

Bất bình đẳng trong phân công lao động trồng trọt: Khảo sát quy trình sản xuất lúa cho thấy phụ nữ chiếm ưu thế tuyệt đối ở các khâu thủ công tốn thời gian như cấy lúa chiếm 93,33% tại Nghi Trung và 80% tại Nghi Phương; bón phân chiếm 86,67% tại Nghi Trung và 95% tại Nghi Phương; làm cỏ chăm sóc chiếm 60% tại Nghi Trung và 90% tại Nghi Phương. Ngược lại, nam giới chủ yếu đảm nhận khâu cơ giới hóa và công việc nặng như làm đất hoặc phun thuốc bảo vệ thực vật, với tỷ lệ nam giới tự thực hiện phun thuốc lên đến 92,86%.

Vai trò chủ lực trong sản xuất hoa màu, chăn nuôi và làng nghề: Trong 142 hộ trồng hoa màu, tỷ lệ phụ nữ trực tiếp đi bán sản phẩm đạt 64,29% tại Nghi Trung, 80,50% tại Nghi Lâm và 78,57% tại Nghi Phương. Đối với hoạt động chăn nuôi, 100% số hộ khảo sát sử dụng lao động nội bộ gia đình do phụ nữ phụ trách chăm sóc thường xuyên. Tại 22 làng nghề của huyện Nghi Lộc, phụ nữ đóng góp tới 80% tổng số lao động, đặc biệt ở các ngành nghề mây tre đan xuất khẩu và làm bánh kẹo truyền thống.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự mâu thuẫn lớn giữa khối lượng lao động thực tế và quyền năng kinh tế của phụ nữ. Nếu thể hiện qua biểu đồ phân công lao động, các đường phân bố sẽ cho thấy phụ nữ đảm nhận hầu hết các công đoạn từ sản xuất đến tiêu thụ nhưng giá trị này thường bị quy về nghĩa vụ gia đình không tính thành tiền.

So sánh với các địa bàn lân cận như huyện Diễn Châu có 67,3% phụ nữ tham gia lực lượng lao động hay huyện Thanh Chương có 32,53% phụ nữ từ 60–64 tuổi vẫn làm việc, phụ nữ huyện Nghi Lộc chịu áp lực lớn về quỹ thời gian kép. Nguyên nhân chính là do trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động nữ nông thôn còn thấp, thiếu cơ hội tiếp cận tập huấn khoa học kỹ thuật và rào cản từ định kiến xã hội. Việc thiếu quyền quyết định vốn vay và sở hữu tài sản khiến phụ nữ khó chủ động mở rộng quy mô kinh tế hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đẩy mạnh đào tạo nghề theo Đề án 1956: Ủy ban nhân dân huyện Nghi Lộc phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội tổ chức các lớp dạy nghề nông nghiệp kỹ thuật cao và nghề thủ công mây tre đan xuất khẩu, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nữ nông thôn qua đào tạo chuyên môn đạt 45% vào năm 2020.
• Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện nâng hạn mức vay vốn tín chấp thông qua các kênh Hội Phụ nữ thêm 25% đến 30%, đồng thời phòng Tài nguyên và Môi trường đảm bảo thực hiện nghiêm việc ghi tên cả vợ và chồng trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
• Đổi mới công tác khuyến nông nhạy cảm giới: Trạm Khuyến nông huyện điều chỉnh thời gian và địa điểm tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt phù hợp với lịch sinh hoạt của phụ nữ, cam kết chỉ tiêu tối thiểu 50% người tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật mới là phụ nữ nông thôn.
• Mở rộng thị trường và nhân rộng mô hình làng nghề: Ủy ban nhân dân huyện và các hợp tác xã hỗ trợ xây dựng chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm cho 22 làng nghề truyền thống, tạo việc làm ổn định cho khoảng 3.000 đến 5.000 lao động nữ bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp: Nắm bắt hệ thống dữ liệu thực nghiệm về phân công lao động giới để xây dựng các mô hình hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, vay vốn và bảo vệ quyền lợi hội viên tại nông thôn.
• Nhà hoạch định chính sách kinh tế - xã hội địa phương: Các cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện, xã sử dụng luận văn làm căn cứ lồng ghép chỉ tiêu bình đẳng giới vào kế hoạch phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới.
• Giảng viên và học viên cao học ngành Quản lý kinh tế: Tiếp cận một công trình nghiên cứu hoàn chỉnh về phương pháp luận đánh giá kinh tế hộ, mô hình chọn mẫu phân tầng 150 hộ và hệ thống chỉ tiêu lượng hóa vai trò giới.
• Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển nông thôn: Tham khảo bài học thực tiễn tại huyện Nghi Lộc để thiết kế các dự án can thiệp sinh kế, nâng cao năng lực kinh tế cho phụ nữ vùng Bắc Trung Bộ.

