Giải pháp nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất của Chính phủ đối với Ngân hàng Phát triển Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu Giải pháp cải thiện kết quả điều hành lãi suất của chính phủ đối với ngân hàng phát triển việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất của Chính phủ đối với Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LÃI SUẤT
• 1.1. KHÁI NIỆM VÀ MỘT SỐ LOẠI LÃI SUẤT
• 1.2. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LÃI SUẤT
• 1.3. SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
• 1.4. KINH NGHIỆM ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRONG KHU VỰC
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN THÁNG 6/2007
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.2. CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN THÁNG 6/2007
• 2.2.1. Nguyên tắc điều hành lãi suất của Chính phủ đối với NHPT Việt Nam
• 2.2.2. Nguyên tắc xác định lãi suất huy động nguồn vốn tín dụng Nhà nước cho đầu tư phát triển
• 2.2.3. Nguyên tắc xác định lãi suất tín dụng nhà nước cho đầu tư phát triển
• 2.2.4. Nguyên tắc thực hiện cấp bù chênh lệch lãi suất
• 2.3. Tình hình điều hành lãi suất của NHPT Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình điều hành lãi suất huy động vốn
• 2.3.2. Tình hình điều hành lãi suất cho vay
• 2.4. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI NHPT VIỆT NAM
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Thu hút vốn huy động đầu vào, tăng quy mô vốn huy động, quản lý và điều hành nguồn vốn một cách hợp lý của NHPT Việt Nam
• 2.4.3. Thành công đạt được của cơ chế điều hành lãi suất cho vay thông qua công tác cho vay, giải ngân, thu hồi nợ vay các dự án vay vốn tín dụng đầu tư phát triển
• 2.4.4. Hiệu quả từ đồng vốn đầu tư phát triển của Nhà nước
• 2.4.5. Những mặt hạn chế trong điều hành lãi suất tại NHPT Việt Nam
• 2.4.5.1. Hạn chế trong điều hành lãi suất huy động
• 2.4.5.2. Hạn chế trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi
• 2.4.5.3. Hạn chế trong điều hành lãi suất tín dụng ưu đãi
• 2.4.5.4. Hạn chế về nguồn nhân lực
• 2.4.5.5. Gia tăng nguy cơ bị khiếu kiện trong thương mại quốc tế
• 2.4.6. Nguyên nhân làm cản trở hiệu quả trong điều hành lãi suất tại NHPT Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ VỚI CHÍNH PHỦ GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI NHPT VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA NHPT VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006-2020
• 3.1.1. Định hướng phát triển chung
• 3.1.2. Định hướng điều hành lãi suất
• 3.2. GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ VỚI CHÍNH PHỦ GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI NHPT VIỆT NAM
• 3.2.1. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.2.1.1. Tạo hành lang an toàn về mặt pháp lý
• 3.2.1.2. Lãi suất huy động vốn
• 3.2.1.3. Tính chất động cho NHPT trong việc quyết định lãi suất huy động vốn
• 3.2.1.4. Đa dạng các hình thức huy động vốn của NHPT
• 3.2.1.5. Lãi suất cho vay
• 3.2.1.6. Đa dạng hoá hình thức tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước
• 3.2.1.7. Mở rộng đối tượng cho vay tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước
• 3.2.1.8. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ
• 3.2.1.9. Tăng cường hợp tác quốc tế của NHPT Việt Nam trong giai đoạn hội nhập
• 3.2.2. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.2.3. Kiến nghị với các Bộ, Ngành địa phương
• 3.2.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất và hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước qua Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 3.2.4.1. Thành lập Ban Nguồn vốn trên cơ sở tách chức năng điều hành và quản lý nguồn vốn từ Ban Kế hoạch - Tổng hợp và tham mưu cơ chế điều hành lãi suất với Chính phủ
• 3.2.4.2. Đẩy mạnh huy động vốn
• 3.2.4.3. Nâng cao năng lực công tác thẩm định
• 3.2.4.4. Hạn chế rủi ro tín dụng
• 3.2.4.5. Hiện đại hoá trên cơ sở đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.2.4.6. Kiện toàn bộ máy tinh gọn, đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu quả điều hành lãi suất của Chính phủ

Hiệu quả điều hành lãi suất của Chính phủ đối với Ngân hàng Phát triển Việt Nam (NHPT) là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Chính sách lãi suất không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của NHPT mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Việc hiểu rõ về cơ chế điều hành lãi suất sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn trong việc điều chỉnh chính sách tài chính.

