Luận văn thạc sĩ thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên khoa kỹ thuật hóa học tại trường đại học bách khoa

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên khoa kỹ thuật hóa học.

• Tác giả: Trịnh Thị Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Kỹ thuật Hóa học
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên Khoa Kỹ thuật Hóa học tại Trường Đại học Bách Khoa
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017-2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC NCKH CỦA SINH VIÊN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Trên thế giới
• 1.3. Các khái niệm cơ bản. Nghiên cứu khoa học. Năng lực NCKH. Các vấn đề lý luận về năng lực NCKH
• 1.4. Bản chất của trường đại học. Vai trò của NCKH đối với sinh viên. Cấu trúc năng lực NCKH
• 1.5. Các năng lực thành phần của năng lực NCKH
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực NCKH của sinh viên
• 1.7. Đánh giá năng lực NCKH
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC NCKH CỦA SINH VIÊN KHOA KỸ THUẬT HÓA HỌC, TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA
• 2.1. Khái lược về Trường Đại học Bách Khoa và Khoa Kỹ thuật Hóa học
• 2.2. Trường Đại học Bách Khoa
• 2.3. Khoa Kỹ thuật Hóa học
• 2.4. Nét đặc trưng của sinh viên NCKH trong lĩnh vực Hóa học
• 2.5. Tổ chức khảo sát
• 2.6. Mục tiêu và nội dung
• 2.7. Đối tượng và công cụ
• 2.8. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.9. Kết quả khảo sát
• 2.10. Thông tin chung về đối tượng khảo sát
• 2.11. Nhận thức của sinh viên về NCKH
• 2.12. Thái độ của sinh viên với NCKH
• 2.13. Sinh viên thực hiện NCKH
• 2.14. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực NCKH của sinh viên
• 2.15. Nhận xét chung
• 2.16. Thực trạng năng lực NCKH của sinh viên Khoa KTHH
• 2.17. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN KHOA KỸ THUẬT HÓA HỌC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA
• 3.1. Cơ sở đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực NCKH của sinh viên Khoa KTHH, Trường ĐHBK
• 3.2. Cơ sở thực tiễn
• 3.3. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp
• 3.4. Giải pháp 2: Rèn luyện năng lực NCKH cho sinh viên
• 3.5. Giải pháp 3: Tạo động cơ NCKH cho sinh viên
• 3.6. Giải pháp 4: Tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học có khả năng giúp sinh viên phát triển năng lực NCKH
• 3.7. Đánh giá sự cần thiết và tính khả thi của giải pháp
• 3.8. Mục đích, nội dung, đối tượng, phương pháp đánh giá
• 3.9. Kết quả đánh giá
• 3.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên Kỹ thuật Hóa học

Nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên Kỹ thuật Hóa học tại Đại học Bách Khoa là một nhiệm vụ quan trọng. Nghiên cứu khoa học không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng tư duy mà còn là cơ hội để áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên càng trở nên cần thiết. Việc nâng cao năng lực này không chỉ giúp sinh viên hoàn thiện bản thân mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của trường.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu khoa học đối với sinh viên Kỹ thuật Hóa học

Nghiên cứu khoa học giúp sinh viên Kỹ thuật Hóa học phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu của Hoàng Thúc Lân, việc tham gia vào các dự án nghiên cứu giúp sinh viên nắm bắt quy trình nghiên cứu và rèn luyện kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp tương lai.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên

Năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên Kỹ thuật Hóa học bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như động cơ học tập, sự hỗ trợ từ giảng viên và môi trường học tập. Các nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên thiếu hứng thú và động lực có thể dẫn đến kết quả nghiên cứu không cao.

II. Thách thức trong việc nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng sinh viên Kỹ thuật Hóa học tại Đại học Bách Khoa vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học. Những thách thức này bao gồm thiếu kiến thức nền tảng, kỹ năng nghiên cứu hạn chế và thiếu sự hỗ trợ từ giảng viên.

2.1. Thiếu kiến thức và kỹ năng nghiên cứu

Nhiều sinh viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về phương pháp nghiên cứu khoa học. Điều này dẫn đến việc họ gặp khó khăn trong việc thực hiện các đề tài nghiên cứu. Theo khảo sát, chỉ một phần nhỏ sinh viên cảm thấy tự tin khi thực hiện nghiên cứu khoa học.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ giảng viên

Sự hỗ trợ từ giảng viên là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, nhiều sinh viên cho biết họ không nhận được sự hướng dẫn cần thiết từ giảng viên, điều này ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu của họ.

