Luận văn: Nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại tỉnh Lào Cai - Nguyễn Thúy Nhị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại tỉnh lào cai, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Thúy Nhị
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Văn Thông
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Cấp Huyện Tại Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP HUYỆN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Tổng quan nghiên cứu về năng lực cạnh tranh địa phương
• 1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu quốc tế
• 1.2. Cơ sở lý luận về nâng cao NLCT cấp huyện
• 1.2.1. Một số khái niệm cơ bản và đặc thù nâng cao NLCT cấp huyện miền núi
• 1.3. Nội dung nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện
• 1.3.1. Các tiêu chí đánh giá công tác nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện
• 1.3.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện
• 1.3.3. Kinh nghiệm thực tiễn về nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện và bài học kinh nghiệm cho tỉnh Lào Cai
• 1.3.3.1. Kinh nghiệm nâng cao NLCT cấp huyện của một số địa phương
• 1.3.3.2. Bài học kinh nghiệm rút ra đối với tỉnh Lào Cai
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp thu thập tư liệu
• 2.2. Phương pháp xử lý tư liệu
• 2.3. Phương pháp Thống kê – So sánh
• 2.4. Phương pháp Phân tích – tổng hợp
• 2.5. Phương pháp Hệ thống hóa
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP HUYỆN TẠI TỈNH LÀO CAI
• 3.1. Tổng quan về tỉnh Lào Cai
• 3.1.1. Vị trí địa lý và phạm vi hành chính
• 3.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Phân tích thực trạng nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại tỉnh Lào Cai
• 3.2.1. Thực trạng xây dựng kế hoạch nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện
• 3.2.2. Thực trạng tổ chức thực hiện nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện
• 3.2.3. Kiểm tra, giám sát
• 3.2.4. Đánh giá chung
• 3.2.5. Kết quả đạt được
• 3.2.6. Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: BỐI CẢNH, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP HUYỆN TẠI TỈNH LÀO CAI
• 4.1. Bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội Lào Cai trong giai đoạn mới
• 4.2. Quan điểm, mục tiêu và định hướng về nâng cao Năng lực cạnh tran cấp huyện tỉnh Lào Cai
• 4.3. Một số giải pháp nâng cao NLCT cấp huyện tại tỉnh Lào Cai
• 4.3.1. Hoàn thiện công tác lập kế hoạch nâng cao NLCT cấp huyện hàng năm
• 4.3.2. Hoàn thiện công tác tổ chức thực thiện nâng cao NLCT cấp huyện hàng năm
• 4.3.3. Hoàn thiện kiểm tra, giám sát công tác nâng cao NLCT địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai

Nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Việc cải thiện năng lực cạnh tranh không chỉ giúp các huyện thu hút đầu tư mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Lào Cai, với vị trí địa lý thuận lợi và tiềm năng phát triển du lịch, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo Nghị quyết 02 của Chính phủ, việc cải thiện môi trường kinh doanh là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự vào cuộc của các cấp chính quyền và doanh nghiệp.

1.1. Tình hình hiện tại về năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai

Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai hiện nay cho thấy nhiều huyện vẫn còn gặp khó khăn trong việc thu hút đầu tư. Các chỉ số như DCI (Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp huyện) cho thấy sự chênh lệch giữa các huyện. Một số huyện có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

1.2. Vai trò của chính sách phát triển kinh tế trong nâng cao năng lực cạnh tranh

Chính sách phát triển kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện. Các chính sách cần được thiết kế để hỗ trợ doanh nghiệp, cải thiện hạ tầng và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

II. Những thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng Lào Cai vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Các vấn đề như hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp còn hạn chế, và thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao là những rào cản lớn. Đặc biệt, việc quản lý nguồn nhân lực và chính sách phát triển kinh tế cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển.

2.1. Hạn chế trong hạ tầng và đầu tư công

Hạ tầng giao thông và cơ sở vật chất tại nhiều huyện còn yếu kém, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư. Việc đầu tư công cần được ưu tiên hơn để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

2.2. Thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực tại Lào Cai chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cần được chú trọng hơn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai

Để nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế bền vững, cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường hợp tác công tư là những giải pháp cần thiết. Các huyện cần có kế hoạch cụ thể để thực hiện các giải pháp này, từ đó tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

3.1. Xây dựng chiến lược phát triển kinh tế bền vững

Chiến lược phát triển kinh tế bền vững cần được xây dựng dựa trên tiềm năng và lợi thế của từng huyện. Việc xác định các ngành nghề chủ lực sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.2. Tăng cường hợp tác công tư

Hợp tác giữa chính quyền và doanh nghiệp là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Các chương trình hợp tác cần được thiết kế để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn lực và thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực cạnh tranh cấp huyện

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các huyện đã có những bước tiến trong việc cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để đảm bảo tính bền vững của các giải pháp đã triển khai.

