CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHTM 1. Khái niệm NHTM Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam số 02/1997/QH10, điều 10 thì “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan”. Trong đó hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán.
Cụ thể là: NHTM là loại ngân hàng giao dịch trực tiếp với các công ty, xí nghiệp, tổ chức kinh tế và cá nhân, bằng cách nhận tiền gửi, tiền tiết kiệm, rồi sử dụng số vốn đó để cho vay, chiết khấu, cung cấp các phương tiện thanh toán và cung ứng dịch vụ ngân hàng cho các đối tượng nóí trên. Tóm lại, NHTM là loại hình định chế tài chính trung gian hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ và dịch vụ ngân hàng. Đây là loại định chế tài chính trung gian quan trọng vào bậc nhất trong nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế tài chính trung gian này mà các nguồn tiền nhàn rỗi nằm rải rác trong xã hội sẽ được huy động, tập trung lại với số lượng đủ lớn để cấp tín dụng cho các tổ chức kinh tế, cá nhân nhằm mục đích phục vụ phát triển kinh tế xã hội.
Chức năng của NHTM NHTM là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế, thực hiện các chức năng: 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 Trung gian tín dụng: NHTM đóng vai trò một tổ chức trung gian đứng ra tập trung, huy động các nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế, biến nó thành nguồn vốn tín dụng để cho vay đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh, vốn đầu tư cho các ngành kinh tế, và nhu cầu vốn tiêu dùng của xã hội. Với chức năng này, NHTM góp phần tạo lập và cung ứng vốn rất lớn cho nền kinh tế. Trung gian thanh toán: Ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán lớn nhất trong nền kinh tế với các hình thức thanh toán rất đa dạng, phong phú (séc, uỷ nhiệm chi, nhờ thu, thẻ…). Các ngân hàng còn thanh toán với nhau thông qua ngân hàng trung ương hoặc các Trung tâm thanh toán; Trong quá trình kinh doanh của mình, các NHTM tạo ra các công cụ tài chính, các loại hình dịch vụ tài chính ngân hàng làm tăng tính tiện ích của khách hàng khi sử dụng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng.
NHTM thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiền tệ, vì vậy đây là kênh quan trọng trong chính sách kinh tế của Chính phủ để ổn định kinh tế. Các loại hình NHTM Có thể phân chia NHTM theo các tiêu thức khác nhau. Theo hình thức sở hữu, có thể chia NHTM thành các loại hình sau đây: - NHTM quốc doanh: là các ngân hàng kinh doanh bằng 100% vốn của ngân sách nhà nước. - NHTM cổ phần: là những ngân hàng hoạt động như công ty cổ phần, nguồn vốn do các cổ đông đóng góp.
- NHTM liên doanh: vốn được góp bởi một bên là ngân hàng Việt Nam, và bên còn lại là ngân hàng nước ngoài, có trụ sở đặt tại Việt Nam, và hoạt động theo luật pháp Việt Nam. - Chi nhánh NHTM nước ngoài: là ngân hàng được thành lập theo vốn và luật pháp nước ngoài, được phép mở chi nhánh tại Việt Nam và chi nhánh này hoạt động theo luật pháp Việt Nam. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 13 - NHTM nước ngoài: là ngân hàng được thành lập tại Việt Nam bằng vốn của các chủ thể nước ngoài và hoạt động theo luật pháp Việt Nam. Theo tính chất hoạt động, NHTM được phân chia thành: - Ngân hàng chuyên doanh: Loại hình ngân hàng này chỉ tập trung cung cấp một số dịch vụ ngân hàng (như: cho vay nông nghiệp, cho vay xây dựng cơ bản…) Do tính chuyên môn hoá cao cho phép ngân hàng có được đội ngũ cán bộ giàu kinh nghiệm, tinh thông nghiệp vụ.
Tuy nhiên, loại hình ngân hàng này thường gặp rủi ro lớn khi lĩnh vực kinh doanh của khách hàng hoạt động sa sút. - Ngân hàng đa năng: Là ngân hàng cung cấp mọi dịch vụ ngân hàng cho khách hàng. Đây là xu hướng chủ yếu hiện nay của các NHTM, do tính đa dạng sẽ giúp NH tăng thu nhập và hạn chế rủi ro. - Ngân hàng bán buôn: Chủ yếu cung cấp các dịch vụ cho các NH, các công ty tài chính, cho Chính phủ, cho các doanh nghiệp lớn hoạt động tại các trung tâm tài chính quốc tế, cung cấp các khoản tín dụng lớn.
- Ngân hàng bán lẻ: Chủ yếu cung cấp các dịch vụ trực tiếp cho doanh nghiệp, hộ gia đình, các cá nhân với những khoản tín dụng nhỏ. Các hoạt động của NHTM Hoạt động của NHTM trong kinh tế thị trường tương đối đa dạng và phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực hoạt động kinh tế – xã hội, nhiều đối tượng khách hàng; tuy nhiên, có thể khái quát thành một số hoạt động chủ yếu sau đây: 1. Huy động vốn Nhận tiền gửi là hoạt động thường xuyên của các NHTM và là hoạt động rất quan trọng đối với bản thân ngân hàng cũng như đối với nền kinh tế. Ta biết rằng, trong nền kinh tế luôn tồn tại một bộ phận tiền nhàn rỗi trong dân chúng và trong các tổ chức kinh tế – xã hội, bộ phận này nếu được huy động tập trung sẽ tạo nguồn vốn cho đầu tư phát triển kinh tế.
