CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1.1 Hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh Đối với tất cả doanh nghiệp, các đơn vị sản xuất kinh doanh hoạt động trong nền kinh tế, với các cơ chế khác nhau thì có nhiệm vụ và mục tiêu hoạt động khác nhau. Ngay trong mỗi giai đoạn phát triển của doanh nghiệp cũng có các mục tiêu khác nhau. Nhưng có thể nói rằng cơ chế thị trường của nước ta hiện nay, mọi doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn.) đều có mục tiêu bao trùm lâu dài là tối đa hóa lợi nhuận. Để đạt được mục tiêu này các doanh nghiệp phải xây dựng cho mình một chiến lược kinh doanh và phát triển doanh nghiệp thích ứng với các biến động của thị trường, phải thực hiện việc xây dựng các kế hoạch kinh doanh, các phương án kinh doanh, phải kế hoạch hóa các hoạt động của doanh nghiệp và đồng thời phải tổ chức thực hiện chúng một cách có hiệu quả.
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một vấn đề đặt ra cho mọi doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Từ trước đến nay các nhà kinh tế đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức độ hữu ích của sản phẩm sản xuất ra tức là giá trị sử dụng của nó (hoặc là doanh thu và nhất là lợi nhuận thu được sau quá trình kinh doanh. Khái niệm này có sự nhầm lẫn giữa hiệu quả với kết quả sản xuất kinh doanh, giữa hiệu quả với mục tiêu kinh doanh.
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là sự tăng trưởng kinh doanh, được phản ánh qua nhịp độ tăng của các chỉ tiêu kinh tế. Cách hiểu này là phiến diện chỉ đứng trên góc độ biến động theo thời gian. 4 Qua các khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh ta có thể đưa ra một khái niệm bao quát hơn. Hiệu quả sản xuất kinh doanh phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, trình độ nguồn lực sản xuất trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp trong sự vận động không ngừng của quá trình sản xuất kinh doanh, không phụ thuộc vào tốc độ biến động của từng nhân tố.2 Bản chất hiệu quả sản xuất kinh doanh Để hiểu rõ bản chất của phạm trù hiệu quả sản xuất kinh doanh ta cần phân biệt rõ ranh giới giữa hai phạm trù kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình kinh doanh, hiệu quả sản xuất kinh doanh là mục tiêu cần thiết của mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong từng thời kỳ kinh doanh.
Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp phải được xem xét một cách toàn diện cả về không gian và thời qian, cả về mặt định tính và định lượng. Về mặt thời gian, hiệu quả mà doanh nghiệp đạt được trong từng thời kỳ, từng giai đoạn không được làm giảm sút hiệu quả của các giai đoạn, các thời kỳ, chu kỳ kinh doanh tiếp theo. Điều đó đòi hỏi bản thân doanh nghiệp không được vì lợi ích trước mắt mà quên đi lợi ích lâu dài. Bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội.
Đây là hai mặt có quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh tế, gắn liền với hai quy luật tương ứng của nền sản xuất xã hội là quy luật tăng năng suất lao động và quy luật tiết kiệm thời gian. Chính việc khan hiếm nguồn lực và việc sử dụng chúng có tính cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hội đặt ra yêu cầu phải khai thác, tận dụng triệt để và tiết kiệm các nguồn lực. Vì vậy yêu cầu cầu của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là phải đạt kết quả tối đa với chi phí tối thiểu, hay chính xác hơn là đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định hoặc ngược lại đạt kết quả nhất định với chi phí tối thiểu. Chi phí ở đây được hiểu 5 theo nghĩa rộng là: chi phí tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn lực, đồng thời phải bao gồm cả chi phí cơ hội.
Hiệu quả kinh doanh chỉ được coi là đạt được một cách toàn diện khi hoạt động của các bộ phận mang lại hiệu quả không ảnh hưởng đến hiệu quả chung (về mặt định hướng là tăng thu giảm chi). Điều đó có nghĩa là tiết kiệm tối đa các chi phí kinh doanh và khai thác các nguồn lực sẵn có làm sao đạt được kết quả lớn nhất.3 Đặc điểm của hiệu quả sản xuất kinh doanh. Về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh chúng ta thấy hầu như có rất ít doanh nghiệp xác định được chính xác kết quả sản xuất kinh doanh mà doanh nghiệp thu được ở một thời điểm nào đó do quá trình tạo ra kết quả diễn ra trong các doanh nghiệp thường có sản phẩm dở dang, bán thành phẩm…Trong nền kinh tế thị trường, không chỉ doanh nghiệp phải tạo ra sản phẩm mà còn phải bán các sản phẩm đó. Một doanh nghiệp ở một thời điểm nào đó có thể sản xuất ra nhiều sản phẩm nhưng tiêu thụ được rất ít, như vậy chưa thể nói doanh nghiệp đạt được mục tiêu.