4.1. Kết quả đạt được từ các chương trình hành động

Các chương trình hành động đã giúp nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về năng lực cạnh tranh. Nhiều huyện đã có sự cải thiện rõ rệt trong các chỉ số DCI.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Học hỏi từ các địa phương khác có thể giúp Lào Cai rút ra những bài học quý giá trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng các mô hình thành công từ nơi khác sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại Lào Cai là một quá trình liên tục và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải thiện hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Những nỗ lực này sẽ góp phần tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi và bền vững.

5.1. Định hướng phát triển trong giai đoạn tới

Trong giai đoạn tới, Lào Cai cần xác định rõ các mục tiêu phát triển cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc xây dựng kế hoạch hành động chi tiết sẽ giúp đạt được các mục tiêu này.

5.2. Tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các bên

Sự hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng là yếu tố quyết định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Các bên cần cùng nhau làm việc để tạo ra môi trường kinh doanh tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương là một trong những trụ cột then chốt nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và thu hút nguồn lực đầu tư tại Việt Nam. Theo khảo sát Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), có tới 66,7% doanh nghiệp nhận định rằng chủ trương, chính sách của cấp tỉnh là rất đúng đắn nhưng khâu tổ chức thực thi ở cấp huyện còn gặp nhiều rào cản và chưa thực sự đồng bộ. Tỉnh Lào Cai với 09 đơn vị hành chính cấp huyện trực thuộc (gồm 01 thành phố Lào Cai và 08 huyện miền núi) là một trong những địa phương tiên phong trên cả nước xây dựng và triển khai Bộ chỉ số Đánh giá năng lực cạnh tranh cấp huyện (DCI) từ năm 2013. Tuy nhiên, sau giai đoạn 5 năm triển khai thực tế, kết quả cải thiện môi trường kinh doanh giữa các địa phương trong tỉnh vẫn bộc lộ sự chênh lệch lớn, chưa tạo ra bước chuyển biến đồng đều và bền vững.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là phân tích thực trạng công tác điều hành, quản trị kinh tế tại các huyện, thành phố thuộc tỉnh Lào Cai, từ đó làm rõ các khoảng trống thể chế và nguyên nhân cản trở sự phát triển của cộng đồng kinh doanh cơ sở. Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa khung lý luận về năng lực cạnh tranh cấp huyện đặc thù cho địa bàn miền núi; đánh giá khách quan thực trạng xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát giai đoạn 2013–2019; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm cải thiện 08 chỉ số thành phần DCI trong giai đoạn 2020–2025. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, nghiên cứu cung cấp căn cứ khoa học trực tiếp giúp chính quyền địa phương nâng điểm số DCI bình quân toàn tỉnh từ ngưỡng Khá (50–65 điểm) lên nhóm Tốt (trên 65 điểm), thu hẹp khoảng cách điều hành và củng cố vị thế của Lào Cai trong nhóm các tỉnh có chất lượng điều hành kinh tế xuất sắc của cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Lợi thế cạnh tranh địa phương thông qua Mô hình Kim cương của Michael Porter (2008) kết hợp cùng Mô hình 3 cấp độ năng lực cạnh tranh của Hội đồng Cạnh tranh Quốc gia Ireland (NCC, 2016). Mô hình của Michael Porter chỉ ra rằng năng lực cạnh tranh của một vùng lãnh thổ chịu sự tác động đồng thời của 04 nhóm yếu tố: điều kiện các yếu tố sản xuất, điều kiện về cầu, các ngành công nghiệp hỗ trợ - liên quan, cùng chiến lược, cấu trúc và mức độ cạnh tranh nội bộ. Trong khi đó, mô hình kim tự tháp NCC phân tầng cạnh tranh từ cấp độ đầu vào chính sách (thể chế, quy định pháp luật), qua cấp độ điều kiện thiết yếu (năng suất, chi phí kinh doanh, hiệu quả dịch vụ công) để hướng tới mục tiêu tối thượng là tăng trưởng kinh tế bền vững.