1.1. Khái niệm lãi suất và vai trò của nó

Lãi suất là giá của việc sử dụng vốn trong một khoảng thời gian nhất định. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nguồn vốn, ảnh hưởng đến tiết kiệm và đầu tư trong nền kinh tế.

1.2. Tác động của lãi suất đến nền kinh tế

Lãi suất ảnh hưởng đến chi phí vay mượn, từ đó tác động đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp và tiêu dùng của hộ gia đình. Sự thay đổi lãi suất có thể dẫn đến sự thay đổi trong tổng cầu và tăng trưởng kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong điều hành lãi suất hiện nay

Mặc dù Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong việc điều hành lãi suất, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như lạm phát, rủi ro tín dụng và sự biến động của thị trường tài chính đang gây khó khăn cho việc duy trì một chính sách lãi suất ổn định.

2.1. Lạm phát và ảnh hưởng đến lãi suất

Lạm phát cao có thể dẫn đến việc tăng lãi suất để kiểm soát giá cả, nhưng điều này cũng có thể làm giảm khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và hộ gia đình.

2.2. Rủi ro tín dụng trong điều hành lãi suất

Rủi ro tín dụng gia tăng có thể làm cho các ngân hàng trở nên thận trọng hơn trong việc cho vay, từ đó ảnh hưởng đến khả năng phát triển của nền kinh tế.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất

Để nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất, Chính phủ cần áp dụng các phương pháp linh hoạt và phù hợp với tình hình kinh tế hiện tại. Việc cải cách chính sách lãi suất cần phải dựa trên các nghiên cứu thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế.

3.1. Cải cách chính sách lãi suất

Cải cách chính sách lãi suất cần phải hướng tới việc tự do hóa dần lãi suất, giúp phản ánh đúng cung cầu vốn trong nền kinh tế.

3.2. Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng

Quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả sẽ giúp các ngân hàng có thể cho vay một cách an toàn hơn, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc điều hành lãi suất hiệu quả có thể tạo ra những tác động tích cực đến nền kinh tế. Các kết quả từ việc áp dụng chính sách lãi suất hợp lý đã giúp NHPT thu hút vốn và tăng cường khả năng cho vay.

4.1. Kết quả từ việc điều hành lãi suất

Việc điều hành lãi suất hợp lý đã giúp NHPT tăng cường khả năng huy động vốn và cho vay, từ đó thúc đẩy các dự án đầu tư phát triển.

4.2. Các bài học từ kinh nghiệm quốc tế

Nghiên cứu các mô hình điều hành lãi suất từ các quốc gia khác có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam trong việc cải cách chính sách lãi suất.

V. Kết luận và định hướng tương lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Chính phủ cần tiếp tục cải cách và điều chỉnh chính sách lãi suất để phù hợp với tình hình kinh tế trong nước và quốc tế.

5.1. Định hướng phát triển chính sách lãi suất

Định hướng phát triển chính sách lãi suất cần phải linh hoạt và phù hợp với tình hình kinh tế, nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

5.2. Tương lai của Ngân hàng Phát triển Việt Nam

Ngân hàng Phát triển Việt Nam cần phải tiếp tục đổi mới và cải cách để đáp ứng yêu cầu của thị trường và góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) với tư cách thành viên thứ 150, hệ thống tài chính Việt Nam bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện. Ngày 19/5/2006, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 108/2006/QĐ-TTg chính thức thành lập Ngân hàng Phát triển Việt Nam (NHPT - VDB) trên cơ sở tổ chức lại Quỹ Hỗ trợ Phát triển với mức vốn điều lệ ban đầu 5.000 tỷ đồng. Khác với các ngân hàng thương mại hoạt động thuần túy vì mục tiêu lợi nhuận, NHPT đảm nhận sứ mệnh thực thi chính sách tín dụng đầu tư phát triển và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước với tỷ lệ dự trữ bắt buộc 0% và được Chính phủ bảo đảm khả năng thanh toán.

