CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN NGẮN HẠN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về tài sản ngắn hạn Trong nền kinh tế hiện đại, với sự xuất hiện liên tục của nhiều ngành nghề mới, khái niệm về tài sản ngày càng được mở rộng.
Tài sản không chỉ giới hạn trong phạm vi cụ thể mà bao gồm mọi nguồn lực có giá trị thuộc sở hữu của doanh nghiệp. Đây là yếu tố không thể thiếu trong mọi quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Khác với tư liệu lao động, đối tượng lao động chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất; đến chu kỳ sản xuất sau lại phải sử dụng các đối tượng lao động khác. Bất kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nào đều cần có sự tham gia của các đối tượng lao động.
Lượng tiền ứng trước để thỏa mãn nhu cầu về các đối tượng lao động được gọi là tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp. Như vậy, “Tài sản ngắn hạn là một khoản mục trong bảng cân đối kế toán bao gồm tất cả loại tài sản có thể dễ dàng chuyển đổi sang tiền mặt trong vòng 1 năm hoặc trong 1 chu kỳ sản xuất kinh doanh. Tài sản ngắn hạn bao gồm tiền mặt và các khoản tương đương tiền, các khoản phải thu ngắn hạn, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, hàng tồn kho và những tài sản khác có tính thanh khoản cao”. Tài sản ngắn hạn rất quan trọng trong kinh doanh bởi đó là những tài sản được sử dụng trong hoạt động hàng ngày và chi trả cho các chi phí phát sinh.
Trong bảng cân đối kế toán, tài sản ngắn hạn được thể hiện ở các chỉ tiêu như tiền mặt, chứng khoán thanh khoản cao, phải thu và dự trữ hàng tồn kho. Những loại tài sản ngắn hạn này thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp sản xuất. Quy mô của tài sản ngắn hạn thường biến đổi theo chu kỳ kinh doanh và theo xu hướng mùa vụ. Trong giai đoạn tăng trưởng của chu kỳ kinh doanh, doanh nghiệp thường đạt mức tài sản ngắn hạn cao nhất.
Tài sản ngắn hạn được phân bố trong tất cả các công đoạn, các khâu sản suất, việc này sẽ đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra liên tục, ổn định, không bị lãng phí và tổn thất, từ đó doanh nghiệp vừa có thể đảm bảo được khả năng thanh toán mà vẫn tối ưu hóa được khả năng sinh lời của tài sản. 1 Thư viện ĐH Thăng Long Đối với một doanh nghiệp sản xuất, việc nắm giữ đủ một lượng tài sản ngắn hạn nhất định trong cơ cấu tài sản của mình là điều rất quan trọng. Quản lý và sử dụng tài sản ngắn hạn một các khoa học và hợp lý sẽ đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp được trơn tru hơn, thu được lợi nhuận lớn và giúp doanh nghiệp phát triển bền vững. Vai trò của tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp Hiện nay, tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp đóng một vai trò vô vùng quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Để bắt đầu hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp không chỉ đầu tư vào các tài sản dài hạn như nhà xưởng, máy móc, thiết bị … mà còn phải chi ra một lượng tiền để mua sắm hàng hóa, nguyên vật liệu để sử dụng cho quá trình sản xuất của một doanh nghiệp. Như vậy, tài sản ngắn hạn có thể coi là điều kiện tiên quyết của tất cả các quá trình sản xuất, kinh doanh. Tài sản ngắn hạn đảm bảo cho quá trình sản xuất, tái sản xuất của doanh nghiệp được vận hành một cách thường xuyên và liên tục. Điều này đảm bảo các nguồn lực như tiền mặt và hàng tồn kho luôn sẵn để có thể hỗ trợ hoạt động sản xuất và cung ứng hàng hóa một cách tốt nhất.
Ngoài ra, TSNH được coi là công cụ đánh giá quá trình mua sắm, dự trữ, sản xuất và tiêu thụ của doanh nghiệp. Việc theo dõi và quản lý tài sản ngắn hạn một cách chặt chẽ có thể cung cấp cái nhìn toàn diện về hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tài sản ngắn hạn cũng đóng vai quan trọng trong việc đảm bảo khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Khi tài sản ngắn hạn được duy trì quản lý và sử dụng ở mức độ hợp lý, chúng có thể mang lại nhiều lợi ích đáng kể cho doanh nghiệp như khả năng hưởng chiết khấu thương mại và chiết khấu thanh toán, … giúp doanh nghiệp vừa tiết kiệm được chi phí, vừa gia tăng lợi nhuận.
Tài sản ngắn hạn cũng cung cấp sự linh hoạt cho doanh nghiệp trong quá trình quản lý tài chính và thanh toán nợ, giúp tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh hàng ngày. Tài sản ngắn hạn của một doanh nghiệp không chỉ đảm bảo sự linh hoạt trong hoạt động kinh doanh hàng ngày, mà còn là một cách thức tạo dựng mối quan hệ mật thiết với khách hàng, đặc biệt là khách hàng lớn và quan trọng thông qua chính sách tín dụng thương mại. 2 Thời gian luân chuyển tài sản ngắn hạn lớn làm cho công việc quản lý và sử dụng các tài sản ngắn hạn luôn phải diễn ra thường xuyên và liên tục. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc tối ưu hóa quá trình luân chuyển tài sản ngắn hạn.
