CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẬN TẢI BIỂN, VẬN TẢI TÀU CHUYẾN, THUÊ TÀU VÀ HIỆU QUẢ KHAI THÁC TÀU ***** 1. Tổng quan về vận tải biển 1. Khái niệm vận tải biển 1. Khái niệm Vận tải là một ngành sản xuất dịch vụ, phục vụ sự di chuyển của hàng hóa và hành khách trong không gian.
Cũng như bất kỳ ngành sản xuất dịch vụ nào, vận tải cũng có các chi phí để cấu thành nên giá thành của sản phẩm là sự di chuyển của các đối tượng vận tải từ điểm này đến điểm khác. Vận tải không làm tăng giá trị sử dụng mà chỉ tạo nên giá trị gia tăng đối với các đối tượng vận tải. Doanh thu của vận tải là từ các khoản thu tiền cước vận tải và một số khoản thu khác liên quan đến quá trình vận chuyển hàng hóa và hành khách. Vận tải biển là một lĩnh vực của ngành vận tải phục vụ cho sự dịch chuyển hàng hóa và hành khách trong không gian bằng đường biển.
Vận tải biển giữ vị trí quan trọng trong chuyên chở hàng hóa trên thị trường thế giới, là ngành vận tải chủ chốt so với các phương thức vận tải khác trong vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu, đảm nhận vận chuyển hơn 80% tổng khối lượng hàng hóa trong buôn bán quốc tế. Đặc điểm của vận tải biển Vận tải biển có thể phục vụ chuyên chở tất cả các loại hàng hóa trong buôn bán quốc tế. Thích hợp với việc chuyên chở trên cự ly dài, khối lượng lớn. Các tuyến đường vận tải trên biển hầu hết là những tuyến đường giao thông tự nhiên, không đòi hỏi phải đầu tư nhiều về vốn, nguyên vật liệu và 3 sức lao động để xây dựng và bảo quản.
Những lợi thế đó làm cho giá thành vận tải đường biển thấp hơn so với các phương thức vận tải khác. Năng lực chuyên chở của Vận tải biển rất lớn, trên cùng một tuyến đường có thể tổ chức chạy nhiều chuyến tàu trong cùng một thời gian cho cả hai chiều. Vận tải biển phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên, môi trường hoạt động, thời tiết, điều kiện thủy văn. Điều này làm cho vận chuyển bằng đường biển thường gặp nhiều rủi ro gây tổn thất lớn cho tính mạng và tài sản.
Tốc độ vận chuyển của tàu biển còn thấp, do đó thời gian giao hàng chậm, không thích hợp cho việc vận chuyển hàng hóa đòi hỏi thời gian giao hàng nhanh. Vai trò của Vận tải biển - Vận tải đường biển là yếu tố không thể tách khỏi thương mại quốc tế Thương mại quốc tế và vận tải nói chung, Vận tải biển nói riêng có mối quan hệ chặt chẽ và hữu cơ với nhau. Vận tải biển được phát triển trên cơ sở sự phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hóa. Ngược lại, Vận tải biển phát triển sẽ làm giảm giá thành vận chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng thị trường tiêu thụ quốc tế, tự do hóa thương mại, thúc đẩy sản xuất phát triển.
Trong buôn bán quốc tế, Vận tải đường biển giữ vai trò quan trọng khi vận chuyển những lô hàng có khối lượng mua bán lớn, tuyến đường chuyên chở dài, giúp cho việc lưu thông hàng hóa giữa các nước được dễ dàng. - Vận tải đường biển thúc đẩy buôn bán quốc tế phát triển Thực tế cho thấy, chi phí vận tải càng rẻ, sự vận chuyển hàng hóa càng thuận lợi thì khối lượng tiêu thụ hàng hóa trên thị trường thế giới càng lớn. Vận tải biển có giá thành, cước phí rẻ và có xu hướng ngày càng giảm, vì vậy 4 mà Vận tải biển góp phần làm tăng khối lượng luân chuyển hàng hóa trong buôn bán quốc tế. - Vận tải đường biển phát triển góp phần làm thay đổi cơ cấu hàng hóa và cơ cấu thị trường trong buôn bán quốc tế Vận tải biển phát triển sẽ vận chuyển được hầu hết các loại hàng hóa trong thương mại quốc tế và có thể vận chuyển hàng hóa tới hầu hết các quốc gia trên thế giới.