Tuy nhiên, cơ chế điều hành lãi suất giai đoạn 2000 - 2007 bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính bao cấp, khiến nguồn lực tài chính công chưa phát huy tối đa hiệu quả. Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất đối với NHPT Việt Nam trong phạm vi thời gian từ năm 2000 đến tháng 6/2007. Mục tiêu cụ thể là phân tích mối quan hệ giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay ưu đãi, đánh giá hiệu quả giải ngân hàng chục nghìn tỷ đồng vốn nhà nước, đồng thời kiến nghị khung chính sách giúp NHPT từng bước tự chủ tài chính, giảm thiểu nguy cơ khiếu kiện thương mại quốc tế và đóng góp tích cực vào tăng trưởng GDP giai đoạn 2006 - 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các học thuyết kinh tế học tiền tệ kinh điển và hiện đại:

• Học thuyết quỹ cho vay (Loanable Funds Theory): Kế thừa quan điểm của Jean Baptiste Say và trường phái Cambridge đại diện bởi Alfred Marshall, khẳng định lãi suất là mức giá cân bằng cung - cầu vốn trên thị trường tư bản, điều tiết trực tiếp hành vi tiết kiệm của hộ gia đình và quyết định đầu tư của doanh nghiệp.
• Lý thuyết ưa thích thanh khoản của John Maynard Keynes: Xem lãi suất là phần thưởng bù đắp cho sự từ bỏ tính thanh khoản tiền mặt, chứng minh cầu tiền tệ biến động nghịch chiều với lãi suất và tác động sâu sắc đến tổng cầu nền kinh tế.
• Hiệu ứng Fisher: Phân định rõ mối quan hệ giữa lãi suất danh nghĩa, lãi suất thực và tỷ lệ lạm phát dự tính, đóng vai trò then chốt trong định giá vốn trung và dài hạn.
• Quan điểm lợi tức tín dụng của Karl Marx: Khẳng định bản chất lợi tức là một phần giá trị thặng dư do người đi vay tạo ra và phân phối lại cho người sở hữu tư bản.

Khung lý thuyết vận dụng 4 khái niệm cốt lõi: Lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố; Lãi suất tái cấp vốn; Lãi suất thực tế; và Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với các kỹ thuật phân tích định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp toàn diện từ báo cáo tổng kết giai đoạn 2000 - 2006 của Quỹ Hỗ trợ Phát triển và NHPT Việt Nam, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Nghị định 43/1999/NĐ-CP, Nghị định 151/2006/NĐ-CP, Quyết định 08/2007/QĐ-BTC), số liệu thị trường tiền tệ từ Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Thời báo Kinh tế Việt Nam.
• Phương pháp phân tích: Áp dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian, và phương pháp tính bình quân gia quyền để đo lường chênh lệch lãi suất danh mục huy động so với danh mục cho vay thực tế.
• Quy mô mẫu và đối tượng khảo sát: Khảo sát toàn bộ 6.665 dự án vay vốn đầu tư trung dài hạn ký hợp đồng giai đoạn 2000 - 2006, 281 dự án cho vay lại nguồn vốn ODA trị giá 6,133 tỷ USD, cùng hơn 2.665 dự án thụ hưởng hỗ trợ lãi suất sau đầu tư. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và bao quát toàn bộ bức tranh tài chính của định chế tài chính phát triển quốc gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng điều hành lãi suất tại Quỹ Hỗ trợ Phát triển và NHPT Việt Nam từ năm 2000 đến tháng 6/2007 ghi nhận các kết quả then chốt:

1. Quy mô tín dụng đầu tư trung dài hạn tăng trưởng lớn nhưng tốc độ giải ngân hạn chế: Giai đoạn 2000 - 2006, đơn vị đã ký hợp đồng tín dụng cho 6.665 dự án với tổng cam kết đạt 79.000 tỷ đồng, dư nợ đạt 45.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân thực tế hàng năm chỉ đạt khoảng 25% so với cam kết hợp đồng. Cơ cấu đầu tư mất cân đối khi doanh nghiệp nhà nước chiếm tới 70% tổng nguồn vốn, trong khi khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh chỉ tiếp cận được 30%.

2. Hiệu quả quản trị vốn ngoại lực và tín dụng xuất khẩu: NHPT đã quản lý và cho vay lại 281 dự án ODA với tổng giá trị 6,133 tỷ USD (tương đương trên 90.000 tỷ đồng), giải ngân đạt hơn 3,345 tỷ USD (khoảng 50.000 tỷ đồng). Kênh tín dụng ngắn hạn hỗ trợ xuất khẩu giải ngân trên 33.000 tỷ đồng cho 2.000 doanh nghiệp với hơn 5.500 hợp đồng mỗi năm. Cơ cấu thị trường tập trung vào Bắc Mỹ (36,5%), EU (26,7%), Asean (16,3%), trong khi thị trường tiềm năng như Trung Quốc chỉ chiếm 5,95% và Nhật Bản chiếm 3,65%. Mặt hàng chủ lực gồm thủy hải sản (33,8%) và dệt may (25,2%).