III. Phương pháp nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên Kỹ thuật Hóa học

Để nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên Kỹ thuật Hóa học, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm việc tổ chức các buổi hội thảo, tạo cơ hội thực hành nghiên cứu và khuyến khích sinh viên tham gia vào các dự án nghiên cứu.

3.1. Tổ chức hội thảo và khóa học về nghiên cứu khoa học

Các hội thảo và khóa học về nghiên cứu khoa học sẽ giúp sinh viên nắm bắt kiến thức và kỹ năng cần thiết. Những buổi học này không chỉ cung cấp thông tin mà còn tạo cơ hội cho sinh viên giao lưu và học hỏi từ các chuyên gia.

3.2. Khuyến khích tham gia vào các dự án nghiên cứu

Khuyến khích sinh viên tham gia vào các dự án nghiên cứu thực tế sẽ giúp họ áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn. Điều này không chỉ nâng cao năng lực nghiên cứu mà còn giúp sinh viên phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ sinh viên Kỹ thuật Hóa học

Các kết quả nghiên cứu từ sinh viên Kỹ thuật Hóa học tại Đại học Bách Khoa đã cho thấy sự tiến bộ trong năng lực nghiên cứu khoa học. Nhiều đề tài nghiên cứu đã được công nhận và có ứng dụng thực tiễn trong ngành công nghiệp hóa học.

4.1. Các đề tài nghiên cứu tiêu biểu

Nhiều đề tài nghiên cứu của sinh viên đã được công bố trên các tạp chí khoa học. Những đề tài này không chỉ thể hiện năng lực nghiên cứu mà còn góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn trong ngành hóa học.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của sinh viên đã được ứng dụng vào thực tiễn, giúp cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm trong ngành hóa học. Điều này chứng tỏ rằng năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên có thể mang lại giá trị thực tiễn cao.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho năng lực nghiên cứu khoa học

Nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên Kỹ thuật Hóa học tại Đại học Bách Khoa là một quá trình liên tục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa sinh viên, giảng viên và nhà trường để tạo ra môi trường nghiên cứu thuận lợi.

5.1. Tầm nhìn tương lai cho nghiên cứu khoa học

Trong tương lai, cần tiếp tục phát triển các chương trình đào tạo và hỗ trợ nghiên cứu khoa học cho sinh viên. Điều này sẽ giúp sinh viên Kỹ thuật Hóa học không chỉ nâng cao năng lực mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển của ngành.

5.2. Khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong nghiên cứu

Khuyến khích sinh viên sáng tạo và đổi mới trong nghiên cứu sẽ giúp họ phát triển tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học là nhiệm vụ then chốt quyết định vị thế học thuật và chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Triển khai theo định hướng của Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam, các trường đại học kỹ thuật đã chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình đào tạo theo hệ thống tín chỉ nhằm phát huy tối đa năng lực tự học và tự nghiên cứu của người học. Tuy nhiên, trên thực tế, khoảng cách giữa số lượng sinh viên tham gia và chất lượng công trình nghiên cứu vẫn còn là rào cản lớn.

Khảo sát thực tế tại Trường Đại học Bách Khoa thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy có đến 93,5% sinh viên nhận thức rõ tầm quan trọng của hoạt động nghiên cứu khoa học, song tỷ lệ sinh viên có đầy đủ kỹ năng thực hành phương pháp luận lại rất khiêm tốn. Đáng chú ý, có tới 85,3% sinh viên năm 3 và năm 4 chưa từng hoàn thành học phần phương pháp nghiên cứu khoa học trước khi bước vào giai đoạn thực hiện khóa luận tốt nghiệp.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên Khoa Kỹ thuật Hóa học, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp sư phạm và quản lý đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 1.309 sinh viên đại học chính quy thuộc 8 bộ môn chuyên ngành trong học kỳ I năm học 2017-2018. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc xây dựng khung năng lực thực nghiệm chuẩn hóa, tạo tiền đề nâng tỷ lệ công bố khoa học sinh viên từ mức ước tính dưới 15% lên trên 40% trong lộ trình trung hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng lý luận dựa trên sự tích hợp giữa mô hình năng lực ASK (Attitude - Skills - Knowledge) theo trường phái Anh và mô hình phân loại mục tiêu giáo dục của Bloom, Dave và Simpson. Đồng thời, luận văn vận dụng thuyết tảng băng năng lực để phân tầng cấu trúc: 10% đến 20% là phần nổi bao gồm kiến thức chuyên ngành và kỹ năng thao tác quan sát được, trong khi 80% đến 90% là phần chìm đại diện cho tư duy phản biện, động cơ nội tại và phẩm chất hoài nghi khoa học.

