Chương 1: Giới thiệu và những vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển năng lực lãnh đạo Chương 3: Thực trạng năng lực lãnh đạo của các lãnh đạo tại trường Đại học Đông Á Đà Nẵng Chương 4: Đề xuất những giải pháp nhằm phát triển năng lực lãnh đạo cho các lãnh đạo tại trường Đại học Đông Á Đà Nẵng. 2 z Chƣơng 1: GIỚI THIỆU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lý do lựa chọn đề tài Thực tiễn đã chứng minh nhà lãnh đạo có vai trò vô cùng to lớn trong các tổ chức, chúng ta không thể phủ nhận rằng năng lực lãnh đạo không ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành bại của các tổ chức ấy, lãnh đạo mà cụ thể là kỹ năng lãnh đạo của người đứng đầu, là nhân tố quyết định thành công của tổ chức, của doanh nghiệp. Theo học giả Gary Yuki [13], lãnh đạo được hiểu là “một quá trình ảnh hưởng mang tính xã hội trong đó lãnh đạo tìm kiếm sự tham gia tự nguyện của cấp dưới nhằm đạt mục tiêu của tổ chức”.
Trong cuốn Trở thành lãnh đạo của Warren Bennis [23, tr.241] đã đưa ý kiến của Don Ritchey một cựu CEO cũng cho rằng: “Thật sự, để lãnh đạo thành công thì bạn không thể nào ép buộc người khác làm gì. Tự bản thân họ phải muốn và nhiều lúc tôi nghĩ là họ sẽ muốn nếu họ tôn trọng cá nhân đứng đầu công ty…Tôi chẳng nảy ra ý tưởng thông minh nào để dạy cho một ai đó trở thành lãnh đạo, nhưng tôi biết bạn không thể nào lãnh đạo ai đó trừ phi người đó thực sự muốn tham gia cùng bạn”. Hay theo Doug Crandall [12], thì “khả năng lãnh đạo là nhân tố chủ chốt trong thành công của các tổ chức xã hội, bởi vì những gì thuộc về tầng cao nhất của một công ty, nhóm, đội hay một tổ chức nào đó luôn tạo ảnh hưởng đến các thành phần khác. Nếu như quan điểm của những người lãnh đạo nghèo nàn, thì toàn bộ cấp dưới cũng hướng theo quan điểm ấy.
Trong một doanh nghiệp người giám đốc có ảnh hưởng quyết định sự thành bại của tổ chức mình vì qua điều tra thống kê các doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, phá sản do nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng nguyên nhân cơ bản nhất là do công tác quản lý điều hành không tốt, do trình độ học vấn và kỹ năng lãnh đạo kém”. Thành công hay thất bại của mỗi doanh nghiệp, tổ chức đều phụ thuộc vào năng lực lãnh đạo của những người đứng đầu. Một doanh nghiệp, tổ chức thành công là do doanh nghiệp hoặc tổ chức ấy có những nhà lãnh đạo biết xác định sứ mệnh, tầm nhìn, mục tiêu cho tổ chức và phát triển nhân sự thông qua các công việc 3 z như: tuyển dụng, đào tạo, khích lệ… nhân viên thực hiện sứ mệnh, tầm nhìn, mục tiêu đã đề ra. Dưới góc độ của bộ phận cấu thành, năng lực lãnh đạo là tổng hoà của nhiều yếu tố [16,tr.20-210]: Lãnh đạo thể hiện ở mức độ gây ảnh hưởng, năng lực giải quyết vấn đề (con đường hoàn thiện kỹ năng lãnh đạo nhanh nhất), phát triển đội ngũ nhân sự (bài học quan trọng nhất), thái độ (ưu điểm trong năng lực lãnh đạo), tầm nhìn (phẩm chất quan trọng nhất)….