Từ đó hình thành cơ cấu các nhóm, loại hàng hóa phục vụ thị trường thương mại thế giới. - Vận tải biển tác động tới cán cân thanh toán quốc tế Sự phát triển của Vận tải biển sẽ kéo theo sự phát triển của nhiều ngành dịch vụ liên quan. Thu chi ngoại tệ trong kinh doanh khai thác Vận tải biển và các ngành dịch vụ liên quan là một bộ phận quan trọng trong cán cân thanh toán quốc tế. Cơ sở vật chất chủ yếu của Vận tải biển 1.
Tuyến đường biển Các tuyến đường vận tải trên biển hầu hết là những tuyến đường giao thông tự nhiên (trừ việc xây dựng các hải cảng kênh đào), năng lực chuyên chở lớn. Lợi thế này đã làm cho giá thành Vận tải đường biển rẻ hơn so với các phương thức vận tải khác. Tuy nhiên tuyến đường biển có những đặc điểm khác so với các phương thức vận tải khác: - Không có tuyến cụ thể, không thể xác định vị tri và hướng một cách thông thường. Do vậy, khi khai thác tàu trên các tuyến đường biển, các phương tiện cần phải có các thiết bị, nghi khí hàng hải chuyên dụng cho tàu biển như: 5 + Hải đồ: là bản vẽ trên đó cung cấp các thông tin cần thiết liên quan tới việc hành hải như: độ sâu, chướng ngại vật, dòng và hướng của dòng hải lưu… + La bàn: là thiết bị xác định hướng đi của tàu biển.
+ Ra đa: là thiết bị xác định chướng ngại vật. + Các loại thiết bị xác định vị trí qua vệ tinh, thông tin liên lạc… - Chịu ảnh hưởng lớn bởi các điều kiện tự nhiên trên tuyến đường vận chuyển như: sóng gió, hải lưu ảnh hưởng tới tốc độ chạy tàu. Bão, sóng thần, lốc xoáy… gây rủi ro tổn thất cho tính mạng và tài sản ở trên biển. Cảng biển Cảng biển là nơi ra vào, neo đậu của tàu biển, là nơi phục vụ tàu và hàng hóa chuyên chở trên tàu, là đầu mối giao thông quan trọng trong hệ thống vận tải.
Với quan điểm hiện đại, cảng biển là cửa ngõ ra biển của nền kinh tế của quốc gia hoặc vùng lãnh thổ, là nơi trung chuyển hàng hóa giữa biển và đất liền hoặc giữa các phương tiện vận tải. Chức năng của cảng biển: - Phục vụ các phương tiện vận tải mà trước hết là tàu biển như: đảm bảo cho tàu neo đậu an toàn để xếp dỡ hàng hóa, tránh bão, sửa chữa, cung ứng cho tàu… - Phục vụ hàng hóa: cảng biển là nơi tập kết, bảo quản, phân loại hàng, sửa chữa bao bì, ký mã hiệu, giám định, giao nhận… và xếp dỡ hàng hóa từ tàu biển sang các phương tiện vận tải khác và ngược lại. Trang thiết bị của cảng bao gồm: - Thiết bị kỹ thuật phục vụ tàu ra vào, chờ đợi, neo đậu như: luồng lạch, hệ thống phao tiêu, tín hiệu, phao nổi, cầu tàu… - Thiết bị kỹ thuật phục vụ công việc xếp dỡ hàng hóa lên xuống phương tiện vận tải và ở trong kho bãi như cần trục, xe nâng hàng, ô tô…và 6 các loại công cụ mang hàng. Trang thiết bị xếp dỡ ở cảng quyết định khả năng và năng suất xếp dỡ, mức độ giải phóng tàu… - Các loại thiết bị trong kho bãi phục vụ cho việc chứa đựng và bảo quản hàng hóa.