Các NHTM, với vai trò và vị trí của mình là một trung gian tài chính, đứng ra huy động tập trung nguồn tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế, từ đó đầu tư đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 14 Thực hiện hoạt động nhận tiền gửi, NHTM quản lý được một khối lượng lớn tiền của nền kinh tế. Đây chính là nguồn vốn để ngân hàng tài trợ trở lại đối với nền kinh tế. Hoạt động tín dụng Đây là hoạt động sử dụng nguồn tiền mà NHTM đã huy động được trong nền kinh tế.
Các NHTM thực hiện cho vay theo nhiều phương thức, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng. -Cho vay thương mại: Ngay ở thời kỳ đầu, các ngân hàng đã thực hiện nghiệp vụ chiết khấu thương phiếu mà thực chất là cho vay đối với người bán hàng (người bán chuyển khoản phải thu cho NH để lấy tiền trước). Sau đó, các NH cho vay trực tiếp đối với khách hàng (là người mua hàng), giúp họ có vốn để mua hàng dự trữ để mở rộng sản xuất, kinh doanh. -Cho vay tiêu dùng: Thực tế ở các nước phát triển cho thấy, tín dụng tiêu dùng đã trở thành một trong những loại hình tín dụng tăng trưởng nhanh nhất.
-Tài trợ dự án: Ngoài thực hiện nghiệp vụ truyền thống là cho vay ngắn hạn, các ngày càng năng động trong cho vay tài trợ các dự án, đặc biệt là tài trợ trong các ngành công nghệ cao. Cung cấp dịch vụ thanh toán NH thực hiện mở tài khoản giao dịch cho các khách hàng gửi tiền và thực hiện chi trả theo lệnh của khách hàng thông qua tài khoản séc. Các tiện ích của thanh toán không dùng tiền mặt (như: sự an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm chi phí…) đã góp phần rút ngắn chu kỳ kinh doanh, tăng hiệu quả sử dụng vốn. Đây được xem là một trong những bước đi quan trọng nhất trong công nghiệp NH và cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin thì nhiều thể thức thanh toán được phát triển, như: uỷ nhiệm chi, nhờ thu, L/C, thanh toán bằng điện, thẻ, e-banking, internet banking, home banking… 1.
Các hoạt động khác Ngoài các hoạt động chính là nhận tiền gửi và cho vay, các NHTM còn thực hiện các dịch vụ khác theo yêu cầu của khách hàng, như: 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 15 - Quản lý ngân quĩ. Các NH cung cấp cho khách hàng dịch vụ quản lý ngân quĩ, trong đó, NH đồng ý quản lý việc thu - chi cho một công ty và thực hiện đầu tư phần vốn tạm thời nhàn rỗi vào các chứng khoán, hoặc cho vay để nguồn vốn nhàn rỗi của khách hàng sinh lợi. - Tài trợ các hoạt động của Chính phủ. Thông qua mua trái phiếu Chính phủ phát hành, hoặc cho vay với các điều kiện ưu đãi đối với các doanh nghiệp của Chính phủ.
Do uy tín cũng như khả năng tài chính của mình, các NH thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh cho khách hàng trong mua chịu hàng hóa và trang thiết bị, phát hành chứng khoán, vay vốn của các tổ chức TD khác… - Đầu tư. Nghiệp vụ đầu tư của NHTM có thể thực hiện trên thị trường tiền tệ hoặc thị trường chứng khoán, cũng có thể đó là hoạt động trực tiếp hùn vốn hoặc mua cổ phiếu của các doanh nghiệp, công ty. Thực chất đây là nghiệp vụ cho thuê vốn (Capital Lease), nhưng vốn cho thuê không phải bằng tiền mà là dưới hình thức tài sản (Các văn phòng, máy móc thiết bị, các tài sản khác). - Các dịch vụ về chứng khoán: Mua bán chứng khoán, môi giới chứng khoán, bảo lãnh chứng khoán.
- Dịch vụ tư vấn: Tư vấn bất động sản, tư vấn chứng khoán, tư vấn tài chính… - Dịch vụ uỷ thác: Uỷ thác cho vay, quản lý hộ tài sản, giải quyết các thủ tục chuyển nhượng tài sản, bảo quản tài sản là vàng, bạc, chứng khoán, tài liệu mật. - Bán các dịch vụ bảo hiểm. - Dịch vụ cho thuê két sắt. - Cung cấp các dịch vụ về NH đại lý.v… Đối với mỗi NHTM, khả năng thực hiện các dịch vụ không giống nhau, mà tùy thuộc vào nhu cầu của đối tượng khách hàng mà NH đang phục vụ cũng như khả năng của mỗi NH.
Xu hướng chung, các NHTM đều cố gắng mở rộng các hoạt động dịch vụ, bởi thông qua đó các NHTM đồng thời thực hiện được hai mục tiêu là tìm kiếm thêm 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 16 thu nhập (với ít rủi ro hơn so với thu lãi qua hoạt động tài trợ) và thu hút thêm khách hàng đến với NHTM. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM *Hiệu quả. Hiệu quả của một hoạt động được hiểu là tương quan giữa lợi ích và chi phí để tiến hành hoạt động đó, có tính đến các nhân tố tác động khách quan và chủ quan. *Hiệu quả kinh tế.