Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Qua Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại Các Tập Đoàn Kinh Tế Việt Nam

Năng lực cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế (TĐKT) Việt Nam ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hội… 184 trang · Đại học Kinh tế Quốc dân · 2010.

• Tác giả: Vũ Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Qua Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại Các Tập Đoàn Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VỚI VẤN ĐỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TẬP ĐOÀN KINH TẾ
• 1.1. Tổng quan về năng lực cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế
• 1.1.1. Khái quát về tập đoàn kinh tế
• 1.1.2. Năng lực cạnh tranh của các TĐKT
• 1.2. Cơ chế quản lý tài chính trong TĐKT và tác động của nó đến việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các TĐKT
• 1.2.1. Hoạt động tài chính trong các TĐKT
• 1.2.2. Cơ chế quản lý tài chính trong các TĐKT
• 1.2.3. Ảnh hưởng của cơ chế quản lý tài chính tại TĐKT đối với vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh của TĐKT
• 1.3. Các tiêu chí đánh giá cơ chế quản lý tài chính
• 1.3.1. Tính bảo toàn và phát triển nguồn lực tài chính, giá trị tài sản của TĐKT
• 1.3.2. Bảo đảm chế ngự được những rủi ro về hoạt động tài chính của các TĐKT
• 1.3.3. Đảm cho các TĐKT sử dụng một cách chủ động các nguồn lực tài chính và tài sản đạt được hiệu quả cao, đồng thời có tác dụng kiểm tra, giám sát mọi hoạt động tài chính của các TĐKT
• 1.3.4. Có tác dụng hỗ trợ, thúc đẩy các TĐKT nâng cao năng lực cạnh tranh
• 1.4. Kinh nghiệm sử dụng cơ chế quản lý tài chính của Chính phủ ở một số nước đối với TĐKT
• 1.4.1. Cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước đối với doanh nghiệp, TĐKTNN ở Trung Quốc
• 1.4.2. Cơ chế quản lý tài chính của nhà nước trong các TĐKT (Cheabol) ở Hàn Quốc
• 1.4.3. Cơ chế quản lý tài chính của nhà nước đối với các TĐKT ở Pháp
• 1.4.4. Một số kết luận rút ra được coi là những bài học đối với Việt Nam trong quá trình xác lập cơ chế và thực thi cơ chế quản lý tài chính của nhà nước đối với các TĐKT của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƯỚC VỚI NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng năng lực cạnh tranh của TĐKTNN ở Việt Nam
• 2.1.1. Khái quát các TĐKTNN ở Việt Nam
• 2.1.2. Thực trạng về năng lực cạnh tranh của các TĐKTNN
• 2.2. Thực trạng chung cơ chế quản lý tài chính của nhà nước đối với TĐKTNN giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2010
• 2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước đối với TĐKTNN
• 2.2.2. Thực trạng cơ chế huy động vốn trong các Tổng Công ty và TĐKT nhà nước
• 2.2.3. Thực trạng cơ chế quản lý và sử dụng vốn trong các TĐKTNN do Nhà nước quy định
• 2.2.4. Thực trạng cơ chế quản lý tài sản do nhà nước quy định đối với các Tổng công ty, TĐKTNN
• 2.2.5. Thực trang cơ chế quản lý doanh thu, chi phí và kết quả sản xuất kinh doanh
• 2.2.6. Thực trạng cơ chế giám sát tài chính
• 2.3. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại tập đoàn dầu khí Việt Nam và tập đoàn Vinashin
• 2.3.1. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính của tập đoàn dầu khí Việt Nam
• 2.3.2. Tình hình tài chính của Tập đoàn công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam (Vinashin) - Bài học đắt giá về cơ chế quản lý nói chung và cơ chế quản lý tài chính nói riêng
• 2.4. Đánh giá chung về thực trạng cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước đối với TĐKTNN thể hiện trong quy chế quản lý tài chính ban hành theo Nghị định 09/2009/QĐ-CP
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những tồn tại, hạn chế của quy chế quản lý tài chính mới
• 2.4.3. Các nguyên nhân tồn tại hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH ĐỐI VỚI CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. Chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển các tập đoàn kinh tế ở Việt Nam trong giai đoạn tới
• 3.2. Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các TĐKTNN ở Việt Nam
• 3.2.1. Mục tiêu, yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính trong các TĐKTNN ở Việt Nam
• 3.2.2. Các nhóm giải pháp hoàn thiện và đổi mới cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước đối với các TĐKTNN
• 3.2.3. Một số định hướng hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính trong tập đoàn dầu khí Việt Nam
• 3.3. Điều kiện thực thi các giải pháp
• 3.3.1. Kinh tế vĩ mô ổn định
• 3.3.2. Cấu trúc lại mô hình TĐKTNN
• 3.3.3. Nâng cao chất lượng đội ngũ quản lý, điều hành TĐKT nhất là chủ tịch Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên, các thành viên trong Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc, Giám đốc các công ty con, công ty liên kết
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Năng Lực Cạnh Tranh Quản Lý Tài Chính TĐKT

Năng lực cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế (TĐKT) Việt Nam ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng. Để cạnh tranh với các đối thủ quốc tế, TĐKT cần phải có một cơ chế quản lý tài chính hiệu quả. Cơ chế này không chỉ đảm bảo tính bảo toàn và phát triển nguồn lực tài chính, mà còn giúp TĐKT sử dụng vốn một cách hiệu quả, kiểm soát rủi ro và hỗ trợ các hoạt động kinh doanh. Việc nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính là yếu tố then chốt để nâng cao khả năng cạnh tranh của các TĐKT Việt Nam.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của Tập Đoàn Kinh Tế TĐKT

Tập đoàn kinh tế là một tổ hợp gồm nhiều công ty có tư cách pháp nhân độc lập, hoạt động trong một hoặc nhiều ngành, tự nguyện liên kết với nhau nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận. TĐKT có quy mô lớn về vốn, lao động, doanh thu và phạm vi hoạt động. Hầu hết TĐKT có tổ chức đa dạng, đa sở hữu và có trung tâm nghiên cứu khoa học và triển khai công nghệ (R&D). Theo tác giả Leff, Tập đoàn kinh tế là một tập hợp các công ty hoạt động kinh doanh trên thị trường khác nhau dưới sự kiểm soát về tài chính hoặc quản trị chung. Quan hệ của các thành viên dựa trên sự tin cậy, sắc tộc hoặc bối cảnh thương mại.