Tại Việt Nam, các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa dựa trên cách tiếp cận của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) khi xây dựng bộ chỉ số PCI với 10 lĩnh vực điều hành. Trên cơ sở đó, khái niệm năng lực cạnh tranh cấp huyện được định nghĩa là khả năng chính quyền cấp huyện, thành phố chủ động cải cách hành chính, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, giảm thiểu chi phí giao dịch nhằm tối ưu hóa các nguồn lực sẵn có. Khung đánh giá DCI tỉnh Lào Cai được thiết kế chuẩn hóa gồm 08 chỉ số thành phần cốt lõi:

1. Chi phí gia nhập thị trường;
2. Tính minh bạch và tiếp cận thông tin;
3. Tính năng động và tiên phong của lãnh đạo huyện;
4. Khả năng tiếp cận đất đai và sự ổn định trong sử dụng đất;
5. Hiệu quả của bộ phận một cửa trong giải quyết thủ tục hành chính;
6. Minh bạch và hiệu quả trong thực hiện thủ tục thuế;
7. Hiệu quả hoạt động hỗ trợ kinh doanh;
8. Chi phí không chính thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao nhất. Cỡ mẫu khảo sát thực địa được thu thập từ hơn 500 phiếu điều tra hợp lệ, đại diện cho 03 nhóm đối tượng kinh tế chính trên địa bàn tỉnh Lào Cai gồm: hộ kinh doanh cá thể, hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng dựa trên danh bạ quản lý đăng ký kinh doanh tại 09 huyện, thành phố, phản ánh chính xác cấu trúc kinh tế địa phương nơi hộ kinh doanh chiếm tỷ trọng hơn 80% tổng số cơ sở sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, tác giả tiến hành 35 cuộc phỏng vấn sâu với đại diện lãnh đạo Sở Kế hoạch và Đầu tư, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, lãnh đạo UBND cấp huyện và các chuyên gia tư vấn kinh tế độc lập thuộc Economica Vietnam.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, so sánh chuỗi thời gian (2013–2019) và phân tích tổng hợp định tính xuất phát từ đặc thù nguồn dữ liệu DCI qua nhiều năm. Phương pháp này cho phép nhận diện rõ nét xu hướng dịch chuyển điểm số, độ lệch chuẩn giữa các địa phương vùng cao và vùng thấp, đồng thời bóc tách các yếu tố định tính như thái độ phục vụ của cán bộ công quyền hay mức độ hài lòng của người dân. Toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu thứ cấp từ Cục Thống kê và dữ liệu sơ cấp từ phiếu khảo sát được thực hiện trên các phần mềm phân tích dữ liệu chuyên dụng, đảm bảo tính chuẩn hóa khoa học theo tiêu chuẩn khảo sát kinh tế học ứng dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2013–2019 chỉ ra 04 phát hiện cốt lõi về năng lực cạnh tranh cấp huyện tại tỉnh Lào Cai:

Thứ nhất, tồn tại sự phân hóa điểm số sâu sắc và thiếu đồng đều giữa các đơn vị hành chính. Khoảng cách chênh lệch điểm DCI giữa huyện đứng đầu (thường là thành phố Lào Cai, Sa Pa) và huyện đứng cuối bảng xếp hạng (các huyện vùng cao như Si Ma Cai, Mường Khương) duy trì ở mức cao, dao động từ 18,50 điểm đến 25,30 điểm qua các kỳ đánh giá.

Thứ hai, thủ tục gia nhập thị trường và hiệu quả bộ phận một cửa ghi nhận những cải thiện vượt bậc. Tỷ lệ cơ sở kinh doanh đánh giá hài lòng với quy trình đăng ký kinh doanh đạt 72,4%, thời gian cấp mới giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh cho hộ kinh doanh tại bộ phận một cửa cấp huyện được rút ngắn từ 05 ngày xuống còn trung bình 2,8 ngày làm việc.

Thứ ba, tiếp cận đất đai và chi phí không chính thức tiếp tục là hai rào cản nghiêm trọng nhất. Có tới 41,5% số đơn vị được khảo sát cho biết vẫn phải chi trả các khoản chi phí không chính thức khi thực hiện các thủ tục liên quan đến cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cấp phép xây dựng hoặc trong các đợt thanh tra, kiểm tra liên ngành.

Thứ tư, chất lượng các hoạt động hỗ trợ kinh doanh còn mang tính hình thức và thiếu tính ứng dụng thực tiễn. Chỉ số hỗ trợ kinh doanh chỉ đạt mức điểm trung bình 54,2/100 điểm; trong đó có 71,6% hộ kinh doanh tại các vùng sâu chưa từng tiếp cận được các chương trình khuyến công, xúc tiến thương mại hay đào tạo khởi sự kinh doanh của địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự chênh lệch điểm số nằm ở nhận thức và quyết tâm cải cách của đội ngũ cán bộ lãnh đạo cơ sở. Hiện tượng "trên nóng, dưới lạnh" vẫn diễn ra phổ biến khi các chủ trương cải cách môi trường kinh doanh thông thoáng từ UBND tỉnh chưa được các phòng, ban cấp huyện quán triệt đầy đủ thành hành động thực tế. Khi so sánh với kinh nghiệm thành công của tỉnh Quảng Ninh trong việc vận hành bộ máy Trung tâm Hành chính công (IPA) và bộ chỉ số DDCI, hay bài học từ tỉnh Tuyên Quang nơi mức chênh lệch điểm số DCI giữa các huyện năm 2018 lên tới 30,50 điểm, có thể thấy Lào Cai đang thiếu hụt một cơ chế kiểm đếm, đôn đốc và gắn trách nhiệm giải trình trực tiếp của người đứng đầu chính quyền cấp huyện.

