Nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội - Luận văn thạc sĩ 2014

Luận văn thạc sĩ phân tích nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin tại thư viện Hà Nội, đề xuất giải pháp cải thiện dịch vụ thư viện.

• Tác giả: Trần Thị Mai Lương
• Người hướng dẫn: TS. Chu Ngọc Lâm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thư viện
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƢỜI DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN HÀ NỘI
• 1.1. Cơ sở lý luận về công tác phục vụ ngƣời dùng tin và nâng cao hiệu quả công tác phục vụ ngƣời dùng tin
• 1.2. Các khái niệm trong công tác phục vụ người dùng tin
• 1.3. Hình thức phục vụ người dùng tin
• 1.4. Yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin
• 1.5. Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin
• 1.6. Vai trò của công tác phục vụ người dùng tin
• 1.7. Khái quát về thư viện Hà Nội
• 1.8. Quá trình hình thành và phát triển của Thư viện
• 1.9. Chức năng và nhiệm vụ của Thư viện
• 1.10. Cơ cấu tổ chức
• 1.11. Trụ sở, trang thiết bị công nghệ
• 1.12. Người dùng tin và yêu cầu phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội
• 1.12.1. Đặc điểm người dùng tin tại Thư viện Hà Nội
• 1.12.2. Đặc điểm nhu cầu tin tại Thư viện Hà Nội
• 1.12.3. Yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin của Thư viện Hà Nội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƢỜI DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN HÀ NỘI
• 2.1. Tổ chức phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội
• 2.1.1. Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức kho đóng
• 2.1.2. Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức kho mở
• 2.1.3. Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức kho bán kín, bán mở
• 2.1.4. Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức khác
• 2.2. Yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội
• 2.2.1. Vốn tài liệu
• 2.2.2. Bộ máy tra cứu
• 2.2.3. Cơ sở vật chất trang thiết bị
• 2.2.4. Đội ngũ cán bộ thư viện và trình độ người dùng tin
• 2.3. Đánh giá hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội
• 2.3.1. Mức độ đáp ứng nhu cầu tin
• 2.3.2. Mức độ lôi cuốn người dùng tin
• 2.3.3. Mức độ khai thác nguồn tin
• 2.3.4. Khả năng đáp ứng về cơ sở vật chất
• 2.3.5. Năng lực, trình độ và tinh thần thái độ phục vụ của cán bộ
• 2.3.6. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHỤC VỤ NGƢỜI DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN HÀ NỘI
• 3.1. Tăng cường vốn tài liệu, đảm bảo cơ cấu tài liệu hợp lý
• 3.1.1. Củng cố và tăng cường khai thác vốn tài liệu hiện có
• 3.1.2. Tăng cường vốn tài liệu
• 3.1.3. Đảm bảo cơ cấu tài liệu hợp lý
• 3.1.4. Chia sẻ vốn tài liệu
• 3.2. Đa dạng hoá hình thức phục vụ và dịch vụ thông tin thư viện
• 3.2.1. Đa dạng hoá hình thức tuyên truyền, giới thiệu tài liệu
• 3.2.2. Phổ biến thông tin chọn lọc
• 3.2.3. Dịch vụ sao chụp tài liệu
• 3.2.4. Dịch vụ “Hỏi - Đáp” và tư vấn thông tin
• 3.3. Hoàn thiện phương thức phục vụ người dùng tin theo hướng thư viện hiện đại
• 3.3.1. Nâng cao chất lượng bộ máy tra cứu tin
• 3.3.1.1. Hoàn thiện bộ máy tra cứu truyền thống
• 3.3.1.2. Tăng cường bộ máy tra cứu hiện đại
• 3.3.2. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.3.3. Nâng cao trình độ cán bộ thư viện và hướng dẫn đào tạo người dùng tin
• 3.3.3.1. Nâng cao trình độ và năng lực của cán bộ thư viện
• 3.3.3.2. Đào tạo, hướng dẫn người dùng tin sử dụng thư viện
• 3.3.4. Tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin tại thư viện

Nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin tại thư viện là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hiện đại. Thư viện không chỉ là nơi lưu trữ tài liệu mà còn là trung tâm cung cấp thông tin, hỗ trợ người dùng trong việc tìm kiếm và khai thác nguồn tài liệu phong phú. Để thực hiện điều này, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm cải thiện chất lượng dịch vụ.