Khung lý thuyết định hình 3 khái niệm trọng tâm:

• Nghiên cứu khoa học: Hoạt động tìm tòi, sáng tạo có hệ thống nhằm phát hiện bản chất sự vật và chứng minh giả thuyết bằng phương pháp thực nghiệm.
• Năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên: Khả năng tích hợp giữa tri thức chuyên môn, kỹ năng phương pháp luận và thái độ đam mê để giải quyết trọn vẹn một bài toán học thuật.
• Cấu trúc năng lực gồm 4 thành phần cốt lõi: Năng lực phát hiện vấn đề nghiên cứu; Năng lực xây dựng đề cương; Năng lực thu thập và xử lý thông tin; Năng lực viết và báo cáo kết quả khoa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính toàn diện và đối chéo dữ liệu:

• Cỡ mẫu và phân bổ: Tổng thể gồm 1.309 sinh viên. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với tỷ lệ trích mẫu khoảng 23% trên từng bộ môn, phát ra 306 phiếu khảo sát và thu về 291 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 98,6%).
• Nguồn dữ liệu bổ trợ: Phỏng vấn sâu 20 sinh viên, 20 giảng viên trực tiếp hướng dẫn và phân tích học thuật trên 60 đề tài khóa luận tốt nghiệp thuộc 8 bộ môn chuyên ngành.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả qua phần mềm Microsoft Excel 2010 đối với số liệu khảo sát thang đo Likert, kết hợp phân tích nội dung chuyên đề đối với dữ liệu định tính thu được từ phỏng vấn và rà soát khóa luận. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được hoàn tất vào cuối tháng 01/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích từ 291 phiếu khảo sát và 20 phỏng vấn chuyên gia chỉ ra 3 phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, sự đứt gãy giữa nhận thức và chương trình đào tạo phương pháp nghiên cứu: Trong khi 93,5% sinh viên đánh giá nghiên cứu khoa học ở mức quan trọng và rất quan trọng, thì có tới 85,3% sinh viên (248 em) chưa từng học môn Phương pháp nghiên cứu khoa học. Chỉ có 5,4% (16 em) đã hoàn thành môn học nhưng đều đạt điểm trung bình D, và 9,3% (27 em) đang trong quá trình theo học.

Thứ hai, đánh giá năng lực thực tế có sự chênh lệch lớn: Khoảng 60% giảng viên nhận định năng lực nghiên cứu của sinh viên đạt mức khá và tốt (43,6% khá và 16,4% tốt). Tuy nhiên, vẫn còn đến 40% giảng viên đánh giá năng lực của sinh viên chỉ dừng ở mức trung bình và yếu.

Thứ ba, hạn chế tập trung cao ở khâu thiết kế đề cương và xử lý dữ liệu thực nghiệm: Khảo sát trên 60 đề tài và khóa luận cho thấy khoảng 65% sinh viên gặp lỗi nghiêm trọng trong kỹ năng tổng quan tài liệu, trích dẫn học thuật và tối ưu hóa số liệu phân tích trong phòng thí nghiệm. Về cơ cấu mẫu, tỷ lệ sinh viên nam chiếm 62,5% và sinh viên nữ chiếm 37,5%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên xuất phát từ sự tương tác đa chiều giữa sinh viên, giảng viên và môi trường học thuật. Về phía người học, việc thiếu hụt kỹ năng phương pháp luận ban đầu khiến sinh viên mất phương hướng khi tiếp cận đề tài thực nghiệm. Về phía giảng viên, dù 80% giảng viên đã từng hướng dẫn sinh viên nghiên cứu, áp lực giảng dạy và định mức nghiên cứu cá nhân khiến thời gian dành cho việc kèm cặp phương pháp bị hạn chế.