                    MA TRẬN TƯƠNG QUAN 8 CHỈ SỐ THÀNH PHẦN DCI
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  Chỉ số thành phần           | Điểm TB (Thang 100) | Xu hướng cải thiện       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  1. Gia nhập thị trường      |        74.5         | Tăng trưởng tích cực     |
|  2. Tính minh bạch           |        62.8         | Chuyển biến chậm         |
|  3. Tính năng động lãnh đạo  |        68.2         | Phụ thuộc cá nhân        |
|  4. Tiếp cận đất đai         |        48.6         | Điểm nghẽn nghiêm trọng  |
|  5. Bộ phận một cửa          |        71.3         | Khá tốt, cần số hóa      |
|  6. Thủ tục thuế             |        65.0         | Ổn định                  |
|  7. Hỗ trợ kinh doanh        |        54.2         | Thấp, thiếu thực chất    |
|  8. Chi phí không chính thức |        46.8         | Rất đáng báo động        |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Các kết quả phân tích định lượng trên hoàn toàn có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ hình hộp (Boxplot) thể hiện phân phối điểm số DCI qua các năm và biểu đồ radar so sánh 08 chỉ số thành phần giữa nhóm huyện dẫn đầu và nhóm huyện tụt hậu. Sự tương quan nghịch chiều rõ rệt giữa chỉ số chi phí không chính thức và mức độ hài lòng của doanh nghiệp khẳng định rằng: môi trường kinh doanh không thể xem là thông thoáng nếu chi phí ngầm và thủ tục đất đai vẫn chiếm tỷ lệ hao tổn nguồn lực lớn của khu vực kinh tế tư nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn kiến nghị 04 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại tỉnh Lào Cai giai đoạn 2020–2025:

1. Chuẩn hóa và số hóa 100% quy trình tiếp nhận tại bộ phận một cửa liên thông cấp huyện:

   • Hành động: Nâng cấp hạ tầng dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và mức độ 4, tích hợp đánh giá mức độ hài lòng điện tử ngay tại quầy giao dịch.
   • Mục tiêu: Rút ngắn 30% thời gian xử lý hồ sơ hành chính, nâng tỷ lệ hài lòng của tổ chức kinh doanh lên trên 85% trước quý IV/2021.
   • Chủ thể thực hiện: UBND 09 huyện, thị xã, thành phố chủ trì, phối hợp Sở Thông tin và Truyền thông cùng Sở Nội vụ.

2. Công khai minh bạch toàn diện quy hoạch quỹ đất và rút ngắn quy trình cấp phép đất đai:

   • Hành động: Thiết lập cổng tra cứu thông tin địa chính, quy hoạch sử dụng đất trực tuyến cấp huyện; công khai bảng giá đất và tiến độ giải quyết hồ sơ giải phóng mặt bằng.
   • Mục tiêu: Cắt giảm 50% thời gian thẩm định hồ sơ thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; kéo giảm tỷ lệ khiếu nại về đất đai xuống dưới 15% vào năm 2022.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp Phòng Tài nguyên và Môi trường các huyện.

3. Thiết lập cơ chế kiểm soát độc lập nhằm xóa bỏ chi phí không chính thức:

   • Hành động: Ban hành quy chế thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp không quá 01 lần/năm; công khai đường dây nóng tiếp nhận phản ánh tiêu cực và xử lý nghiêm cán bộ nhũng nhiễu.
   • Mục tiêu: Giảm tỷ lệ cơ sở kinh doanh phản ánh phải chi trả chi phí không chính thức xuống dưới 20% vào cuối năm 2023.
   • Chủ thể thực hiện: Thanh tra tỉnh Lào Cai phối hợp cùng Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh.

