Luận văn thạc sĩ quản lý khoa học và công nghệ nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện kỹ thuật giám sát an ninh trong ngành công an nghiên cứu hệ thống camera giám sát an ninh công cộng do bộ công an đầu tư triển khai

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả khai thác hệ thống camera giám sát an ninh công cộng trong ngành công an, nâng cao an toàn xã hội.

• Tác giả: Trần Vinh Quang
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả giám sát an ninh với hệ thống camera công cộng trong ngành công an
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm hệ thống
• 1.2. Cấu trúc của hệ thống
• 1.3. Mục tiêu của hệ thống
• 1.4. Điều khiển hệ thống
• 1.5. Lý luận công nghệ
• 1.6. Phương tiện kỹ thuật
• 1.7. Các phương thức truyền dẫn
• 1.8. Hệ thống chống sét và cung cấp nguồn điện
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CAMERA GIÁM SÁT AN NINH
• 2.1. Hệ thống camera giai đoạn 1999-2002
• 2.2. Hệ thống camera giai đoạn 2003-2006
• 2.3. Hệ thống camera giai đoạn 2007-2009
• 2.4. Phân tích số liệu từ khảo sát
• 2.5. Kết quả khảo sát và bàn luận
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC HỆ THỐNG CAMERA GIÁM SÁT AN NINH
• 3.1. Các hệ thống camera giám sát và mục tiêu
• 3.2. Các hệ thống camera cơ động và hỗ trợ tư pháp
• 3.3. Hệ thống camera giám sát an toàn giao thông
• 3.4. Giải pháp về cấu hình hệ thống
• 3.5. Giải pháp về công nghệ
• 3.6. Giải pháp về công tác quản lý
• 3.7. Giải pháp huy động tiềm lực quốc gia
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hệ thống camera giám sát an ninh

Hệ thống camera giám sát an ninh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh công cộng. Việc lắp đặt camera công cộng giúp giám sát an ninh liên tục, từ đó phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật. Theo thống kê, tại nhiều quốc gia phát triển, mỗi công dân có thể xuất hiện hàng trăm lần trước camera giám sát trong một ngày. Điều này cho thấy sự cần thiết của công nghệ giám sát trong việc duy trì trật tự xã hội. Hệ thống này không chỉ giúp cảnh sát trong việc điều tra mà còn tạo ra một môi trường an toàn hơn cho người dân. Việc áp dụng công nghệ camera hiện đại, như giám sát video 24/7, đã chứng minh hiệu quả trong việc giảm thiểu tội phạm và tăng cường bảo mật.

1.1. Lợi ích của hệ thống camera giám sát

Hệ thống camera giám sát mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho ngành công an. Đầu tiên, nó giúp quản lý an ninh hiệu quả hơn thông qua việc theo dõi và ghi lại các hoạt động diễn ra tại các khu vực công cộng. Thứ hai, công nghệ giám sát cho phép cảnh sát phản ứng nhanh chóng với các tình huống khẩn cấp. Một nghiên cứu cho thấy, các khu vực có lắp đặt camera giám sát đã giảm đáng kể tỷ lệ tội phạm. Cuối cùng, việc sử dụng hệ thống camera cũng tạo ra sự răn đe đối với những kẻ có ý định phạm tội, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả giám sát.

II. Thực trạng hệ thống camera giám sát an ninh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, hệ thống camera giám sát đã được triển khai tại nhiều địa phương, tuy nhiên, hiệu quả khai thác vẫn chưa đạt yêu cầu. Nhiều camera công cộng không hoạt động hiệu quả do thiếu sự đầu tư và bảo trì. Theo báo cáo, chỉ một phần nhỏ trong số các camera giám sát được sử dụng để phục vụ cho công tác an ninh công cộng. Việc thiếu đồng bộ trong quản lý an ninh và công nghệ cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Để nâng cao hiệu quả giám sát, cần có sự đầu tư đồng bộ từ Bộ Công an và các cơ quan liên quan, nhằm đảm bảo rằng các hệ thống này hoạt động hiệu quả và phục vụ tốt nhất cho công tác bảo vệ an ninh.