3. Cơ chế hỗ trợ lãi suất sau đầu tư tạo đòn bẩy vốn thương mại vượt trội: Thực hiện theo Nghị định 43/1999/NĐ-CP, từ năm 2000 đến 30/4/2006 đã có 2.665 dự án ký hợp đồng hỗ trợ lãi suất sau đầu tư với tổng kinh phí 3.143 tỷ đồng, kích hoạt và huy động thành công khoảng 50.000 tỷ đồng vốn đối ứng từ các ngân hàng thương mại.

4. Bất cập sâu sắc trong cấu trúc lãi suất: Lãi suất cho vay của Quỹ Hỗ trợ Phát triển được duy trì ở mức 5,4%/năm (năm 2001) đến 7,8%/năm (năm 2005), chỉ tương đương 50% - 60% mức lãi suất cho vay thương mại trên thị trường (bình quân các ngân hàng thương mại dao động từ 9,96%/năm đến 16,2%/năm). Về phía huy động, lãi suất huy động dài hạn 24 - 36 tháng của NHPT chỉ ở mức 0,67% - 0,68%/tháng vào cuối năm 2005, thấp hơn đáng kể so với mức 0,75% - 0,81%/tháng của các ngân hàng thương mại, gây áp lực thiếu hụt nguồn vốn cục bộ.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch giữa lãi suất huy động và cho vay dẫn đến sự phụ thuộc nặng nề vào cơ chế cấp bù chênh lệch lãi suất từ ngân sách nhà nước. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc xác lập lãi suất mang tính mệnh lệnh hành chính, thiếu linh hoạt theo biến động lạm phát và cung - cầu vốn thị trường.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, các nền kinh tế trong khu vực đã thực hiện tự do hóa lãi suất từ rất sớm: Singapore (tháng 7/1976), Malaysia (tháng 10/1978), Hàn Quốc (tháng 12/1988) và Nhật Bản (1994 - 1995). Việc duy trì mức lãi suất cho vay cố định quá thấp trong thời gian dài không chỉ làm suy giảm động lực tự chủ tài chính của NHPT mà còn đặt ra nguy cơ rủi ro pháp lý bị kiện trợ cấp thương mại bất bình đẳng từ các thành viên WTO. Cấu trúc dữ liệu nghiên cứu cho thấy các bảng đối chiếu chênh lệch lãi suất và biểu đồ cơ cấu giải ngân là minh chứng rõ nét cho thấy cần chuyển dịch sang cơ chế lãi suất thả nổi có kiểm soát, neo theo lãi suất trái phiếu Chính phủ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất và nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng phát triển giai đoạn 2006 - 2020, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Thiết lập Ban Nguồn vốn chuyên trách tại NHPT Việt Nam: Tách biệt hoàn toàn chức năng quản lý, điều hành nguồn vốn khỏi Ban Kế hoạch - Tổng hợp nhằm chuyên môn hóa nghiệp vụ kinh doanh vốn, phân tích biến động thị trường tài chính và trực tiếp tham mưu cơ chế lãi suất cho Tổng Giám đốc.

2. Đổi mới cơ chế xác định lãi suất cho vay theo tín hiệu thị trường: Triển khai triệt để Nghị định 151/2006/NĐ-CP và Quyết định 08/2007/QĐ-BTC, áp dụng công thức: Lãi suất cho vay bằng Lãi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm cộng biên độ 0,5%/năm (đạt mức 9%/năm đối với VND và 7,5%/năm đối với ngoại tệ năm 2007), loại bỏ cơ chế ấn định lãi suất danh nghĩa cố định kéo dài.

3. Mở rộng kênh huy động vốn trong nước và quốc tế: Tăng cường phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường chứng khoán (mục tiêu duy trì tỷ trọng trên 32% tổng vốn huy động như thành tựu 10.050 tỷ đồng năm 2006), đồng thời đẩy mạnh vay vốn từ các định chế phát triển nước ngoài như Ngân hàng Tái thiết Đức KFW (100 triệu USD) và Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản JBIC (200 triệu USD).