1.2. Vai trò của quản lý tài chính trong năng lực cạnh tranh TĐKT

Quản lý tài chính hiệu quả giúp TĐKT tối ưu hóa việc sử dụng vốn, giảm chi phí, tăng lợi nhuận và nâng cao hiệu quả hoạt động. Cơ chế quản lý tài chính tốt còn giúp TĐKT huy động vốn dễ dàng hơn, quản lý rủi ro tốt hơn và đưa ra các quyết định đầu tư chính xác hơn. Theo luận án, việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước là rất quan trọng. Cơ chế này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các TĐKT Việt Nam trong bối cảnh mới.

II. Thách Thức Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Cạnh Tranh Yếu Kém TĐKT

Các TĐKT Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý tài chính, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Cơ chế quản lý tài chính còn mang nặng tính hành chính bao cấp, chưa bám sát với hoạt động thực tiễn của từng TĐKT. Điều này dẫn đến việc sử dụng vốn kém hiệu quả, khó khăn trong việc huy động vốn và kiểm soát rủi ro. Theo luận án, cần phải nghiên cứu, đổi mới công tác quản lý tài chính của nhà nước đối với các tập đoàn kinh tế để góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.1. Tính Hành Chính Bao Cấp trong Quản Lý Tài Chính TĐKT

Một trong những hạn chế lớn nhất của cơ chế quản lý tài chính hiện nay là tính hành chính bao cấp. Các quy định còn cứng nhắc, chưa linh hoạt và chưa phù hợp với đặc thù của từng TĐKT. Điều này gây khó khăn cho các TĐKT trong việc đưa ra các quyết định tài chính nhanh chóng và hiệu quả. Hơn nữa, các biện pháp quản lý tài chính của nhà nước chưa sát với hoạt động thực tiễn của từng tập đoàn kinh tế nhà nước làm hạn chế năng lực cạnh tranh.

2.2. Khó Khăn Trong Huy Động Vốn và Kiểm Soát Rủi Ro TĐKT

Các TĐKT Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong việc huy động vốn từ các nguồn khác nhau, đặc biệt là từ thị trường vốn. Cơ chế quản lý tài chính chưa tạo điều kiện thuận lợi cho các TĐKT phát hành trái phiếu hoặc cổ phiếu để huy động vốn. Bên cạnh đó, việc kiểm soát rủi ro tài chính còn yếu kém, dẫn đến nguy cơ thua lỗ và phá sản. Theo nghiên cứu, vẫn còn nhiều điểm bất cập so với yêu cầu đổi mới và phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước hiện nay.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Tài Chính Nâng Tầm Cạnh Tranh TĐKT

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của các TĐKT Việt Nam, cần phải hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính. Điều này bao gồm việc đổi mới các quy định về huy động vốn, quản lý và sử dụng vốn, quản lý tài sản, quản lý doanh thu, chi phí và kết quả sản xuất kinh doanh. Đồng thời, cần tăng cường giám sát tài chính và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý tài chính. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện để đạt được hiệu quả cao nhất.

3.1. Đổi Mới Quy Định Huy Động Vốn cho TĐKT

Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các TĐKT huy động vốn từ các nguồn khác nhau, bao gồm cả thị trường vốn. Cần đơn giản hóa các thủ tục phát hành trái phiếu và cổ phiếu, đồng thời tạo ra các sản phẩm tài chính mới phù hợp với nhu cầu của các TĐKT. Cần khuyến khích các TĐKT hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế để huy động vốn. Theo luận án, một Nghị định mới có nhiều tác dụng tích cực trong công tác quản lý tài chính đối với các tập đoàn kinh tế nhà nước.

3.2. Tăng Cường Giám Sát Tài Chính và Nâng Cao Năng Lực

Cần tăng cường giám sát tài chính đối với các TĐKT để đảm bảo việc sử dụng vốn đúng mục đích và hiệu quả. Cần xây dựng một hệ thống báo cáo tài chính minh bạch và đáng tin cậy. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý tài chính thông qua các khóa đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn. Các biện pháp quản lý của nhà nước về hoạt động tài chính trong các tập đoàn kinh tế cần có nhiều đổi mới tích cực.

IV. Kinh Nghiệm Học Hỏi Quản Lý Tài Chính TĐKT Từ Quốc Tế

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về quản lý tài chính trong các tập đoàn kinh tế là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc và Pháp có nhiều kinh nghiệm trong việc quản lý tài chính đối với các TĐKT nhà nước. Việc học hỏi kinh nghiệm của các nước này sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh của các TĐKT.

4.1. Mô Hình Quản Lý Tài Chính TĐKT Nhà Nước ở Trung Quốc

Trung Quốc có kinh nghiệm trong việc quản lý tài chính đối với các TĐKT nhà nước thông qua việc kiểm soát chặt chẽ các hoạt động tài chính và đầu tư. Chính phủ Trung Quốc cũng sử dụng các công cụ tài chính để hỗ trợ các TĐKT phát triển. Tác giả Eugene F.Brigham trong tác phẩm “Fundamentals of Financial Management” cũng có đề cập đến vấn đề quản trị tài chính trong các tập đoàn kinh tế.