2.1. Những thách thức trong việc triển khai hệ thống camera

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc triển khai hệ thống camera giám sát tại Việt Nam là vấn đề bảo mật và quản lý dữ liệu. Nhiều camera công cộng không được kết nối với hệ thống trung tâm, dẫn đến việc thông tin không được xử lý kịp thời. Hơn nữa, việc thiếu nhân lực có chuyên môn trong việc vận hành và bảo trì hệ thống camera cũng gây khó khăn trong việc duy trì hoạt động của các thiết bị này. Để khắc phục, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho lực lượng cảnh sát về tầm quan trọng của công nghệ giám sát.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống camera giám sát

Để nâng cao hiệu quả giám sát an ninh, cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần xây dựng cấu hình hệ thống camera hợp lý, đảm bảo tính đồng bộ giữa các thiết bị. Thứ hai, việc lựa chọn công nghệ phù hợp với từng chức năng là rất quan trọng. Cần có sự kết hợp giữa công nghệ nội địa và công nghệ ngoại nhập để tạo ra một hệ thống hiện đại và hiệu quả. Cuối cùng, cần có sự huy động tiềm lực từ các ban ngành, tổ chức và cá nhân trong xã hội để cùng tham gia vào công tác giám sát an ninh. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giám sát mà còn tạo ra một môi trường an toàn hơn cho cộng đồng.

3.1. Đề xuất mô hình quản lý hệ thống camera

Mô hình quản lý hệ thống camera giám sát cần được đổi mới để phù hợp với thực tiễn. Cần thiết lập một hệ thống quản lý tập trung, nơi mà tất cả các camera công cộng được kết nối và giám sát từ một trung tâm điều hành. Điều này sẽ giúp cảnh sát có thể theo dõi và phản ứng nhanh chóng với các tình huống khẩn cấp. Hơn nữa, việc xây dựng quy trình bảo trì và nâng cấp định kỳ cho các thiết bị cũng là rất cần thiết để đảm bảo rằng hệ thống camera luôn hoạt động hiệu quả. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng cũng sẽ góp phần nâng cao bảo mật và an ninh công cộng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật và công nghệ (KHKT&CN), việc ứng dụng các phương tiện kỹ thuật giám sát an ninh trong ngành Công an trở thành một yếu tố then chốt nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Từ năm 1999 đến 2009, Bộ Công an Việt Nam đã đầu tư và triển khai hệ thống camera giám sát an ninh công cộng trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt tập trung tại các địa bàn trọng điểm. Theo khảo sát thực địa tại các tỉnh phía Nam, có khoảng 130 hệ thống camera giám sát mục tiêu, 520 hệ thống camera cơ động, 132 hệ thống camera hỗ trợ tư pháp và 17 hệ thống camera giám sát an toàn giao thông được vận hành. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác các hệ thống này vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nghiệp vụ và công tác phòng chống tội phạm.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng các giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện kỹ thuật giám sát an ninh, tập trung vào hệ thống camera giám sát an ninh công cộng do Bộ Công an đầu tư và triển khai. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các đơn vị, địa phương trong cả nước, với trọng tâm khảo sát thực địa tại các tỉnh phía Nam từ Phú Yên trở vào trong giai đoạn 1999-2009. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, nâng cao năng lực giám sát, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, góp phần bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba khung lý thuyết chính để phân tích và đề xuất giải pháp:

1. Lý thuyết hệ thống: Xem hệ thống camera giám sát an ninh như một tập hợp các phần tử tương tác, bao gồm thiết bị đầu cuối (camera, bộ chuyển đổi tín hiệu), thiết bị truyền dẫn (cáp đồng trục, cáp mạng UTP, cáp quang, truyền dẫn vô tuyến) và thiết bị trung tâm (đầu ghi hình, bộ điều khiển, màn hình quan sát). Lý thuyết này giúp hiểu rõ cấu trúc, chức năng, trạng thái và mối quan hệ vào/ra của hệ thống trong môi trường thực tế.

2. Lý thuyết công nghệ: Định nghĩa công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng và công cụ dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm. Nghiên cứu tập trung vào các công nghệ camera hiện đại như công nghệ analog, digital, IP và ứng dụng công nghệ hồng ngoại nhằm nâng cao chất lượng hình ảnh và khả năng giám sát liên tục 24/24h.

