phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm bốn chương và phần kết luận. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận cho sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở quốc hội, các cơ quan của Quốc hội. Chƣơng 2: Thực trạng về công tác xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội. Chƣơng 3: Một số mô hình, kinh nghiệm tổ chức và hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở Nghị viện ở một số nước.
Chƣơng 4: Giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG XỬ LÝ ĐƠN KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN Ở QUỐC HỘI, CÁC CƠ QUAN CỦA QUỐC HỘI 1. Bản chất của nhà nƣớc Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nƣớc của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 tuyên bố Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Ngay từ trước Cách mạng tháng Tám, nhân dân ta tập hợp xung quanh Mặt trận Việt Minh tiến hành cuộc đấu tranh giành chính quyền từ tay Pháp- Nhật, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Hiến pháp năm 1946, 1959 và 1980 của Nhà nước ta chưa dùng thuật ngữ "Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân" nhưng về thực chất tất cả những điều trong các hiến pháp đó đều ghi nhận quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân, Nhà nước do nhân dân lập ra và mọi hoạt động của Nhà nước đều nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân, tăng cường quyền lực của nhân dân. Nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Nhân dân bầu ra cơ quan đại diện của mình, thay mặt mình thực hiện quyền lực của mình, hay nói cách khác là nhân dân trao quyền cho các đại diện của mình - đại biểu Quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân các cấp. Nhà nước ta do nhân dân lập ra, thực chất quyền lực Nhà nước là quyền lực của mọi công dân liên hiệp lại tạo nên, sự tồn tại của Nhà nước này là để phục vụ nhân dân.
Cơ quan Nhà nước tự nó không có quyền mà chỉ thừa hành quyền lực do công dân uỷ nhiệm. Vì vậy, công dân mới thật sự là chủ thể của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền lực Nhà nước. Quyền lực Nhà nước xuất phát từ dân nên nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà nước. Nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp.
Do đó xây dựng quyền lực Nhà nước là phải tạo ra một hệ thống chính trị để làm cho hai mặt trên trở thành điều kiện và nguyên nhân của nhau. Trong hai mặt đó, mặt công dân là nền tảng, là ngọn nguồn, là mục đích của mọi quyền lực Nhà nước. Chính vì vậy, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là Nhà nước của dân, do dân và vì dân. Khi bàn về tư tưởng Hồ Chí Minh có lẽ trong chúng ta không ai không nhớ đến tư tưởng vì dân của Bác.
Sợi chỉ đỏ xuyên suốt các tác phẩm mà Người để lại cho muôn đời con cháu mai sau, là tư tưởng nhân dân, những người lao động sáng tạo ra lịch sử, thể hiện rõ nét trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Các thuật ngữ "nhân dân", "dân", "giới cần lao", "anh em lao động", "đồng bào ta", "dân nghèo" được Bác dùng thể hiện triết lý Hồ Chí Minh, mang tính nhân văn cao cả, vừa giản dị, vừa thân mật của vị lãnh tụ dân tộc. Khi độc lập và tự do của dân tộc đã dành được, nhiệm vụ rất to lớn là làm thế nào để mỗi người dân đều được tự do, sung sướng. Người cho rằng nhiệm vụ này thuộc về Chính phủ.
Chính phủ phải phấn đấu sao cho dân được sung sướng, bởi vì, nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì. Cuối năm 1946 Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà được ban hành. Chính phủ hợp hiến được thành lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Người kêu gọi các thành viên Chính phủ và viên chức trong các cơ quan Nhà nước cần phải xem mình là công bộc của nhân dân.
Người nhắc lại tư tưởng này trong một số bài viết. Trong bài "Chính phủ là công bộc của dân" (Báo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cứu quốc, số 46, ngày 19-9-1945) Người viết: "Người xưa nói quan là công bộc của dân, ta cũng có thể nói: Chính phủ là công bộc của dân vậy. Các công việc của Chính phủ làm phải nhằm vào mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọi người. Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên hết thảy.
Việc gì có lợi cho dân thì phải làm. Việc gì có hại cho dân thì phải tránh. Uỷ ban nhân dân là Uỷ ban có nhiệm vụ thực hiện tự do dân chủ cho dân chúng. Nó phải hành động đúng tinh thần tự do dân chủ đó.