Câu hỏi thường gặp

• Phụ nữ nông thôn huyện Nghi Lộc đóng góp nhiều nhất trong lĩnh vực nào? Phụ nữ chiếm 53,08% lực lượng lao động nông thôn của huyện, tham gia 51,9% hoạt động sản xuất nông nghiệp và cung cấp 80% lực lượng lao động tại 22 làng nghề truyền thống như mây tre đan và nón lá.

• Thực trạng quyền quyết định tài sản của phụ nữ nông thôn hiện nay ra sao? Tỷ lệ phụ nữ làm chủ hộ chỉ chiếm từ 10% đến 20%, nhưng tỷ lệ phụ nữ được tham gia quyết định sử dụng tư liệu sản xuất đất đai đã đạt mức 68% đến 86% tùy từng địa bàn khảo sát.

• Sự phân công lao động trong trồng trọt giữa nam và nữ có gì khác biệt? Phụ nữ đảm nhận các khâu cấy lúa từ 80% đến 93,33%, bón phân từ 86,67% đến 95% và tiêu thụ hoa màu từ 64,29% đến 80,50%, trong khi nam giới phụ trách 92,86% khâu phun thuốc bảo vệ thực vật và làm đất.

• Những trở ngại lớn nhất đối với việc nâng cao vị thế kinh tế của phụ nữ là gì? Trở ngại chính bao gồm định kiến giới truyền thống, gánh nặng công việc gia đình chiếm phần lớn thời gian, trình độ kỹ thuật hạn chế và khó khăn trong tiếp cận các nguồn vốn vay quy mô lớn.

• Luận văn đề xuất giải pháp then chốt nào để hỗ trợ lao động nữ mất đất nông nghiệp? Giải pháp then chốt là đẩy mạnh đào tạo nghề phi nông nghiệp, mở rộng các làng nghề mây tre đan xuất khẩu và tạo điều kiện vay vốn ưu đãi để phụ nữ chuyển đổi sinh kế bền vững.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và khẳng định vai trò trụ cột của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình nông thôn tại huyện Nghi Lộc.
• Cung cấp minh chứng thực nghiệm từ 150 hộ khảo sát, chỉ ra phụ nữ gánh vác tới trên 80% khối lượng công việc ở nhiều khâu sản xuất và tiêu thụ nông sản.
• Xác định rõ rào cản về định kiến giới và trình độ chuyên môn khiến tỷ lệ phụ nữ làm chủ hộ chỉ đạt dưới 20%.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, vốn tín dụng, khuyến nông nhạy cảm giới và phát triển 22 làng nghề đến năm 2020.
• Khuyến nghị các cấp chính quyền và tổ chức đoàn thể địa phương nhanh chóng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để bảo đảm bình đẳng giới và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiến về vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn. Chương 3: Thực trạng vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình huyện Nghi Lộc – Nghệ An. Chương 4: Giải pháp giúp nâng cao vai trò của người phụ nư nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại huyện Nghi Lộc – Nghệ An.

4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH 1. Cơ sở lý luận về vai trò của phụ nữ nông thôn.Một số khái niệm liên quan. - Kinh tế HGĐ: Kinh tế hộ gia đình ( HGĐ) là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Kể từ khi được thừa nhận là đơn vị kinh tế tự chủ ( năm 1988), sự phát triển kinh tế hộ gia đình nông thôn đã có sự chuyển biển tích cực cả về quy mô, tốc độ và cơ cấu.

Đến nay, nhiều hộ gia đình đã đứng vững được rong nền kinh tế thị trường, có tác động lớn đến sự nghiệp xóa đói giảm nghèo của địa phương cũng như cả nước. Tuy vậy, dưới góc nhìn phát triển bền vững, sự phát triển của kinh tế hộ vẫn còn nhiều hạn chế. Theo Frank Ellis (1988) thì kinh tế hộ nông dân là: Các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường, hoạt động với một trình độ không hoàn chỉnh cao. Kinh tế HGĐ được hình thành theo một cách thức tổ chức riêng trong pham vi gia đình.