Bằng cách tăng tốc độ luân chuyển và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản ngắn hạn, doanh nghiệp có thể đảm bảo các nguồn lực được sử dụng một cách hiệu quả nhất, từ việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng đến tối ưu hóa vòng quay vốn và tăng cường khả năng cạnh tranh. Việc này không chỉ tạo điều kiện cho sự linh hoạt và phản ứng nhanh chóng trước biến động thị trường mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng cơ sở tài chính vững chắc để phát triển trong tương lai. Phân loại tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp Việc quản lý tài sản ngắn hạn nếu như muốn kiểm soát hay tiến hành một cách khoa học và hiệu quả luôn đòi hỏi người thực hiện nắm rõ các thành phần và kết cấu. Tùy theo tính chất vận động cũng như yêu cầu hiệu quả quản lý mà tài sản ngắn hạn sẽ có những cách phân loại khác nhau.
Thông thường người ta sẽ phân loại theo ba cách chính như sau: Dựa vào quá trình tuần hoàn và chu chuyển vốn, TSNH được chia thành 3 loại: TSNH trong khâu dự trữ là toàn bộ TSNH tồn tại trong khâu dự trữ của doanh nghiệp mà không tính đến hình thái biểu hiện của chúng bao gồm: tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng, tiền đang chuyển, hàng mua đang đi đường, nguyên vật liệu tồn kho, công cụ dụng cụ trong kho, hàng gửi gia công, trả trước cho người bán. TSNH trong khâu sản xuất là toàn bộ TSNH tồn tại trong khâu sản xuất của doanh nghiệp bao gồm: Giá trị bán thành phẩm, các chí phí sản xuất kinh doanh dở dang, chi phí trả trước, chi phí chưa kết chuyển, các khoản chi phí khác phục vụ cho quá trình sản xuất,. TSNH trong khâu lưu thông là toàn bộ TSNH trong khâu lưu thông của doanh nghiệp, bao gồm: Thành phẩm, hàng tồn kho (HTK), hàng gửi bán, các khoản nợ phải thu của khách hàng. Cách phân chia này giúp xác định tỷ trọng TSNH trong từng khâu.
Do đó, nhà quản trị có thể điều chỉnh kịp thời khi thấy những dấu hiệu bất ổn trong việc phân bổ 3 Thư viện ĐH Thăng Long TSNH ở các khâu. Từ đó, điều chỉnh hợp lý để mang lại hiệu quả quản lý cao nhất cho doanh nghiệp. Dựa vào các khoản mục trên bảng cân đối kế toán: Phân chia TSNH căn cứ vào khoản mục trong bảng cân đối kế toán là cách phân loại phổ biến được các doanh nghiệp Việt Nam phân loại theo chuẩn mực kế toán do Bộ Tài Chính quy định. Theo đó, TSNH, bao gồm: tiền và các khoản tương đương tiền, các khoản đầu tư ngắn hạn, các khoản phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho và TSNH khác.
Tiền và các khoản tương đương tiền, trong đó tiền có thể hiểu là các khoản thu như tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng hay tiền đang chuyển. Cụ thể hơn, tiền mặt tại quỹ là số tiền mà doanh nghiệp đang giữ tại quỹ như tiền Việt Nam, ngoại tệ, ngân phiếu, các loại chứng từ có giá hay vàng bạc, kim cương, đá quý,…Tiếp theo, tiền gửi ngân hàng là số tiền có trong tài khoản ngân hàng của doanh nghiệp tại các ngân hàng, kho bạc nhà nước hay công ty tài chính nhằm thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt. Cuối cùng là các khoản tiền đang chuyển, đây là số tiền bao gồm cả tiền Việt Nam và ngoại tệ của doanh nghiệp đã nộp vào ngân hàng, kho bạc nhưng chưa nhận được giấy báo từ bên ngân hàng, kho bạc… Các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, là các khoản đầu tư có khả năng thu hồi vốn trên ba tháng và không quá một năm. Các khoản này thường gồm đầu tư chứng khoán ngắn hạn, cho vay ngắn hạn, các loại tài sản đầu tư như cổ phiếu, trái phiếu, kỷ phiếu, thương phiếu,… Trong đầu tư tài chính ngắn hạn, việc đầu tư vào các chứng khoán có tính lỏng cao là hết sức quan trọng.
Các chứng khoán này giữ vai trò như một “ bước đệm” cho tiền mặt. Vì nếu số dư tiền mặt lớn, doanh nghiệp có thể đầu tư vào chứng khoán đó nhưng khi cần thiết cũng có thể chuyển đổi chúng thành tiền một cách dễ dàng ít tốn kém. Trong quản lý tài chính, các chứng khoán có tính lỏng cao được sử dụng để duy trì tiền mặt ở mức độ mong muốn. Các khoản phải thu ngắn hạn, đây là tài sản của đơn vị nhưng bị các tổ chức, tập thể hay cá nhân khác chiếm dụng mà đơn vị có trách nhiệm thu hồi thuộc các khoản như phải thu từ khách hàng, phải thu từ nội bộ, các khoản thế chấp, cầm cố, ký quỹ, ký cược,…Nếu doanh nghiệp không quản lý chặt chẽ các khoản thu này thì có thể sẽ khiến doanh nghiệp gặp phải những khó khăn, hay có thể dẫn đến nguy cơ mất khả 4 năng thanh toán.
Hàng tồn kho (HTK), là tài sản ngắn hạn tồn tại dưới hình thái vật chất có thể cân đo, đong đếm được. Trong quá trình luân chuyển vốn lưu động phục vụ cho sản xuất kinh doanh thì việc tồn tại vật tư hàng hóa dự trữ, tồn kho là bước đệm cần thiết cho quá trình hoạt động bình thường của doanh nghiệp.