CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN 1. Tổng quan về QTDND 1. Khái niệm về QTDND Trên thế giới có rất nhiều định nghĩa khác nhau về QTD, tác giả tiếp cận các khái niệm về QTD như sau: Theo Hiệp hội Liên minh tín dụng quốc gia Hoa Kỳ (National Credit Union Administration): Quỹ tín dụng là một định chế tài chính phi lợi nhuận, được làm chủ và kiểm soát bởi các thành viên - đồng thời là những người sử dụng các dịch vụ của Quỹ tín dụng. Quỹ tín dụng phục vụ cho các nhóm người có cùng những đặc tính chung, như có cùng nơi làm việc, cùng nơi cư trú, cùng học một trường hoặc cùng đi lễ ở một nhà thờ.
Quỹ tín dụng cũng là nơi an toàn, thuận tiện để các thành viên gửi tiền tiết kiệm, vay vốn và thực hiện các dịch vụ tài chính khác với giá cả hợp lý. Theo Hội đồng Liên minh Tín dụng Thế giới (“World Council of Credit Union”, viết tắt là WOCCU): Quỹ tín dụng là một loại hình trung gian tài chính mang tính tư nhân và hợp tác. Việc gia nhập vào Quỹtín dụng được rộng mở và tự nguyện. Quỹ tín dụng thuộc quyền sở hữu của các thành viên - những người quản lý Quỹ tín dụng một cách dân chủ.
Quỹ tín dụng hoạt động nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu về tài chính cho mọi thành viên thông qua việc khuyến khích tiết kiệm, cho vay thành viên và thông qua các thể thức hoạt động khác do chính các thành viên quyết định. Để đảm bảo thoả mãn nhu cầu của các thành viên một cách tốt nhất và lâu dài nhất, Quỹ tín dụng quan tâm đến sự ổn định về tài chính. Chính vì lý do này mà Quỹ tín dụng phải đạt được mục đích quản lý có hiệu quả một cách thường xuyên. Ở Việt Nam, khái niệm về QTDND được tác giả đề cập như sau: Theo Luật TCTD số 47/2010/QH12 ngày 16/6/2010: QTDND là TCTD do các pháp nhân, cá nhân và hộ gia đình tự nguyện thành lập dưới hình thức hợp tác xã để thực hiện một số hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật TCTD và 8 Luật HTX nhằm mục tiêu chủ yếu là tương trợ nhau phát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Theo Nghị định số 48/2001/NĐ- CP ngày 13/8/2001 của Chính phủ: QTDND là loại hình tổ chức tín dụng hợp tác được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắctự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động, thực hiện mục tiêu chủ yếu là tương trợ giữa các thành viên, nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và của từng thành viên giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống. Hoạt động của QTDND phải bảo đảm bù đắp chi phí và có tích lũy để phát triển. Từ những định nghĩa trên, tác giả rút ra khái niệm về QTDND như sau: QTDND là loại hình tổ chức tín dụng hợp tác do các pháp nhân, cá nhân và hộ gia đình tự nguyện thành lập, hoạt động theo nguyên tắctự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động, với mục tiêu chủ yếu là tương trợ nhau phát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống của các thành viên. Đặc điểm QTDND QTDND không phải là đơn vị thuộc chính quyền cơ sở (xã, phường, thị trấn) mà là một tổ chức tín dụng hợp tác do các thành viên sáng lập nên với những đặc điểm cơ bản như: - Về mục tiêu hoạt động: không vì lợi nhuận chủ yếu là tương trợ giữa các thành viên giúp nhau cùng phát triển, thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống.
- Về nguồn vốn hoạt động chủ yếu là vốn góp của các thành viên. - Phạm vi hoạt động: được Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh (thành phố) cấp phép trong lĩnh vực huy động vốn và cho vay. - Về phân chia lợi nhuận đây là điểm đặc trưng của mô hình QTDND khác biệt so với các loại hình TCTD khác là việc phân chia lợi nhuận quán triệt theo nguyên tắc lợi nhuận thu được sẽ quay trở lại phục vụ cho thành viên. - Thành viên của QTDND là cá nhân, tổ chức có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có hộ khẩu và thường trú trên địa bàn hoạt động của QTDND hoặc cán 9 bộ, công chức đang làm việc tại các tổ chức, cơ quan có trụ sở chính đóng trên địa bàn hoạt động của QTDND, tự nguyện tham gia góp vốn vào QTDND.
- Tổ chức hoạt động: từng QTDND là một pháp nhân, hoạt động độc lập, tự chịu trách nhiệm về tài chính nhưng lại có mối quan hệ mật thiết với nhau thông qua hoạt động điều hòa vốn, thông tin, cơ chế phân tán rủi ro nhằm đảm bảo cho hệ thống QTDND phát triển bền vững. Nguyên tắc hoạt động của QTDND Hoạt động của QTDND tuân thủ theo các nguyên tắc được quy định tại Nghị định số 69/2005/NĐ- CP ngày 26/5/2005 của Chính phủ cụ thể như sau: Nguyên tắc tự nguyện: “Thành viên tự nguyện gia nhập vào và ra khỏi QTDND: mọi cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân và các đối tượng khác đều có thể trở thành thành viên QTDND nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về thành viên; thành viên có quyền ra khỏi QTDND theo quy định của Điều lệ QTDND” Với mục tiêu hoạt động nhằm để hỗ trợ cho các thành viên tiếp cận với các dịch vụ tài chính, ngân hàng một cách thuận tiện. Vì vậy các thành viên QTDND đều có thể tự nguyện gia nhập hoặc ra khỏi QTDND theo quy định tại Điều lệ của QTDND. Các QTDND cần phải đảm bảo thực hiện tốt nguyên tắc này nhằm thu hút được đông đảo thành viên tham gia.