4. Đổi mới phương thức hỗ trợ kinh doanh và nâng cao năng lực Hiệp hội Doanh nghiệp địa phương:

   • Hành động: Tổ chức định kỳ chương trình "Cà phê Doanh nhân" hàng tháng tại từng huyện; triển khai các lớp tập huấn kỹ năng chuyển đổi số, thương mại điện tử cho hộ kinh doanh và hợp tác xã nông nghiệp.
   • Mục tiêu: Đạt tối thiểu 60% cơ sở kinh doanh nông thôn được thụ hưởng chính sách khuyến công và xúc tiến thương mại giai đoạn 2021–2025.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Trung tâm Khuyến công phối hợp UBND các huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao và là tài liệu tham khảo thiết thực cho 04 nhóm đối tượng sau:

• Lãnh đạo và cán bộ cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh, huyện: Đặc biệt là UBND 09 đơn vị hành chính thuộc tỉnh Lào Cai cùng các địa phương miền núi phía Bắc có điều kiện tương đồng (Yên Bái, Tuyên Quang, Hà Giang). Tài liệu cung cấp khung hành động chi tiết để xây dựng kế hoạch nâng cao điểm số DCI hàng năm, gắn trách nhiệm chỉ đạo với các chỉ tiêu định lượng cụ thể.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Quản lý kinh tế: Khai thác phương pháp luận đánh giá năng lực cạnh tranh cấp dưới tỉnh, tiếp cận mô hình xử lý tập dữ liệu thực địa quy mô hơn 500 mẫu khảo sát và hệ thống 08 chỉ số thành phần đặc thù cho khu vực kinh tế nông thôn, miền núi.
• Cộng đồng Hiệp hội Doanh nghiệp, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Lào Cai: Sử dụng các số liệu thực chứng làm cơ sở dữ liệu phản biện chính sách, đại diện tiếng nói cho hơn 3.000 doanh nghiệp và hàng chục nghìn hộ kinh doanh trong các diễn đàn đối thoại công - tư định kỳ với chính quyền.
• Các tổ chức quốc tế và chuyên gia tư vấn phát triển kinh tế (VCCI, USAID, Economica Vietnam): Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu điển hình (case study) về tác động của phân cấp quản lý kinh tế và hiệu quả triển khai bộ chỉ số quản trị cấp cơ sở tại các tỉnh biên giới Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Bộ chỉ số DCI cấp huyện tại Lào Cai có điểm gì khác biệt so với chỉ số PCI cấp tỉnh? Chỉ số PCI cấp tỉnh đo lường môi trường kinh doanh trên quy mô toàn tỉnh dựa chủ yếu vào tiếng nói của các doanh nghiệp chính thức. Trong khi đó, DCI cấp huyện tại Lào Cai tập trung đo lường năng lực điều hành của 09 huyện, thành phố với đối tượng khảo sát trọng tâm là các hộ kinh doanh cá thể và hợp tác xã – những chủ thể kinh tế chiếm hơn 80% lực lượng sản xuất tại địa phương.

2. Tại sao công tác nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại vùng núi như Lào Cai lại gặp nhiều thách thức hơn vùng đồng bằng? Đặc thù địa hình chia cắt phức tạp, hạ tầng giao thông kết nối liên huyện còn hạn chế và trình độ ứng dụng công nghệ thông tin của người dân chưa đồng đều tạo ra rào cản lớn. Ngoài ra, nguồn thu ngân sách cấp huyện eo hẹp và tâm lý sản xuất nhỏ lẻ, thời vụ của đồng bào dân tộc thiểu số khiến việc triển khai các chính sách hỗ trợ kinh doanh khó đạt hiệu quả quy mô.

3. Chỉ số thành phần nào tại Lào Cai đang bị đánh giá thấp nhất và cần ưu tiên cải thiện ngay? Theo kết quả khảo sát, hai chỉ số thành phần có điểm số thấp nhất là Khả năng tiếp cận đất đai (48,6 điểm) và Chi phí không chính thức (46,8 điểm). Có tới 41,5% cơ sở kinh doanh phản ánh gặp phiền hà về thủ tục hành chính đất đai và phát sinh chi phí bôi trơn, đòi hỏi chính quyền tỉnh phải ưu tiên số hóa hồ sơ địa chính và tăng cường thanh tra công vụ.

4. Vai trò của Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh được thể hiện như thế nào trong mô hình DCI Lào Cai? Hiệp hội Doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối độc lập trong việc thu thập phản hồi, tham gia giám sát quá trình điều tra xã hội học và đồng chủ trì các hội nghị đối thoại chính sách. Năng lực phản biện của Hiệp hội giúp đảm bảo tính khách quan của bảng xếp hạng DCI, tránh việc các huyện làm đẹp số liệu báo cáo hành chính.