So sánh với các nghiên cứu của Phạm Thị Thu Hoa và Đặng Thị Vân về năng lực học thuật trong giáo dục đại học, kết quả này hoàn toàn tương đồng khi chỉ ra rằng kỹ năng nghiên cứu của người học phần lớn chỉ đạt mức biết làm nhưng thao tác còn lúng túng.

Để tối ưu hóa việc quản lý dữ liệu, toàn bộ thực trạng này có thể được trình bày rõ nét thông qua biểu đồ phân bổ hình cột về tình trạng học phần phương pháp luận và biểu đồ mạng radar 4 trục thể hiện sự tương quan giữa năng lực viết đề cương, thao tác thực nghiệm và kỹ năng lập báo cáo nghiệm thu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao toàn diện năng lực nghiên cứu khoa học cho sinh viên khối ngành kỹ thuật, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, chuẩn hóa và bắt buộc học phần Phương pháp nghiên cứu khoa học.

• Động từ hành động: Tích hợp và cập nhật khung chương trình đào tạo.
• Chỉ số mục tiêu: Đảm bảo 100% sinh viên năm thứ 3 hoàn thành học phần với điểm trung bình đạt từ mức khá (điểm B) trở lên.
• Thời gian thực hiện: Bắt đầu triển khai từ năm học 2018-2019.
• Chủ thể thực hiện: Ban Chủ nhiệm Khoa Kỹ thuật Hóa học phối hợp cùng Phòng Đào tạo.

Thứ hai, tổ chức định kỳ chuỗi hội thảo chuyên đề rèn luyện kỹ năng thực nghiệm và công bố quốc tế.

• Động từ hành động: Thiết lập các câu lạc bộ học thuật và không gian nghiên cứu sáng tạo.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ sinh viên làm chủ kỹ năng xử lý dữ liệu và viết đề cương chuẩn mực từ 35% lên mức 85%.
• Thời gian thực hiện: Tổ chức định kỳ 02 tháng một lần trong suốt năm học.
• Chủ thể thực hiện: Các Bộ môn chuyên môn và Đoàn Thanh niên - Hội Sinh viên Khoa.

Thứ ba, ban hành chính sách tài trợ kinh phí và khen thưởng thành tích nghiên cứu.

• Động từ hành động: Cấp bổ sung nguồn kinh phí chuyên dụng và vinh danh đề tài xuất sắc.
• Chỉ số mục tiêu: Tăng số lượng đề tài đạt giải thưởng nghiên cứu khoa học cấp trường và cấp Bộ thêm 30% mỗi năm.
• Thời gian thực hiện: Xét duyệt và phân bổ ngân sách định kỳ theo từng học kỳ.
• Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu Trường Đại học Bách Khoa và Phòng Khoa học Công nghệ.

Thứ tư, đổi mới phương pháp giảng dạy chuyên ngành gắn liền bài tập lớn với nghiên cứu thực địa.

• Động từ hành động: Áp dụng phương pháp dạy học theo dự án (Project-Based Learning) tại các phòng thí nghiệm.
• Chỉ số mục tiêu: 100% môn học chuyên ngành có học phần thực hành yêu cầu sản phẩm báo cáo theo chuẩn format bài báo khoa học.
• Thời gian thực hiện: Lộ trình chuyển đổi trong vòng 24 tháng.
• Chủ thể thực hiện: Giảng viên phụ trách môn học và trợ giảng các phòng thí nghiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống giáo dục đại học:

Nhóm 1: Ban giám hiệu và cán bộ quản lý đào tạo tại các trường đại học khối kỹ thuật công nghệ.

• Lợi ích: Tiếp cận khung năng lực 4 thành phần và các tiêu chí đo lường định lượng thực tế.
• Trường hợp áp dụng: Sử dụng để rà soát, tái cấu trúc chuẩn đầu ra chương trình đào tạo kỹ sư theo chuẩn kiểm định quốc tế.

Nhóm 2: Giảng viên phụ trách hướng dẫn khóa luận tốt nghiệp và đề tài nghiên cứu sinh viên.

• Lợi ích: Nhận diện chính xác các điểm nghẽn tâm lý và khoảng trống kỹ năng của người học.
• Trường hợp áp dụng: Xây dựng lộ trình kèm cặp khoa học, tối ưu hóa kỹ năng xử lý số liệu phòng thí nghiệm cho sinh viên.

Nhóm 3: Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục và Giáo dục học.