4. Chuẩn hóa quy trình cấp bù chênh lệch lãi suất: Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư hoàn thiện quy trình tạm cấp bù hàng quý theo tỷ lệ 75% dự toán và quyết toán chính xác vào cuối năm tài chính dựa trên dư nợ bình quân thực tế và chênh lệch lãi suất gia quyền, bảo đảm nguyên tắc bảo toàn vốn nhà nước.

5. Nâng cao năng lực thẩm định và hiện đại hóa quản trị tín dụng: Tăng cường kiểm soát rủi ro tín dụng tại các dự án nhóm hạ tầng giao thông và năng lượng lớn, ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý giải ngân, phấn đấu nâng tỷ lệ giải ngân dự án đạt trên 80% vốn cam kết hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị lý luận và thực tiễn sâu rộng, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước): Cung cấp căn cứ khoa học để hoàn thiện thể chế điều hành chính sách tiền tệ, định giá lãi suất can thiệp và thiết kế quy chế cấp bù ngân sách minh bạch, tuân thủ các cam kết mở cửa thị trường tài chính.
• Ban Lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ Ngân hàng Phát triển Việt Nam: Nắm bắt phương pháp quản trị rủi ro thanh khoản, kỹ thuật xây dựng đường cong lãi suất huy động và kinh nghiệm thiết kế sản phẩm tín dụng ưu đãi tiệm cận thị trường.
• Khối doanh nghiệp xuất khẩu và chủ đầu tư dự án hạ tầng: Hiểu rõ quy trình tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, cơ chế hỗ trợ lãi suất sau đầu tư và phương thức quản lý chi phí tài chính trung dài hạn cho các dự án quy mô lớn.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Bổ sung tài liệu tham khảo giá trị với chuỗi dữ liệu thực chứng phong phú về tài chính công, tín dụng nhà nước và bài học cải cách hệ thống ngân hàng thời kỳ hậu gia nhập WTO.

Câu hỏi thường gặp

Ngân hàng Phát triển Việt Nam có đặc điểm tổ chức nào khác biệt so với các ngân hàng thương mại? NHPT Việt Nam hoạt động theo tôn chỉ không vì mục tiêu lợi nhuận, chịu trách nhiệm thực thi chính sách tín dụng đầu tư và xuất khẩu của Chính phủ. Ngân hàng được hưởng tỷ lệ dự trữ bắt buộc 0%, không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi, được miễn toàn bộ thuế thu nhập doanh nghiệp và nghĩa vụ nộp ngân sách, đồng thời được Chính phủ cam kết bảo đảm 100% khả năng thanh toán.

Công thức xác định lãi suất cho vay của NHPT theo Nghị định 151/2006/NĐ-CP được quy định ra sao? Theo Nghị định 151/2006/NĐ-CP và Quyết định 08/2007/QĐ-BTC, lãi suất cho vay tín dụng đầu tư bằng đồng Việt Nam được xác định bằng lãi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm cộng thêm 0,5%/năm (tương đương 9%/năm năm 2007). Riêng các dự án hạ tầng kinh tế - xã hội đặc thù thuộc địa bàn Chương trình 135 hoặc Chương trình 120 được hưởng mức lãi suất ưu đãi bằng đúng lãi suất trái phiếu Chính phủ 5 năm.

Tại sao việc duy trì lãi suất cho vay ưu đãi thấp kéo dài có thể gây rủi ro pháp lý quốc tế? Khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO, việc cung cấp các khoản vay trung dài hạn với lãi suất chỉ bằng 50% - 60% lãi suất thị trường thương mại cho các doanh nghiệp xuất khẩu thép, thủy sản hay dệt may rất dễ bị các quốc gia nhập khẩu coi là hành vi trợ cấp chính phủ bị cấm, dẫn đến các vụ kiện phòng vệ thương mại và áp thuế chống trợ cấp.

Nguyên tắc cấp bù chênh lệch lãi suất giữa Ngân sách Nhà nước và NHPT được thực hiện như thế nào? Số tiền cấp bù được tính bằng chênh lệch giữa lãi suất bình quân các nguồn vốn huy động với lãi suất cho vay bình quân thực tế nhân với dư nợ cho vay bình quân tháng của các dự án. Bộ Tài chính thực hiện cơ chế tạm cấp hàng quý với tỷ lệ 75% giá trị dự toán và tiến hành quyết toán điều chỉnh dứt điểm vào cuối năm tài chính.