1.1. Khái niệm và vai trò của người dùng tin trong thư viện

Người dùng tin là đối tượng chính trong hoạt động của thư viện. Họ không chỉ là người tiêu thụ thông tin mà còn là nguồn cung cấp thông tin mới. Việc hiểu rõ nhu cầu và đặc điểm của người dùng tin sẽ giúp thư viện cải thiện dịch vụ và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của họ.

1.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao hiệu quả phục vụ

Nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin không chỉ giúp thư viện phát huy tối đa nguồn lực thông tin mà còn khẳng định vị thế của thư viện trong xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh với các nguồn thông tin khác.

II. Những thách thức trong công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện

Mặc dù thư viện đã có nhiều nỗ lực trong việc phục vụ người dùng tin, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần giải quyết. Những thách thức này bao gồm sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ thông tin, nhu cầu ngày càng cao của người dùng và sự cạnh tranh từ các nguồn thông tin khác.

2.1. Sự thay đổi trong nhu cầu thông tin của người dùng

Nhu cầu thông tin của người dùng ngày càng đa dạng và phức tạp. Thư viện cần phải nắm bắt kịp thời những thay đổi này để điều chỉnh dịch vụ cho phù hợp.

2.2. Cạnh tranh từ các nguồn thông tin khác

Sự phát triển của internet và các nền tảng thông tin trực tuyến đã tạo ra áp lực lớn đối với thư viện. Cần có những chiến lược để thu hút người dùng quay trở lại với thư viện.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin tại thư viện

Để nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin, thư viện cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra sự hài lòng cho người dùng.

3.1. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thư viện sẽ giúp cải thiện quy trình phục vụ, từ việc tìm kiếm tài liệu đến việc cung cấp thông tin cho người dùng.

3.2. Đào tạo và nâng cao trình độ cán bộ thư viện

Cán bộ thư viện cần được đào tạo thường xuyên để nâng cao kỹ năng phục vụ người dùng. Điều này sẽ giúp họ đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phục vụ người dùng tin

Nghiên cứu về công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện Hà Nội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này có thể được áp dụng để nâng cao chất lượng dịch vụ.

4.1. Kết quả từ việc cải thiện dịch vụ thông tin

Việc cải thiện dịch vụ thông tin đã giúp tăng cường sự hài lòng của người dùng. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người dùng hài lòng với dịch vụ của thư viện đã tăng lên đáng kể.

4.2. Những mô hình phục vụ hiệu quả

Một số mô hình phục vụ mới đã được áp dụng thành công tại thư viện, giúp nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin. Những mô hình này có thể được nhân rộng tại các thư viện khác.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho thư viện

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng tin là một nhiệm vụ cần thiết và cấp bách. Thư viện cần tiếp tục đổi mới và cải tiến để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển trong thời gian tới

Thư viện cần xác định rõ định hướng phát triển trong thời gian tới, tập trung vào việc cải thiện chất lượng dịch vụ và ứng dụng công nghệ thông tin.