3. Lý thuyết quản lý: Áp dụng các nguyên tắc và chức năng quản lý theo quan điểm hệ thống, bao gồm dự báo, kế hoạch, tổ chức thực hiện, điều chỉnh và kiểm tra. Lý thuyết này giúp xây dựng mô hình quản lý hệ thống camera hiệu quả, đồng bộ từ Bộ Công an đến các đơn vị địa phương.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: hệ thống camera giám sát an ninh công cộng (CCTV), phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ (PTKT), công nghệ truyền dẫn tín hiệu (cáp đồng trục, cáp UTP, cáp quang, truyền dẫn vô tuyến), công nghệ hồng ngoại, và quản lý kỹ thuật nghiệp vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống và cấu trúc, kết hợp các phương pháp phân tích tài liệu, khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên sâu:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ Tổng cục Kỹ thuật Bộ Công an, các đơn vị Công an địa phương, tài liệu khoa học trong và ngoài ngành, cùng 799 phiếu điều tra thuộc dự án điều tra cơ bản về thực trạng và nhu cầu trang bị hệ thống kỹ thuật giám sát an ninh trong lực lượng Công an nhân dân.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu khảo sát, đánh giá hiệu quả khai thác hệ thống camera qua các chỉ số như tỷ lệ hoạt động ổn định, chất lượng hình ảnh, khả năng phát hiện và xử lý sự cố.

• Khảo sát thực địa: Thực hiện khảo sát trực tiếp tại các hệ thống camera giám sát an ninh công cộng ở các tỉnh phía Nam, từ Phú Yên trở vào, nhằm thu thập thông tin thực tế về vận hành, quản lý và khai thác.

• Phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp các cán bộ quản lý kỹ thuật và thủ trưởng các đơn vị Công an để thu thập ý kiến, đánh giá và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn từ năm 1999 đến 2009, tương ứng với quá trình đầu tư và triển khai hệ thống camera giám sát an ninh công cộng của Bộ Công an.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 799 phiếu điều tra và khảo sát thực địa tại 4 hệ thống camera công cộng tại các tỉnh phía Nam, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả khai thác hệ thống camera còn hạn chế: Qua khảo sát 799 phiếu điều tra và khảo sát thực địa, chỉ khoảng 65% hệ thống camera hoạt động ổn định liên tục, trong khi 35% còn gặp sự cố kỹ thuật hoặc vận hành không hiệu quả. Tỷ lệ này thấp hơn so với các nước phát triển, nơi hệ thống camera giám sát công cộng có tỷ lệ hoạt động ổn định trên 90%.

2. Chất lượng hình ảnh và khả năng giám sát chưa đáp ứng yêu cầu: Khoảng 40% camera sử dụng công nghệ analog với chất lượng hình ảnh thấp, đặc biệt trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc ban đêm. Công nghệ hồng ngoại chưa được ứng dụng rộng rãi, dẫn đến hạn chế trong giám sát 24/24h.

3. Quản lý và vận hành hệ thống chưa đồng bộ: Mô hình quản lý hệ thống camera từ Bộ Công an đến các đơn vị địa phương còn phân tán, thiếu quy trình chuẩn hóa và cơ chế phối hợp hiệu quả. Chỉ khoảng 55% đơn vị có quy trình vận hành và bảo trì hệ thống rõ ràng.

4. Hạn chế về công nghệ truyền dẫn và cơ sở hạ tầng: Phần lớn hệ thống sử dụng cáp đồng trục với khoảng cách truyền dẫn hạn chế dưới 300m, chưa tận dụng tối đa các công nghệ truyền dẫn hiện đại như cáp quang hoặc truyền dẫn vô tuyến, ảnh hưởng đến phạm vi và chất lượng giám sát.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc đầu tư công nghệ chưa đồng bộ, thiếu sự đổi mới và cập nhật công nghệ hiện đại như camera IP, công nghệ hồng ngoại và truyền dẫn cáp quang. So với các nước phát triển như Anh, Hàn Quốc hay Singapore, Việt Nam còn chậm trong việc áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến, dẫn đến hiệu quả khai thác thấp hơn đáng kể.

Ngoài ra, mô hình quản lý và vận hành hệ thống chưa được chuẩn hóa, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý và đơn vị khai thác, gây ra tình trạng vận hành không hiệu quả và bảo trì kém. Việc thiếu quy định pháp lý rõ ràng về tính pháp lý của thông tin thu được từ hệ thống camera cũng làm giảm tính ứng dụng trong công tác điều tra, xử lý vi phạm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ hoạt động ổn định của hệ thống camera theo từng giai đoạn, bảng so sánh chất lượng hình ảnh giữa các công nghệ camera analog và digital, cũng như sơ đồ mô hình quản lý hiện tại và đề xuất mô hình quản lý đồng bộ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng cấu hình hệ thống camera đồng bộ và mở rộng: Thiết kế cấu hình hệ thống camera giám sát an ninh công cộng theo quy trình hợp lý, đảm bảo tính đồng bộ giữa thiết bị đầu cuối, phương thức truyền dẫn và thiết bị trung tâm. Ưu tiên áp dụng công nghệ camera IP và truyền dẫn cáp quang để mở rộng phạm vi giám sát và nâng cao chất lượng hình ảnh. Thời gian thực hiện: 2 năm; Chủ thể: Bộ Công an phối hợp với các đơn vị kỹ thuật.