Hình thức hỗ trợ lãi suất sau đầu tư mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cụ thể gì? Hình thức này cho phép chủ dự án chủ động vay vốn thương mại từ các ngân hàng thương mại, sau đó được Nhà nước hỗ trợ bù đắp một phần chênh lệch lãi suất sau khi công trình hoàn thành. Giai đoạn 2000 - 2006, Quỹ Hỗ trợ Phát triển chi trả 3.143 tỷ đồng hỗ trợ nhưng đã tạo đòn bẩy huy động thành công hơn 50.000 tỷ đồng vốn xã hội hóa cho đầu tư phát triển.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về lãi suất và vai trò công cụ điều tiết vĩ mô của tín dụng đầu tư nhà nước trong bối cảnh toàn cầu hóa tài chính.
• Phân tích thực chứng giai đoạn 2000 - 2007 chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa lãi suất bao cấp của NHPT (5,4% - 7,8%/năm) với thị trường thương mại (9,96% - 16,2%/năm), thúc đẩy yêu cầu cải cách theo cơ chế thị trường.
• Đánh giá thành công việc huy động hơn 31.000 tỷ đồng năm 2006 và quản lý hiệu quả 6,133 tỷ USD vốn ODA, đóng góp quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế quốc gia.
• Đề xuất gói giải pháp đồng bộ gồm thành lập Ban Nguồn vốn, thả nổi lãi suất theo trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm, và mở rộng huy động vốn quốc tế (KFW 100 triệu USD, JBIC 200 triệu USD).
• Khẳng định việc nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất là điều kiện tiên quyết giúp NHPT Việt Nam hoàn thành chiến lược phát triển 2006 - 2020, từng bước tự chủ tài chính và hội nhập vững chắc vào hệ thống tài chính toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về lãi suất. Chương 2: Cơ chế điều hành lãi suất của Chính phủ đối với Ngân hàng Phát triển Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2000-T. Chương 3: Giải pháp, kiến nghị với Chính phủ góp phần nâng cao hiệu quả điều hành lãi suất của Chính phủ đối với Ngân hàng Phát triển Việt Nam trong điều kiện hội nhập. - 11 - CHÖÔNG 1 TOÅNG QUAN VEÀ LAÕI SUAÁT 1.

KH¸I NIÖM vμ C¸C LO¹I l·I suÊt: 1. Khái niệm: Nhìn lại lịch sử các học thuyết kinh tế, trường phái tân cổ điển giữ vai trò thống trị vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, đứng đầu trường phái này là Leon Walras (1834-1910), ông cho rằng trong cơ cấu kinh tế thị trường có 3 loại: thị trường hàng hoá, thị trường tư bản, thị trường lao động. Doanh nhân là người sản xuất ra hàng hoá để trao đổi – mua bán sản phẩm trên thị trường hàng hoá, nhưng thiếu vốn để đầu tư sản xuất hàng hoá thì phải hỏi vay vốn trên thị trường tư bản và thuê nhân công trên thị trường lao động. Trong giai đoạn hội nhập kinh tế thế giới hiện nay, thị trường tư bản được coi là hạt nhân của nền kinh tế thị trường, hoạt động ngày càng sôi động, phát triển và phong phú đa dạng hơn so với 2 loại thị trường hàng hoá và thị trường lao động.

Thị trường tư bản là nơi đi vay và cho vay “tư bản”, ở đây hàng hoá được trao đổi - mua bán chủ yếu là tiền, vàng, ngoại tệ và các loại chứng từ có giá. Các chủ thể tham gia gồm người đi vay được gọi là con nợ, người cho vay được gọi là chủ nợ và giá cả tư bản trên thị trường này được gọi là lãi suất tư bản cho vay - đây cũng là vấn đề được đề cập và phân tích trong suốt luận văn này. Sau đây là một số quan điểm của các nhà kinh tế về lãi suất: 1. Quy tắc của Jean Baptiste Say (1767-1872): cho rằng lãi suất là một bộ phận của lợi nhuận mà nhà tư bản hoạt động bằng tiền đi vay phải trả cho chủ nó.