5.2. Tầm nhìn dài hạn cho thư viện

Tầm nhìn dài hạn cho thư viện là trở thành trung tâm thông tin hàng đầu, đáp ứng mọi nhu cầu của người dùng tin trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thế kỷ XXI, thông tin và tri thức trở thành sức mạnh cốt lõi của nhân loại, việc đảm bảo nguồn tin đầy đủ, nhanh chóng và chất lượng cao phục vụ người dùng tin (NDT) là vấn đề cấp thiết đối với các cơ quan thông tin - thư viện. Tại Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhu cầu thông tin ngày càng tăng cao, đòi hỏi các thư viện phải đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác phục vụ. Thư viện Hà Nội, với vai trò là thư viện công cộng lớn nhất thủ đô, phục vụ đa dạng đối tượng từ cán bộ lãnh đạo, nghiên cứu viên đến học sinh, sinh viên và người dân, đang đứng trước thách thức lớn trong việc đáp ứng nhu cầu tin ngày càng đa dạng và phức tạp.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá thực trạng công tác phục vụ NDT tại Thư viện Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phục vụ. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại cơ sở chính của Thư viện Hà Nội, số 47 Bà Triệu, quận Hoàn Kiếm, với đối tượng là toàn bộ hoạt động phục vụ NDT. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện lý luận về công tác phục vụ NDT mà còn mang tính thực tiễn cao, giúp Thư viện Hà Nội nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin của người dân thủ đô, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các thư viện công cộng khác trong nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học thông tin - thư viện, tập trung vào ba khái niệm chính: công tác phục vụ người dùng tin, nhu cầu tin và hiệu quả công tác phục vụ. Công tác phục vụ NDT được hiểu là tổng thể các biện pháp tổ chức và quá trình tâm lý sư phạm nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin của người dùng thông qua việc cung cấp, hướng dẫn và tuyên truyền tài liệu. Nhu cầu tin được xem là động lực chính thúc đẩy hoạt động thông tin thư viện, phản ánh yêu cầu thông tin đa dạng và phức tạp của từng nhóm người dùng. Hiệu quả công tác phục vụ được đánh giá dựa trên mức độ thỏa mãn nhu cầu tin, khả năng đáp ứng về cơ sở vật chất, chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin, cũng như trình độ và thái độ phục vụ của cán bộ thư viện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể: thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu; điều tra bằng bảng hỏi; phỏng vấn cán bộ thư viện và người dùng tin; quan sát và so sánh. Cỡ mẫu khảo sát là 300 phiếu phát ra, thu về 285 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 95%, đảm bảo tính đại diện cho các nhóm người dùng chính tại Thư viện Hà Nội. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá mức độ hài lòng, nhu cầu sử dụng tài liệu. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2014, tập trung khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả phục vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng và phong phú về thành phần người dùng tin: Qua khảo sát 285 phiếu, nhóm học sinh, sinh viên chiếm tỷ lệ cao nhất với 43,2%, tiếp theo là cán bộ nghiên cứu, giảng dạy (21,7%), cán bộ lãnh đạo, quản lý (12,3%) và các đối tượng khác (22,8%). Thời gian sử dụng thư viện trung bình của học sinh, sinh viên là 4-5 giờ/ngày (55,3%), trong khi cán bộ lãnh đạo chủ yếu dành 1-2 giờ/ngày (45,7%).

2. Nhu cầu tin đa dạng theo nhóm người dùng: Nhóm cán bộ lãnh đạo, quản lý cần thông tin chuyên sâu, cập nhật nhanh, chủ yếu qua báo, tạp chí (85,7%). Nhóm nghiên cứu, giảng dạy ưu tiên tài liệu chuyên ngành và tài liệu điện tử (50,4%). Học sinh, sinh viên chủ yếu sử dụng sách giáo khoa, giáo trình (100%) và tài liệu phổ cập. Các đối tượng khác cần thông tin phổ cập, dễ tiếp cận.

3. Loại hình tài liệu sử dụng: Sách là loại hình tài liệu được sử dụng nhiều nhất (95,8%), tiếp theo là báo - tạp chí (69,5%), tài liệu tra cứu (43,9%) và tài liệu điện tử (38%). Nhu cầu sử dụng tài liệu điện tử đang tăng, đặc biệt trong nhóm nghiên cứu và sinh viên.

