chương I, các quy định về quy tắc giao thông tại chương II, các điều 53,56,57.chương IV, điều 58,59,60,62… chương V Luật giao thông đường bộ… [16] Các nhóm vi phạm cụ thể như sau: + Vi phạm các quy định đối với đối tượng tham gia giao thông như người 10 đi bộ, người điều khiển phương tiện giao thông thô sơ, người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới; + Vi phạm các quy tắc an toàn giao thông đường bộ, như các quy định về đỗ, dừng, tốc độ, tránh vượt, phần đường, làn đường, biển báo, tín hiệu đèn…; + Vi phạm các quy định về thể lệ vận tải, như: quy định về xếp hàng hóa trên phương tiện, trọng tải của phương tiện (chở quá người, quá tải); chở các chất cháy, chất độc, chất nổ. không có các thiết bị chuyên dụng an toàn theo quy định; + Vi phạm các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn của phương tiện giao thông như: Phương tiện không kiểm định kỹ thuật an toàn, bảo vệ môi trường; không đảm bảo các tiêu chuẩn về đèn chiếu sáng, về điều khiển, về phanh hãm; về động cơ, hệ thống truyền lực…; Người thực hiện hành vi VPQĐ về TGGTĐB chỉ bị coi là tội phạm và bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi gây ra hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Khi xác định về thiệt hại tài sản của người khác thì chỉ tính những tài sản do hành vi VPQĐ về TGGTĐB trực tiếp gây ra. Những thiệt hại gián tiếp không tính là thiệt hại để xác định trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội như: các chi phí mai táng, chi phí quá trình điều trị do bị thương trong vụ TNGT.
Các thiệt hại này người phạm tội vẫn phải bồi thường nhưng không tính để xác định trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội. Thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản. mà người phạm tội gây ra phải là thiệt hại đối với người khác, không tính thiệt hại mà người phạm tội gây ra cho chính mình. - Giữa hành vi VPQĐ về TGGTĐB và hậu quả thiệt hại xảy ra phải có mối quan hệ nhân quả, hậu quả xảy ra phải do chính hành vi VPQĐ về TGGTĐB gây ra.
Đối với hành vi VPQĐ về TGGTĐB có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả thiệt hại đến mức đặc biệt nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn kịp thời vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Mặt chủ quan của tội phạm “Mặt chủ quan của tội phạm là mặt bên trong của tội phạm, là thái độ tâm lý của người phạm tội đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội do họ thực hiện và với hậu quả do hành vi đó gây ra cho xã hội hoặc đối với khả năng gây ra hậu quả đó”[34, tr 197] Tội phạm VPQĐ về TGGTĐB được thực hiện dưới hình thức lỗi vô ý, bao gồm vô ý vì quá tự tin hoặc vô ý vì cẩu thả trong việc chấp hành các quy định về TGGTĐB. Mặc dù, trong nhiều trường hợp người tham gia giao thông cố tình vi phạm các quy định về TTATGT đường bộ, họ có đủ điều kiện để nhận thức và pháp luật buộc họ phải nhận thức được hành vi nguy hiểm nhưng do cẩu thả hoặc chủ quan cho rằng hậu quả sẽ không xảy ra, nên khi những thiệt hại vật chất xảy ra là điều họ không mong muốn, không cố ý gây ra thiệt hại. Đây là dấu hiệu pháp lý đặc trưng, là cơ sở khoa học để phân biệt giữa tội VPQĐ về TGGTĐB với một số tội khác như tội giết người, cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác, huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản… bằng các phương tiện giao thông.
Chủ thể của tội phạm Theo quy định tại Điều 12 BLHS năm 2015, thì chủ thể của tội phạm này là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đạt độ tuổi từ đủ 16 tuổi trở lên; người phạm tội thực hiện hành vi vi phạm các quy định về TGGTĐB dưới hình thức lỗi vô ý. Điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam 1. Khái niệm, đặc điểm điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 1. Khái niệm điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Điều tra là quá trình phát hiện, tìm kiếm, thu thập thông tin, tài liệu, số liệu 12 phản ánh khách quan về bản chất của một sự vật, hiện tượng, về tổ chức, con người.
Điều tra vụ VPQĐ về TGGTĐB là hình thức điều tra công khai, dựa trên các quy định của pháp luật tố tụng hình sự. Quá trình tiến hành trong những trường hợp nhất định có thể tiến hành hoạt động điều tra trinh sát để hỗ trợ. Điều tra theo tố tụng hình sự là hoạt động của Cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhằm xác định tội phạm và người đã thực hiện hành vi phạm tội, lập hồ sơ đề nghị truy tố, tìm ra nguyên nhân và điều kiện phạm tội, yêu cầu các cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp khắc phục, phòng ngừa. Hoạt động điều tra phải tôn trọng sự thật, tiến hành một cách khách quan, toàn diện, đầy đủ, làm rõ những chứng cứ xác định có tội và những chứng cứ xác định vô tội, những tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can.