Nếu thành công của mỗi tổ chức trước hết phụ thuộc vào mỗi cá nhân giống như lời tác giả Jonhn C.Maxwell [16]: “Năng lực là nền tảng của sự tồn tại, hiệu quả là nền tảng của sự thành công thì vai trò then chốt và quyết định trong việc khích lệ, thúc đẩy và phát triển sự hiệu quả đó thuộc về nhà lãnh đạo, nói cách khác một nhà lãnh đạo tài ba không chỉ biết tổ chức công việc và đội ngũ mà còn có khả năng xây dựng tầm nhìn, tạo ra động lực phát triển cá nhân và niềm say mê công việc cho tất cả những người tham gia tổ chức” thì việc ý thức được vai trò của năng lực lãnh đạo là rất quan trọng. Và trong điều kiện kinh tế khó khăn như hiện nay, việc nâng cao năng lực lãnh đạo tại các trường đại học, trong đó có trường Đại học Đông Á Đà Nẵng là rất cần thiết. Vì lý do trên, tác giả lựa chọn vấn đề “Phát triển năng lực lãnh đạo tại Trƣờng Đại học Đông Á Đà Nẵng” làm đề tài nghiên cứu. Với mong muốn tìm ra câu trả lời cho hai câu hỏi sau: Câu hỏi 1: Qua nghiên cứu thực trạng năng lực lãnh đạo tại trường Đại học Đông Á Đà Nẵng có thể nhận thấy những thiếu sót gì cần khắc phục? Câu hỏi 2: Cần thực hiện những giải pháp gì nhằm khắc phục những tồn đọng và phát triển năng lực lãnh đạo tại trường Đại học Đông Á Đà Nẵng? Tác giả hy vọng kết quả nghiên cứu sẽ giúp cho các nhà lãnh đạo trường Đại học Đông Á có sự quan tâm thích đáng hơn đến việc xây dựng và thực thi sứ mệnh tầm nhìn của mình để giúp tổ chức đi đúng con đường mà nhà lãnh đạo đã lựa chọn.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về lãnh đạo và năng lực lãnh đạo, nhất là ở Mỹ, Châu Âu và một số nước phát triển khác. Tiêu biểu nhất là các nghiên cứu và các tác giả dưới đây: (1) John C. Maxwell, Developing the Leader Within You, Thomas Nelson, 1993 (Repackaged 2001).
Đây là cuốn sách nghiên cứu về “Phát triển kỹ năng lãnh đạo” của John C. Maxwell công bố năm 1993. Trong nghiên cứu này ông đã chỉ ra được những kỹ năng lãnh đạo cần thiết của một nhà lãnh đạo như: Kỹ năng gây ảnh hưởng; kỹ năng lựa chọn theo thứ tự ưu tiên; kỹ năng giải quyết vấn đề; kỹ năng tạo ra sự thay đổi tích cực; kỹ năng phát triển đội ngũ nhân sự… và chứa đựng những nguyên tắc bất biến, trường tồn mà bất cứ ai muốn trở thành nhà lãnh đạo tài ba cũng phải áp dụng và thực hành. Maxwell, The 21 Irrefutable Laws of Leadership, Thomas Nelson, 1998 Nghiên cứu này đề cập đến “21 nguyên tắc vàng của nghệ thuật lãnh đạo” được John C.
Maxwell công bố năm 1998. Trong đó có một số nguyên tắc tiêu biểu như: Khả năng lãnh đạo quyết định cấp độ hiệu quả; thước đo chính xác nhất của nghệ thuật lãnh đạo là ảnh hưởng; năng lực lãnh đạo phát triển từng ngày, không phải ngày một ngày hai; ai cũng có thể lái tàu, nếu có người chỉ huy lập hải trình; khi nhà lãnh đạo thực thụ lên tiếng, mọi người đều lắng nghe; niềm tin là nền tảng của sự lãnh đạo…với nghiên cứu này tác giả đã nêu bật được tầm quan trọng của 21 nguyên tắc trong nghệ thuật lãnh đạo. Tác giả đã chỉ ra rằng các nguyên tắc chính là nền tảng của sự lãnh đạo; các nguyên tắc có thể đứng độc lập nhưng đều có tác dụng bổ trợ cho nhau. Maxwell, The 17 Indisputable Laws of Teamwork, Thomas Nelson, August 2001 Cuốn sách là sự chia sẻ những nguyên tắc sống còn - hữu ích trong mọi lĩnh vực đời sống - của xây dựng nhóm hiệu quả như: lựa chọn thành viên nhóm, xác định mục tiêu chung của nhóm, lãnh đạo nhóm,…Nghiên cứu hoàn toàn không phải là những lý thuyết sáo rỗng, mà là những trải nghiệm vô cùng thú vị mà John C.