4. Ngôn ngữ tài liệu: Tiếng Việt chiếm ưu thế với 91,9%, tiếp theo là tiếng Anh (35,8%) và tiếng Trung Quốc (18,9%). Nhóm nghiên cứu, giảng dạy sử dụng tiếng Anh nhiều nhất (45,2%), trong khi nhóm đại chúng chủ yếu sử dụng tiếng Việt (100%).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Thư viện Hà Nội đã phục vụ hiệu quả các nhóm người dùng với đặc điểm và nhu cầu khác nhau, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những hạn chế trong việc đáp ứng nhu cầu tin chuyên sâu và hiện đại hóa dịch vụ. Thời gian sử dụng thư viện của học sinh, sinh viên cao phản ánh nhu cầu học tập và nghiên cứu lớn, trong khi cán bộ lãnh đạo, quản lý do tính chất công việc hạn chế thời gian nên cần các dịch vụ thông tin chọn lọc, nhanh chóng. Việc đa dạng hóa loại hình tài liệu, đặc biệt là tài liệu điện tử, phù hợp với xu thế phát triển công nghệ thông tin hiện nay, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành, kết quả tương đồng với xu hướng toàn cầu về sự đa dạng hóa nhu cầu và sự chuyển dịch sang sử dụng tài liệu số. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và phục vụ người dùng là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả công tác phục vụ. Các biểu đồ về thành phần người dùng, loại hình tài liệu sử dụng và thời gian sử dụng thư viện sẽ minh họa rõ nét các phát hiện trên, giúp định hướng phát triển dịch vụ phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bổ sung và đa dạng hóa vốn tài liệu: Đảm bảo cơ cấu tài liệu hợp lý, tập trung vào các lĩnh vực chuyên sâu và tài liệu điện tử để đáp ứng nhu cầu đa dạng của các nhóm người dùng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Ban quản lý Thư viện Hà Nội phối hợp với các nhà xuất bản và đối tác cung cấp tài liệu.

2. Đa dạng hóa hình thức phục vụ và dịch vụ thông tin: Phát triển các dịch vụ tư vấn thông tin, dịch vụ hỏi - đáp trực tuyến, dịch vụ sao chụp tài liệu và phổ biến thông tin chọn lọc nhằm nâng cao trải nghiệm người dùng. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng. Chủ thể: Phòng phục vụ người dùng tin và phòng tin học.

3. Hoàn thiện bộ máy tra cứu và ứng dụng công nghệ thông tin: Nâng cấp hệ thống phần mềm quản lý thư viện, xây dựng cơ sở dữ liệu trực tuyến, tăng cường truy cập từ xa và hỗ trợ người dùng khai thác hiệu quả nguồn lực thông tin. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể: Phòng tin học và Ban giám đốc.

4. Nâng cao trình độ và kỹ năng phục vụ của cán bộ thư viện: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn, kỹ năng giao tiếp và ứng dụng công nghệ thông tin cho cán bộ, đồng thời hướng dẫn người dùng tin sử dụng thư viện hiệu quả. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Ban giám đốc phối hợp với các tổ chức đào tạo.

5. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị: Đầu tư nâng cấp phòng đọc, trang thiết bị máy tính, máy scan, máy in và các thiết bị hỗ trợ người dùng đặc biệt như người khiếm thị. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Ban quản lý Thư viện Hà Nội và các đơn vị tài trợ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thư viện công cộng: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng, từ đó áp dụng vào quản lý và phát triển thư viện.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học thông tin - thư viện: Cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu thực tiễn để phục vụ nghiên cứu, luận văn và các đề tài liên quan.

3. Cán bộ phụ trách dịch vụ thông tin và phát triển nguồn lực thư viện: Hỗ trợ xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm, dịch vụ thông tin phù hợp với nhu cầu người dùng.

4. Các tổ chức, cơ quan quản lý văn hóa, giáo dục và thông tin: Tham khảo để hoạch định chính sách, đầu tư và hỗ trợ phát triển hệ thống thư viện công cộng đáp ứng nhu cầu xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Công tác phục vụ người dùng tin là gì?
   Công tác phục vụ người dùng tin là tổng thể các biện pháp tổ chức và quá trình hỗ trợ người dùng tiếp cận, khai thác và sử dụng tài liệu, thông tin trong thư viện nhằm thỏa mãn nhu cầu tin của họ.

2. Những nhóm người dùng tin chính tại Thư viện Hà Nội là ai?
   Bao gồm cán bộ lãnh đạo, quản lý (12,3%), cán bộ nghiên cứu, giảng dạy (21,7%), học sinh, sinh viên (43,2%) và các đối tượng khác (22,8%), mỗi nhóm có nhu cầu và đặc điểm sử dụng tài liệu khác nhau.

3. Loại hình tài liệu nào được sử dụng nhiều nhất?
   Sách chiếm tỷ lệ sử dụng cao nhất với 95,8%, tiếp theo là báo - tạp chí (69,5%) và tài liệu điện tử (38%), phản ánh xu hướng đa dạng hóa nguồn thông tin.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin?
   Cần tăng cường bổ sung tài liệu, đa dạng hóa dịch vụ, ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao trình độ cán bộ và cải thiện cơ sở vật chất để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của người dùng.