- Các thiết bị khác như hệ thống điện, nước, thông tin liên lạc… 1. Phương tiện vận chuyển Phương tiện vận chuyển chủ yếu là tàu biển. Tàu biển (đội tàu buôn) có vai trò quan trọng đối với mỗi quốc gia: - Đối với nền kinh tế: đội tàu buôn góp phần củng cố và tăng cường sự độc lập tự chủ về chính trị và kinh tế của đất nước. Phát triển đội tàu buôn sẽ thúc đẩy hoạt động kinh tế ngoại của mỗi quốc gia.
- Đối với ngoại thương: + Đội tàu vận tải biển đảm bảo hỗ trợ đắc lực cho việc phát triển quan hệ buôn bán trực tiếp với nước ngoài, không bị phụ thuộc vào thị trường thuê tàu nước ngoài. Qua đó giúp bảo vệ lợi ích kinh tế, chính trị của đất nước. + Tạo thế chủ động và phục vụ kịp thời nhu cầu chuyên chở ngày càng tăng của hoạt động ngoại thương, thúc đẩy nền kinh tế trong nước phát triển nhanh chóng, vững chắc. + Có điều kiện trực tiếp tham gia vào thị trường thuê tàu của thế giới nhằm ổn định và giảm giá cước thuê tàu, có lợi cho hoạt động ngoại thương.
Tổng quan về vận tải tàu chuyến 1. Khái niệm về tàu chuyến Tàu chuyến là loại tàu hoạt động không theo tuyến cố định, không có lịch trình chạy tàu được công bố từ trước mà theo yêu cầu của người thuê tàu trên cơ sở của các loại hợp đồng thuê tàu chuyến. Hình thức khai thác tàu chuyến là một trong những hình thức phổ biến nhất hiện nay đối với hầu hết các nước có đội tàu buôn vận chuyển hàng hoá 7 bằng đường biển. Hình thức này đặc biệt có ý nghĩa đối với các nước đang phát triển có đội tàu còn nhỏ bé, hệ thống cảng chưa phát triển, nguồn hàng không ổn định.
Các đặc điểm của khai thác tàu chuyến - Số lượng cảng ghé trong mỗi chuyến đi Số lượng cảng ghé giữa các chuyến đi của tàu chuyến không giống nhau, tuỳ thuộc vào hợp đồng thuê tàu chuyến (hợp đồng vận chuyển). Số lượng cảng có thể hai hoặc nhiều hơn. Do vậy, người khai thác phải nắm rõ số lượng cảng ghé hoặc số lượng cầu tàu để đưa ra giá cước cho phù hợp với các khoản chi phí phải bỏ ra trong từng chuyến đi. - Thời gian chuyến đi của tàu chuyến Thời gian chuyến đi của mỗi tàu chuyến được xác định kể từ khi tàu kết thúc chuyến đi trước và bắt đầu tham gia thực hiện hợp đồng mới cho đến khi hoàn thành việc dỡ trả hàng tại cảng đích.
Thời gian chuyến đi của tàu chuyến không cố định, phụ thuộc vào điều kiện hành hải, tốc độ của tàu, mức giải phóng tàu và thoả thuận về thời gian làm hàng giữa chủ tàu và người thuê tàu. - Loại hàng và khối lượng hàng yêu cầu vận chuyển Các loại hàng được chuyên chở bằng tàu chuyến thường là nguyên liệu, nhiên liệu, các loại quặng, than đá và sản phẩm nông nghiệp. Khối lượng hàng giữa các chuyến đi không ổn định, phụ thuộc vào các hợp đồng hay các đơn hàng (yêu cầu của chủ hàng). Thông thường các lô hàng trong hợp đồng vận tải tàu chuyến là những lô hàng có khối lượng lớn, thuê chở nguyên tàu cho một chủ hàng.
Tàu có thể tận dụng tối đa hoặc lãng phí sức chở tuỳ thuộc vào tình hình cụ thể.