5. Lộ trình nào là tối ưu để các huyện vùng sâu rút ngắn khoảng cách điểm số DCI với khu vực trung tâm? Các huyện vùng sâu cần tập trung cải cách những lĩnh vực ít đòi hỏi nguồn vốn lớn nhưng đem lại hiệu quả ngay: chuẩn hóa thái độ phục vụ tại bộ phận một cửa, giảm thời gian cấp đăng ký kinh doanh xuống dưới 03 ngày, minh bạch hóa lịch tiếp công dân của lãnh đạo huyện và thiết lập đường dây nóng hỗ trợ hộ kinh doanh tháo gỡ vướng mắc thuế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về quản lý kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh cấp huyện tại địa bàn miền núi, biên giới.
• Phân tích thực chứng toàn diện dữ liệu DCI của 09 huyện, thị xã, thành phố tỉnh Lào Cai giai đoạn 2013–2019, nhận diện rõ nét các điểm nghẽn về tiếp cận đất đai và chi phí không chính thức (41,5%).
• Đánh giá nguyên nhân gốc rễ của tình trạng lệch pha trong điều hành giữa cấp tỉnh và cấp huyện, cung cấp bức tranh so sánh đối chuẩn với các mô hình tiêu biểu như Quảng Ninh và Tuyên Quang.
• Đề xuất hệ thống 04 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng, phân công cụ thể chủ thể thực hiện và mốc thời gian hoàn thành giai đoạn 2020–2025.
• Khẳng định vai trò quyết định của việc ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu và phát huy sức mạnh phản biện của Hiệp hội Doanh nghiệp trong quản trị địa phương.

Về lộ trình tiếp theo, chính quyền tỉnh Lào Cai cần khẩn trương hoàn thiện quy chế đánh giá DCI sửa đổi trong năm 2021, đưa kết quả DCI thành tiêu chí cứng đánh giá thi đua công tác cán bộ hàng năm. Lãnh đạo các huyện, thành phố hãy chủ động đổi mới tư duy từ "quản lý hành chính" sang "đồng hành và phục vụ", tạo lập môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch để đưa Lào Cai vươn lên vị trí nhóm 10 tỉnh có năng lực cạnh tranh hàng đầu cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP HUYỆN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan nghiên cứu về năng lực cạnh tranh địa phương 1.

Các công trình nghiên cứu quốc tế Cho tới nay, các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về cạnh tranh, NLCT là rất phong phú. Không những NLCT được xem xét dưới góc độ vi mô mà còn được nhìn nhận dưới góc độ vĩ mô, với vai trò là khả năng, sức bật tiềm năng của một nền kinh tế. Tuy nhiên, các quan điểm này cũng không đồng nhất và thay đổi theo chiều dài lịch sử. Hệ thống các nghiên cứu lý thuyết Trên thực tế, so với nhiều chủ đề kinh tế khác, NLCT là chủ đề xuất hiện muộn nhưng lại giành được nhiều sự chú ý.

Nếu như những quan điểm sơ khai về cạnh tranh xuất hiện từ rất lâu thì phải đến những năm 1980-1990, các tìm hiểu về NLCT mới được làm rõ. Sự phát triển của các lý thuyết giúp giải thích lợi thế cạnh tranh đã chiếm sự quan tâm của cộng đồng quản lý trong gần nửa thế kỷ qua (từ năm 1980 đến nay). Trong quá trình nghiên cứu về chủ đề này, có ba trường phái với các quan điểm trở lên vượt trội, đó là: trường phái cổ điển, trường phái tân cổ điển và trường phái hiện đại. Hệ thống các quan điểm của trường phái Cổ điển: trường phái cổ điển quan tâm chủ yếu đến cạnh tranh của quốc gia hơn là cạnh tranh ở doanh nghiệp hay sản phẩm hàng hóa.

Cách tiếp cận cổ điển tập trung chủ yếu vào khả năng cạnh tranh ở cấp độ vĩ mô (khu vực, quốc gia, địa phương). Dường như có ảnh hưởng và nổi bật nhất trong giai đoạn này là khái niệm về bàn tay vô hình của Adam Smith, khái niệm lợi thế so sánh của David Ricardo, lý thuyết của Schumpeter về doanh nhân và đổi mới. Ngoài ra còn có một bộ các lý thuyết và khái niệm trực tiếp giải quyết mối quan hệ giữa NLCT và cấu trúc thị trường (cạnh tranh hoàn hảo, độc quyền nhóm, sự độc quyền). 5 Hệ thống các quan điểm của trường phái tân cổ điển : đến trường phái tân cổ điển, bản chất và khái niệm cạnh tranh đã được đề cập đến một cách cụ thể hơn.

Tuy nhiên, hiểu về cạnh tranh cũng là một khái niệm mang nhiều mâu thuẫn. Đặc điểm chung của giai đoạn này là sự chấp nhận rộng rãi mô hình kinh tế thị trường với vai trò của nhà nước giảm. Do đó, các lý thuyết cạnh tranh trong giai đoạn này chủ yếu nghiêng về nghiên cứu hành vi và doanh nghiệp, ít đề cập đến cạnh tranh cấp độ địa phương. Hoặc, ở một mặt nào đó, năng lực cạnh tranh địa phương chỉ được đề cập đến ở vai trò nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao năng lực chung của quốc gia đó (John Clark, 1961, Joseph, 1942, Wroe, 1937).