5. Vai trò của công nghệ thông tin trong công tác phục vụ người dùng tin?
   Công nghệ thông tin giúp xây dựng hệ thống tra cứu hiện đại, cơ sở dữ liệu trực tuyến, hỗ trợ truy cập từ xa và nâng cao chất lượng dịch vụ, góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng.

Kết luận

• Công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội đóng vai trò then chốt trong hoạt động thư viện, là thước đo hiệu quả hoạt động.
• Nhu cầu tin của người dùng đa dạng, phụ thuộc vào nhóm đối tượng với đặc điểm và yêu cầu khác nhau về loại hình và ngôn ngữ tài liệu.
• Thư viện đã có nhiều nỗ lực trong việc đa dạng hóa dịch vụ, hiện đại hóa công tác phục vụ nhưng vẫn cần tiếp tục cải tiến để đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng cao.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào bổ sung nguồn lực thông tin, nâng cao chất lượng dịch vụ, ứng dụng công nghệ và đào tạo cán bộ.
• Đề nghị Ban giám đốc Thư viện Hà Nội và các đơn vị liên quan triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ, góp phần phát triển văn hóa đọc và xã hội học tập suốt đời tại Thủ đô.

Đọc kỹ luận văn để áp dụng các giải pháp phù hợp, đồng thời tham gia các khóa đào tạo nâng cao năng lực phục vụ người dùng tin.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội - Chương 2: Thực trạng công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội - Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƢỜI DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN HÀ NỘI 1. Cơ sở lý luận về công tác phục vụ ngƣời dùng tin và nâng cao hiệu quả công tác phục vụ ngƣời dùng tin 1. Các khái niệm trong công tác phục vụ người dùng tin Trong giai đoạn bùng nổ thông tin hiện nay, thư viện không chỉ đơn thuần là nơi lưu giữ tài liệu mà còn là nơi cung cấp và hướng dẫn tìm tin cho NDT.

Vì vậy công tác phục vụ NDT giữ vai trò quan trọng trong hoạt động thông tin – thư viện, là cầu nối giữa NDT với vốn tài liệu thông qua cán bộ thư viện, là khâu cuối cùng, là mục đích cao nhất của mọi hoạt động thư viện. Hiệu quả của công tác phục vụ NDT là tiêu chuẩn, là thước đo để đánh giá hiệu quả hoạt động của mỗi thư viện. Công tác phục vụ ngƣời dùng tin Công tác phục vụ NDT là tổng thể các biện pháp về tổ chức, các quá trình tâm lý sư phạm, là một công việc khoa học liên quan đến giáo dục, xã hội học, tâm lý học. Tác giả Lê Văn Viết đã định nghĩa về công tác phục vụ NDT trong “ Cẩm nang nghề thư viện” như sau: “ Phục vụ NDT là hoạt động của thư viện nhằm tuyên truyền và đưa ra phục vụ các dạng tài liệu hoặc là bản sao của chúng, giúp đỡ người đến thư viện trong việc lựa chọn và sử dụng tài liệu đó.

Công tác này được xây dựng trên sự kết hợp các quá trình liên quan chặt chẽ với nhau của việc phục vụ Thư viện, phục vụ thông tin tra cứu". Công tác phục vụ NDT là việc tổ chức phục vụ tài liệu cho NDT, là một hoạt động của thư viện nhằm thúc đẩy, phát triển và thỏa mãn nhu cầu, hứng thú đọc tài liệu thông qua việc tuyên truyền, hướng dẫn và cung cấp tài 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] liệu dưới nhiều hình thức. Công tác phục vụ NDT bao gồm các hình thức tổ chức và phương pháp phục vụ NDT ở trong và ngoài thư viện. Đồng thời công tác phục vụ NDT còn là thước đo hiệu quả luân chuyển tài liệu và tác dụng của nó trong đời sống xã hội.