Nếu xét trên góc độ giá trị, đại lượng kết quả của quá trình sản xuất kinh doanh không phải là đại lượng đánh giá được dễ dàng vì ngoài các nhân tố ảnh hưởng trên, kết quả sản xuất kinh doanh còn chịu ảnh hưởng của thước đo giá trị (đồng tiền và những thay đổi của nó trên thị trường). Mặt khác, chính hoạt động của con người là luôn nhắm đến và đạt kết quả nhất định, song không phải lúc nào con người cũng nắm chắc được, biết hết được các kết quả do chính hành động của họ. Như vậy phạm trù kết quả là một phạm trù phức tạp mà không phải lúc nào chúng ta cũng đánh giá đầy đủ về nó. Trong hiệu quả sản xuất kinh doanh thì việc xác định chi phí cũng không dễ dàng.
Nếu xét trên phương diện lý thuyết thì chi phí tính bằng đơn vị hiện vật là chi phí sử dụng tài nguyên, chi phí thực để tạo ra kết quả của doanh nghiệp song điều đó không thể xác định trong thực tiễn. Ở mọi doanh nghiệp, việc kiểm tra xem đã sử dụng bao nhiêu đơn vị nguyên nhiên liệu mỗi 6 loại cũng không phải lúc nào cũng tiến hành được. Trong khi đó, ở mỗi doanh nghiệp lại có nhiều nguồn lực đầu vào không chỉ liên quan đến quá trình tạo ra sản phẩm nào đó mà nó liên quan đến nhiều quá trình kinh doanh khác nhau. Điều này dẫn tới việc xác định hao phí một cách chính xác vào quá trình kinh doanh cụ thể gặp nhiều khó khăn.
Nếu xét trên phương diện giá trị, chi phí kinh doanh thường được hiểu là giá trị của toàn bộ tài nguyên đã sử dụng trong kinh doanh. Bản thân việc sử dụng các yếu tố đầu vào dưới dạng chi phí sử dụng tài nguyên đã là không xác định được trong tính toán bằng tiền, độ phức tạp và tính chính xác còn lớn hơn nhiều vì nó hàm chứa rất nhiều yếu tố chủ quan của con người. Hơn nữa, không chỉ xem xét những chi phí trực tiếp trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mới đem lại kết quả kinh doanh của doanh nghiệp mà còn rất nhiều chi phí cho hoạt động xã hội như y tế, giáo dục, môi trường, sức khỏe …có tác động không nhỏ đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Các chi phí này rất khó tính toán trong việc xác định kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Mặt khác, khi ra quyết định sản xuất kinhdoanh của mình, các doanh nghiệp thường hướng vào mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận dẫn đến xu hướng chi phí biên cá nhân thấp hơn chi phí biên xã hội. Điều này dẫn đến sự tách biệt giữa kết quả và hiệu quả cá biệt xã hội.Vì vậy, sự can thiệp vĩ mô của Nhà nước là hoàn toàn cần thiết, cũng cần nhận thấy khi doanh nghiệp ra quyết định sản xuất kinh doanh theo hướng giảm chi phí biên cá nhân so với chi phí biên xã hội sẽ tạo ra ảnh hưởng ngoại ứng đối với các doanh nghiệp khác cũng như người tiêu dùng và trong nhiều trường hợp cũng ảnh hưởng đến bản thân doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp cố tình giảm thiểu chi phí cho xử lý rác thải, ô nhiễm môi trường và sự ô nhiễm môi trường ngày một tăng lên đến cả một khu vực rộng lớn và cuối cùng dẫn đến việc đóng cửa hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp vì vi phạm các quy định của pháp luật. Như vậy, vì lợi ích trước mắt mà doanh nghiệp vô tình đã làm cho hoạt động sản xuất kinh doanh 7 không đạt hiệu quả và thậm chí còn phi hiệu quả kinh tế trong một thời gian dài.4 Phân loại hiệu quả sản xuất kinh doanh.1 Căn cứ vào đối tượng cần đánh giá hiệu quả Căn cứ vào đối tượng cần đánh giá hiệu quả, có hiệu quả kinh tế cá biệt và hiệu quả kinh tế xã hội [4]: Hiệu quả tài chính: là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhân lực, tài liệu, vật lực, tiền vốn) để đạt được mục tiêu đề ra.
Hiệu quả kinh tế-xã hội thể hiện sự đóng góp của doanh nghiệp vào sự tăng trưởng và phát triển bền vững của nền kinh tế như tạo việc làm, tăng nguồn thu ngân sách, nâng cao đời sống người dân. Doanh nghiệp là một tế bào của nền kinh tế, mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đều chịu ảnh hưởng bởi xu hướng vận động của nền kinh tế do đó hiệu quả kinh tế và hiệu quả kinh tế-xã hội có mối quan hệ khắng khít, ảnh hưởng lẫn nhau. Hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế-xã hội và hiệu quả kinh tế-xã hội chỉ đạt được trên cơ sở hiệu quả kinh tế Giữa hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế xã hội có quan hệ nhân quả và tác động qua lại với nhau. Hiệu quả kinh tế quốc dân chỉ có thể đạt được trên cơ sở hoạt động có hiệu quả của các doanh nghiêp.
Mỗi doanh nghiệp như một tế bào của nền kinh tế, doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả sẽ đóng góp vào hiệu quả chung của nền kinh tế.