Các thành viên trong hộ cùng có chung sở hữu các tài sản cũng như kết quả kinh doanh của họ. Kinh tế HGĐ chủ yếu tồn tại ở nông thôn, hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản. một bộ phận khác có hoạt động phi nông nghiệp ở mức độ khác nhau. Trong kinh tế hộ gia đình, chủ hộ là người sở hữu nhưng cũng là người 5 lao động trực tiếp.

Tùy theo điều kiện cụ thể, họ có thuê mướn lao động. Quy mô sản xuất của kinh tế hộ gia đình thường nhỏ, vốn đầu tư ít. Sản xuất của kinh tế hộ còn mang nặng tính tự cung tự cấp, hướng tới mục đích đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trực tiếp của hộ là chủ yếu. Quá trình sản xuất chủ yếu dựa vào sức lao động thủ công và công cụ truyền thống, do đó năng suất lao động thấp.

Do vậy tích lũy của hộ chủ yếu chỉ dựa vào lao động gia đình là chính. Trình độ quản lý chuyên môn nghiệp vụ của chủ hộ rất hạn chế, chủ yếu là do kinh nghiệm từ đời trước truyền lại. Vì vậy, nhận thức của chủ hộ về pháp luật, kinh doanh, cũng như về kinh tế thị truongwfraats hạn chế. Tại Việt Nam, kinh tế HGĐ chủ yếu là kinh tế của các hộ gia đình nông dân tại khu vực nông thôn.

Xét theo cơ cấu nghành nghề, kinh tế hộ được phân chia thành các loại: hộ thuần nông ( hoạt động trong liĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp) hộ kiêm nghề ( vừa là nông nghiệp vừa là thủ công nghiệp); hộ chuyên nghề ( hoạt động trong các ngành nghề dịch vụ). Đến nay, kinh tế hộ gia đình đã trở thành một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta. - Giới tính: Chỉ sự khác biệt về sinh học giữa nam giới và nữ giới mang tính toàn cầu và không thay đổi. Các đặc tưng của giới tính bị quy định và hoạt động theo các cơ chế tự nhiên, di truyền.

Ví dụ, người nào có cặp nhiệm sắc thể giới tính XX thì thuộc về nữ giới, người nào có cặp nhiễm sắc thể giới tính XY thì thuộc về nam giới. Nữ giới vốn có chức năng sinh lý học như tạo ra trứng, mang thai, sinh con và cho con bú bằng bầu sữa mẹ. Nam giới có chức năng tạo ra tinh trùng. Về mặt sinh lý học, nữ giới khác với nam giới.

- Giới: 6 Chỉ sự khác biệt về xã hội và quan hệ (về quyền lực) giữa trẻ em trai và trẻ em gái, giữa phụ nữ và nam giới, được hình thành và khác nhau ngay trong một nền văn hoá, giữa các nền văn hoá và thay đổi theo thời gian. Sự khác biệt này được nhận thấy một cách rõ ràng trong vai trò, trách nhiệm, nhu cầu, khó khăn thuận lợi của các giới tính. Khái niệm về "Giới" được xuất hiện ban đầu là các nước nói tiếng Anh, vào khoảng những năm 60 của thế kỷ XX. Ở Việt Nam, khái niệm này mới xuất hiện vào khoảng thập kỷ 80.

“Giới” là một thuật ngữ xã hội học bắt nguồn từ môn nhân học, nói đến vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ. "Giới" đề cập đến việc phân công lao động, các kiểu phân chia: nguồn lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh xã hội cụ thể. "Giới" là yếu tố luôn biến đổi cũng như tương quan về địa vị trong xã hội của nữ giới và nam giới, không phải là hiện tượng bất biến mà liên tục thay đổi. Nó phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội cụ thể.

"Giới" là sản phẩm của xã hội, có tính xã hội, dùng để phân biệt sự khác nhau trong quan hệ nam và nữ. Đây là cơ sở để nghiên cứu sự cân bằng về giới và đảm bảo công bằng trong xã hội - Nông thôn: Nông thôn là phần lãnh thổ của một nhà nước hay một đơn vị hành chính nằm ngoài lãnh thổ đô thị, có môi trường tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế xã hội, điều kiện sống khác biệt với thành thị và dân cư chủ yếu làm nông nghiệp. - Phụ nữ nông thôn: Là những người phụ nữ sinh sống va làm việc tại khu vực nông thôn. Tại Việt Nam nói riêng và tại các quốc gia trên thế giới nói chung phụ nữ nông thôn có một số đặc điểm như sau: 7 + Là lực lượng đông đảo nhất trong cơ cấu dân cư, cơ cấu lao động ở nông thôn.