Mọi hoạt động điều tra phải tuân theo pháp luật, chấp hành các nguyên tắc và thủ tục do Bộ luật TTHS và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 quy định. Chủ thể điều tra phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy định của Bộ luật TTHS và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự. Điều tra là hoạt động nhận thức đặc biệt của chủ thể điều tra về một vụ phạm tội. Nếu không tôn trọng sự thật khách quan, không tiến hành một cách toàn diện, đầy đủ các biện pháp điều tra theo đúng quy định của Bộ luật TTHS thì chủ thể điều tra dễ mang tính chủ quan, dẫn đến làm sai lệch bản chất vụ án.
Điều tra TNGT cũng là một hoạt động điều tra không tách rời với điều tra tội phạm VPQĐ về TGGTĐB. Thông thường điều tra TNGT là tiền đề của điều tra vụ án VPQĐ về TGTGTĐB. Trong thực tế khi một vụ TNGT xảy ra mặc dù chưa rõ dấu hiệu của hành vi phạm tội nhưng lực lượng CSGT cũng phải tiến hành điều tra như đối với một vụ phạm tội đã xảy ra. Quá trình điều tra đến một thời điểm khi xác định có dấu hiệu phạm tội thì tài liệu điều tra ban đầu này sẽ trở thành căn cứ để khởi tố vụ án hình sự.
Do đó, điều tra TNGT rất gần gũi với điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB, trong nhiều trường hợp hai hoạt động này chuyển hóa cho nhau và lúc đó ranh giới giữa chúng gần như không còn nữa. 13 Tuy nhiên không thể thống nhất hai khái niệm này với nhau. Như vậy điều tra TNGT là hoạt động công khai của lực lượng CSND, được tiến hành trên cơ sở những quy định của pháp luật, nhằm phát hiện thu thập tài liệu, chứng cứ để chứng minh sự thật của vụ TNGT đã xảy ra; làm rõ mức độ thiệt hại, kết luận chính xác về lỗi, nguyên nhân dẫn đến vụ tai nạn, cũng như vai trò trách nhiệm của các bên có liên quan. Trên cơ sở đó để có quyết định xử lý bằng biện pháp hành chính, dân sự hoặc ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.
Từ những cơ sở lý luận như đã trình bày ở trên, ta có thể rút ra khái niệm: Điều tra vụ TNGT là hoạt động điều tra công khai của lực lượng Cảnh sát nhân dân nhằm làm rõ tai nạn đã xảy ra, có kết luận chính xác về nguyên nhân, diễn biến vụ TNGT, mức độ lỗi và trách nhiệm của từng người có liên quan đến vụ tai nạn, làm cơ sở cho việc xử lý đúng người vi phạm trước pháp luật, góp phần làm giảm TNGT đến mức thấp nhất. Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là hoạt động điều tra được tiến hành theo quy định của Bộ luật TTHS nhằm phát hiện, thu thập tài liệu, chứng cứ chứng minh tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội đối với vụ TNGT đường bộ đã xảy ra có đủ dấu hiệu của một tội phạm được quy định trong BLHS. Trong quá trình điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB, theo quy định của Bộ luật TTHS năm 2015, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Thông tư số 76/2011/TT-BCA ngày 22/11/2011 của Bộ trưởng Bộ Công an về việc Quy định phân công trách nhiệm và quan hệ phối hợp trong công tác điều tra, giải quyết tai nạn giao thông của lực lượng Cảnh sát nhân dân thì lực lượng CSĐT có thẩm quyền điều tra các vụ án xâm phạm TTATGT, trật tự công cộng, bao gồm nhiều tội danh trong đó có tội VPQĐ về ĐKPTGTĐB (theo luật hình sự 1999) và nay là tội VPQĐ về TGGTĐB (theo luật hình sự 2015). Theo các văn bản trên, CSĐT được tiến hành chủ trì điều tra từ đầu đến kết khi kết thúc các vụ TNGT đường bộ có người chết tại hiện trường, hoặc chết trên đường đi cấp cứu.
Riêng các vụ án thuộc thẩm quyền điều tra ban đầu của CSGT, thì CSĐT có 14 trách nhiệm phối hợp CSGT trong giai đoạn điều tra ban đầu và thụ lý điều tra tiếp theo sau khi lực lượng CSGT chuyển giao hồ sơ. Như vậy, từ kết quả nghiên cứu nêu trên có thể đưa ra khái niệm về điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB như sau: Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là hoạt động điều tra được tiến hành trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao và theo quy định của Bộ luật TTHS nhằm phát hiện, thu thập tài liệu, chứng cứ chứng minh tội phạm, người thực hiện hành vi phạm tội đối với vụ TNGT đường bộ do VPQĐ về TGGTĐB đã xảy ra có đủ dấu hiệu của một tội phạm và các yêu cầu khác nhằm làm rõ sự thật vụ án theo qui định của pháp luật. Đặc điểm điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là một dạng điều tra cụ thể của điều tra hình sự, do vậy quá trình điều tra luôn thể hiện rõ các đặc điểm cơ bản của điều tra hình sự.