4.2. Quản Lý Tài Chính trong các Cheabol Hàn Quốc

Hàn Quốc có hệ thống quản lý tài chính chặt chẽ đối với các Cheabol (TĐKT). Chính phủ Hàn Quốc giám sát chặt chẽ các hoạt động tài chính của các Cheabol và can thiệp khi cần thiết để đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế. Các Tập đoàn kinh tế nhà nước cần được quản lý chặt chẽ hơn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

V. Ứng Dụng Hoàn Thiện Quản Lý Tài Chính Tập Đoàn Dầu Khí VN

Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) là một trong những TĐKT lớn nhất của Việt Nam. Việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại PVN là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của tập đoàn và góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước. Cần đổi mới các quy định về huy động vốn, quản lý và sử dụng vốn, quản lý rủi ro và giám sát tài chính tại PVN. Theo luận án, việc xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế Việt Nam vừa bảo đảm phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế toàn cầu.

5.1. Đổi Mới Quy Trình Huy Động Vốn Tại Tập Đoàn Dầu Khí VN

PVN cần đa dạng hóa các nguồn huy động vốn, bao gồm cả vốn vay từ các tổ chức tài chính quốc tế và vốn từ thị trường vốn. PVN cần xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu các rủi ro tài chính. Luận án nghiên cứu về quản lý tài chính với năng lực cạnh tranh của tập đoàn kinh tế.

5.2. Tăng Cường Giám Sát và Kiểm Soát Chi Phí Tại PVN

Cần tăng cường giám sát và kiểm soát chi phí tại PVN để đảm bảo việc sử dụng vốn hiệu quả. PVN cần xây dựng một hệ thống báo cáo tài chính minh bạch và đáng tin cậy. Bên cạnh đó, việc kiểm soát rủi ro tài chính còn yếu kém, dẫn đến nguy cơ thua lỗ và phá sản. Theo nghiên cứu, vẫn còn nhiều điểm bất cập so với yêu cầu đổi mới và phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước hiện nay.

VI. Kết Luận Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Phát Triển Bền Vững

Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo sự phát triển bền vững của các TĐKT Việt Nam. Các giải pháp cần được thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện, với sự tham gia của cả nhà nước, các TĐKT và các tổ chức tài chính. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các TĐKT là rất quan trọng để Việt Nam có thể cạnh tranh với các đối thủ quốc tế. Tác phẩm “Thành lập và quản lý các tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam” cũng có dành một số trang viết bàn về vấn đề quản lý tài chính trong các tập đoàn kinh doanh.

6.1. Định Hướng Phát Triển Các TĐKT Việt Nam Trong Tương Lai

Các TĐKT Việt Nam cần tập trung vào các ngành có lợi thế cạnh tranh và có tiềm năng phát triển. Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới có giá trị gia tăng cao. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế để mở rộng thị trường và tiếp cận các công nghệ mới. Các Tập đoàn kinh tế nhà nước cần được quản lý chặt chẽ hơn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

6.2. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Hỗ Trợ Phát Triển TĐKT

Nhà nước cần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các TĐKT phát triển. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách để khuyến khích đầu tư và đổi mới. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và kiểm tra để đảm bảo các TĐKT hoạt động đúng pháp luật và hiệu quả. Chính phủ đã có Nghị định số 09/2009/NĐ-CP ban hành quy chế quản lý tài chính trong các tập đoàn kinh tế nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ kinh tế "Quản lý tài chính góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các Tập đoàn kinh tế Việt Nam" do nghiên cứu sinh Vũ Anh Tuấn thực hiện. Nghiên cứu giải quyết mối quan hệ giữa cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN) trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

• Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu:

  • Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế khu vực và thế giới, các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh trực tiếp từ các tập đoàn kinh tế đa quốc gia. Nhằm khai thác lợi thế so sánh quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X Đảng Cộng sản Việt Nam đã định hướng thúc đẩy hình thành các tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước quy mô lớn, hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực (trong đó có ngành chính) và sở hữu nhà nước giữ vai trò chi phối.
  • Mặc dù cơ chế quản lý hoạt động tài chính đối với các tập đoàn đã có những bước chuyển đổi, công tác quản lý tài chính của Nhà nước đối với các tập đoàn kinh tế trong một thời gian dài vẫn mang nặng tính hành chính bao cấp, chưa bám sát thực tiễn vận hành phức tạp của các tập đoàn kinh tế đa sở hữu, đa ngành.
  • Quy chế quản lý tài chính ban hành kèm theo Nghị định số 09/2009/NĐ-CP năm 2009 dù mang lại những tác động tích cực ban đầu nhưng nhanh chóng bộc lộ nhiều điểm bất cập so với yêu cầu đổi mới, đặt ra khoảng trống cần nghiên cứu để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính từ phía Nhà nước.

• Mục tiêu nghiên cứu: Luận án xác định 3 mục tiêu cụ thể:

  1. Nghiên cứu lý thuyết về quản lý tài chính với năng lực cạnh tranh của tập đoàn kinh tế.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý tài chính với vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam trong những năm qua.
  3. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính nhằm góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế ở Việt Nam.

• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Tác động của các chủ trương, biện pháp của Nhà nước về quản lý các hoạt động tài chính trong các TĐKTNN đối với vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh từ góc độ lý luận và thực tiễn.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước tác động đến TĐKTNN; không đi sâu vào các quy chế quản lý tài chính nội bộ do bản thân từng tập đoàn tự ban hành.
  • Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng quản lý tài chính của Nhà nước trong các TĐKTNN giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2010.
  • Phạm vi không gian: Các tập đoàn kinh tế nhà nước tại Việt Nam, đồng thời nghiên cứu mở rộng kinh nghiệm quản lý của Chính phủ tại Trung Quốc, Hàn Quốc và Pháp.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Vấn đề quản lý tài chính và tập đoàn kinh tế đã được nhiều công trình trong và ngoài nước tiếp cận dưới các góc độ khác nhau:

• Các công trình nghiên cứu trong nước:

  • TS. Phạm Quang Trung (2003), "Tập đoàn kinh doanh và cơ chế quản lý tài chính trong tập đoàn kinh doanh", NXB Tài chính: Công trình làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cơ bản về cơ chế quản lý tài chính trong tập đoàn kinh doanh và tổng công ty nhà nước; tổng hợp bức tranh toàn cảnh khi các mô hình này mới đi vào hoạt động ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, các phân tích chưa cập nhật những biến đổi lớn về chính sách và tác động sâu rộng của hội nhập kinh tế sau đó.
  • Dương Hữu Hạnh (2009), "Quản trị tài chính doanh nghiệp hiện đại", NXB Thống kê: Tác phẩm được biên soạn dựa trên tài liệu học thuật của các giáo sư Mỹ và Úc, nghiêng về quản trị tài chính doanh nghiệp nói chung theo góc độ giáo khoa lý thuyết, không trực tiếp đi sâu vào cơ chế quản lý tài chính mang tính đặc thù trong các tập đoàn kinh tế.
  • Nguyễn Đình Phan (1996), "Thành lập và quản lý các tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam", NXB Chính trị quốc gia Hà Nội: Đề cập đến việc quản lý tài chính ở mức độ gợi ý ban đầu cho giai đoạn bắt đầu thí điểm mô hình tập đoàn, chưa phản ánh được những biến động phức tạp của các TĐKTNN sau năm 2000.

• Nghiên cứu quốc tế:

  • Eugene F. Brigham, "Fundamentals of Financial Management": Đề cập đến lý luận chung về quản trị tài chính doanh nghiệp và tập đoàn kinh tế, bao gồm khái niệm, đặc điểm, nội hàm và phương pháp quản trị tài chính.
  • Các lý thuyết về liên kết tập đoàn của các tác giả Leff (1978), Powell và Smith-Doerr, Frank, Myer, Kojima.

• Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Phần lớn các tài liệu trong nước xuất bản trước năm 2000 mang tính chất gợi mở ban đầu hoặc tiếp cận quản trị tài chính thuần túy dưới góc độ doanh nghiệp độc lập. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước đối với mô hình TĐKTNN trong giai đoạn 2006–2010, trực tiếp gắn với việc đánh giá thực thi văn bản quản lý mới (Nghị định 09/2009/NĐ-CP), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong điều kiện hội nhập.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết, khái niệm và khung phân tích

• Khái niệm Tập đoàn kinh tế: Chắt lọc từ các quan niệm quốc tế (Leff định nghĩa TĐKT dựa trên sự kiểm soát tài chính, quản trị chung và quan hệ tin cậy; Powell và Smith-Doerr nhấn mạnh hệ thống liên kết dài hạn; Frank, Myer, Kojima phân tích các liên minh sở hữu và ngân hàng), tác giả định nghĩa: Tập đoàn kinh tế là một tổ hợp gồm nhiều công ty có tư cách pháp nhân độc lập, hoạt động trong một ngành hay những ngành khác nhau trong phạm vi một nước hay nhiều nước, tự nguyện liên kết với nhau theo những nguyên tắc và phương thức nhất định nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường và tối đa hóa lợi nhuận trong kinh doanh.
• Phân biệt Cơ chế tài chính và Cơ chế quản lý tài chính:
  • Cơ chế tài chính: Mang tính khách quan, phản ánh quá trình vận động của tài chính chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế trong từng mô hình kinh tế.
  • Cơ chế quản lý tài chính: Thể hiện sự nhận thức chủ quan của con người trước sự vận động khách quan đó, đưa ra cách thức tổ chức và điều khiển hoạt động tài chính nhằm đạt mục tiêu định trước.
• Lý thuyết chiến lược cạnh tranh của Michael Porter (2008): Tiếp cận năng lực cạnh tranh thông qua phân tích 5 áp lực cạnh tranh (đối thủ cạnh tranh mới; nguy cơ từ sản phẩm/dịch vụ thay thế; áp lực từ khách hàng; áp lực từ nhà cung cấp; đối thủ cạnh tranh hiện tại) và 2 yếu tố trọng tâm xác định vị thế: mức độ hấp dẫn của ngành và vị thế cạnh tranh tương đối trong ngành.
• Khung phân tích cấu trúc sở hữu tài chính: Luận án phân loại mức độ sở hữu thành 4 cấp độ:
  • Công ty thành viên do công ty mẹ nắm giữ 100% vốn (sở hữu toàn bộ).
  • Công ty thành viên nắm giữ từ 50% đến dưới 100% vốn (sở hữu đa số).
  • Công ty thành viên nắm giữ từ 20% đến dưới 50% vốn (sở hữu thiểu số).
  • Công ty thành viên nắm giữ dưới 20% vốn (đầu tư tài chính).
• Mô hình cấu trúc kiểm soát tài chính: Mô hình hóa 5 dạng cấu trúc kiểm soát:
  1. Mô hình kiểm soát tài chính đơn giản: Công ty mẹ trực tiếp chi phối công ty con cấp 2, công ty con chi phối công ty cháu cấp 3.
  2. Mô hình các thành viên đồng cấp đầu tư và kiểm soát lẫn nhau: Sở hữu chéo giữa các công ty con và công ty cháu nhằm hạn chế sự thôn tính từ bên ngoài.
  3. Mô hình công ty mẹ đầu tư trực tiếp vào công ty cháu: Kiểm soát trực tiếp các lĩnh vực quan trọng bỏ qua cấp trung gian.
  4. Mô hình Tập đoàn trong Tập đoàn: Hình thành tam giác sở hữu gồm công ty mẹ và hai công ty sở hữu công ty mẹ.
  5. Mô hình Tập đoàn có cấu trúc sở hữu tài chính hỗn hợp: Đan xen đa tầng, phù hợp với các tập đoàn hiện đại.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp duy vật lịch sử và duy vật biện chứng: Xem xét sự phát triển và hoàn thiện của cơ chế quản lý tài chính trong tiến trình chuyển đổi kinh tế.
• Phương pháp tổng hợp, phân tích và so sánh quốc tế: Khảo sát và đối chiếu kinh nghiệm quản lý tài chính TĐKT của Nhà nước tại Trung Quốc (TĐKTNN quy mô lớn), Hàn Quốc (mô hình Chaebol) và Pháp.
• Phương pháp thống kê, phân tổ, phân tích đối chiếu: Xử lý các chuỗi số liệu tài chính thực tế để so sánh các chỉ tiêu quy mô và hiệu quả giữa các tập đoàn.
• Phương pháp sơ đồ, biểu mẫu: Khái quát hóa các mô hình liên kết, chu chuyển vốn nội bộ (IFT) và kiểm soát tài chính.
• Phương pháp định lượng: Áp dụng các kỹ thuật thống kê và kinh tế lượng để mô hình hóa, kiểm định tác động của cơ chế quản lý tài chính nhà nước đến hoạt động và năng lực cạnh tranh của TĐKTNN.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Luận án sử dụng hệ thống dữ liệu thực tế từ báo cáo tài chính của 12 tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước lớn tại Việt Nam giai đoạn 2006–2010: Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (DK), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (ĐL), Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (BCVT), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (VNS), Tập đoàn Dệt may Việt Nam (DM), Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (CS), Tập đoàn Viễn thông Quân đội (VTQĐ), Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (HC), Tập đoàn Phát triển nhà và đô thị Việt Nam (PTN), Tập đoàn Công nghiệp Xây dựng Việt Nam (CNXD), Tập đoàn Bảo Việt (BV), cùng cơ sở pháp lý trọng tâm là Nghị định số 09/2009/NĐ-CP.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VỚI VẤN ĐỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TẬP ĐOÀN KINH TẾ