Ông lập luận đúng về hàm tiết kiệm phụ thuộc vào lãi suất, lãi suất càng cao tiết kiệm càng nhiều nhưng lại đưa ra hai kết luận thiếu chuẩn xác là tiền - 12 - không tác động gì đến lãi suất, tiết kiệm hay đầu tư và tiền không đóng vai trò gì trong thực tế của nền kinh tế. Trường phái Cambridge (Anh) - đại biểu Alfred Marshall (1842- 1924): cho rằng cầu tiền tệ thuần tuý là một hàm của thu nhập và không bác bỏ khả năng của lãi suất ảnh hưởng đến cầu tiền tệ trong ngắn hạn.Marshall cho rằng lãi suất là cái giá phải trả cho việc sử dụng vốn. Trên bất kỳ thị trường nào, lãi suất thường hướng tới một mức cân bằng sao cho: Tổng cầu về vốn trên thị trường = Tổng cung vốn trên thị trường. Quan điểm của John Maynar Keynes (1884-1946): Năm 1936 tác phẩm “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ” của Keynes ra đời đã phê phán những quan điểm về lãi suất của các trường phái cổ điển và đưa ra một quan điểm mới về lãi suất.

Ông cho rằng lãi suất là sự trả công cho số tiền vay, nó là phần thưởng cho “sở thích chi tiêu” hay “sở thích thanh khoản”. Lãi suất còn được gọi là trả công cho sự chia li với của cải tiền tệ. Keynes coi của cải dưới hình thức tiền tệ là linh hoạt và thuận lợi nhất. Nó là hình thức đảm bảo an toàn cho những người có tiền.

Do vậy người có tiền không muốn xa rời nó. Nên việc chuyển tiền thành tư bản cho vay được Keynes gọi là “sở thích chi tiêu” và ở đây người cho vay phải chấp thuận sự mạo hiểm. Vì vậy người cho vay phải nhận được phần thưởng dưới hình thức lãi suất. Do đó người cho vay chỉ bỏ tiền của mình ra cho vay khi có lãi suất cao.

Ông cho rằng V không phải là một hằng số và phát triển học thuyết về cầu tiền tệ thành lý thuyết về sự ưa thích tiền mặt đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của lãi suất.Y => = f(i, Y) P P => Md : số dư tiền thực tế (lượng tiền theo giá trị thực tế) P i: lãi suất Y: thu nhập thực tế P Phương trình về sự ưa thích tiền mặt được viết lại: 1 = Md f (i,Y ) - 13 - d Khi M = M => Y PY f (i,Y ) = M = V Theo Keynes, cầu tiền tệ biến động nghịch chiều với lãi suất. Khi lãi suất (i) tăng thì số dư tiền thực tế giảm (f(I, Y) giảm) do đó tốc độ vòng quay tiền (V) tăng. Trường phái chính hiện đại - đại diệu là P.Nordhaus: theo họ lãi suất là giá trả cho việc sử dụng tiền hay vốn cho vay trong một thời gian nhất định. Lãi suất là sự phản ánh tính khan hiếm về vốn.

Lãi suất cũng là tiền trả cho việc dám chấp nhận những rủi ro. Họ đi sâu nghiên cứu việc dùng lãi suất như một trong những công cụ quan trọng để điều tiết kinh tế vĩ mô, tác động đến đầu tư, phân bổ nguồn vốn,… Và mối quan hệ tác động, giữa cung, cầu về tiền tệ, lạm phát và lãi suất. Quan điểm của Karl Marx (1818 - 1883): Lợi tức tín dụng xuất hiện khách quan trong quá trình sản xuất và trao đổi hàng hoá.Mác cho rằng “sau một thời gian nhất định tư bản cho vay được hoàn lại người chủ sở hữu của nó kèm theo một giá trị tăng thêm đó là lợi tức tín dụng” và ông khẳng định rằng lợi tức tín dụng là một phần của lợi nhuận do người đi vay tạo ra từ việc sử dụng vốn vay và phân phối lại cho người cho vay. Đây là một sự phân phối lại thật hợp lý giữa người có “của” và người có “công”.

Công thức tổng quát phản ánh sự vận động của tư bản cho vay (tiền tệ) được C.Mác mô tả một cách thuyết phục T-T’ hoặc T’=T+t. Như vậy, lợi tức tín dụng là phần giá trị tăng thêm mà người đi vay phải trả cho người cho vay, là khoản tiền phải trả cho việc vay mượn quyền sở hữu và sử dụng vốn trong một thời gian nhất định. Tỉ lệ phần trăm giữa lợi tức tín dụng với toàn bộ vốn gốc đã vay mượn hay khoản tín dụng trong một thời gian nhất định chính là lãi suất. Khi sản xuất phát triển mạnh, các ngân hàng được hình thành, đóng vai trò trung gian giữa những người có nhu cầu tiền gửi và những người có nhu cầu sử - 14 - dụng vốn.