Ngƣời dùng tin Người dùng tin là yếu tố cơ bản của mọi hệ thống thông tin. Đó là đối tượng phục vụ của công tác thông tin tư liệu. Người dùng tin vừa là khách hàng của các dịch vụ thông tin, đồng thời là người sản sinh ra thông tin mới. Người dùng tin là người sử dụng thông tin để thỏa mãn nhu cầu tin của mình, là chủ thể của nhu cầu tin.

Người có nhu cầu tin chỉ có thể trở thành NDT khi họ sử dụng thông tin(trực tiếp hoặc thông qua các sản phẩm và dịch vụ thông tin), hoặc có điều kiện để sử dụng thông tin, thỏa mãn nhu cầu của mình. Ngày nay, với quan điểm hiện đại NDT được hiểu như một khách hàng đối với người làm công tác thông tin – thư viện. Điều đó có nghĩa là hoạt động thông tin – thư viện muốn tồn tại và phát triển phải quan tâm tới nhu cầu thông tin của NDT trong từng địa bàn cụ thể. Nhu cầu tin của NDT là nguồn gốc ban đầu nảy sinh các hoạt động thông tin – thư viện.

Như vậy trong bốn yếu tố cấu thành thư viện thì NDT là yếu tố trọng tâm. Người dùng tin với tư cách là chủ thể của NCT đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động thông tin – thư viện. Là đối tượng sử dụng kết quả cuối cùng của hoạt động thông tin – thư viện, NDT vừa là khách hàng, vừa là người sản sinh ra thông tin mới trong quá t nh sử dụng thông tin. Nhu cầu tin Muốn công tác phục vụ người dùng tin đạt kết quả tốt nhất thì việc đầu tiên cần làm là nghiên cứu xem NDT muốn, cần và thích những thông tin gì.

Vì thế nghiên cứu NCT là công việc thiết yếu trong hoạt động thư viện. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhu cầu tin là một dạng của nhu cầu tinh thần, nhu cầu bậc cao của con người. NCT nảy sinh trong quá trình thực hiện các loại hoạt động khác nhau của con người. Thông tin về đối tượng hoạt động, về môi trường và phương tiện hoạt động là yếu tố quan trọng tạo nên hiệu quả hoạt động của con người.

Bất kỳ hoạt động nào muốn đạt kết quả tốt cũng cần phải có thông tin đầy đủ, chính xác. Hoạt động càng phức tạp nhu cầu được cung cấp thông tin càng cao. Như vậy, NCT của mỗi cá nhân, tập thể là không giống nhau, càng tham gia nhiều hoạt động khác nhau, nhu cầu tin càng đa dạng, phức tạp, đòi hỏi được đáp ứng tin tức ở mức độ cao hơn. Đồng thời NCT phát triển cao lại tác động trở lại tới sự phát triển của các hoạt động sản xuất, góp phần phát triển xã hội.

Vì vậy, NCT là yếu tố quan trọng tạo nên động cơ hoạt động thông tin, có thể coi NCT là nguồn gốc tạo ra hoạt động thông tin [16,tr. Mục đích nghiên cứu NCT là làm cho việc đáp ứng NCT của NDT có cơ sở khoa học. Trong “cẩm nang nghề thư viện” tác giả đã đề cập : “ muốn việc phục vụ NDT đạt kết quả tốt nhất cần phải nghiên cứu xem người đọc muốn và thích đọc cái gì. Nghiên cứu nhu cầu NDT, vì thế là bộ phận hữu cơ của hoạt động thư viện”.

Nghiên cứu hứng thú và nhu cầu tin sẽ giúp việc phục vụ NDT có hiệu quả, hướng dẫn đọc đúng tài liệu, tuyên truyền tài liệu đúng đối tượng. Khái niệm phục vụ Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý làm chủ biên đã định nghĩa về khái niệm phục vụ là “làm việc vì lợi ích của đối tượng nào”. Trong hoạt động thông tin – thư viện thì công tác phục vụ NDT nhằm mục đích thỏa mãn NCT, giúp cho NDT đạt được mục tiêu tìm kiếm thông tin. Đó chính là các hoạt động vì lợi ích NDT.