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về tập đoàn kinh tế, năng lực cạnh tranh và cơ chế quản lý tài chính với các luận điểm chính:

• Đặc điểm và phân loại tập đoàn kinh tế:
  • TĐKT có 7 đặc điểm: tư cách pháp nhân độc lập liên kết tự nguyện; liên kết đa dạng (vốn, công nghệ, sản xuất); phạm vi hoạt động rộng đa ngành nghề; quy mô lớn về vốn, lao động, doanh thu; tổ chức đa dạng và đa sở hữu; có trung tâm nghiên cứu và triển khai công nghệ (R&D); tổ chức theo thứ bậc và điều hành tập trung.
  • Hai phương thức hình thành: Phương thức truyền thống (tự tích tụ, tập trung vốn, sáp nhập, thôn tính không có can thiệp hành chính của Nhà nước) và phương thức thành lập dựa trên cơ sở công ty nhà nước hoặc tổng công ty nhà nước có quy mô lớn (phổ biến ở nền kinh tế chuyển đổi như Trung Quốc và Việt Nam).
  • Phân loại theo tính chất chuyên môn hóa gồm: tập đoàn chuyên ngành hẹp và tập đoàn đa ngành kinh doanh tổng hợp (cấu trúc 3 lớp: hạt nhân mũi nhọn, lớp liên kết công nghệ/thị trường, lớp mở rộng).

+-------------------------------------------------------------+
| Lớp ngoài cùng: Lĩnh vực ít liên quan về công nghệ          |
|   +-----------------------------------------------------+   |
|   | Lớp thứ hai: Lĩnh vực có quan hệ chặt chẽ công nghệ |   |
|   |   +---------------------------------------------+   |   |
|   |   | Lớp trong cùng: Lĩnh vực mũi nhọn           |   |   |
|   |   +---------------------------------------------+   |   |
|   +-----------------------------------------------------+   |
+-------------------------------------------------------------+

• Tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của TĐKT: Luận án xây dựng 8 tiêu chí đánh giá:

  1. Quy mô và phương thức sử dụng vốn.
  2. Hoạt động nghiên cứu thị trường và lựa chọn thị trường mục tiêu.
  3. Chiến lược cạnh tranh (theo 5 áp lực cạnh tranh của M. Porter).
  4. Chiến lược phân phối sản phẩm.
  5. Năng lực quản lý, điều hành (thể hiện qua chi phí quản lý trong giá thành).
  6. Chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D).
  7. Trình độ công nghệ.
  8. Chất lượng nguồn nhân lực.

• Nội dung cơ chế quản lý tài chính trong TĐKT:

  • Cơ chế huy động vốn: Gồm phát hành trái phiếu (bảo toàn quyền kiểm soát, chi phí lãi tính vào chi phí hợp lý trước thuế, nhưng tăng rủi ro tín dụng) và cổ phiếu (chia sẻ rủi ro nhưng phân tán quyền kiểm soát, cổ tức trả sau thuế); huy động nội bộ thông qua hệ thống chuyển giao tài chính nội bộ (Internal Financial Transfer - IFT) giúp điều hòa vốn với chi phí thấp; vay tín dụng ngân hàng và phi ngân hàng.
  • Cơ chế quản lý, sử dụng vốn và tài sản: Tập trung vào phân cấp quản lý, kiểm tra giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn gắn với việc phân định quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước và quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp.
  • Cơ chế quản lý doanh thu, chi phí và phân phối lợi nhuận: Xác định thời điểm doanh thu, kiểm soát chi phí hạ giá thành, phân phối lợi nhuận hài hòa giữa tích lũy tái đầu tư, lợi ích người lao động và nghĩa vụ ngân sách.
  • Cơ chế đầu tư R&D và kiểm soát tài chính: Quy định trách nhiệm đầu tư R&D từ công ty mẹ để hạn chế rủi ro cho các công ty con; thiết lập cơ chế kiểm soát theo tỷ lệ nắm giữ vốn (100%, 50–100%, 20–50%, dưới 20%).

