Chương 1 GIÁM SÁT L CHỨC NĂNG QUAN TRỌNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN QUẬN 1. Vị trí, vai trò, chức năng của Hội đồng nhân dân quận Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, nhân dân là chủ thể nguồn gốc tối cao của quyền lực Nhà nước. Quyền lực Nhà nước được thực hiện theo chế độ tập quyền, theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Vì vậy Quốc hội và HĐND có vai trò đặc biệt quan trọng trong bộ máy Nhà nước.
Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu hội đồng nhân dân do cử tri ở địa phương bầu ra, là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, con đường hình thành này là một yếu tố quan trọng tạo nên vị trí của Hội đồng nhân dân. Cơ sở pháp lý: Điều 113 Hiến pháp 2013. Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên. Hội đồng nhân dân quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện Nghị quyết của Hội đồng nhân dân.
Vị trí của Hội đồng nhân dân cũng được ghi nhận trong Điều 6 Luật tổ chức chính quyền địa phương ngày 03/07/2015. Như vậy, vị trí pháp lý của Hội đồng nhân dân có thể t theo 2 góc độ: + Hội đồng nhân dân-cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương. + Hội đồng nhân dân-cơ quan thay mặt cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân địa phương. Cho đến nay mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về tính quyền lực của HĐND nhưng Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức chính quyền địa phương vẫn khẳng định HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, 7 có thẩm quyền quyết định các chủ trương, biện pháp quan trọng để phát triển tiềm năng của địa phương ây dựng và phát triển địa phương về kinh tế- xã hội, củng cố quốc phòng an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất tinh thần của người dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước.
Với thiết chế cơ quan chính quyền địa phương hiện nay, quyền lực của HĐND địa phương được thực hiện thông qua cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân - đó là HĐND. Theo quy định pháp luật, chỉ HĐND mới có thẩm quyền thay mặt cho nhân dân địa phương quyết định những vấn đề cơ bản, quan trọng ở địa phương, giám sát việc tuân theo pháp luật và nghị quyết của HĐND đối với các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và nhân dân ở địa phương 1. Chức năng của Hội đồng nhân dân Vị trí, tính chất là cơ sở quy định chức năng của HĐND, những chức năng cơ bản của HĐND phải được thể hiện và là sự chứng minh vị trí cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương và cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân địa phương, với 2 tính chất đặc trưng là tính quyền lực và tính đại diện HĐND có những chức năng được quy định trong Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 cùng các quy định khác của pháp luật, bảo đảm sự l nh đạo thống nhất của trung ương, đồng thời phát huy quyền làm chủ của nhân dân địa phương trong phạm vi, nhiệm vụ quyền hạn của mình. HĐND, UBND quản lý địa phương theo Hiến pháp và pháp luật.
HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở đại phương, HĐND cùng với Quốc hội hợp thành hệ thống cơ quan quyền lực Nhà nước, thay mặt nhân dân sử dụng quyền lực Nhà nước gốc của chính quyền nhân dân. Khác với Quốc hội, Quốc hội là cơ quan thay mặt toàn thể nhân dân cả nước sử dụng quyền lực nhà nước trên phạm vi cả nước. HĐND sử dụng quyền lực Nhà nước 8 trong phạm vi hẹp hơn, trong địa phương của mình. Điều này có tính chất quyết định tới phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của HĐND.
HĐND là cơ quan đại diện của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng trực tiếp và bỏ phiếu kín. HĐND đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương. Cơ cấu đại biểu HĐND được hợp thành từ những công dân ưu tú đại diện cho các giai tầng xã hội như công nhân, nông dân, tầng lớp trí thức, đại diện các dân tộc, thành phần xã hội trong phạm vi địa phương. HĐND hoạt động trước hết vì lợi ích của của nhân dân địa phương nhưng phải phù hợp với lợi ích chung của cả nước.
HĐND chịu trách nhiệm và chịu sự giám sát của nhân dân địa phương. Một yếu tố khác thể hiện tính đại diện của HĐND là chế độ bãi nhiệm đại biểu HĐND, đại biểu nào không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân thì tùy mức độ vi phạm mà bị HĐND b i nhiệm. Trong hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước, HĐND là tổ chức chính quyền gần nhân dân nhất, hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng và yêu cầu của nhân dân, nắm vững đặc điểm của địa phương, do đó có cơ sở quyết định mọi công việc sát hợp với nguyện vọng của nhân dân địa phương. Như vậy, HĐND là một tổ chức vừa có tính chất quyền lực, vừa có tính chất quần chúng, vừa là trường học quản lý Nhà nước, quản lý xã hội ở địa phương.