2. Đổi mới công nghệ và nâng cấp thiết bị: Thay thế dần các camera analog bằng camera digital và camera IP tích hợp công nghệ hồng ngoại, đảm bảo giám sát liên tục 24/24h với hình ảnh rõ nét cả ngày và đêm. Thời gian thực hiện: 3 năm; Chủ thể: Bộ Công an, các đơn vị địa phương.

3. Cải tiến mô hình quản lý và quy trình vận hành: Xây dựng quy trình quản lý, vận hành và bảo trì hệ thống camera chuẩn hóa, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Tăng cường đào tạo cán bộ kỹ thuật và quản lý vận hành hệ thống. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Bộ Công an, Tổng cục Kỹ thuật.

4. Huy động tiềm lực KH&CN quốc gia và xã hội: Tận dụng các hệ thống camera do các ban, ngành, tổ chức, cá nhân đầu tư trong xã hội để phục vụ công tác Công an thông qua cơ chế chia sẻ thông tin và phối hợp khai thác. Thời gian thực hiện: 2 năm; Chủ thể: Bộ Công an, các cơ quan liên quan.

5. Xây dựng cơ sở pháp lý về thông tin giám sát: Ban hành nghị định và thông tư quy định về tính pháp lý của các thông tin thu được từ hệ thống camera, quy định về cung cấp, chia sẻ và bảo mật thông tin nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng trong công tác điều tra, xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Bộ Công an phối hợp Bộ Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo Bộ Công an và các đơn vị trực thuộc: Nghiên cứu giúp hoạch định chính sách, đầu tư và quản lý hệ thống camera giám sát an ninh công cộng hiệu quả, nâng cao năng lực phòng chống tội phạm.

2. Cán bộ kỹ thuật và quản lý hệ thống camera: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quy trình vận hành chuẩn hóa để nâng cao chất lượng và hiệu quả khai thác hệ thống.

3. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia KHKT&CN trong lĩnh vực an ninh: Tham khảo cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về công nghệ giám sát an ninh.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về an ninh và trật tự xã hội: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo trong xây dựng cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến giám sát an ninh công cộng.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống camera giám sát an ninh công cộng có vai trò gì trong công tác Công an?
   Hệ thống camera giúp giám sát liên tục các khu vực công cộng, phát hiện sớm các hành vi vi phạm pháp luật, hỗ trợ điều tra và xử lý tội phạm, góp phần bảo đảm an ninh trật tự. Ví dụ, camera đã giúp nhận diện các đối tượng gây rối tại các điểm nóng chính trị.

2. Tại sao hiệu quả khai thác hệ thống camera tại Việt Nam còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do công nghệ sử dụng chưa đồng bộ, nhiều hệ thống còn dùng camera analog chất lượng thấp, mô hình quản lý chưa chuẩn hóa và thiếu quy trình vận hành hiệu quả. So với các nước phát triển, Việt Nam còn hạn chế trong đổi mới công nghệ và quản lý.

3. Giải pháp công nghệ nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả khai thác?
   Nghiên cứu đề xuất chuyển đổi sang công nghệ camera IP, sử dụng truyền dẫn cáp quang, tích hợp công nghệ hồng ngoại để giám sát ban đêm, đồng thời nâng cấp thiết bị lưu trữ và điều khiển hiện đại nhằm tăng chất lượng hình ảnh và phạm vi giám sát.

4. Làm thế nào để cải thiện mô hình quản lý hệ thống camera?
   Cần xây dựng quy trình quản lý, vận hành và bảo trì chuẩn hóa, đào tạo cán bộ kỹ thuật, thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý và đơn vị khai thác, đồng thời ban hành các quy định pháp lý rõ ràng về quản lý và sử dụng thông tin giám sát.

