CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Lý luận chung về kế toán kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản về kế toán kết quả kinh doanh Nhóm khái niệm về doanh thu, thu nhập - Doanh thu: Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kì kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. 1 Theo chuẩn mực kế toán quốc tế: Doanh thu là luồng thu nhập gộp của các lợi ích kinh tế trong kì; phát sinh trong quá trình hoạt động thông thường; làm tăng vốn chủ sở hữu chứ không phải phần đóng góp của những người tham gia góp vốn cổ phần.
Doanh thu không bao gồm những khoản thu cho bên thứ ba, ví dụ như VAT.2 Tuy có khác nhau về cách diễn đạt nhưng về cơ bản, khái niệm doanh thu theo chuẩn mực kế toán Việt Nam khá thống nhất với chuẩn mực kế toán quốc tế về bản chất và nội dung của doanh thu. - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vị cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí phụ thêm bên ngoài giá bán (nếu có).3 - Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: là phần còn lại của doanh thu sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế GTGT của doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp trực tiếp) trong kì kế toán.4 - Doanh thu hoạt động tài chính: là những khoản doanh thu do hoạt động đầu tư tài chính hoặc do kinh doanh vốn.5 1 Chuẩn mực kế toán số 14, mục 03 trong “26 chuẩn mực kế toán Việt Nam (2001 – 2006)”, Bộ Tài chính, NXB Tài chính 2008 trang 56 2 Các chuẩn mực kế toán quốc tế, Hennie Van Greuning & Marius Koen, NXB Chính trị quốc gia 2002, trang58 3 Kế toán doanh nghiệp, Học viện Tài chính, NXb thống kê 2004, trang 308 4 Chế độ kế toán doanh nghiệp, quyết định 15/QĐ – BTC, Bộ Tài chính ban hành ngày 20.2006, NXB Lao động xã hội năm 2006, trang 607 5 Kế toán tài chính – TS. Nguyễn Phú Giang, NXB Tài chính 2008, trang 351 Trần Thị Thu Thảo - Lớp SB14C2 MSV: 10F150387 5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Thành Hưng Các khoản giảm trừ doanh thu - Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn.6 - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu.
Error: Reference source not found - Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.Error: Reference source not found - Thu nhập khác: Là khoản thu góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu từ hoạt động ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu.Error: Reference source not found Nhóm khái niệm về chi phí Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam: Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.7 Theo quan điểm của các trường đại học khối kinh tế: Chi phí của doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình hoạt động kinh doanh, biểu hiện bằng tiền và tính cho một thời kì nhất định.8 Các khái niệm trên tuy có khác nhau về cách diễn đạt, mức độ khái quát nhưng đều thể hiện bản chất của chi phí là những hao phí phải bỏ ra để đổi lấy sự thu về lượng sản phẩm hoặc dịch vụ được phục vụ. - Giá vốn hàng bán: Là giá trị thực tế xuất kho của số sản phẩm (hoặc gồm cả chi phí mua hàng phân bổ cho hàng hóa đã bán ra trong kì – đối với doanh nghiệp thương mại), hoặc là giá thành thực tế lao vụ, dịch vụ đã hoàn thành và đã được xác định là tiêu thụ và các khoản khác được tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh doanh trong kì.9 - Chi phí bán hàng: là biểu hiện bằng tiền toàn bộ các khoản hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác phát sinh trong quá trình tiêu thụ. 10 6 Chuẩn mực kế toán số 14, mục 03 trong “26 chuẩn mực kế toán Việt Nam (2001 – 2006)”, Bộ Tài chính, NXB Tài chính 2008 trang 56 7 Chuẩn mực kế toán số 01, mục 31 trong 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam (2001 – 2006) của Bộ Tài chính, NXB Tài chính 2008 trang 78 8 Giáo trình Kế toán quản trị, Đại học Thương Mại, NXB Thống kê 2006, trang 30 9 Kế toán tài chính, PGS.TS Võ Văn Nhị, NXB Tài chính năm 2005, trang 307 10 Giáo trình kế toán tài chính, TS. Nguyễn Tuấn Duy, TS.Đặng Thị Hòa, ĐHTM, NXB Thống Kê 2010, trang 258 Trần Thị Thu Thảo - Lớp SB14C2 MSV: 10F150387 6 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Nguyễn Thành Hưng - Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là biểu hiện bằng tiền toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác phát sinh trong quá trình quản lý kinh doanh, quản lý hành chính và các chi phí chung khác liên quan đến toàn doanh nghiệp. Error: Reference source not found - Chi phí tài chính: là các chi phí phát sinh liên quan đến các hoạt động đầu tư tài chính và các nghiệp vụ tài chính.11 - Chi phí khác: Là những khoản chi phí phát sinh do các sự kiện hay các nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động thông thường của các doanh nghiệp.12 - Thuế thu nhập doanh nghiệp và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp13 Thuế thu nhập doanh nghiệp là một loại thuế trực thu đánh và phần thu nhập của doanh nghiệp sau khi trừ đi các chi phí liên quan đến thu nhập của đơn vị, đây là công cụ để điều tiết, kích thích tiết kiệm, tăng đầu tư nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả sản xuất Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp là tổng giá trị của thuế hiện hành và thuế hoãn lại được tính đến khi xác định lợi nhuận hoặc lãi, lỗ ròng của một kì. Khái niệm về kết quả kinh doanh - Theo kế toán tài chính: kết quả kinh doanh là phần chênh lệch giữa doanh thu, thu nhập và chi phí của doanh nghiệp sau một kì kinh doanh nhất định. Kết quả kinh doanh là lãi nếu doanh thu lớn hơn chi phí và ngược lại kết quả kinh doanh là lỗ nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí.14 - Theo kế toán quản trị: Kết quả kinh doanh là phần còn lại của doanh thu sau khi đã trừ các khoản chi phí tương xứng để tạo nên doanh thu.