Trong bài "Nói chuyện với các đại biểu báo chí về nội trị, ngoại giao nước nhà trong những ngày vừa qua" (Nói ngày 6-10-1945, báo Cứu quốc, số 61, ngày 8-10-1945) Người nhắc nhở: "Chính phủ Dân chủ Cộng hoà lâm thời là công bộc của nhân dân. Anh em trong Chính phủ, ai là người có tài năng, có đức hạnh giúp đỡ cho dân, cho nước, tất nhiên là được quốc dân hoan nghênh. Là người này hay người khác cũng thế, ai là dân đều có quyền giúp đỡ. Nước ta đã là một nước Dân chủ Cộng hoà, chính quyền đã ở trong tay dân, nhân dân hoan nghênh người có tài, có đức gánh vác cho dân được thì người đó đảm nhận trách nhiệm”.
Xuất phát từ bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân nên cần phải có cơ chế bảo vệ quyền lợi của nhân dân một cách hiệu quả nhất, chính vì vậy, Quốc hội với tư cách là cơ quan quyền lực cao nhất, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân cần phải nâng cao vai trò của mình trong hoạt động nói chung và trong hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân nói riêng. Nhà nƣớc đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân, trong đó có quyền khiếu nại, tố cáo của công dân Khiếu nại, tố cáo không những là quyền tự do, dân chủ của công dân được Hiến pháp quy định, mà còn là công cụ pháp lý để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, là phương thức nhân dân tham gia quản lý nhà nước, là biểu hiện của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Công dân có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền khiếu nại với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về quyết định hoặc việc làm trái pháp luật thuộc phạm vi quản lý hành chính của cơ quan Nhà nước hoặc nhân viên Nhà nước, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Thực tiễn cho thấy, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân còn bị xâm phạm ở những mức độ khác nhau trên các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Do đó, việc tăng cường giám sát hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo là một trong những bảo đảm quyền và tự do của công dân. Trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, không phải lúc nào người đi kiện cũng là không có căn cứ pháp lý. Công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của cấp chính quyền cơ sở cũng còn không ít hạn chế, bất cập. Không ít cán bộ làm công tác tiếp dân, giải quyết khiếu kiện của dân nhưng năng lực, trình độ còn hạn chế, thiếu hiểu biết về các quy định của pháp luật, thậm chí có người còn không nắm vững quy trình, thủ tục của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo.
đó là chưa kể đến những trường hợp cố tình vi phạm, cố tình hướng dẫn người dân đi khiếu kiện vòng vo, gây lãng phí, tốn kém và làm cho dân thiếu tin tưởng vào việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan nhà nước. Trước hết, pháp luật khiếu nại, tố cáo phản ánh bản chất chính trị của Nhà nước dân chủ. Nhà nước của dân, do dân, vì dân là nguyên tắc cơ bản chỉ đạo quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và cải cách bộ máy nhà nước. Nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà nước.
Thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo cũng chính là hình thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. Đó chính là quyền giám sát, quyền kiểm soát quyền lực Nhà nước mà chính nhân dân đã ủy quyền, đã trao cho các cơ quan Nhà nước. Đó cũng chính là hình thức thể hiện quyền tự do, dân chủ của công dân. Chính Nhà nước đã tạo lập công cụ pháp lý để người dân tham gia quản lý Nhà nước, quản lý xã hội.
Một khi cơ quan Nhà nước, các cán bộ, công chức trong cơ quan Nhà nước vi phạm quyền và lợi ích chính đáng của công dân, lợi ích của Nhà nước và lợi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ích của xã hội thì việc công dân khiếu nại và tố cáo chính là sự kiểm soát quyền lực Nhà nước từ phía chủ thể quyền lực Nhà nước. Việc công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, xử lý tố cáo theo đúng quy định của pháp luật được coi là sự phản chiếu giá trị công bằng của pháp luật. Giải quyết tốt khiếu nại, tố cáo đem lại niềm tin cho người dân, người dân cảm nhận được sự công bằng xã hội, sự nghiêm minh của pháp luật và giá trị của quyền con người, quyền công dân được tôn trọng. Giá trị này được thể hiện trong chính pháp luật về khiếu nại, tố cáo, trong các quy định về tiếp nhận và phản hồi thông tin trong giải quyết khiếu nại, tố cáo; về bảo đảm tính công khai, đối thoại trong suốt quá trình xem xét giải quyết vụ việc.