5. Vai trò của cơ sở pháp lý trong việc nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống camera là gì?
   Cơ sở pháp lý đảm bảo tính pháp lý của thông tin thu được, quy định rõ quyền và trách nhiệm các bên liên quan trong việc cung cấp, chia sẻ và bảo mật thông tin, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra, xử lý vi phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Kết luận

• Hệ thống camera giám sát an ninh công cộng do Bộ Công an đầu tư từ năm 1999 đến 2009 đã góp phần quan trọng trong công tác bảo vệ an ninh và trật tự xã hội, nhưng hiệu quả khai thác còn nhiều hạn chế do công nghệ và quản lý chưa đồng bộ.
• Nghiên cứu đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác, bao gồm chất lượng thiết bị, công nghệ truyền dẫn, mô hình quản lý và cơ sở pháp lý.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về cấu hình hệ thống, đổi mới công nghệ, cải tiến quản lý, huy động tiềm lực quốc gia và xây dựng cơ sở pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả khai thác.
• Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trong giai đoạn 2024-2027 để nâng cấp và mở rộng hệ thống camera giám sát an ninh công cộng trên toàn quốc.
• Khuyến khích các đơn vị liên quan phối hợp triển khai các giải pháp, đồng thời tiếp tục nghiên cứu phát triển công nghệ và quản lý nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác an ninh trong thời đại KHKT&CN phát triển nhanh.

Hành động tiếp theo: Bộ Công an và các đơn vị liên quan cần xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết các giải pháp đề xuất, đồng thời tổ chức đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ kỹ thuật và quản lý để đảm bảo hiệu quả khai thác hệ thống camera giám sát an ninh công cộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Lý luận Hệ thống Lý thuyết hệ thé ng tập hợp các bộ môn khoa hoc (sử học, kinh tế học, sinh học, logich học, toán học, tin học.) nhằm nghiên cứu va giải quyết van đề theo quan điểm toàn thể , có căn cứ, khoa học và hiệu quả, bao gồm nhiều phạm trù và khái niệm như phan tử, hệ thống, môi trường. Khái niệm hệ thống Hệ thống là tập hợp các phần tử, có liên hệ tương tác với nhau, nhằm thực hiện một hoặc một số mục tiêu định trước, trong một môi trường xác định. Hệ thống và phan tử được hiểu theo nghĩa hết sức rộng rãi.

Đó có thé là một đối tượng vật chat cụ thé, cũng có thé là những van đề trong tư duy trừu tượng như các kiến thức khoa học, các chính sách kinh tế-xã hội, có thê là các đối tượng nghiên cứu của khoa học trong thế giới vĩ mô hay trong thế giới vi 1. Cau trúc của hệ thong: Đó là hình thức cấu tạo bên trong của hệ thống, nó bao gồm sự sắp xếp các phan tử và xác định mối quan hệ giữa chúng theo một dấu hiệu nao đó. Theo định nghĩa này, cấu trúc được hiểu như một bat biến tương đối của hệ thống liên quan chặt chẽ tới việc nghiên cứu hay thiết lập một hệ thống cả về mặt tĩnh và mặt động. Cấu trúc của hệ thống có nhiều loại, tùy thuộc vào mối liên kết và chuyên hóa giữa các phần tử bên trong hệ thống mà có: cau trúc cơ học, hóa học, cơ thé.

Đặc điểm của hệ thong - Các phần tử trong hệ thống liên kết và tương tác với nhau theo quan hệ nhân quả, nghĩa là mỗi sự thay đổi của một hay một số phần tử đều kéo theo sự thay đổi của các phần tử còn lại, tác động này có thể là trực tiếp hay gián tiếp tùy theo sự quan trọng, vai trò và chức năng của phần tử đó. 16 - Thêm hoặc bớt một hay một số phần tử cũng như thêm hay bớt một hay một số quan hệ giữa các phần tử đã có sẵn cũng đều kéo theo sự thay đôi các quan hệ còn lại giữa các phần tử khác. - Tính “tréi” của hệ thống (những tính chất của hệ thống không có ở các thành phan của nó. Tinh trồi là đặc trưng bản chất của tính nhất thể).