Hệ thống nghiên cứu đương đại về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh: các lý thuyết cạnh tranh hiện đại đã đề cập nhiều hơn về cạnh tranh địa phương. Nghiên cứu trong giai đoạn này chủ yếu đi tìm vai trò của cạnh tranh, các yếu tố tác động đến cạnh tranh và cách để đẩy mạnh các yếu tố đó. Đến giai đoạn này, các cơ sở lý luận về cạnh tranh địa phương cấp vùng mới bắt đầu được đề cập và phát triển, tạo tiền đề quan trọng cho việc nghiên cứu cạnh tranh cấp địa phương. Năng lực cạnh tranh trong một đơn vị hành chính được nhiều tác giả đánh giá là khả năng sử dụng nguồn lực có hạn có địa phương để điều hành và quản lý kinh tế một cách hợp lí, mang lại lợi ích bền vững cho địa phương đó (Gorden & Cheshire (1998), Cuadrado R.

Một địa phương có sự cạnh tranh tốt hơn là địa phương có: chi phí cố định thấp hơn; chi phí nhân công cạnh tranh hơn, có chiến lược phát triển các ngành nghề tốt (chuyên môn hóa, hoặc đa dạng các ngành nghề) (Gordon & Cheshire, 1998), đáp ứng các nhu cầu cơ sở hạ tầng, chương trình hỗ trợ; cung cấp tốt dịch vụ công cộng, giảm chi phí kinh doanh (Ming, 2009). Như vậy với bề dày lịch sử phát triển các lý thuyết kinh tế đã khẳng định vai trò không thể thiếu và tính tất yếu của cạnh tranh. Xét riêng về cạnh tranh địa phương thì hầu hết các nghiên cứu mới đề cập đến cạnh tranh ở cấp độ khu vực, quốc gia. Hệ thống nghiên cứu quốc tế đang thiếu hụt các nghiên cứu về địa phương cụ thể.

Tuy nhiên, xét về lý thuyết, cơ sở lý luận về cạnh tranh là khá vững chắc, có thể áp dụng cho trường hợp của một địa phương nhất định, thông qua các điều chỉnh hợp lý theo tình hình của địa phương đó. Hệ thống các nghiên cứu thực nghiệm Đã có một số công trình nghiên cứu thực nghiệm, tổng quan trên diện rộng về các quan điểm của cạnh tranh và các yếu tố tác động. Đặc trưng cơ bản của các nghiên cứu thực nghiệm là dựa trên các số liệu, bằng chứng thực tế, đánh giá khách quan. Các chủ đề chính mà nghiên cứu thực nghiệm quan tâm là: vai trò của cạnh tranh, các nhân tố ảnh hưởng đến cạnh tranh, và phương pháp đo lường.

Vai trò của cạnh tranh Vai trò của cạnh tranh là một chủ đề gây nhiều tranh cãi trong các nghiên cứu thực nghiệm. Các nhà nghiên cứu, quản lý không chỉ quan tâm đến vai trò của cạnh tranh với từng doanh nghiệp mà còn chú ý tới tác động của cạnh tranh đến tổng hòa các điều kiện kinh tế xã hội của một quốc gia. Stephane Ciriani & Fran (2019) tìm thấy mối liên quan mạnh mẽ giữa thúc đẩy cạnh tranh và năng suất lao động. Trong dài hạn tăng trưởng năng suất dài hạn có thể tăng 2,25% nếu ngành đạt mức năng suất tối ưu.

Roberto & Aldo (2016) sử dụng năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) là thước đo lường. Nghiên cứu thực nghiệm thống kê dữ liệu của khoảng 4. Kết quả cũng chỉ ra rằng cạnh tranh có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng TFP cho các công ty trong nước còn tụt hậu. Tuy nhiên, kết quả các đề tài trên vẫn gây nhiều tranh khi mức năng suất tối ưu mà mỗi ngành có thể đạt được là con số chưa thuyết phục.