Theo đó, ngân hàng phải trả lãi cho người gửi tiền theo một tỷ lệ % nào đó tuỳ theo thời gian gửi và tiền lãi thu từ hoạt động cho vay cũng theo tỷ lệ % nhất định theo thời gian. Tỷ lệ đó là lãi suất. Tóm lại, lãi suất là giá của quyền sử dụng vốn hay là cái giá phải trả cho việc sử dụng vốn trên thị trường bất kỳ và là phạm trù quan trọng nhất trong hoạt động của ngân hàng, bởi vì suy cho cùng thì hoạt động của ngân hàng bao gồm 2 hoạt động chính: (1) hoạt động huy động vốn - thu hút tiền thông qua việc nhận tiền gửi và (2) hoạt động tài trợ - cho vay. Lãi suất huy động vốn là lãi suất tiền gửi, hoạt động tài trợ vốn là lãi suất cho vay.

Lãi suất được quyết định như thế nào? Cũng giống như tất cả các loại giá cả trên thị trường, lãi suất được quyết định bởi cung và cầu – trong trường hợp này chính là cung cầu về vốn vay. Cung về vốn vay có nguồn gốc từ phần thu nhập mà các hộ gia đình muốn tiết kiệm để có được một khoản tiền lớn hơn dành cho tiêu dùng trong tương lai. Chẳng hạn, một số gia đình hiện tại có thu nhập cao nhưng nghĩ rằng sau này sẽ kiếm được ít tiền hơn khi đã nghỉ hưu. Tiết kiệm cho phép họ dàn trải tiêu tiền mà họ đã cho vay nên họ có thể tiêu dùng nhiều hơn trong tương lai để bù lại sự kiềm chế tiêu dùng trong hiện tại.

Kết quả là, lãi suất càng cao thì động cơ tiết kiệm càng nhiều. Vì vậy, đường cung vốn vay sẽ là một đường dốc lên (kí hiệu là đường S trong hình 1. Cầu về vốn vay bao gồm hai bộ phận: Thứ nhất, đó là một số hộ gia đình muốn tiêu dùng nhiều hơn mức thu nhập hiện tại của họ do thu nhập của họ tạm thời là thấp nhưng có thể tăng lên trong tương lai, hoặc do họ muốn mua sắm một thứ gì đó có giá trị lớn (như mua một căn nhà, sắm một chiếc xe,…), mà sẽ phải trả nợ bằng thu nhập tương lai. Các hộ gia đình này sẵn sằng trả lãi để không phải trì hoãn việc tiêu dùng.

Tuy nhiên, lãi suất càng cao thì chi phí của việc tiêu dùng bây giờ thay vì phải chờ đợi càng lớn, do đó các hộ gia đình sẽ càng ít sẵn sàng vay tiền hơn. Cho nên cầu về vốn vay của các - 15 - hộ gia đình là một hàm nghịch biến của lãi suất (kí hiệu là đường DH trong hình 1. Thứ hai, chính là từ các doanh nghiệp muốn có vốn để đầu tư vào các dự án có giá trị hiện tại ròng là một số dương bởi vì giá trị hiện tại ròng lớn hơn không có nghĩa là thu nhập dự kiến của dự án lớn hơn chi phí cơ hội của số tiền đầu tư. Chi phí cơ hội đó - tức là tỷ suất chiết khấu để tính giá trị hiện tại ròng - chính là lãi suất, có thể điều chỉnh theo rủi ro.

Thông thường các doanh nghiệp vay tiền để đầu tư vì luồng lợi nhuận từ đầu tư sẽ đến trong tương lai, trong khi đó chi phí đầu tư lại thường phải thanh toán ngay. Do đó, nhu cầu đầu tư của các hãng chính là một nhân tố quan trọng trong cầu về vốn vay. Tuy nhiên, khi lãi suất cao thì giá trị hiện tại ròng của một dự án càng nhỏ. Nếu lãi suất tăng, một vài dự án có giá trị hiện tại ròng trước đây là một số dương thì bây giờ trở thành số âm, và vì vậy dự án đó sẽ bị huỷ bỏ.

Tóm lại, vì sự sẵn sàng đầu tư của các hãng giảm khi lãi suất tăng nên cầu về vốn vay của họ cũng giảm. Cầu về vốn của các hãng là một đường dốc xuống (kí hiệu là đường DF). Tổng cầu về vốn vay chính là tổng của cầu của các hộ gia đình và các doanh nghiệp, trong hình 1.