phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan về quản trị rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thƣơng mại. - Chƣơng 2: Thực trạng quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân Hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Sài Gòn. - Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân Hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Sài Gòn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng 1. Khái niệm về rủi ro Bàn về khái niệm rủi ro cho đến nay chƣa có đƣợc định nghĩa thống nhất về rủi ro. Những trƣờng phái khác nhau, các tác giả khác nhau đƣa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau. Những định nghĩa này rất phong phú và đa dạng, nhƣng tập trung lại có thể chia thành hai trƣờng phái lớn: Theo trƣờng phái truyền thống, rủi ro đƣợc xem là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát, nguy hiểm.
Nó đƣợc xem là điều không lành, điều không tốt, bất ngờ xảy đến. Đó là sự tổn thất về tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến. Rủi ro còn đƣợc hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp. Tóm lại, theo quan điểm này thì rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con ngƣời.
Theo trƣờng phái hiện đại, rủi ro là sự bất trắc có thể đo lƣờng đƣợc, vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang đến những tổn thất mất mát cho con ngƣời nhƣng cũng có thể mang lại những lợi ích, những cơ hội. Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, ngƣời ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp cho tƣơng lai. Nhƣ vậy, theo quan điểm tác giả, rủi ro là những bất trắc có thể đo lƣờng đƣợc để có thể chủ động đối phó với rủi ro cũng nhƣ tận dụng cơ hội do rủi ro mang lại trong trƣờng hợp con ngƣời nắm đƣợc quy luật của yếu tố môi trƣờng tác động.
Tuy nhiên trong trƣờng hợp con ngƣời không nắm đƣợc đầy đủ ảnh hƣởng của yếu tố môi trƣờng thì rủi ro là những biến cố không lƣờng trƣớc đƣợc gây ra những tổn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 thất, mất mát ảnh hƣởng đến hoạt động của con ngƣời. Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng đƣợc hiểu là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành đƣợc một nghiệp vụ tài chính nhất định. Đặc thù của ngân hàng là một tổ chức kinh doanh tiền tệ hoạt động dựa trên niềm tin của khách hàng. Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng tùy theo mức độ có thể dẫn đến giảm sút niềm tin của khách hàng.
Khi đánh mất niềm tin của khách hàng tất yếu dẫn đến sự phá sản trong ngân hàng, ảnh hƣởng dây chuyền đến toàn bộ hệ thống ngân hàng. Phân loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng bao gồm một số loại rủi ro cơ bản nhƣ sau: - Rủi ro tín dụng: là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không trả đƣợc nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng. - Rủi ro tỷ giá hối đoái: là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cho vay ngoại tệ hoặc kinh doanh ngoại tệ khi tỷ giá biến động theo chiều hƣớng bất lợi cho ngân hàng. - Rủi ro lãi suất: là loại rủi ro xuất hiện khi có sự thay đổi của lãi suất thị trƣờng hoặc của những yếu tố có liên quan đến lãi suất dẫn đến tổn thất về tài sản hoặc làm giảm thu nhập của ngân hàng.
- Rủi ro thanh khoản: là loại rủi ro xuất hiện trong trƣờng hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả do không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền mặt hoặc không thể vay mƣợn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán. - Rủi ro hoạt động: là rủi ro liên quan đến công nghệ, cơ sở hạ tầng, quy trình, con ngƣời trong quá trình hoạt động kinh doanh ngân hàng, hay nói cách khác LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 rủi ro hoạt động bao gồm toàn bộ các rủi ro có thể phát sinh từ cách thức mà một NHTM điều hành các hoạt động của mình. Từ đặc thù của hoạt động ngân hàng có thể nói hoạt động ngân hàng liên quan đến việc chấp nhận rủi ro chứ không phải né tránh rủi ro. Các NHTM cần đánh giá các cơ hội kinh doanh dựa trên mối quan hệ rủi ro - lợi ích nhằm tìm ra những cơ hội đạt đƣợc những lợi ích xứng đáng với mức rủi ro chấp nhận.
Các NHTM sẽ hoạt động tốt nếu mức rủi ro mà ngân hàng gánh chịu là hợp lý và kiểm soát đƣợc, đồng thời nằm trong phạm vi, khả năng các nguồn lực tài chính và năng lực tín dụng của mình. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong kinh doanh ngân hàng Có ba nhóm nguyên nhân dẫn đến rủi ro, gồm: nhóm nguyên nhân thuộc về năng lực quản trị của ngân hàng, nhóm nguyên nhân thuộc về khách hàng, nhóm nguyên nhân khách quan có liên quan đến môi trƣờng hoạt động kinh doanh. Một số nguyên nhân thuộc về năng lực quản trị của ngân hàng: - Ngân hàng không quản lý chặt chẽ thanh khoản dẫn đến thiếu khả năng chi trả cho khách hàng - Ngân hàng cho vay tập trung quá nhiều vào một ngành hay một nhóm khách hàng; quá chú trọng đến tăng trƣởng tín dụng nên bỏ qua một số bƣớc thẩm định, hạ thấp tiêu chuẩn cho vay, thiếu công tác kiểm tra kiểm soát sau vay. - Ngân hàng thiếu thông tin hoặc phân tích thông tin không đầy đủ, công tác dự báo chƣa đƣợc chú trọng dẫn đến cho vay, đầu tƣ, các quyết định kinh doanh không hợp lý.