5 z Maxwell muốn gửi đến cho tất cả mọi người. Có thể nói đây là một trong những nghiên cứu thành công và nổi bật của John C. Ginnett và Gordon J.Curphy, Leadership, McGraw - Hill Education, 2009. Trong công trình nghiên cứu này, nhóm tác giả đã chỉ ra rằng: Việc lãnh đạo là một quá trình chứ không phải là một vị trí; lãnh đạo là việc của mọi người; lãnh đạo bao hàm sự tương tác giữa người lãnh đạo, cấp dưới và tình huống; năng lực lãnh đạo được phát triển thông qua kinh nghiệm và quá trình giáo dục; quyền lực và sự ảnh hưởng; những đặc điểm của năng lực lãnh đạo; hành vi lãnh đạo; các kỹ năng lãnh đạo…bên cạnh đó nghiên cứu còn nhấn mạnh đến sự quan trọng của việc thiết lập mục đích, điều hành cuộc họp, đàm phán, giải quyết mâu thuẫn trong nhóm, và xử lý stress của cá nhân,… (5) Warren Bennis, On Becoming a Leader, 20th Anniversary Edition/3rd edition, 2009.
Nghiên cứu này trình bày về tầm quan trọng của lòng tự tin, khả năng nhìn xa trông rộng, đạo đức, trực giác và lòng tin vào trực giác là rất cần thiết đối với nhà lãnh đạo. Tác giả nhấn mạnh nhà lãnh đạo cần học hỏi từ mọi thứ, nhưng nhiều nhất là từ chính kinh nghiệm của bản thân mình. Họ cũng cần phải học từ nghịch cảnh và lỗi lầm đã phạm phải. Họ học cách lãnh đạo trong quá trình tự mình lãnh đạo.
(6) Doug Crandall and Jim Collins, Leadership Lessons from West Point, 2006. Công trình nghiên cứu này có 19 chương sách bao gồm rất nhiều ý tưởng của những người thuộc mọi cấp bậc trong quân đội; từ những học viên đến các vị tướng. Nó phản ánh thực chất việc truyền thụ kinh nghiệm, sự uyên bác và những nỗ lực để đào tạo, dạy dỗ, truyền cảm hứng cho thế hệ quân nhân tương lai của Mỹ. Đó là tổng hợp của khả năng lãnh đạo, sự học hỏi không ngừng cũng như việc đào tạo là một khía cạnh tuyệt vời của Học viện cùng với nhiều kinh nghiệm chân thực về phát triển.
Trong cuốn sách này, tác giả đã đưa ra những ý tưởng cũng như học thuyết luôn tiến về phía trước, những bài học thực tế từ nỗ lực hoàn thiện, giúp người đọc có được nhiều cảm hứng từ đó phát triển kinh nghiệm bản thân để hướng 6 z đến tương lai. Đồng thời tác giả mở ra những cánh cửa vào thế giới của sự phát triển, thông qua khả năng lãnh đạo với sự thẳng thắn, những câu chuyện đầy sức thuyết phục, thực tiễn sinh động và ý tưởng tiên phong. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Việt Nam (1) TS.Nguyễn Hữu Lam, Nghệ thuật lãnh đạo, Nxb Giáo dục, 1997. Trong nghiên cứu này tác giả chủ yếu phân tích những phẩm chất, phong cách và các kỹ năng cần có của nhà lãnh đạo.
Đồng thời tác giả cũng chỉ ra rằng: Lãnh đạo gắn liền với quyền lực và sự ảnh hưởng; lãnh đạo phải theo tình huống và phải luôn mới về chất. Đỗ Tiến Long, Triết lý Kaizen và lãnh đạo doanh nghiệp, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội, số 4 năm 2010.