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khái niệm hiệu quả Có rất nhiều định nghĩa, quan điểm khác nhau về hiệu quả. Theo từ điển tiếng Việt, nhà xuất bản Đà Nẵng (2011) định nghĩa: Hiệu quả là kết quả đích thực của một hoạt động, công việc nào đó. Hiệu quả là so sánh đầu vào với đầu ra của một quyết định nào đó. Theo Đại từ điển tiếng Việt: Hiệu quả đích thực của một hoạt động, công việc nào đó( Nguyễn Như Ý, Đại tư tiếng Việt, Thành phố Hồ Chí Minh, 2008,tr.

Nói đến hiệu quả là nói đến mục tiêu đặt ra được hoàn thành tốt, xấu thế nào và ở mức độ nào. Trong tổ chức hoạt động, khái niệm hiệu quả sử dụng khá thường xuyên. Hiệu quả mô tả các kết quả được thực hiện đích thực và rõ rệt như thế nào so với mục tiêu đề ra. Hiệu quả của công tác phục vụ người dùng tin được hiểu là việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ Thông tin – Thư viện đáp ứng được NCT của NDT.

Hiệu quả của hoạt động thông tin thư viện là khái niệm phức tạp và còn nhiều tranh luận trong khoa học Thông tin thư viện. Trong nhiều công trình của các tác giả khác nhau khái niệm này cùng những phương pháp đánh giá và xác định hiệu quả của hoạt động TTTV cũng được trình bày khác nhau: Có những quan điểm lập luận: Hiệu quả là khả năng của hoạt động TTTV cung cấp một lượng tối đa các dịch vụ TTTV.W Lancaster: Tính hiệu quả phải được đo bằng mức độ thỏa mãn nhu cầu của NDT. Theo Tom Wilson: hiệu quả của hoạt động TTTV gồm các tiêu chí: Sự thành công, hiệu quả, hiệu suất, lợi ích và chi phí. Theo quan điểm của Stefan Cronholm and Govan Gold Kuhl: Hiệu quả là mức độ tương ứng các khả năng của hệ thống thông tin với yêu cầu của NDT.

Trong luận văn, chúng tôi xem xét khái niệm hiệu quả theo mục tiêu của hoạt động phục vụ NDT: Hiệu quả của công tác phục vụ NDT là phản ánh 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mức độ thỏa mãn NCT của NDT trong thư viện và mức độ đảm bảo thông tin cho NDT thông qua các sản phẩm dịch vụ thông tin thư viện. Hình thức phục vụ người dùng tin Tại điều 1 của Pháp lệnh thư viện nêu rõ: “ Thư viện có chức năng, nhiệm vụ giữ gìn di sản thư tịch của dân tộc: thu thập, tàng trữ, tổ chức việc khai thác và sử dụng chung vốn tài liệu trong xã hội nhằm truyền bá tri thức, cung cấp thông tin phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu, công tác và giải trí của mọi tần lớp nhân dân; góp phân nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, phát triển khoa học, công nghệ, kinh tế, văn hóa, phục vụ công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Công tác phục vụ NDT với mục đích làm thỏa mãn nhu cầu khai thác, tìm kiếm, sử dụng tài liệu bằng nhiều hình thức: - Tổ chức phục vụ tài liệu cho NDT - Phục vụ thông tin có chọn lọc - Tuyên truyền giới thiệu sách, báo - Phục vụ thông tin thư mục - Hướng dẫn khai thác thông tin Ở một góc độ khác có thể chia việc phục vụ NDT ra thành các hình thức phục vụ khác nhau như: - Tổ chức phục vụ NDT theo hình thức kho đóng - Tổ chức phục vụ NDT thơ hình thức kho mở - Tổ chức phục vụ thơ hình thức kho bán kín, bán mở - Tổ chức theo hình thức phục vụ khác Các phương thức phục vụ NDT như phục vụ tại phòng đọc tại chỗ, phục vụ tại phòng mượn về nhà, phục vụ tại phòng đọc tự chọn, phục vụ tại phòng đọc điện tử, phục vụ lưu động, phục vụ mượn liên thư viện. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin Lê Nin từng nói “Đánh giá thư viện không phải là thư viện đó có bao nhiêu sách quý hiếm, có trụ sở khang trang, tiện nghi hiện đại, mà chính là thư viện đó thu hút và phục vụ được bao nhiêu bạn đọc đến sử dụng thông tin.