• Tiêu chí đánh giá tính hữu dụng của cơ chế quản lý tài chính:

  1. Tính bảo toàn và phát triển nguồn lực tài chính, giá trị tài sản.
  2. Bảo đảm chế ngự và phòng ngừa rủi ro tài chính.
  3. Đảm bảo tính chủ động sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đi đôi với kiểm tra, giám sát.
  4. Tác dụng hỗ trợ, thúc đẩy nâng cao năng lực cạnh tranh.

• Kinh nghiệm quốc tế: Đúc kết cơ chế quản lý tài chính đối với doanh nghiệp, TĐKTNN tại Trung Quốc, mô hình Chaebol tại Hàn Quốc và các TĐKT nhà nước tại Pháp, rút ra bài học cho Việt Nam về phân cấp quản lý và kiểm soát tài chính.

---

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƯỚC VỚI NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ VIỆT NAM

Chương 2 phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh và cơ chế quản lý tài chính nhà nước đối với các TĐKTNN giai đoạn 2006–2010:

• Thực trạng năng lực cạnh tranh và cơ chế quản lý tài chính chung:
  • Các TĐKTNN tại Việt Nam chiếm giữ nguồn lực lớn của quốc gia về vốn, tài sản và vị thế ngành. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn và năng lực cạnh tranh có sự chênh lệch lớn giữa các tập đoàn.
  • Cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước giai đoạn này điều chỉnh qua nhiều nội dung: huy động vốn, quản lý và sử dụng vốn/tài sản, quản lý doanh thu - chi phí và giám sát tài chính.
  • Hệ thống bảng biểu thống kê thực trạng tài chính các TĐKTNN được luận án thu thập và phân tích:

Ký hiệu bảng trong luận án	Tên bảng thống kê dữ liệu thực trạng
Bảng 2.1	Quy mô vốn điều lệ của Công ty mẹ
Bảng 2.2	Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu của một số TĐKTNN
Bảng 2.3	Doanh thu của một số Tập đoàn
Bảng 2.4	Tài sản và vốn chủ sở hữu của các TĐKTNN

• Phân tích hai trường hợp điển hình:

  • Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (DK): Điển hình cho tập đoàn khai thác hiệu quả nguồn lực, có cơ chế quản lý tài chính tương đối bài bản, quy mô vốn chủ sở hữu và doanh thu lớn, tỷ suất sinh lời trên vốn cao, đóng góp quan trọng cho ngân sách nhà nước.
  • Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin - VNS): Bài học về sự thất bại trong quản lý và giám sát tài chính. Tình trạng đầu tư dàn trải ngoài ngành chính, huy động vốn vay vượt quá khả năng kiểm soát, quản lý sử dụng vốn lỏng lẻo và thiếu cơ chế giám sát tài chính hữu hiệu dẫn đến mất cân đối nghiêm trọng, tổn thất lớn về tài sản nhà nước.

• Đánh giá cơ chế quản lý tài chính theo Nghị định số 09/2009/NĐ-CP:

  • Kết quả đạt được: Tạo hành lang pháp lý tương đối thống nhất cho việc quản lý tài chính tại TĐKTNN; bước đầu phân định trách nhiệm quản lý vốn giữa chủ sở hữu nhà nước và hội đồng quản trị tập đoàn; mở rộng quyền tự chủ nhất định trong huy động và sử dụng vốn.
  • Tồn tại, hạn chế: Vẫn còn mang nặng tính can thiệp hành chính; ranh giới phân cấp quyền hạn và trách nhiệm giữa các bộ ngành, SCIC và tập đoàn còn chồng chéo; cơ chế giám sát tài chính mang tính bị động, chủ yếu là hậu kiểm; quy định về quản lý dòng tiền, chuyển giao tài chính nội bộ và trích lập quỹ chưa tạo động lực cho nghiên cứu công nghệ (R&D).
  • Nguyên nhân: Do nhận thức lý luận về mô hình TĐKTNN chưa hoàn thiện; năng lực bộ máy quản lý nhà nước và cán bộ điều hành tập đoàn chưa theo kịp quy mô mở rộng; thiếu hệ thống tiêu chuẩn đánh giá rủi ro tài chính định lượng.

---

CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH ĐỐI VỚI CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ VIỆT NAM

Chương 3 đề xuất định hướng, giải pháp và điều kiện thực thi nhằm đổi mới cơ chế quản lý tài chính:

• Chủ trương và định hướng phát triển: Quán triệt các chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc tái cơ cấu TĐKTNN, tập trung vào ngành nghề kinh doanh chính, thoái vốn khỏi các lĩnh vực phi cốt lõi có độ rủi ro cao.
• Mục tiêu và yêu cầu hoàn thiện: Đổi mới cơ chế quản lý tài chính phải bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, nâng cao hiệu quả sinh lời, kiểm soát triệt để rủi ro tài chính và tạo quyền tự chủ kinh doanh cho tập đoàn theo nguyên tắc thị trường.
• Các nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước:
  1. Hoàn thiện cơ chế huy động vốn: Hoàn thiện quy định phát hành trái phiếu trong và ngoài nước; tạo cơ chế minh bạch trong liên doanh, liên kết và chuyển giao tài chính nội bộ.
  2. Đổi mới cơ chế quản lý, sử dụng vốn và tài sản: Quy định rõ phân cấp quyền hạn giữa cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước và HĐQT/HĐTV; xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng vốn dựa trên ROE và các chỉ tiêu an toàn tài chính.
  3. Hoàn thiện cơ chế giám sát và quản lý rủi ro: Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tài chính; kiểm soát chặt chẽ việc bảo lãnh vay vốn và đầu tư ra ngoài doanh nghiệp.
  4. Tổ chức bộ máy tài chính trong tập đoàn: Luận án thực hiện so sánh, phân định mô hình quản trị qua Bảng 3.1: So sánh chức năng, nhiệm vụ của Công ty tài chính và Ban tài chính trong tập đoàn kinh tế Nhà nước để tối ưu hóa việc chu chuyển và quản trị dòng vốn.
• Định hướng riêng cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam: Hoàn thiện cơ chế tài chính đặc thù phù hợp với tính chất rủi ro cao và chu kỳ dài của hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí; nâng cao hiệu quả quản lý dòng tiền và đầu tư quốc tế.
• Điều kiện thực thi các giải pháp:
  1. Ổn định kinh tế vĩ mô: Kiểm soát lạm phát, ổn định lãi suất và tỷ giá nhằm tạo môi trường hoạt động tài chính an toàn.
  2. Cấu trúc lại mô hình TĐKTNN: Sắp xếp lại cơ cấu tổ chức theo chuỗi giá trị cốt lõi, loại bỏ các mắt xích trung gian không hiệu quả.
  3. Nâng cao chất lượng đội ngũ quản lý, điều hành: Chuẩn hóa năng lực Chủ tịch và thành viên HĐQT/HĐTV, Tổng giám đốc và Giám đốc các công ty con/liên kết.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ khái niệm cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước đối với tập đoàn kinh tế, phân biệt bản chất giữa "cơ chế tài chính" (quy luật khách quan) và "cơ chế quản lý tài chính" (sự nhận thức và điều khiển chủ quan).
• Xây dựng hệ thống 8 tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của TĐKT và 4 tiêu chí đánh giá tính hữu dụng của cơ chế quản lý tài chính.
• Khái quát hóa 5 mô hình cấu trúc sở hữu và kiểm soát tài chính trong tập đoàn kinh tế (từ mô hình đơn giản đến mô hình sở hữu hỗn hợp), làm rõ cơ chế luân chuyển vốn nội bộ (IFT).

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước đối với 12 TĐKTNN tại Việt Nam giai đoạn 2006–2010.
• Chỉ rõ các bất cập trong khung pháp lý của Nghị định số 09/2009/NĐ-CP về phân cấp quyền sở hữu, quản lý chi phí và giám sát tài chính.
• Phân tích thực nghiệm so sánh điển hình giữa Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và sự cố tại Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) để rút ra bài học thực tiễn về kiểm soát nợ và đầu tư ngoài ngành.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và xác định rõ 3 điều kiện thực thi (kinh tế vĩ mô, tái cấu trúc mô hình, chuẩn hóa nhân sự quản lý).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực trạng trong giai đoạn 2006–2010 và chủ yếu tập trung vào các quy định, chủ trương quản lý tài chính từ phía cơ quan quản lý nhà nước đối với TĐKTNN, không đi sâu phân tích toàn diện các quy chế tài chính nội bộ riêng biệt do từng tập đoàn ban hành.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi, đánh giá sự thay đổi của cơ chế quản lý tài chính khi Nhà nước ban hành các khung khổ pháp lý mới thay thế Nghị định 09/2009/NĐ-CP; mở rộng mô hình kiểm định lượng đánh giá tác động của tái cấu trúc tài chính đến năng lực cạnh tranh của các TĐKTNN sau giai đoạn thoái vốn ngoài ngành.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Các bộ ngành chuyên quản (Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Văn phòng Chính phủ) và các cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước (như SCIC) trong việc hoàn thiện thể chế quản lý tài chính, phân cấp giám sát vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
2. Lãnh đạo và nhà quản trị tại các tập đoàn kinh tế: Cung cấp cơ sở tham khảo về tổ chức dòng tiền nội bộ (IFT), kiểm soát tài chính giữa công ty mẹ - công ty con và mô hình tổ chức Ban tài chính so với Công ty tài chính thành viên.
3. Nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên: Phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về Quản trị tài chính, Kinh tế học phát triển, Quản lý kinh tế và mô hình kinh doanh tập đoàn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả định nghĩa như thế nào về tập đoàn kinh tế?
Tập đoàn kinh tế là một tổ hợp gồm nhiều công ty có tư cách pháp nhân độc lập, hoạt động trong một ngành hay những ngành khác nhau trong phạm vi một nước hay nhiều nước, tự nguyện liên kết với nhau theo những nguyên tắc và phương thức nhất định nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường và tối đa hóa lợi nhuận trong kinh doanh.

2. Sự khác biệt bản chất giữa "cơ chế tài chính" và "cơ chế quản lý tài chính" trong luận án là gì?
Cơ chế tài chính phản ánh tính khách quan của quá trình vận động tài chính chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế. Trong khi đó, cơ chế quản lý tài chính là sự nhận thức của con người trước sự vận động khách quan đó để đưa ra các cách thức, quy định nhằm tổ chức và điều khiển hoạt động tài chính theo những mục tiêu mong muốn.

