Chương I – Bộ Luật lao động (2012): Lao động là điều kiện chủ yếu cho tồn tại của xã hội loài người, là cơ sở của sự tiến bộ về kinh tế, văn hóa, xã hội. Nó là nhân tố quyết định của bất cứ quá trình sản xuất nào. Như vậy động lực của quá trình phát triển kinh tế, xã hội quy tụ lại ở con người. Nguồn lao động là toàn bộ những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động (theo quy định của Nhà nước: nam có độ tuổi từ 15 – 60 tuổi, nữ có tuổi từ 15 – 55 tuổi).
Theo quan niệm của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), lực lượng lao động là bộ phận của nguồn lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động, đang có việc làm trong nền kinh tế quốc dân và những người thất nghiệp nhưng có nhu cầu tìm việc làm. Như vậy, mặc dù lao động được nhìn nhận từ các góc độ khác nhau với những cách hiểu khác nhau nhưng trong phạm vi nghiên cứu của bài khóa luận, em xin được sử dụng khái niệm: Lao động trong doanh nghiệp thương mại là bộ phận lao động xã hội cần thiết được phân công thực hiện quá trình lưu thông hàng hóa. Bao gồm lao động thực hiện quá trình mua bán, vận chuyển, đóng gói chọn lọc, bảo quản và quản lý hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Mục đích của lao động là nhằm đưa hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng (Theo PGS.TS Phạm Công Đoàn – TS.
Nguyễn Cảnh Lịch, Giáo trình kinh tế doanh nghiệp thương mại của NXB Thống kê - Hà Nội). 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm hiệu quả Trong bất kì hoạt động nào của con người thì đều cần quan tâm đến hiệu quả. Hiện nay có một số khái niệm về hiệu quả như: Trong kinh tế học: Hiệu quả là một phạm trù kinh tế, nó xuất hiện và tồn tại từ xã hội chiếm hữu nô lệ đến xã hội chủ nghĩa.
Hiệu quả được coi là khái niệm dùng để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu hoạt động của chủ thể và chi phí chủ thể bỏ ra để có kết quả đó trong những điều kiện nhất định. Theo từ điển tiếng Việt thì: Hiệu quả là quan hệ giữa kết quả đạt được và nguồn lực được sử dụng.TS Phạm Công Đoàn – TS. Nguyễn Cảnh Lịch, Giáo trình kinh tế doanh nghiệp thương mại của NXB Thống kê- Hà Nội: Hiệu quả là mối tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mục tiêu đã xác định trước với chi phí bỏ ra để đạt được mục đích đó. Hiệu quả trong doanh nghiệp được phân chia theo bộ phận thành hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế.
Hiệu quả xã hội: Là đại lượng phản ánh mức độ thực hiện các mục tiêu xã hội của doanh nghiệp hoặc mức độ ảnh hưởng của các kết quả đạt được của doanh nghiệp đến xã hội và môi trường. Hiệu quả kinh tế: Là hiệu quả chỉ xét trên phương diện kinh tế của hoạt động kinh doanh. Nó mô tả mối tường quan giữa lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được lợi ích đó. Hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế có mối quan hệ hữu cơ với nhau, là hai mặt của một vấn đề.
Bởi vậy khi tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như khi đánh giá hiệu quả của các hoạt động này cần xem xét cả hai mặt này một cách đồng bộ. Hiệu quả kinh tế không đơn thuần chỉ là các thành quả kinh tế, vì trong kết quả và chi phí kinh tế có các yếu tố nhằm đạt hiệu quả xã hội. Tương tự hiệu quả xã hội tồn tại phụ thuộc vào kết quả và chi phí nảy sinh trong hoạt động kinh tế. Không thể có hiệu quả kinh tế mà không có hiệu quả xã hội, ngược lại hiệu quả kinh tế là cơ sở, là nền tảng của hiệu quả xã hội.
Ngoài ra, theo mối tương quan giữa lợi ích kinh tế và chi phí bỏ ra để có lợi ích đó, hiệu quả còn được chia thành hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả tương đối: Hiệu quả tuyệt đối là hiệu số giữa kết quả và chi phí. Mục đích so sánh là để thấy được mức chênh lệch giữa doanh thu và chi phí, mức chênh lệch càng lớn thì hiệu quả càng cao. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HQ = KQ-CF Trong đó: HQ là hiệu quả đạt được trong một thời kỳ nhất định. KQ là kết quả đạt được trong thời kỳ đó.
CF là chi phí đã bỏ ra để đạt kết quả đó. Hiệu quả tương đối là tỷ lệ so sánh giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Tỷ lệ càng lớn thì hiệu quả càng cao. KQ HQ = CF Tóm lại: Hiệu quả là một tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mục tiêu đã được xác định với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Khái niệm hiệu quả sử dụng lao động Hiệu quả sử dụng lao động phản ánh kết quả và trình độ sử dụng lao động của từng đơn vị, qua đó mà thấy được hiệu quả sử dụng chung của từng ngành và của toàn xã hội. Theo quan điểm của Mác – Lênin: “Hiệu quả sử dụng lao động là sự so sánh kết quả đạt được với chi phí bỏ ra một số lao động ít hơn để đạt được kết quả lao động nhiều hơn”. Mác đã chỉ rõ bất kỳ một phương thức sản xuất liên hiệp nào cũng cần phải có hiệu quả, đó là nguyên tắc của liên hiệp sản xuất. Mác viết: “Lao động có hiệu quả nó cần có một phương thức sản xuất” và nhấn mạnh rằng “Hiệu quả lao động giữ vai trò quyết định, phát triển sản xuất là để giảm chi phí của con người, tất cả các tiến bộ khoa học đều nhằm đạt được mục tiêu đó”.