- Cán bộ ngân hàng thiếu đạo đức nghề nghiệp, yếu về trình độ nghiệp vụ. Một số nguyên nhân thuộc về khách hàng: - Phƣơng án sản xuất kinh doanh không hiệu quả dẫn đến khách hàng kinh doanh thua lỗ liên tục. - Khách hàng sử dụng vốn vay sai mục đích - Chủ doanh nghiệp thiếu năng lực điều hành, tham ô, lừa đảo, thiếu thiện chí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 trả nợ. - Khách hàng có vấn đề về sức khỏe, bệnh tật hoặc bị thất nghiệp ảnh hƣởng đến thu nhập trả nợ.
Nguyên nhân khách quan từ môi trƣờng hoạt động kinh doanh: - Thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn. - Tình hình an ninh, chính trị trong nƣớc, khu vực không ổn định. - Khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế, lạm phát, mất cân bằng cán cân thanh toán quốc tế dẫn đến tỷ giá hối đoái biến động bất thƣờng. - Môi trƣờng pháp lý chƣa thuận lợi, chính sách điều hành vĩ mô của nhà nƣớc thiếu nhất quán.
Xác định rõ những nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong kinh doanh ngân hàng là điều kiện đầu tiên để ngân hàng có thể kiểm soát và phòng ngừa rủi ro một cách hiệu quả. Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hƣởng bất lợi của rủi ro. Quản trị rủi ro bao gồm năm bƣớc nhƣ sau: - Nhận dạng rủi ro: Nhận dạng đƣợc rủi ro là điều kiện tiên quyết để quản trị rủi ro. Đó là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các hoạt động kinh doanh của ngân hàng; bao gồm: việc theo dõi, xem xét, nghiên cứu môi trƣờng hoạt động và toàn bộ hoạt động của ngân hàng nhằm thống kê đƣợc tất cả các loại rủi ro, kể cả dự báo những loại rủi ro mới có thể xuất hiện trong tƣơng lai, để từ đó có các biện pháp kiểm soát, tài trợ cho từng loại rủi ro phù hợp.
- Phân tích rủi ro: Phân tích rủi ro nhằm đề ra biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa rủi ro. Trên cơ sở tìm ra các nguyên nhân, tác động đến các nguyên nhân làm thay đổi chúng, qua đó sẽ phòng ngừa rủi ro một cách hiệu quả hơn. - Đo lƣờng rủi ro: Để đo lƣờng đƣợc rủi ro phải thu thập số liệu, lập ma trận đo lƣờng rủi ro và phân tích, đánh giá. Để đánh giá mức độ quan trọng của rủi ro LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 đối với ngân hàng, ngƣời ta sử dụng hai tiêu chí: tần suất xuất hiện của rủi ro và biên độ của rủi ro, tức là mức độ nghiêm trọng của tổn thất, đây là tiêu chí có vai trò quyết định.
- Kiểm soát, phòng ngừa rủi ro: Kiểm soát rủi ro là trọng tâm của quản trị rủi ro. Đó là việc sử dụng các biện pháp, kỹ thuật, công cụ, chiến lƣợc, các chƣơng trình hoạt động để ngăn ngừa, phòng tránh hoặc giảm thiểu những tổn thất, những ảnh hƣởng không mong đợi có thể xảy ra đối với ngân hàng. Các biện pháp kiểm soát có thể là: phòng tránh rủi ro, ngăn ngừa tổn thất, chuyển giao rủi ro, đa dạng rủi ro, quản trị thông tin. - Tài trợ rủi ro: Mặc dù, đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa, nhƣng rủi ro vẫn có thể xảy ra.
Khi đó, trƣớc hết cần theo dõi, xác định chính xác những tổn thất về tài sản, nguồn nhân lực hoặc về giá trị pháp lý. Sau đó, cần thiết lập các biện pháp tài trợ phù hợp. Nhìn chung, các biện pháp này đƣợc chia làm hai nhóm: tự khắc phục và chuyển giao rủi ro. Rủi ro thanh khoản 1.
Khái niệm về thanh khoản và rủi ro thanh khoản Tính thanh khoản của ngân hàng là khả năng của ngân hàng trong việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính khi chúng đến hạn với một chi phí hợp lý. Đối với NHTM thì tính thanh khoản là khả năng đáp ứng các nhu cầu thanh toán, chi trả, rút tiền và xin vay mới theo các yêu cầu cấp tín dụng hợp lệ của khách hàng.