Điều này có nghĩa là các phần tử có thé khác nhau nhưng khi hợp thành hệ thống thì tạo nên một thê thống nhất và có tính chất mới khác tính chất của các phần tử. Nói cách khác, khi xây dựng các hệ thống nếu biết kết hợp đúng đắn các phần tử thì có thể tạo nên một sức mạnh mới không chỉ bằng phép cộng mà là phép nhân của các phần tử, đặc biệt đối với hệ thong xã hội. Phân loại hệ thống - Hệ thống đóng và hệ thống mở: Hệ thống đóng là hệ thống không có quan hệ với môi trường; hệ thống mở tác động tích cực với môi trường. - Hệ thống tĩnh và hệ thống động: Hệ thống tỉnh không có sự thay đổi theo thời gian; hệ thống động trang thái của nó thay đối theo thời gian.

- Hệ thống điều khiển được và hệ thống không điều khiển được: Hệ thống điều khién được là hệ thống mà trạng thái hoặc hành vi của nó có thê được định hướng tới mục tiêu cho trước. Sự định hướng này được thực hiện do các tác động điều khiến từ bên ngoài hệ thống hay do có cơ chế điều khiển tồn tại ngay bên trong hệ thông. Hệ thống tự điều khiển bao giờ cũng gồm có hai phân hệ: phân hệ điều khiển và phân hệ bị điều khiển. Hai phân hệ này tương tác với nhau.

Phan tử của hệ thong Đó là bộ phận nhỏ nhất, có tính độc lập tương đối, tạo nên tính hệ thống. Đề hiểu hệ thống phải biết trạng thái của phần tử và trạng thái các mối liên hệ giữa chúng. Khái niệm hệ thống cho phép tách hiện tượng, đối tượng, quá trình biệt lâp tương đối; tách một mặt của đối tượng với thế giới còn lại và xét đối tượng đó như một hệ thống. Như vậy, trong phạm vi nhận thức, mỗi hiện tượng, đối tượng hoặc quá trình có thể được xem như một hệ thống.

Chức năng của hệ thống 17 Đó là khả năng của hệ thống trong việc biến đầu vào thành đầu ra. Đó là lý do tồn tại của hệ thống, là khả năng tự biến đổi trạng thái của hệ thống. Hiểu một cách thông thường thì chức năng của hệ thống là những nhiệm vụ chung của hệ thống. Trạng thái của hệ thong Đó là tập hợp các tính chất cơ bản của hệ thống xét ở một thời điểm nhất định.

Trạng thái của một tô chức (coi như một hệ thống) là thực trạng của tổ chức đó. Quan hệ vào/ra của hệ thong - Đầu vào của hệ thống: Đó là các loại tác động có thé có từ môi trường lên hệ thống. - Đầu ra của hệ thống: Đó là các phản ứng trở lại của hệ thống đối với môi trường. Môi trường của hệ thong - Môi trường là tập hợp các phan tử thuộc những hệ thé ng nằm ngoài hệ thống được xem xét và có quan hệ tương tác với hệ thống được xem xét.

- Định nghĩa này đúng với mọi khái niệm về môi trường _, bat kê đó là môi trường tự nhiên hoặc môi trường xã hội. - Chuân mực của hệ thống: Hệ thống giá trị phù hợp với thuộc tính của hệ thống, được sử dụng dé điều chỉnh hành vi trong hệ thống. Mục tiêu của hệ thong - Mục tiêu (objective) là sản phâm ma hệ thống cần tạo ra. - Mục tiêu trả lời câu hỏi: Đề làm gì? 1.

Điều khiển hệ thống - Điều khiển hệ thống là sự tác động có định hướng vào hệ thống, nhằm biến đôi trạng thái của hệ thong theo mục tiêu định trước. - Như vậy, kết quả cuối cùng của điều khiển hệ thống là sự tác động nhằm thay đổi hành vi của hệ thống. Kết luận: Lý thuyết hệ thống ra đời đã nhanh chóng trở thành một công cụ rât quí báu cho các nhà nghiên cứu và quản lý 18 1. Lý luận công nghệ 1.

Khái niệm về công nghệ Có nhiều định nghĩa về công nghệ, xem xét một số định nghĩa sau đây: - Định nghĩa 1: Theo F. Root, “công nghệ là dang kiến thức có thé áp dụng được vao việc sản xuất ra các sản phẩm và sáng tạo ra các sản phẩm mới” [4. - Định nghĩa 2: “công nghệ là tập hợp các kiến thức về một quy trình hoặc/ và các kỹ thuật chế biến cần thiết dé sản xuất ra các vật liệu, cấu kiện và sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh” [4. - Định nghĩa 3: Theo Luật khoa học và công nghệ (2000) “công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng dé biến đôi các nguồn lực thành sản phẩm” [4.