+ Là nạn nhân của những hủ tục, tập quán truyền thống lạc hậu, của tệ phân biệt đối xử trọng nam, khinh nữ vẫn tồn tại thâm căn cố đế trong xã hội nông thôn; là người gánh chịu nặng nề nhất những mất mát, tai họa do hậu quả của các cuộc chiến tranh mấy chục năm qua. + Phụ nữ vừa là người sản xuất nuôi sống gia đình, vừa là người nội trợ trong gia đình, vừa là người tham gia các hoạt động quản lý, hoạt động cộng đồng, là người sinh đẻ, chăm sóc con cái, người già, người ốm trong gia đình; trình độ học vấn thấp, sự hiểu biết về kinh tế - xã hội hạn chế, ít có điều kiện tiếp cận và nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, khoa học và công nghệ. + Phụ nữ ít có điều kiện thụ hưởng các giá trị văn hóa tinh thần; bất bình đẳng với nam giới trong việc tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực phát triển kinh tế gia đình, cũng không phải là người quyết định những vấn đề quan trọng của gia đình. Vị trí, vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình.

Vị trí của phụ nữ trong gia đình và xã hội. Trên toàn thế giới, phụ nữ đóng vai trò then chốt trong gia đình về khả năng sản xuất và tái sản xuất. Họ chiếm trên 50% trong tổng số lao động; số giờ lao động của họ chiếm 2/3 tổng giờ lao động của xã hội và sản xuất ra 1/2 trong tổng sản lượng nông nghiệp. Cùng với việc đảm nhiệm nhiều công việc khác nhau, lao động nữ chiếm tỷ lệ ngày càng cao trong các ngành công nghiệp, dịch vụ với trình độ không ngừng được nâng cao.

Theo kết quả của những công trình nghiên cứu trước cho biết: Phụ nữ là người tạo ra phần lớn lương thực tiêu dùng cho gia đình, 1/4 số hộ gia đình trên thế giới do nữ làm chủ hộ và nhiều hộ gia đình khác phải phụ thuộc vào thu nhập của lao động nữ [5]. Tuy vậy, sự bất bình đẳng vẫn còn tồn tại ở rất 8 nhiều nước trên thế giới. Đặc biệt là ở các vùng nông thôn, phụ nữ bị hạn chế về mọi mặt, đời sống, điều kiện sống và làm việc tồi tàn, địa vị trong xã hội thấp. Trong số hơn 1,3 tỷ người trên thế giới ở trong tình trạng nghèo khổ thì có đến 70% là nữ.

Có ít nhất 1/2 triệu phụ nữ tử vong do các biến chứng về mang thai, sinh đẻ. Ở Việt Nam ngày nay, phụ nữ chiếm 50,5% dân số và gần 50% lực lượng lao động xã hội, ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội và giữ những chức vụ quan trọng trong bộ máy Nhà nước. Hiện có tới 24,4% đại biểu nữ trong Quốc hội tỷ lệ nữ tốt nghiệp đại học là 36,24%; thạc sỹ 33,95%; tiến sỹ 25,69%. Tuy nhiên, so với con số trung bình theo quy định của Quốc tế tỷ lệ lao động nữ là đại biểu Quốc hội của Việt Nam chưa đạt và có xu hướng giảm dần.

Theo số liệu của Văn phòng Quốc hội thì tỷ lệ nữ Việt Nam tham gia vào Quốc hội giai đoạn 1975 – 1976 là 32%; 1976 – 1981 là 27%; 1992 – 1997 chỉ còn 18,5%; 2002 - 2007 tăng lên là 27,31%. Hiện nay con số tỷ lệ phụ nữ tham gia trong Quốc hội nhiệm kì 2011 – 2016 giảm xuống còn 24,4% thấp nhất trong bốn nhiệm kì vừa qua. Phụ nữ luôn là nhân tố quan trọng đối với sự phát triển của gia đình và xã hội. Nghĩa vụ công dân và thiên chức làm vợ, làm mẹ của phụ nữ được thực hiện tốt là một trong những yếu tố quan trọng đảm bảo cho sự ổn định và phát triển lâu dài của đất nước.

Ngày càng có nhiều phụ nữ thành đạt trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học, chính trị và xã hội. Điều đó cho thấy phụ nữ ngày càng có vai trò quan trọng hơn trong các lĩnh vực của xã hội. Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Phụ nữ luôn là người đóng vai trò then chốt trong gia đình về khả năng sản xuất và tái sản xuất.

Sự nghiệp giải phóng phụ nữ đã đem lại cho xã hội 9 nguồn nhân lực, trí lực dồi dào và ngày càng phát triển.