Vai trò của cạnh tranh còn được tìm thấy khi cạnh tranh hiệu quả làm cho bất kỳ nền kinh tế thị trường nào hoạt động mà không gặp trở ngại (Mazylkina và Panichkina, 2009). Tuy nhiên, hạn chế của các đề tài này là mới chỉ xem xét ở các doanh nghiệp lớn và ở phạm vi một hoặc một vài quốc gia. Trong khi, thực tế ở các nước châu Á, số DNVVN chiếm đông đảo, là đối tượng chính cần xem xét khi nghiên cứu về cạnh tranh. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh Với hướng tiếp cận các nhân tố ảnh hưởng đến cạnh tranh, Tomasz & Aldona (2014) tổng hợp lại các nghiên cứu trước đó và kết luận rằng, cạnh tranh được xem xét dưới ba góc độ chính: (i) cạnh tranh sản phẩm (Adamkiewicz-Drwiłło,2002, 7 Jaffe, Palmer, 1997); (ii) cạnh tranh doanh nghiệp (Ajitabh & Momaya ,2004, Chao-Hung & Li-Chang, 2010), và (iii) cạnh tranh tại quốc gia, địa phương (Altomonte và cộng sự, 2012, Ủy ban châu Âu, 2001).

Với giới hạn phạm vi của đề tài, bài viết tập trung nghiên cứu về cạnh tranh trong phạm vi thứ ba – cạnh tranh tại quốc gia, địa phương. Richard (2005) cho rằng sức mạnh và sự năng động của các nền kinh tế địa phương phụ thuộc vào khả năng thích ứng của các doanh nghiệp địa phương thay đổi thị trường và công nghệ bằng cách liên tục giới thiệu các sản phẩm thương mại khả thi, dịch vụ và quy trình sản xuất - nghĩa là bằng cách đổi mới thành công. Những phát hiện này dựa trên nghiên cứu từ 22 địa điểm thuộc 06 quốc gia (Mỹ, Phần Lan, Anh, Đài Loan, Nhật Bản và Nauy) trong khoảng dữ liệu từ năm 2002-2005. Phương pháp nghiên cứu chính chủ yếu dựa trên dữ liệu thứ cấp, kết hợp phỏng vấn sâu.

Phương pháp đo lường năng lực cạnh tranh Việc đo lường NLCT địa phương cũng đã được cân nhắc và xem xét. Tuy nhiên, trên bình diện toàn cầu, hiện nay cũng chưa thống nhất cách đo lường. Trong đó, WEF (diễn đàn kinh tế thế giới) cũng đã đưa ra bộ chỉ số riêng của mình (GCI – Chỉ số cạnh tranh quốc gia), xếp hạng 138 nền kinh tế. Kết quả đánh giá về độ thịnh vượng của các quốc gia của WEF cung cấp những dữ liệu quan trọng, mang tính tham khảo cho các địa phương.

Viện nghiên cứu phát triển kinh doanh Thụy Sỹ cũng đưa ra bộ chỉ số riêng. Bên cạnh đó, Doing Business (chỉ số về môi trường kinh doanh) do Ngân hàng thế giới (WB) và IFC (tổ chức tài chính quốc tế) xây dựng cũng là một chỉ số mang tính tham khảo tốt cho các quốc gia. Các công trình nghiên cứu trong nước Mặc dù cạnh tranh xuất hiện cùng với sự xuất hiện từ khá lâu đời, tiềm ẩn trong mối quan hệ sản xuất và trao đổi hàng hóa, tuy nhiên, phải đến những năm sau 1986, khái niệm cạnh tranh mới trở nên gần gũi trong các nghiên cứu ở Việt Nam. Lý giải cho hiện tượng này có thể bắt nguồn từ thái độ khá thận trọng của Chính phủ sau giai đoạn giành được độc lập.

Các nghiên cứu lý thuyết trong nước cũng theo xu hướng chung của quốc tế, tập trung nghiên cứu về cạnh tranh và NLCT theo 2 cấp độ: vi mô và vĩ mô. 8 Nghiên cứu lý thuyết về năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp chủ yếu tìm hiểu về các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh vi mô trên thực tế và các giải pháp cải thiện năng lực đó. Các yếu tố này khá đa dạng, phụ thuộc nhiều vào mẫu nghiên cứu. Có thể kể đến các yếu tố như: chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, khả năng quảng bá sản phẩm, sáng tạo và đổi mới (Nguyễn Đình Thọ và Nguyễn Mai Trang,2009); kết quả kinh doanh, sự hội nhập toàn diện, chính sách địa phương.

Hạn chế chủ yếu của các nghiên cứu này là chỉ thực hiện ở một địa phương nhất định. Do đó, kết quả có thể khác nhau nếu áp dụng phân tích tại các địa phương khác nhau. Đánh giá về năng lực cạnh tranh của một địa phương, Huỳnh Thế Du và cộng sự (2016) cho rằng tinh thần doanh nhân công cộng, liên minh ủng hộ và sự tham gia của các đối tác là ba nhân tố quyết định. Tác giả cũng hiệu chỉnh từ khung phân tích của M.