Từ các định nghĩa trên đây có thể đưa ra một số nhận xét: - Thứ nhất: các định nghĩa phản ánh kinh nghiệm của các tác giả/ tổ chức khác nhau, nhăm phục vụ cho công việc cụ thể của họ. chúng ta không nên áp dụng máy móc, công nghệ được xây dựng đáp ứng cho một mục đích cụ thé. - Thứ hai: các định nghĩa về bản chất đều nói tới công nghệ với tư cách là tri thức cần có dé biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Sự khác biệt giữa các định nghĩa nằm ở chỗ có coi những vật mang tri thức công nghệ như con người, tài liệu, máy móc thiết bị, sản phẩm trung gian, lao động khoa học và công nghệ nam trong phạm trù công nghệ hay không.

Vật mang công nghệ OECD chỉ ra rằng về cơ bản có ba loại vật mang công nghệ là con người, tài liệu và thiết bi/ sản phẩm trong hiểu biết và kỹ năng của con người, được mô tả trong các tài liệu, hoặc “nhúng” trong máy móc thiết bị. Thuộc tính của công nghệ - Công nghệ phô biến: Kiến thức công nghệ cơ bản của một lĩnh vực; - Công nghệ đặc thù hệ thống: Công nghệ gan với hệ thống sản xuất; 19 - Công nghệ đặc thù của hãng: Tri thức công nghệ không gắn với hệ thông sản xuât cụ thê nào, mà găn liên với môi trường, văn hóa của hãng đó. Dòng lưu chuyén công nghệ Bảng 1.1: Số liệu dòng lưu chuyển công nghệ Thuộc tính công Phương tiện lưu nghệ Dòng lưu chuyển Giao dịch thương mại chuyến Pho He Hang va theo hop dong biên | thông I. Giáo duc và đào tao (A) Hợp tác kỹ thuật chính người 2.

Quan hệ cá nhân (A,B,C) thức(1,2,4,6,7) 3. Thuyên chuyên cán bộ (A,B,C) Thỏa thuận hỗ trợ kỹ 4. Hợp tác kỹ thuật (A,B) thuật giữa các hãng 5. H6 trợ kỹ thuật giữa (B,C,F) (2,5,7,8,9,10) II.

Hội nghị, hội thao (D,E) Hợp đồng với các hãng liệu 7. Xuất bản, nghiên cứu kỹ thuật tài | và công ty tư vẫn kỹ liệu, kỹ yếu về Patăng (D,E) thuật công trình G H I 8. Nghiên cứu tiền khả thi, khả thi, và | (8,9,10,11,12) các dự án (G,H,]). Li-xăng pa-tăng 9.

Bản vẽ, phương án (G,H,D (5,7,8,9,10) 10. Bản vẽ thiết kế công trình chi tiết, | Mua bán thiết bị (5,11) quy tắc và quy trình vận hành (F,G,H,1) II. May móc thiết bị, công cụ (J,KL) | Dau tư trực tiếp tại các bị sản 12. Nhà máy dạng chìa khóa trao tay | công ty con/liên doanh phẩm (J,.

Đổi mới công nghệ (technological innovation) - Đôi mới công nghệ là một quá trình qua đó đưa ra được sản phâm moi/ quy trình mới mang lại lợi ích trên thi trường; - Hoạt động đổi mới bao gồm: Thu nạp công nghệ “tách rời” — thường được thực hiện mua bán bản quyền sở hữu công nghiệp và thu nạp công ghệ “oan kèm” — thường gan với việc mua sam, thu nạp thiệt bị máy móc ham chứa nội dung công nghệ. Năng lực công nghệ Theo Lall năng lực công nghệ bao gồm: - Năng lực lựa chọn trước khi đầu tư; - Năng lực thực hiện dự án; - Năng lực vận hành; - Năng lực cải tiên công nghệ; - Năng lực chuyền giao công nghệ. Cung cấp công nghệ - Nhà cung cấp: có thé là doanh nghiệp, các tổ chức KH&CN, chính phủ, các nhà sáng chế độc lập. Nhà cung cấp trong nước hoặc ở nước ngoài; - Hình thức cung cấp: có thé là thị trường hoặc phi thị trường, thậm chí pháp luật các nước thường có những quy định cung cấp công nghệ bắt buộc trong trường hợp khẩn cấp.

Khái niệm quản lý - Theo PGS.