3. Cơ chế kiểm soát tài chính của công ty mẹ đối với công ty thành viên được phân loại theo những cấp độ sở hữu nào?
Gồm 4 cấp độ sở hữu vốn:

• Công ty chi nhánh sở hữu toàn bộ (công ty mẹ nắm 100% vốn).
• Công ty chi nhánh sở hữu đa số (công ty mẹ nắm từ 50% đến dưới 100% vốn).
• Công ty sở hữu thiểu số (công ty mẹ nắm từ 20% đến dưới 50% vốn).
• Công ty có đầu tư tài chính (công ty mẹ nắm dưới 20% vốn).

4. Hai trường hợp điển hình nào được phân tích sâu ở Chương 2 và mang lại bài học gì?
Luận án phân tích điển hình Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (DK) và Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin - VNS). Trường hợp DK cho thấy hiệu quả của quản trị tập trung và tích tụ nguồn lực, trong khi trường hợp Vinashin là bài học về việc thiếu kiểm soát nợ vay, đầu tư ngoài ngành dàn trải và cơ chế giám sát tài chính lỏng lẻo.

5. Luận án đề xuất những điều kiện cốt lõi nào để thực thi các giải pháp quản lý tài chính?
Có 3 điều kiện tiên quyết:

1. Duy trì môi trường kinh tế vĩ mô ổn định.
2. Cấu trúc lại mô hình tổ chức của các TĐKTNN.
3. Nâng cao chất lượng, năng lực của đội ngũ quản lý điều hành (Chủ tịch, thành viên HĐQT/HĐTV, Tổng giám đốc và Giám đốc các đơn vị thành viên).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Vũ Anh Tuấn là công trình nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước và năng lực cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế nhà nước tại Việt Nam. Thông qua việc kết hợp cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và phân tích thực trạng giai đoạn 2006–2010 (trọng tâm là đánh giá Nghị định 09/2009/NĐ-CP cùng các trường hợp thực tiễn như Petrovietnam và Vinashin), luận án đã chỉ rõ những điểm nghẽn trong quản lý vốn và giám sát tài chính. Hệ thống giải pháp và điều kiện thực thi được đề xuất có giá trị thực tiễn đối với quá trình tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả vận hành của khu vực doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề trên giác độ khái niệm năng lực cạnh tranh của TĐKT không khác mấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có quy mô lớn, luận án cho rằng tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của TĐKT cũng có thể dựa vào tiêu chí năng lực của doanh nghiệp để xem xét. Cụ thể, tiêu chí để đánh giá năng lực cạnh tranh của TĐKT gồm các yếu tố sau đây:  Quy mô và phương thức sử dụng vốn của TĐKT Quy mô vốn càng lớn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho TĐKT triển khai chiến lược kinh doanh, chiến lược cạnh tranh. Tuy nhiên, quy mô vốn lớn nhưng phương thức quản lý, sử dụng vốn không hợp lý, đầu tư không hiệu quả không những không bảo toàn được vốn mà còn làm cho việc triển khai chiến lược cạnh tranh có thể dẫn đến thất bại. Quy mô vốn và cách thức sử dụng vốn của TĐKT phụ thuộc vào chiến lược hoạt động của mỗi thành viên công ty con và sự quản lý, điều hành chi phối của công ty mẹ.

 Hoạt động nghiên cứu thị trường và lựa chọn thị trường mục tiêu Hiểu biết đặc tính của từng loại thị trường, kịp thời nắm bắt được những thông tin về thị trường như diễn biến của tình hình giá cả, cung, cầu sản phẩm hàng hóa, sở thích, thị hiếu của khách hàng và hàng loạt các vấn đề khác đã, đang và sẽ biến động trên thị trường là một đòi hỏi hết sức cần thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của TĐKT. Song, để hiểu rõ được thị trường hoàn toàn không phải là một công việc đơn giản, đòi hỏi phải có quá trình 14 nghiên cứu một cách công phu và liên tục. Trên cơ sở hiểu rõ được thị trường, căn cứ vào lợi thế của mình để lựa chọn thị trường mục tiêu sao cho phát huy lợi thế vốn có của mình là cả một vấn đề. Hoạt động nghiên cứu thị trường và lựa chọn thị trường mục tiêu là một công việc phức tạp đòi hỏi phải có sự đầu tư tiền bạc, công sức, trí tuệ.

Phải coi việc đầu tư cho hoạt động nghiên cứu thị trường, lựa chọn thị trường mục tiêu là đầu tư cho hoạt động sản xuất, kinh doanh mang lại hiệu quả lâu dài.  Chiến lược cạnh tranh của TĐKT Có thể coi chiến lược cạnh tranh của các TĐKT cũng giống như chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp có quy mô lớn.Porter - người được coi là cha đẻ của lý thuyết Chiến lược cạnh tranh cho rằng: Chiến lược cạnh tranh của TĐKT là sự tìm kiếm vị thế cạnh tranh thuận lợi trong ngành - đấu trường chính của các cuộc cạnh tranh. Chiến lược cạnh tranh nhằm mục đích tạo lập vị thế thuận lợi và bền vững trước những sức ép quyết định sự cạnh tranh trong ngành. Ông cũng cho rằng: “Có hai vấn đề trọng tâm làm nền tảng cho việc lựa chọn chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thứ nhất, mức độ hấp dẫn của ngành để có thể mang lại lợi nhuận lâu dài và các yếu tố quyết định điều này. Không phải mọi ngành nghề đều đem lại cơ hội như nhau về lợi nhuận. Và những thuận lợi vốn có của ngành chính là thành phần chủ chốt để xác định thuận lợi của doanh nghiệp, của TĐKT. Vấn đề trọng tâm thứ hai trong chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp, của TĐKT là những yếu tố quyết định về vị thế cạnh tranh tương đối trong ngành”.

(Lợi thế cạnh tranh-M. Porter, tr 31 NXB TRẺ-DTBOOKS năm 2008) Như vậy, theo M.