• Lợi ích: Tham khảo phương pháp luận kết hợp khảo sát định lượng bảng hỏi với phỏng vấn sâu và đánh giá hồ sơ sản phẩm thực tế.
• Trường hợp áp dụng: Thiết kế khung nghiên cứu thực chứng cho các đề tài luận văn thạc sĩ cùng lĩnh vực.

Nhóm 4: Sinh viên đại học các ngành Kỹ thuật Hóa học, Công nghệ Thực phẩm và Công nghệ Sinh học.

• Lợi ích: Tự đánh giá mức độ thuần thục của bản thân dựa trên khung năng lực ASK.
• Trường hợp áp dụng: Chuẩn bị đề cương nghiên cứu, rèn luyện kỹ năng tìm kiếm tài liệu chuyên ngành trước khi làm khóa luận tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao sinh viên Khoa Kỹ thuật Hóa học gặp nhiều rào cản khi triển khai nghiên cứu khoa học? Đặc thù ngành Hóa học đòi hỏi kỹ năng thực nghiệm phòng thí nghiệm cao kết hợp năng lực xử lý hóa chất và vận hành máy móc phức tạp. Trong khi đó, việc có đến 85,3% sinh viên chưa được trang bị môn học phương pháp luận khiến các em lúng túng trong khâu lập đề cương và phân tích số liệu thực nghiệm.

2. Khung năng lực nghiên cứu khoa học trong luận văn được cấu trúc ra sao? Khung năng lực tích hợp từ mô hình ASK và thang đo nhận thức, phân tách thành 3 thành tố: Năng lực Cảm (thái độ, động cơ), Năng lực Hiểu (tri thức phương pháp luận), và Năng lực Làm (gồm 4 nhánh kỹ năng: phát hiện vấn đề, xây dựng đề cương, thu thập xử lý số liệu và lập báo cáo kết quả).

3. Việc chỉ có 5,4% sinh viên học môn Phương pháp nghiên cứu khoa học dẫn tới hệ quả gì? Hệ quả trực tiếp là sinh viên bước vào làm khóa luận tốt nghiệp một cách thụ động, phụ thuộc hoàn toàn vào giảng viên hướng dẫn. Khảo sát 60 đề tài cho thấy tỷ lệ lớn khóa luận gặp lỗi cơ bản về tổng quan tài liệu, bố cục đề tài và thiếu tính phản biện học thuật.

4. Giải pháp nào mang tính khả thi cao nhất để nâng cao chất lượng đề tài sinh viên? Giải pháp bắt buộc đưa môn học Phương pháp nghiên cứu khoa học vào chương trình chính khóa từ năm 2 hoặc đầu năm 3 được đánh giá có tính khả thi và cần thiết cao nhất, giúp 100% sinh viên nắm vững kỹ năng trước khi vào phòng thí nghiệm chuyên ngành.

5. Sinh viên khối ngành kỹ thuật nên bắt đầu tham gia nghiên cứu từ thời điểm nào? Thời điểm lý tưởng nhất là từ học kỳ II của năm thứ 2. Sau khi đã tích lũy kiến thức cơ sở ngành và được trang bị phương pháp nghiên cứu, sinh viên tham gia vào các nhóm nghiên cứu của giảng viên sẽ tối ưu hóa thời gian thực nghiệm và hoàn thiện kỹ năng tốt nghiệp.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa khung năng lực nghiên cứu khoa học thực nghiệm 3 chiều (Hiểu - Làm - Cảm) gồm 4 năng lực thành phần chuyên biệt cho sinh viên kỹ thuật.
• Cung cấp bức tranh thực trạng thực chứng qua khảo sát 291 sinh viên và 20 giảng viên tại Khoa Kỹ thuật Hóa học thuộc Trường Đại học Bách Khoa.
• Nhận diện chính xác nút thắt khi 85,3% sinh viên thiếu hụt kiến thức phương pháp luận dù có đến 93,5% nhận thức được tầm quan trọng của nghiên cứu.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ kết hợp đổi mới đào tạo, tổ chức sinh hoạt chuyên đề, tài trợ kinh phí và cải tiến phương pháp giảng dạy.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị giai đoạn 2018-2021 nhằm nâng tỷ lệ sinh viên làm chủ năng lực nghiên cứu đạt trên 85%.

Nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng giúp nhà trường và các khoa chuyên ngành hiện thực hóa mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, gắn kết chặt chẽ giữa học lý thuyết với thực hành và nghiên cứu ứng dụng. Quý độc giả, các nhà quản lý giáo dục và sinh viên quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp khung năng lực và các biện pháp sư phạm của đề tài vào thực tiễn giảng dạy và học tập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề quan trọng trong việc thực hiện niên luận, khóa luận tốt nghiệp của sinh viên. Họ đều coi đây là những công việc tập dượt NCKH và cũng là những công trình độc lập trong quá trình đào tạo, nhờ đó mà sinh viên có khả năng học tập suốt đời. Theo họ, NCKH là một hoạt động nâng cao chất lượng đào tạo chuyên gia, các cán bộ khoa học phù hợp với yêu cầu của nền sản xuất và khoa học hiện đại. Tuy nhiên, một số vấn đề như cách tổ chức, phương pháp rèn kỹ năng nghiên cứu của sinh viên chưa được đề cập cụ thể.

Trong nước Đánh giá năng lực NCKH không phải là vấn đề mới trong lý luận và thực tiễn đào tạo đại học ở Việt Nam. Phải thừa nhận rằng vấn đề trên đã được tìm hiểu và nghiên cứu từ rất sớm, vì vậy đã có rất nhiều quan điểm, tư tưởng, công trình nghiên cứu về NCKH và năng lực NCKH ở các khía cạnh khác nhau. Các nghiên cứu theo hướng học thuật thường được bắt nguồn từ những nghiên cứu trước đó trên thế giới và được thể hiện cụ thể trong các giáo trình, tài liệu tham khảo, kỹ năng mềm dành cho các nhà nghiên cứu. Trong đó, các giáo trình về phương pháp luận NCKH của những nhà khoa học hàng đầu Việt Nam cũng đã thể hiện rất rõ năng lực cần thiết của một nhà nghiên cứu.

Trong giáo trình của Vũ Cao Đàm [8], Nguyễn Văn Lê [23], Lê Huy Bá [3], … các khái niệm NCKH, các phương pháp 8 tiếp cận trong NCKH, các bước NCKH, cách thu thập và đọc tài liệu, các bước hình thành một đề tài nghiên cứu, cách xây dựng giả thuyết, chọn một đề tài nghiên cứu, phương pháp thu thập thông tin, thu thập số liệu, xử lý số liệu trong nghiên cứu, cách biểu diễn dữ liệu kết quả nghiên cứu, viết báo cáo khoa học… đều đã được phân tích một cách rất chi tiết và sâu sắc. Đặc biệt là trong năm 2014, tác giả Nguyễn Văn Tuấn đã viết cuốn sách “Từ nghiên cứu đến công bố kỹ năng mềm cho nhà khoa học”, cuốn sách đã giới thiệu những kỹ năng mềm cho nhà khoa học, trong đó các kỹ năng viết một bài báo khoa học, cách trình bày báo cáo, kỹ năng viết đề cương NCKH, văn phong khoa học… đã được thể hiện thông qua hai thứ tiếng Việt – Anh [38]. Ở khía cạnh năng lực, các nhà nghiên cứu giáo dục và tâm lý cũng đã đưa ra nhiều quan điểm và cách phân chia thang năng lực khác nhau. Đáng chú ý là thang đo năng lực của Bloom (nhận thức, thái độ và kỹ năng).

Thang đo này cũng đã được phát triển bởi nhiều nhà nghiên cứu và áp dụng rộng rãi trong đánh giá kết quả học tập và đánh giá năng lực. Hình thức đánh giá năng lực thường là các bài kiểm tra khảo sát như kiểm tra kỹ năng, kiến thức, trắc nghiệm… Áp dụng, cách đánh giá trên, dự án phát triển giáo viên Trung học Phổ thông và Trung cấp chuyên nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã đưa ra 8 tiêu chuẩn về năng lực của sinh viên trình độ đại học khối ngành sư phạm. Trong đó tiêu chuẩn thứ 8 về năng lực phát triển nghề nghiệp đã có những quy định cụ thể về năng lực NCKH, tức là một sinh viên đại học cần đáp ứng được các yêu cầu về kiến thức và kỹ năng NCKH để phát triển nghề nghiệp chuyên môn [6]. Đồng thời, các nghiên cứu của Jones, Voorhees, Paulson đã cho thấy mối quan hệ đa tầng giữa năng lực, kinh nghiệm học tập và đánh giá (thể hiện trong mô hình 4 tầng).