Nguyên tắc dân chủ, bình đẳng và công khai: “ Thành viên QTDND có quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát QTDND và có quyền ngang nhau trong biểu quyết”. Khi các thành viên gia nhập vào QTDND họ có quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động của QTDND và có quyền biểu quyết các vấn đề của QTDND như nhau mà không phụ thuộc vào số vốn góp. Đây chính là khác biệt căn bản nhất của loại hình QTDND với các loại hình TCTD khác. Nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: “QTDND tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của mình, tự quyết định về phân phối thu nhập, bảo đảm QTDND và thành viên cùng có lợi”.
10 Hoạt động của QTDND phải bảo đảm bù đắp chi phí và có tích lũy để phát triển. QTDND tự chủ và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của mình; thông qua Đại hội thành viên về phương án phân phối lợi nhuận. Sau khi thực hiện xong nghĩa vụ nộp thuế và trang trải các khoản lỗ của QTDND, lãi được trích một phần vào các quỹ của QTDND, một phần chia theo vốn góp và công sức đóng góp của thành viên, phần còn lại chia cho thành viên theo mức độ sử dụng dịch vụ của QTDND. Nguyên tắc hợp tác và phát triển cộng đồng: “Thành viên phải phát huy tinh thần tập thể, nâng cao ý thức hợp tác trong QTDND và trong cộng đồng xã hội, hợp tác giữa các QTDND với nhau ở trong nước và ngoài nước theo quy định của pháp luật”.
QTDND là tổ chức kinh tế tập thể, do các thành viêntự nguyện hợp tác với nhau thành lập và cùng quản lý mới có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm cải thiện đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương. Vì vậy, mỗi thành viên của QTDND khi sử dụng các dịch vụ tài chính ngân hàng như huy động, cho vay thì các thành viên của QTDND cần phải sử dụng nguồn vốn vay một cách hiệu quả để có thể duy trì sự phát triển bền vững của QTDND cũng như của cả hệ thống QTDND. So sánh đ ểm g ống nhau và khác nhau về hoạt động của QTDND với các TCTD khác Về những điểm giống nhau: Cũng giống như các loại hình TCTD khác, QTDND ngoài việc cung cấp những sản phẩm huy động vốn, sản phẩm cho vay. Theo quy định tại Thông tư 04/2015/TT- NHNN ngày 31/3/2015 các QTDND còn được thực hiện các hoạt động khác như: Cung ứng dịch vụ chuyển tiền, thực hiện các nghiệp vụ thu hộ, chi hộ cho các thành viên; Gửi tiền tại NH HTX để điều hòa vốn; sử dụng vốn điều lệ và quỹ dự trữ để góp vốn vào NH HTX và tổ chức liên kết phát triển hệ thống; nhận ủy thác và làm đại lý trong lĩnh vực hoạt động tiền tệ theo hướng dẫn của NHNN; thực hiện các hoạt động khác khi được NHNN cho phép.
11 Về những điểm khác nhau cơ bản: Bảng 1. Phân biệt giữa QTDND với các loại hình TCTD khác Chỉ tiêu QTDND TCTD TCTD phi Tổ chức tài ngân hàng chính vi mô Mục tiêu Không vì lợi nhuận, Vì mục tiêu lợi Vì mục tiêu lợi Vì công tác an chủ yếu tương trợ các nhuận nhuận sinh xã hội thành viên, phát huy sức mạnh tập thể. Phạm vi Hạn chế, chỉ phục vụ Rộng rãi, phục vụ Còn hạn chế, Các vùng nông hoạt động chủ yếu cho đối tượng toàn bộ khách hàng chủ yếu tập thôn, nơi tập khách hàng là thành có nhu cầu sử dụng trung ở thành trung dân cư viên của QTDND và các loại hình dịch thị và các có thu nhập một số đối tượng hạn vụ ngân hàng. thành phố lớn, thấp.
chế không phải là những địa thành viên của phương có tốc QTDND. độ phát triển kinh tế cao. Điểm Các QTDND hoạt động Cung cấp đa dạng Đáp ứng các Cung cấp các mạnh trên địa bàn nông các loại hìnhsản nhu cầu đầu tư dịch vụ tài nghiệp, nông thôn, rất phẩm, dịch vụ tài của các doanh chính cho nhóm gần với người dân, tạo chính phù hợp với nghiệp, cá khách hàng có được mối quan hệ gắn các nhiều loại nhân có nhu thu nhập thấp có kết giữa các thành viên khách hàng, đáp cầu trang bị nhu cầu rất lớn với QTDND. ứng nhu cầu khách đổi mới thiết bị đối với các sản hàng một cách đồng thời phẩm tài chính, nhanh chóng và có muốn tối ưu nhưng không hiệu quả.
hóa hiệu quả tiếp cận được sử dụng nguồn với cơ chế ưu vốn. Điểm yếu Chỉ hoạt động trong Mạng lưới rộng Mạng lưới Mạng lưới rộng phạm vi địa bàn được khắp các tỉnh thành rộng khắp các khắp các tỉnh NHNN cấp phép. trên cả nước. tỉnh thành trên thành trên cả cả nước.
Về cơ cấu tổ chức của QTDND 1.