Nhân dân lao động thực hiện quyền làm chủ của mình ở từng địa phương và trên phạm vi cả nước. Vì vậy, HĐND không chỉ chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương mà còn chịu trách nhiệm trước chính quyền cấp trên. HĐND một mặt cần chăm lo ây dựng địa phương, đảm bảo sự phát triển về kinh tế văn hóa, hội nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương mặt khác phải hoàn thành nhiệm vụ cấp trên giao cho. Chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của Hội đồng nhân dân quận Cùng với chức năng của HĐND nói chung,chức năng của HĐND quận 9 nói riêng có một số nội dung cụ thể sau: Quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn quận;dự toán thu,chi ngân sách quận và phân bổ dự toán ngân sách quận,cấp phường;phê chuẩn quyết toán ngân sách cấp quận;quyết định các chủ trương, biện pháp triển khai thực hiện ngân sách,giám sát việc thực hiện ngân sách đ được HĐND quyết định.
Điều 47 Luật chính quyền địa phương năm 2015 quy định Quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách quận; điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết; phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương; quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án trên địa bàn quận trong phạm vi được phân quyền. Quyết định các biện pháp để thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp; quyết định việc phân cấp cho chính quyền địa phương, cơ quan nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương ở quận. Quyết định thành lập, bãi bỏ cơ quan chuyên môn thuộc UBND quận. Lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do HĐND quận bầu các chức danh do HĐND bầu.
Qua phân tích so sánh,tác giả nhận thấy chức năng của HĐND quận được quy định cụ thể trên địa bàn của quận,khác với chức năng của HĐND huyện,quận là một cấp chính quyền trực thuộc thành phố,diện tích nhỏ hơn, nhưng quản lý dân cư lớn,phát sinh nhiều trong quản lý đất đai, trật tự xây dựng,điều này đòi hỏi đại biểu HĐND phải có trình độ trong lĩnh vực này,để chất lượng của nghị quyết và chất lượng giám sát đáp ứng được phát triển trên địa bàn quận. Chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân quận Khoản 2 Điều 113 Hiến pháp 2013 quy định rõ hơn chức năng và 10 nhiệm vụ của HĐND địa phương, theo đó, HĐND thực hiện 2 loại chức năng là “Quyết định” và “Giám sát”, cụ thể, HĐND: - Quyết định các vấn đề của địa phương do Luật định. - Giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện Nghị quyết của Hội đồng nhân dân. Điều 47 Luật chính quyền địa phương quy định quy định rõ chức năng giám sát của HĐND quận là: Giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương, việc thực hiện nghị quyết của HĐND quận; giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp, Ban của HĐND cấp mình; giám sát văn bản quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp và văn bản của HĐND phường.Giám sát của HĐND quận rất nặng nề và phức tạp đặc biệt trong công tác quản lý trật tự xây dựng,quản lý dân cư so với cấp huyện,với đặc thù cấp quận thì quá trình đô thị hóa rất nhanh,dân cư đông đúc cơ sở hạ tầng xuống cấp,chưa kịp đầu tư, đây là một khó khăn rất lớn trong công tác quản lý,theo số liệu nghiên cứu sau 5 năm quận Hoàng Mai tăng 20 vạn dân (tương đương với số dân của 5 phường nội thành) trong khi đó cơ sở hạ tầng xuống cấp,đường xá luôn luôn ách tắc,nhân dân đi lại khó khăn.
Như vậy, ở vai trò thực hiện các vấn đề của địa phương, HĐND quận sẽ quyết định chính sách về những vấn đề thuộc địa phương trên cơ sở phát huy vai trò khởi ướng chính sách của UBND và các tổ chức, cơ quan khác, đồng thời giám sát việc thực hiện các chính sách này. Trong khi đó, đối với các nhiệm vụ mà Trung ương giao cho chính quyền địa phương thực hiện thì HĐND quận có trách nhiệm giám sát việc triển khai công việc này. Quy định thẩm quyền của Hội đồng nhân dân như vậy là phù hợp với những điểm mới trong quy định tại Điều 112 Luật chính quyền địa phương 2015 về chức năng, nhiệm vụ của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, nếu việc cải cách hành chính được đẩy mạnh theo hướng 11 phân cấp mạnh mẽ cho địa phương và tạo không gian pháp lý đủ rộng để các địa phương phát huy lợi thế so sánh và những đặc thù vốn có của mình thì vai trò tự chủ của các cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp, ủy quyền sẽ được khẳng định.