Trong đó, chi phí gắn liền với việc tạo nên doanh thu được phân loại và tình theo 2 phương pháp khác nhau là phương pháp chi phí toàn bộ và phương pháp chi phí trực tiếp.15 Như vậy, kết quả kinh doanh dưới góc độ kế toán tài chính và kế toán quản trị đều được biểu hiện bằng phần chênh lệch giữa doanh thu, thu nhập và chi phí nhưng do đối tượng và tính chất cung cấp thông tin khác nhau, trong kế toán quản trị, kết quả kinh doanh thường là kết quả kinh doanh trước thuế, còn kết quả kinh doanh trong kế toán tài chính là kết quả kinh doanh sau thuế. 11 Giáo trình kế toán tài chính, Đại học kinh tế TP.HCM, NXB GTVT 2008, trang 217 12 Giáo trình kế toán tài chính, TS.Nguyễn Tuấn Duy, TS.Đặng Thị Hòa, ĐHTM, NXB Thống Kê 2010 trang 321. 13 Giáo trình kế toán tài chính doanh nghiệp, Đại học Thương mại, NXB Giáo dục Việt Nam 2009, trang 185 14 Giáo trình kế toán tài chính, TS.Nguyễn Tuấn Duy, TS.Đặng Thị Hòa, ĐHTM, NXB Thống Kê 2010 trang 319 15 Kế toán quản trị - TS. Huỳnh Lợi, Đại học Kinh tế TP.HCM, NXB GTVT 2009, trang 151 Trần Thị Thu Thảo - Lớp SB14C2 MSV: 10F150387 7 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Nguyễn Thành Hưng 1. Nội dung và phương pháp xác định kết quả kinh doanh 1. Nội dung và phương pháp xác định kết quả kinh doanh theo kế toán tài chính Theo kế toán tài chính, kết quả kinh doanh bao gồm kết quả hoạt động kinh doanh và kết quả hoạt động khác a. Kết quả hoạt động kinh doanh - Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ Doanh thu Tổng doanh Doanh Chiết Giảm Thuế TTĐB, thuế thuần về thu bán hàng thu khấu giá XK, thuế GTGT bán hàng = và cung cấp - - - hàng - thương hàng theo phương pháp và cung cấp dịch vụ bán bị mại bán trực tiếp phải nộp dịch vụ trong kì trả lại - Lợi nhuận gộp về bán hàng và cung cấp dịch vụ Lợi nhuận gộp về bán Doanh thu thuần về bán = - Trị giá vốn hàng bán hàng và cung cấp DV hàng và cung cấp DV Lợi nhuận Lợi nhuận Doanh thu Chi phí bán hàng, thuần từ gộp về bán Chi phí = + hoạt động - - chi phí quản lí hoạt động hàng và cung tài chính tài chính doanh nghiệp kinh doanh cấp dịch vụ - Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh b.
Kết quả hoạt động khác Lợi nhuận khác = Thu nhập khác - Chi phí khác c. Kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh Lợi nhuận thuần từ = + Lợi nhuận khác trước thuế hoạt động kinh doanh Chi phí thuế thu Thu nhập tính thuế Thuế suất thuế = x nhập doanh nghiệp TNDN TNDN Kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh + Chi phí thuế thu = sau thuế trước thuế - nhập doanh nghiệp Trần Thị Thu Thảo - Lớp SB14C2 MSV: 10F150387 8 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.