Xuất phát từ quan điểm trên Mác đã vạch ra bản chất của hiệu quả sử dụng lao động là tiết kiệm và mọi sự tiết kiệm suy cho cùng là tiết kiệm thời gian và hơn thế nữa tiết kiệm thời gian không chỉ ở những khâu riêng biệt mà tiết kiệm thời gian cho toàn xã hội. Tất cả những điều đó có nghĩa là khi giải quyết bất cứ việc gì, vấn đề thực tiễn nào với quan điểm hiệu quả trên, chúng ta luôn đứng trước sự lựa chọn các phương án, các tình huống khác nhau với khả năng cho phép chúng ta cần đạt được các phương án tốt nhất với kết quả lớn nhất và chi phí nhỏ nhất về lao động. Theo quan điểm của F.Taylor: “Con người là một công cụ lao động”. Quan điểm này cho rằng: con người quan tâm đến cách họ kiếm được chứ không phải là công việc họ làm, ít người muốn và làm được những công việc đòi hỏi tính sáng tạo, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com độc lập và tự kiểm soát.
Vì thế, để sử dụng lao động một cách hiệu quả thì phải đánh giá chính xác thực trạng lao động tại doanh nghiệp mình, phải giám sát và kiểm tra chặt chẽ những người giúp việc, phải phân chia công việc ra từng bộ phận đơn giản, lặp đi lặp lại. Theo quan điểm “Con người là tiềm năng cần được khai thác và làm cho phát triển’”: Bản chất con người là không phải không muốn làm việc. Họ muốn góp phần thực hiện các mục tiêu, họ có năng lực độc lập sáng tạo. Chính sách quản lý phải động viên khuyến khích con người đem hết sức của họ vào công việc chung, mở rộng quyền độc lập và tự kiểm soát của họ sẽ có lợi cho việc khai thác các tiềm năng quan trọng.
Từ cách tiếp cận trên ta có thể hiểu khái niệm hiệu quả lao động như sau: Theo nghĩa hẹp: Hiệu quả sử dụng lao động là kết qủa mang lại từ các mô hình, các chính sách quản lý và sử dụng lao động.Kết quả lao động đạt được là doanh thu lợi nhuận mà doanh nghiệp có thể đạt được từ kinh doanh và việc tổ chức, quản lý lao động, có thể là khả năng tạo việc làm của mỗi doanh nghiệp. Theo nghĩa rộng: Hiệu quả sử dụng lao động còn bao hàm thêm khả năng sử dụng lao động đúng ngành, đúng nghề đảm bảo sức khỏe, đảm bảo an toàn cho người lao động, là mức độ chấp hành nghiêm chỉnh kỷ luật lao động, khả năng sáng kiến cải tiến kỹ thuật ở mỗi người lao động, đó là khả năng đảm bảo công bằng cho người lao động. Tóm lại muốn sử dụng lao động có hiệu quả thì người quản lý phải tự biết đánh giá chính xác thực trạng tại doanh nghiệp mình, từ đó có những biện pháp chính sách đối với người lao động thì mới nâng cao được năng suất lao động, việc sử dụng lao động mới thực sự có hiệu quả. Vậy hiệu quả sử dụng lao động là sự so sánh kết quả đạt được với chi phí bỏ ra một số lao động ít hơn để đạt được kết quả lao động nhiều hơn.
Nội dung của hiệu quả sử dụng lao động trong doanh nghiệp 2. Sự cần thiết phải sử dụng lao động một cách hiệu quả Trong các yếu tố nguồn lực của doanh nghiệp thì yếu tố con người là khó sử dụng nhất. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng lao động là bài toán nan giải với bất cứ một doanh nghiệp nào. Bên cạnh đó muốn mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp vận hành tốt không bị giảm sút thì cần phải sử dụng lao động một cách khoa học, hợp lý.
Nâng cao hiệu quả sử dụng lao động sẽ góp phần tiết kiệm chi phí lao động sống, tiết kiệm thời gian lao động, giảm thời gian khấu hao tài sản của doanh nghiệp, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tăng cường kỉ luật lao động,.dẫn tới giảm giá thành sản xuất, tăng doanh thu và giúp doanh nghiệp mở rộng thị phần, cạnh tranh thành công trên thị trường. Mặt khác, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động là điều kiện giúp người lao động đảm bảo không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống của bản thân và gia đình, tạo điều kiện nâng cao trình độ tay nghề, khuyến khích năng lực sáng tạo. Ngoài ra, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động tác động tích cực đến người lao động qua đó thúc đẩy xã hội phát triển. Tóm lại, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết đối với tất cả các doanh nghiệp.